توحید در معارف و سیره امام جواد - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari در ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۰۴

2026-05-12T06:04:30Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۳۴
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = توحید		\| موضوع مرتبط = توحید
	\| عنوان مدخل = توحید		\| عنوان مدخل = توحید
	\| مداخل مرتبط = [[توحید در لغت]] - [[توحید در قرآن]] - [[توحید در حدیث]] - [[توحید در نهج البلاغه]] - [[توحید در کلام اسلامی]] - [[توحید در اخلاق اسلامی]] - [[توحید در معارف دعا و زیارات]] - [[توحید در معارف و سیره علوی]] - [[توحید در معارف و سیره فاطمی]] - [[توحید در معارف و سیره سجادی]] - [[توحید در معارف و سیره امام کاظم]] - [[توحید در معارف و سیره امام جواد]] - [[توحید در فقه اسلامی]] - [[توحید در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[توحید در لغت]] - [[توحید در قرآن]] - [[توحید در حدیث]] - [[توحید در نهج البلاغه]] - [[توحید در کلام اسلامی]] - [[توحید در اخلاق اسلامی]] - [[توحید در عرفان اسلامی]] - [[توحید در معارف دعا و زیارات]] - [[توحید در معارف و سیره علوی]] - [[توحید در معارف و سیره فاطمی]] - [[توحید در معارف و سیره سجادی]] - [[توحید در معارف و سیره امام کاظم]] - [[توحید در معارف و سیره امام جواد]] - [[توحید در فقه اسلامی]] - [[توحید در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Bahmani در ‏۱۴ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۴۳

2025-09-14T06:43:19Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۳
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{اعتقادات شیعه}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = توحید		\| موضوع مرتبط = توحید
خط ۱۴:		خط ۱۳:
	[[امام]]{{ع}} در ضمن پاسخ کسی که پرسیده بود: آیا می‌توانم [[خداوند]] را مانند موجودات دیگر عالم در ذهن خویش به تصویر در آورم؟ فرمود: آنچه تو در ذهن خویش به عنوان هستی بخش عالم و [[خالق]] موجودات تصور می‌کنی، [[خدا]] نیست؛ چراکه ذهن و [[اندیشه]] [[بشر]] از درک [[حقیقت]] ذات پروردگار عالَم عاجز است. او غیر محدود است و ذهن [[بشر]] محدود نمی‌تواند حقیقت نامحدود را تصویر کند<ref>توحید صدوق، ص۱۰۶، ح۶؛ کافی، ج۱، ص۸۲، ح۱؛ نور الثقلین، ج۴، ص۵۶۱، ح۲۷؛ بحارالانوار، ج۳، ص۲۶۶، ح۳۲؛ وافی، ج۱، ص۳۳۲، ح۲۵۷؛ فصول المهمه (حر عاملی)، ج۱، ص۱۳۶، ح۳۶.</ref>. در سخنی دیگر، در پاسخ به این [[پرسش]]: خدا واحد است، یعنی چه؟ امام{{ع}} فرمود: {{متن حدیث\|الَّذِي اجْتِمَاعُ الْأَلْسُنِ عَلَيْهِ بِالتَّوْحِيدِ}}؛ یعنی آنکه همه [[انسان‌ها]] با هر زبانی که سخن می‌گویند، بر یگانگی وی [[اتفاق نظر]] دارند.		[[امام]]{{ع}} در ضمن پاسخ کسی که پرسیده بود: آیا می‌توانم [[خداوند]] را مانند موجودات دیگر عالم در ذهن خویش به تصویر در آورم؟ فرمود: آنچه تو در ذهن خویش به عنوان هستی بخش عالم و [[خالق]] موجودات تصور می‌کنی، [[خدا]] نیست؛ چراکه ذهن و [[اندیشه]] [[بشر]] از درک [[حقیقت]] ذات پروردگار عالَم عاجز است. او غیر محدود است و ذهن [[بشر]] محدود نمی‌تواند حقیقت نامحدود را تصویر کند<ref>توحید صدوق، ص۱۰۶، ح۶؛ کافی، ج۱، ص۸۲، ح۱؛ نور الثقلین، ج۴، ص۵۶۱، ح۲۷؛ بحارالانوار، ج۳، ص۲۶۶، ح۳۲؛ وافی، ج۱، ص۳۳۲، ح۲۵۷؛ فصول المهمه (حر عاملی)، ج۱، ص۱۳۶، ح۳۶.</ref>. در سخنی دیگر، در پاسخ به این [[پرسش]]: خدا واحد است، یعنی چه؟ امام{{ع}} فرمود: {{متن حدیث\|الَّذِي اجْتِمَاعُ الْأَلْسُنِ عَلَيْهِ بِالتَّوْحِيدِ}}؛ یعنی آنکه همه [[انسان‌ها]] با هر زبانی که سخن می‌گویند، بر یگانگی وی [[اتفاق نظر]] دارند.

	انسان‌ها، در گذشته و حال تاریخ، همه [[خداپرست]] و [[موحد]] و به [[رب]] و خالق واحد [[معتقد]] بوده‌اند و با یک مصدر و [[قدرت]] در عالَم [[راز و نیاز]] نموده‌اند و از او درخواست کمک می‌کنند؛ چونان که حضرت [[حق در قرآن]] کریم همگان را به این امر توجه می‌دهد: {{متن قرآن\|وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ}}<ref>«و اگر از آنان بپرسی: چه کسی آسمان‌ها و زمین را آفریده است؟ می‌گویند: خداوند» سوره لقمان، آیه ۲۵.</ref><ref>توحید صدوق، ص۸۳، ح۲؛ نور الثقلین، ج۴، ص۲۱۵، ح۸۹؛ بحار الانوار، ج۳، ص۲۰۸، ح۴؛ کافی، ج۱، ص۱۱۸، ح۱۲؛ وافی، ج۱، ص۴۷۷، ح۳۹۰.</ref>.		انسان‌ها، در گذشته و حال تاریخ، همه [[خداپرست]] و [[موحد]] و به [[رب]] و خالق واحد [[معتقد]] بوده‌اند و با یک مصدر و [[قدرت]] در عالَم [[راز و نیاز]] نموده‌اند و از او درخواست کمک می‌کنند؛ چونان که حضرت [[حق در قرآن]] کریم همگان را به این امر توجه می‌دهد: {{متن قرآن\|وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ}}<ref>«و اگر از آنان بپرسی: چه کسی آسمان‌ها و زمین را آفریده است؟ می‌گویند: خداوند» سوره لقمان، آیه ۲۵.</ref>.<ref>توحید صدوق، ص۸۳، ح۲؛ نور الثقلین، ج۴، ص۲۱۵، ح۸۹؛ بحار الانوار، ج۳، ص۲۰۸، ح۴؛ کافی، ج۱، ص۱۱۸، ح۱۲؛ وافی، ج۱، ص۴۷۷، ح۳۹۰.</ref>

	[[ابوهاشم جعفری]] می‌گوید: نزد [[امام جواد]]{{ع}} بودم. شخصی پرسید: ای فرزند [[رسول خدا]]! به من بگو آیا نام‌ها و صفاتی برای [[خداوند]] در [[قرآن کریم]] وجود دارد؟ چنان چه پاسخ مثبت باشد، آیا نام‌ها و صفات همان وجود خداوند هستند یا جدای از او؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: [[پرسش]] تو دو گونه [[تفسیر]] دارد: چنان چه می‌خواهی بپرسی که آیا تعدد و تکثر در او راه دارد؟ پاسخ آن است که خداوند [[برتر]] از پرسش تو است و هیچ تعدد و تکثری در او راه ندارد.		[[ابوهاشم جعفری]] می‌گوید: نزد [[امام جواد]]{{ع}} بودم. شخصی پرسید: ای فرزند [[رسول خدا]]! به من بگو آیا نام‌ها و صفاتی برای [[خداوند]] در [[قرآن کریم]] وجود دارد؟ چنان چه پاسخ مثبت باشد، آیا نام‌ها و صفات همان وجود خداوند هستند یا جدای از او؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: [[پرسش]] تو دو گونه [[تفسیر]] دارد: چنان چه می‌خواهی بپرسی که آیا تعدد و تکثر در او راه دارد؟ پاسخ آن است که خداوند [[برتر]] از پرسش تو است و هیچ تعدد و تکثری در او راه ندارد.

Bahmani: /* مقدمه */

2025-01-27T08:35:46Z

مقدمه

Bahmani: /* مقدمه */

2025-01-27T08:33:45Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۰۳
خط ۸:		خط ۸:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	[[امام جواد]] {{ع}} نیز، همانند دیگر [[پدران]] بزرگوارش، از چشمه سار زلال [[معرفت]] خویش برای [[روشنگری]] اذهان و [[افکار]] [[مردم]] زمانش نسبت به اصل اول [[اعتقادی]] و [[دینی]] مردم بهره می‌جست.		[[امام جواد]]{{ع}} نیز، همانند دیگر [[پدران]] بزرگوارش، از چشمه سار زلال [[معرفت]] خویش برای [[روشنگری]] اذهان و [[افکار]] [[مردم]] زمانش نسبت به اصل اول [[اعتقادی]] و [[دینی]] مردم بهره می‌جست.
	از آن [[حضرت]]، [[احادیث]] و سخنان کوتاه و پرمغزی را در لابه‌لای [[کتب حدیث]] و [[تاریخ]] [[مشاهده]] می‌کنیم، که به فراخور [[فهم]] و [[درک]] مردم آن [[زمان]]، مسئله [[توحید]] و [[خداشناسی]] را بیان فرموده است.
	اگرچه سخنان آن حضرت در معرفت ذات [[پروردگار]] و آشنایی با هستی بخش عالم، کوتاه و مختصر است؛ ولی در عین کوتاه بودن، [[عطش]] تشنگان معرفت را برطرف می‌کرد.
	[[امام]] {{ع}} در ضمن پاسخ کسی که پرسیده بود: آیا می‌توانم [[خداوند]] را مانند موجودات دیگر عالم در [[ذهن]] خویش به تصویر در آورم؟
	فرمود: آنچه تو در ذهن خویش به عنوان هستی بخش عالم و [[خالق]] موجودات [[تصور]] می‌کنی، [[خدا]] نیست؛ چراکه ذهن و [[اندیشه]] [[بشر]] از درک [[حقیقت]] ذات پروردگار عالَم عاجز است. او غیر محدود است و ذهن بشر محدود نمی‌تواند حقیقت نامحدود را تصویر کند<ref>توحید صدوق، ص۱۰۶، ح۶؛ کافی، ج۱، ص۸۲، ح۱؛ نور الثقلین، ج۴، ص۵۶۱، ح۲۷؛ بحارالانوار، ج۳، ص۲۶۶، ح۳۲؛ وافی، ج۱، ص۳۳۲، ح۲۵۷؛ فصول المهمه (حر عاملی)، ج۱، ص۱۳۶، ح۳۶.</ref>.
	~~در سخنی دیگر، در پاسخ به این [[پرسش]]: خدا واحد است، یعنی چه؟~~
	امام {{ع}} فرمود: {{متن حدیث\|الَّذِي اجْتِمَاعُ الْأَلْسُنِ عَلَيْهِ بِالتَّوْحِيدِ}}؛ یعنی آنکه همه [[انسان‌ها]] با هر زبانی که سخن می‌گویند، بر [[یگانگی]] وی [[اتفاق نظر]] دارند.

	~~انسان‌ها، در گذشته و حال تاریخ، همه [[خداپرست]] و~~ [[~~موحد~~]] و ~~به [[رب]]~~ و ~~خالق واحد~~ [[~~معتقد~~]] ~~بوده‌اند و با یک مصدر~~ و [[~~قدرت~~]] ~~در عالَم~~ [[~~راز و نیاز~~]] ~~نموده‌اند و از او درخواست کمک می‌کنند؛ چونان~~ که ~~حضرت [[حق در قرآن]] [[کریم]] همگان را~~ به این امر توجه می‌دهد: {{متن قرآن\|وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ}}<ref>«و اگر از آنان بپرسی: چه کسی آسمان‌ها و زمین را آفریده است؟ می‌گویند: خداوند» سوره لقمان، آیه ۲۵.</ref><ref>توحید صدوق، ص۸۳، ح۲؛ نور الثقلین، ج۴، ص۲۱۵، ح۸۹؛ بحار الانوار، ج۳، ص۲۰۸، ح۴؛ کافی، ج۱، ص۱۱۸، ح۱۲؛ وافی، ج۱، ص۴۷۷، ح۳۹۰.</ref>.		از آن حضرت، [[احادیث]] و سخنان کوتاه و پرمغزی را در لابه‌لای [[کتب حدیث]] و [[تاریخ]] [[مشاهده]] می‌کنیم، که به فراخور [[فهم]] و [[درک]] مردم آن [[زمان]]، مسئله [[توحید]] و [[خداشناسی]] را بیان فرموده است. اگرچه سخنان آن حضرت در معرفت ذات [[پروردگار]] و آشنایی با هستی بخش عالم، کوتاه و مختصر است؛ ولی در عین کوتاه بودن، [[عطش]] تشنگان معرفت را برطرف می‌کرد.
	~~[[ابوهاشم جعفری]] می‌گوید: نزد~~ [[~~امام جواد]~~] ~~{{ع}} بودم. شخصی پرسید: ای فرزند [[رسول خدا~~]~~]! به من بگو آیا نام‌ها~~ و ~~صفاتی برای~~ [[~~خداوند~~]] ~~در [[قرآن کریم]] وجود دارد؟ چنان چه پاسخ مثبت باشد، آیا نام‌ها و صفات همان وجود خداوند هستند یا جدای از او؟~~
	[[امام]] {{ع}} فرمود: [[پرسش]] تو دو گونه [[تفسیر]] دارد: چنان چه می‌خواهی بپرسی که آیا تعدد و تکثر در او راه دارد؟ پاسخ آن ~~است که خداوند~~ [[~~برتر~~]] ~~از پرسش تو است و هیچ تعدد و تکثری در او راه ندارد.~~
	چنان چه مقصود آن باشد که آیا نام‌ها و صفات او همیشگی است؟ باید بگویم که این سخن نیز دو گونه تفسیر دارد: چنان‌چه مقصود تو همیشگی بودن [[~~علم~~]] او و [[~~استحقاق~~]] ~~او برای این صفات و [[اسما]] باشد؛ پاسخ آن~~ است ~~که آری~~.
	~~و چنان‌چه مقصود تو همیشگی بودن شکل و حروف و پاره‌های~~ آن ~~کلمات و اسما باشد، هیچ‌گاه این‌گونه نبوده و نیست؛ بلکه خداوند زمانی که هیچ نبود، به~~ [[~~تنهایی~~]] ~~بود. سپس او همه اسما~~ و ~~صفات را آفرید تا وسیله [[ارتباط]] میان او و مخلوقاتش باشند~~ و [[~~مردم]~~] ~~بتوانند با آنها به درگاه وی [[تضرع~~]~~] و ناله کنند و او~~ را ~~[[پرستش]] نمایند~~.

	اسما و صفات آفریده‌های معانی هستند و آن چه به سبب آنها قصد می‌شود، همان خدای واحد یگانه خواهد بود که [[شایسته]] هیچ‌گونه [[اختلاف]] و ائتلافی نیست؛ زیرا اختلاف و [[ائتلاف]] در موجود دارای جزء و قابل تجزیه [[تصور]] می‌شود؛ در حالی که [[خدای عزوجل]] این‌گونه نیست بلکه این از ویژگی‌های موجودات مادی و غیر از خداوند است.		[[امام]]{{ع}} در ضمن پاسخ کسی که پرسیده بود: آیا می‌توانم [[خداوند]] را مانند موجودات دیگر عالم در [[ذهن]] خویش به تصویر در آورم؟
	آری، خداوند هرگز با قلت و کثرت اندیشیده نمی‌شود؛ زیرا هر چه با آن [[اندیشه]] شود، مخلوقی است که راه به [[خالق]] می‌برد.		فرمود: آنچه تو در ذهن خویش به عنوان هستی بخش عالم و [[خالق]] موجودات تصور می‌کنی، [[خدا]] نیست؛ چراکه ذهن و [[اندیشه]] [[بشر]] از درک [[حقیقت]] ذات پروردگار عالَم عاجز است. او غیر محدود است و ذهن [[بشر]] محدود نمی‌تواند حقیقت نامحدود را تصویر کند<ref>توحید صدوق، ص۱۰۶، ح۶؛ کافی، ج۱، ص۸۲، ح۱؛ نور الثقلین، ج۴، ص۵۶۱، ح۲۷؛ بحارالانوار، ج۳، ص۲۶۶، ح۳۲؛ وافی، ج۱، ص۳۳۲، ح۲۵۷؛ فصول المهمه (حر عاملی)، ج۱، ص۱۳۶، ح۳۶.</ref>.
	پس این که می‌گوییم او [[قادر]] است؛ یعنی عجز و [[ناتوانی]] را از وجود او می‌زداییم و دیگران را بدان توصیف می‌نماییم. و این که می‌گوییم او عالِم است؛ یعنی [[جهل]] را از وجود او می‌زداییم. هرگاه چنین شد، وجود او [[علم]] محض می‌شود که چیزی جدای از ذات او نخواهد بود.
	[[ابوهاشم]] می‌گوید: آن شخص پرسید چگونه [[خدا]] را با اسم و صفت [[سمیع]] می‌خوانیم؟		در سخنی دیگر، در پاسخ به این [[پرسش]]: خدا واحد است، یعنی چه؟ امام{{ع}} فرمود: {{متن حدیث\|الَّذِي اجْتِمَاعُ الْأَلْسُنِ عَلَيْهِ بِالتَّوْحِيدِ}}؛ یعنی آنکه همه [[انسان‌ها]] با هر زبانی که سخن می‌گویند، بر [[یگانگی]] وی [[اتفاق نظر]] دارند.
	[[امام جواد]] {{ع}} فرمود: هر آنچه قابل شنیدن باشد، از او مخفی نیست؛ ولی او را با گوش سر توصیف نمی‌کنیم. توصیف [[خداوند]] به وصف «[[بصیر]]» نیز همین گونه است؛ زیرا هر آنچه قابل دیدن باشد، بر او مخفی نخواهد بود. اما او را به [[چشم سر]] توصیف نمی‌کنیم و [[اسما]] و صفات دیگر خداوند مانند «لطیف» و «[[قوی]]» نیز این‌گونه می‌باشد.
			انسان‌ها، در گذشته و حال تاریخ، همه [[خداپرست]] و [[موحد]] و به [[رب]] و خالق واحد [[معتقد]] بوده‌اند و با یک مصدر و [[قدرت]] در عالَم [[راز و نیاز]] نموده‌اند و از او [[درخواست کمک]] می‌کنند؛ چونان که حضرت [[حق در قرآن]] [[کریم]] همگان را به این امر توجه می‌دهد: {{متن قرآن\|وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ}}<ref>«و اگر از آنان بپرسی: چه کسی آسمان‌ها و زمین را آفریده است؟ می‌گویند: خداوند» سوره لقمان، آیه ۲۵.</ref><ref>توحید صدوق، ص۸۳، ح۲؛ نور الثقلین، ج۴، ص۲۱۵، ح۸۹؛ بحار الانوار، ج۳، ص۲۰۸، ح۴؛ کافی، ج۱، ص۱۱۸، ح۱۲؛ وافی، ج۱، ص۴۷۷، ح۳۹۰.</ref>.

			[[ابوهاشم جعفری]] می‌گوید: نزد [[امام جواد]]{{ع}} بودم. شخصی پرسید: ای فرزند [[رسول خدا]]! به من بگو آیا نام‌ها و صفاتی برای [[خداوند]] در [[قرآن کریم]] وجود دارد؟ چنان چه پاسخ مثبت باشد، آیا نام‌ها و صفات همان وجود خداوند هستند یا جدای از او؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: [[پرسش]] تو دو گونه [[تفسیر]] دارد: چنان چه می‌خواهی بپرسی که آیا تعدد و تکثر در او راه دارد؟ پاسخ آن است که خداوند [[برتر]] از پرسش تو است و هیچ تعدد و تکثری در او راه ندارد.

			چنان چه مقصود آن باشد که آیا نام‌ها و صفات او همیشگی است؟ باید بگویم که این سخن نیز دو گونه تفسیر دارد: چنان‌چه مقصود تو همیشگی بودن [[علم]] او و [[استحقاق]] او برای این صفات و [[اسما]] باشد؛ پاسخ آن است که آری و چنان‌چه مقصود تو همیشگی بودن شکل و حروف و پاره‌های آن کلمات و اسما باشد، هیچ‌گاه این‌گونه نبوده و نیست؛ بلکه خداوند زمانی که هیچ نبود، به [[تنهایی]] بود. سپس او همه اسما و صفات را آفرید تا وسیله ارتباط میان او و مخلوقاتش باشند و [[مردم]] بتوانند با آنها به درگاه وی [[تضرع]] و ناله کنند و او را [[پرستش]] نمایند.

			اسما و صفات آفریده‌های معانی هستند و آن چه به سبب آنها قصد می‌شود، همان خدای واحد یگانه خواهد بود که شایسته هیچ‌گونه [[اختلاف]] و ائتلافی نیست؛ زیرا اختلاف و [[ائتلاف]] در موجود دارای جزء و قابل تجزیه تصور می‌شود؛ در حالی که [[خدای عزوجل]] این‌گونه نیست بلکه این از ویژگی‌های موجودات مادی و غیر از خداوند است.

			آری، خداوند هرگز با قلت و کثرت اندیشیده نمی‌شود؛ زیرا هر چه با آن [[اندیشه]] شود، مخلوقی است که راه به [[خالق]] می‌برد. پس این که می‌گوییم او [[قادر]] است؛ یعنی عجز و [[ناتوانی]] را از وجود او می‌زداییم و دیگران را بدان توصیف می‌نماییم. و این که می‌گوییم او عالِم است؛ یعنی [[جهل]] را از وجود او می‌زداییم. هرگاه چنین شد، وجود او [[علم]] محض می‌شود که چیزی جدای از ذات او نخواهد بود.

			[[ابوهاشم]] می‌گوید: آن شخص پرسید چگونه [[خدا]] را با اسم و صفت [[سمیع]] می‌خوانیم؟ [[امام جواد]]{{ع}} فرمود: هر آنچه قابل شنیدن باشد، از او مخفی نیست؛ ولی او را با گوش سر توصیف نمی‌کنیم. توصیف [[خداوند]] به وصف «[[بصیر]]» نیز همین گونه است؛ زیرا هر آنچه قابل دیدن باشد، بر او مخفی نخواهد بود. اما او را به [[چشم سر]] توصیف نمی‌کنیم و [[اسما]] و صفات دیگر خداوند مانند «لطیف» و «[[قوی]]» نیز این‌گونه می‌باشد.

	آری، خداوند نه شبیه دارد، نه مخالف، نه پایان و نه کیفیت؛ بلکه بر [[قلب]] [[حرام]] است که برای او نظیری قرار دهد، بر [[فکر]] حرام است که برای او حد و مرزی قایل شود و بر [[باطن]] حرام است که او را به کیفیتی توصیف نماید. او [[برتر]] از همه و بزرگ‌تر از هر چیزی است<ref>توحید، ص۱۹۳، ح۷؛ احتجاج، ج۲، ص۴۶۷، ح۳۲۱؛ کافی، ج۱، ص۱۱۶، ح۷؛ بحارالأنوار، ج۴، ص۱۵۳، ح۱؛ ج۵۴، ص۸۳؛ ج۵۴، ص۸۲، ح۶۲؛ نور الثقلین، ج۱، ص۳۸، ح۳۲؛ ج۳، ص۱۳۴، ح۵۹؛ ج۵، ص۲۳۴، ح۱۷؛ تفسیر صافی، ج۵، ص۱۱۰؛ وافی، ج۱، ص۲۷۲، ح۳۸۵؛ فصول المهمه (حرعاملی)، ج۱، ص۱۴۹، ح۶۱ و ص۱۶۲، ح۹۴ و ص۲۰۶، ح۱۷۱.</ref>.		آری، خداوند نه شبیه دارد، نه مخالف، نه پایان و نه کیفیت؛ بلکه بر [[قلب]] [[حرام]] است که برای او نظیری قرار دهد، بر [[فکر]] حرام است که برای او حد و مرزی قایل شود و بر [[باطن]] حرام است که او را به کیفیتی توصیف نماید. او [[برتر]] از همه و بزرگ‌تر از هر چیزی است<ref>توحید، ص۱۹۳، ح۷؛ احتجاج، ج۲، ص۴۶۷، ح۳۲۱؛ کافی، ج۱، ص۱۱۶، ح۷؛ بحارالأنوار، ج۴، ص۱۵۳، ح۱؛ ج۵۴، ص۸۳؛ ج۵۴، ص۸۲، ح۶۲؛ نور الثقلین، ج۱، ص۳۸، ح۳۲؛ ج۳، ص۱۳۴، ح۵۹؛ ج۵، ص۲۳۴، ح۱۷؛ تفسیر صافی، ج۵، ص۱۱۰؛ وافی، ج۱، ص۲۷۲، ح۳۸۵؛ فصول المهمه (حرعاملی)، ج۱، ص۱۴۹، ح۶۱ و ص۱۶۲، ح۹۴ و ص۲۰۶، ح۱۷۱.</ref>.
	در روایتی دیگر [[اشعث بن حاتم]] از امام جواد {{ع}} در باره مسئله‌ای از [[توحید]] پرسید و [[امام]] {{ع}} در پاسخ وی فرمود: آیا [[قرآن]] می‌خوانی؟
	گفت: آری.		در روایتی دیگر [[اشعث بن حاتم]] از امام جواد{{ع}} در باره مسئله‌ای از [[توحید]] پرسید و [[امام]]{{ع}} در پاسخ وی فرمود: آیا [[قرآن]] می‌خوانی؟ گفت: آری. امام{{ع}} فرمود: این [[آیه]] را بخوان: {{متن قرآن\|لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ}}<ref>«چشم‌ها او را در نمی‌یابند و او چشم‌ها را در می‌یابد و او نازک‌بین آگاه است» سوره انعام، آیه ۱۰۳.</ref>.
	امام {{ع}} فرمود: این [[آیه]] را بخوان: {{متن قرآن\|لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ}}<ref>«چشم‌ها او را در نمی‌یابند و او چشم‌ها را در می‌یابد و او نازک‌بین آگاه است» سوره انعام، آیه ۱۰۳.</ref>.
	او هم آیه را خواند. امام {{ع}} فرمود: مقصود از [[چشم‌ها]] چیست؟		او هم آیه را خواند. امام{{ع}} فرمود: مقصود از [[چشم‌ها]] چیست؟ گفت: چشم سر مقصود است. امام{{ع}} فرمود: [[خیر]]! بلکه چشم فکر و [[اندیشه]] مقصود است که فکرها و [[اندیشه‌ها]] [[ذات خداوند]] را [[درک]] نمی‌کنند و اوست که همه [[فکر]] و [[اندیشه‌ها]] را می‌شناسد<ref>محاسن برقی، ص۲۳۹، ح۲۱۵؛ بحار الأنوار، ج۳، ص۳۰۸، ح۴۶.</ref>.<ref>[[سید ابوالفضل طباطبایی اشکذری\|طباطبایی اشکذری، سید ابوالفضل]]، [[دانشنامه جوادالائمه (کتاب)\|دانشنامه جوادالائمه]]، ص۲۶۱.</ref>
	گفت: چشم سر مقصود است.
	امام {{ع}} فرمود: خیر! بلکه چشم فکر و [[اندیشه]] مقصود است که فکرها و [[اندیشه‌ها]] [[ذات خداوند]] را [[درک]] نمی‌کنند و اوست که همه [[فکر]] و [[اندیشه‌ها]] را می‌شناسد<ref>محاسن برقی، ص۲۳۹، ح۲۱۵؛ بحار الأنوار، ج۳، ص۳۰۸، ح۴۶.</ref>.<ref>[[سید ابوالفضل طباطبایی اشکذری\|طباطبایی اشکذری، سید ابوالفضل]]، [[دانشنامه جوادالائمه (کتاب)\|دانشنامه جوادالائمه]]، ~~ص ۲۶۱~~.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari در ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۵۳

2024-12-18T06:53:28Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۲۳
خط ۱:		خط ۱:
			{{اعتقادات شیعه}}
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = توحید		\| موضوع مرتبط = توحید
	\| عنوان مدخل = توحید		\| عنوان مدخل = توحید
	\| مداخل مرتبط = [[توحید در قرآن]] - [[توحید در حدیث]] - [[توحید در معارف و سیره امام جواد]]		\| مداخل مرتبط = [[توحید در لغت]] - [[توحید در قرآن]] - [[توحید در حدیث]] - [[توحید در نهج البلاغه]] - [[توحید در کلام اسلامی]] - [[توحید در اخلاق اسلامی]] - [[توحید در معارف دعا و زیارات]] - [[توحید در معارف و سیره علوی]] - [[توحید در معارف و سیره فاطمی]] - [[توحید در معارف و سیره سجادی]] - [[توحید در معارف و سیره امام کاظم]] - [[توحید در معارف و سیره امام جواد]] - [[توحید در فقه اسلامی]] - [[توحید در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Wasity: جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

2022-09-11T05:07:34Z

جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۳۷
خط ۲۵:		خط ۲۵:
	پس این که می‌گوییم او [[قادر]] است؛ یعنی عجز و [[ناتوانی]] را از وجود او می‌زداییم و دیگران را بدان توصیف می‌نماییم. و این که می‌گوییم او عالِم است؛ یعنی [[جهل]] را از وجود او می‌زداییم. هرگاه چنین شد، وجود او [[علم]] محض می‌شود که چیزی جدای از ذات او نخواهد بود.		پس این که می‌گوییم او [[قادر]] است؛ یعنی عجز و [[ناتوانی]] را از وجود او می‌زداییم و دیگران را بدان توصیف می‌نماییم. و این که می‌گوییم او عالِم است؛ یعنی [[جهل]] را از وجود او می‌زداییم. هرگاه چنین شد، وجود او [[علم]] محض می‌شود که چیزی جدای از ذات او نخواهد بود.
	[[ابوهاشم]] می‌گوید: آن شخص پرسید چگونه [[خدا]] را با اسم و صفت [[سمیع]] می‌خوانیم؟		[[ابوهاشم]] می‌گوید: آن شخص پرسید چگونه [[خدا]] را با اسم و صفت [[سمیع]] می‌خوانیم؟
	[[امام جواد]] {{ع}} فرمود: هر آنچه قابل شنیدن باشد، از او مخفی نیست؛ ولی او را با گوش سر توصیف نمی‌کنیم. توصیف [[خداوند]] به [[وصف]] «[[بصیر]]» نیز همین گونه است؛ زیرا هر آنچه قابل دیدن باشد، بر او مخفی نخواهد بود. اما او را به [[چشم سر]] توصیف نمی‌کنیم و [[اسما]] و صفات دیگر خداوند مانند «لطیف» و «[[قوی]]» نیز این‌گونه می‌باشد.		[[امام جواد]] {{ع}} فرمود: هر آنچه قابل شنیدن باشد، از او مخفی نیست؛ ولی او را با گوش سر توصیف نمی‌کنیم. توصیف [[خداوند]] به وصف «[[بصیر]]» نیز همین گونه است؛ زیرا هر آنچه قابل دیدن باشد، بر او مخفی نخواهد بود. اما او را به [[چشم سر]] توصیف نمی‌کنیم و [[اسما]] و صفات دیگر خداوند مانند «لطیف» و «[[قوی]]» نیز این‌گونه می‌باشد.

	آری، خداوند نه شبیه دارد، نه مخالف، نه پایان و نه کیفیت؛ بلکه بر [[قلب]] [[حرام]] است که برای او نظیری قرار دهد، بر [[فکر]] حرام است که برای او حد و مرزی قایل شود و بر [[باطن]] حرام است که او را به کیفیتی توصیف نماید. او [[برتر]] از همه و بزرگ‌تر از هر چیزی است<ref>توحید، ص۱۹۳، ح۷؛ احتجاج، ج۲، ص۴۶۷، ح۳۲۱؛ کافی، ج۱، ص۱۱۶، ح۷؛ بحارالأنوار، ج۴، ص۱۵۳، ح۱؛ ج۵۴، ص۸۳؛ ج۵۴، ص۸۲، ح۶۲؛ نور الثقلین، ج۱، ص۳۸، ح۳۲؛ ج۳، ص۱۳۴، ح۵۹؛ ج۵، ص۲۳۴، ح۱۷؛ تفسیر صافی، ج۵، ص۱۱۰؛ وافی، ج۱، ص۲۷۲، ح۳۸۵؛ فصول المهمه (حرعاملی)، ج۱، ص۱۴۹، ح۶۱ و ص۱۶۲، ح۹۴ و ص۲۰۶، ح۱۷۱.</ref>.		آری، خداوند نه شبیه دارد، نه مخالف، نه پایان و نه کیفیت؛ بلکه بر [[قلب]] [[حرام]] است که برای او نظیری قرار دهد، بر [[فکر]] حرام است که برای او حد و مرزی قایل شود و بر [[باطن]] حرام است که او را به کیفیتی توصیف نماید. او [[برتر]] از همه و بزرگ‌تر از هر چیزی است<ref>توحید، ص۱۹۳، ح۷؛ احتجاج، ج۲، ص۴۶۷، ح۳۲۱؛ کافی، ج۱، ص۱۱۶، ح۷؛ بحارالأنوار، ج۴، ص۱۵۳، ح۱؛ ج۵۴، ص۸۳؛ ج۵۴، ص۸۲، ح۶۲؛ نور الثقلین، ج۱، ص۳۸، ح۳۲؛ ج۳، ص۱۳۴، ح۵۹؛ ج۵، ص۲۳۴، ح۱۷؛ تفسیر صافی، ج۵، ص۱۱۰؛ وافی، ج۱، ص۲۷۲، ح۳۸۵؛ فصول المهمه (حرعاملی)، ج۱، ص۱۴۹، ح۶۱ و ص۱۶۲، ح۹۴ و ص۲۰۶، ح۱۷۱.</ref>.

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T19:41:32Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T06:03:58Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۳۳
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = توحید		\| موضوع مرتبط = توحید
خط ۳۸:		خط ۳۷:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	#[[پرونده:IM010215.jpg\|22px]] [[سید ابوالفضل طباطبایی اشکذری\|طباطبایی اشکذری، سید ابوالفضل]]، [[دانشنامه جوادالائمه (کتاب)\|'''دانشنامه جوادالائمه''']]		# [[پرونده:IM010215.jpg\|22px]] [[سید ابوالفضل طباطبایی اشکذری\|طباطبایی اشکذری، سید ابوالفضل]]، [[دانشنامه جوادالائمه (کتاب)\|'''دانشنامه جوادالائمه''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

خط ۴۵:		خط ۴۴:

	[[رده:توحید]]		[[رده:توحید]]
	~~[[رده:مدخل]]~~

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{امامت}} {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = توحید | عنوان مدخل = توحید | مداخل مرتبط = توحید در قرآن - توحید در حدیث - توحید در معارف و سیره امام جواد | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== امام جواد{{ع}} نیز، همانند دیگر پدران بزرگوارش، از چشمه سار زلال معرفت...» ایجاد کرد

2022-07-05T07:17:31Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{امامت}} {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = توحید | عنوان مدخل = توحید | مداخل مرتبط = توحید در قرآن - توحید در حدیث - توحید در معارف و سیره امام جواد | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== امام جواد{{ع}} نیز، همانند دیگر پدران بزرگوارش، از چشمه سار زلال معرفت...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{امامت}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = توحید
| عنوان مدخل = توحید
| مداخل مرتبط = [[توحید در قرآن]] - [[توحید در حدیث]] - [[توحید در معارف و سیره امام جواد]]
| پرسش مرتبط =
}}

==مقدمه==
[[امام جواد]]{{ع}} نیز، همانند دیگر [[پدران]] بزرگوارش، از چشمه سار زلال [[معرفت]] خویش برای [[روشنگری]] اذهان و [[افکار]] [[مردم]] زمانش نسبت به اصل اول [[اعتقادی]] و [[دینی]] مردم بهره می‌جست.
از آن [[حضرت]]، [[احادیث]] و سخنان کوتاه و پرمغزی را در لابه‌لای [[کتب حدیث]] و [[تاریخ]] [[مشاهده]] می‌کنیم، که به فراخور [[فهم]] و [[درک]] مردم آن [[زمان]]، مسئله [[توحید]] و [[خداشناسی]] را بیان فرموده است.
اگرچه سخنان آن حضرت در معرفت ذات [[پروردگار]] و آشنایی با هستی بخش عالم، کوتاه و مختصر است؛ ولی در عین کوتاه بودن، [[عطش]] تشنگان معرفت را برطرف می‌کرد.
[[امام]]{{ع}} در ضمن پاسخ کسی که پرسیده بود: آیا می‌توانم [[خداوند]] را مانند موجودات دیگر عالم در [[ذهن]] خویش به تصویر در آورم؟
فرمود: آنچه تو در ذهن خویش به عنوان هستی بخش عالم و [[خالق]] موجودات [[تصور]] می‌کنی، [[خدا]] نیست؛ چراکه ذهن و [[اندیشه]] [[بشر]] از درک [[حقیقت]] ذات پروردگار عالَم عاجز است. او غیر محدود است و ذهن بشر محدود نمی‌تواند حقیقت نامحدود را تصویر کند<ref>توحید صدوق، ص۱۰۶، ح۶؛ کافی، ج۱، ص۸۲، ح۱؛ نور الثقلین، ج۴، ص۵۶۱، ح۲۷؛ بحارالانوار، ج۳، ص۲۶۶، ح۳۲؛ وافی، ج۱، ص۳۳۲، ح۲۵۷؛ فصول المهمه (حر عاملی)، ج۱، ص۱۳۶، ح۳۶.</ref>.
در سخنی دیگر، در پاسخ به این [[پرسش]]: خدا واحد است، یعنی چه؟
امام{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|الَّذِي اجْتِمَاعُ الْأَلْسُنِ عَلَيْهِ بِالتَّوْحِيدِ}}؛ یعنی آنکه همه [[انسان‌ها]] با هر زبانی که سخن می‌گویند، بر [[یگانگی]] وی [[اتفاق نظر]] دارند.

انسان‌ها، در گذشته و حال تاریخ، همه [[خداپرست]] و [[موحد]] و به [[رب]] و خالق واحد [[معتقد]] بوده‌اند و با یک مصدر و [[قدرت]] در عالَم [[راز و نیاز]] نموده‌اند و از او درخواست کمک می‌کنند؛ چونان که حضرت [[حق در قرآن]] [[کریم]] همگان را به این امر توجه می‌دهد: {{متن قرآن|وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ}}<ref>«و اگر از آنان بپرسی: چه کسی آسمان‌ها و زمین را آفریده است؟ می‌گویند: خداوند» سوره لقمان، آیه ۲۵.</ref><ref>توحید صدوق، ص۸۳، ح۲؛ نور الثقلین، ج۴، ص۲۱۵، ح۸۹؛ بحار الانوار، ج۳، ص۲۰۸، ح۴؛ کافی، ج۱، ص۱۱۸، ح۱۲؛ وافی، ج۱، ص۴۷۷، ح۳۹۰.</ref>.
[[ابوهاشم جعفری]] می‌گوید: نزد [[امام جواد]]{{ع}} بودم. شخصی پرسید: ای فرزند [[رسول خدا]]! به من بگو آیا نام‌ها و صفاتی برای [[خداوند]] در [[قرآن کریم]] وجود دارد؟ چنان چه پاسخ مثبت باشد، آیا نام‌ها و صفات همان وجود خداوند هستند یا جدای از او؟
[[امام]]{{ع}} فرمود: [[پرسش]] تو دو گونه [[تفسیر]] دارد: چنان چه می‌خواهی بپرسی که آیا تعدد و تکثر در او راه دارد؟ پاسخ آن است که خداوند [[برتر]] از پرسش تو است و هیچ تعدد و تکثری در او راه ندارد.
چنان چه مقصود آن باشد که آیا نام‌ها و صفات او همیشگی است؟ باید بگویم که این سخن نیز دو گونه تفسیر دارد: چنان‌چه مقصود تو همیشگی بودن [[علم]] او و [[استحقاق]] او برای این صفات و [[اسما]] باشد؛ پاسخ آن است که آری.
و چنان‌چه مقصود تو همیشگی بودن شکل و حروف و پاره‌های آن کلمات و اسما باشد، هیچ‌گاه این‌گونه نبوده و نیست؛ بلکه خداوند زمانی که هیچ نبود، به [[تنهایی]] بود. سپس او همه اسما و صفات را آفرید تا وسیله [[ارتباط]] میان او و مخلوقاتش باشند و [[مردم]] بتوانند با آنها به درگاه وی [[تضرع]] و ناله کنند و او را [[پرستش]] نمایند.

اسما و صفات آفریده‌های معانی هستند و آن چه به سبب آنها قصد می‌شود، همان خدای واحد یگانه خواهد بود که [[شایسته]] هیچ‌گونه [[اختلاف]] و ائتلافی نیست؛ زیرا اختلاف و [[ائتلاف]] در موجود دارای جزء و قابل تجزیه [[تصور]] می‌شود؛ در حالی که [[خدای عزوجل]] این‌گونه نیست بلکه این از ویژگی‌های موجودات مادی و غیر از خداوند است.
آری، خداوند هرگز با قلت و کثرت اندیشیده نمی‌شود؛ زیرا هر چه با آن [[اندیشه]] شود، مخلوقی است که راه به [[خالق]] می‌برد.
پس این که می‌گوییم او [[قادر]] است؛ یعنی عجز و [[ناتوانی]] را از وجود او می‌زداییم و دیگران را بدان توصیف می‌نماییم. و این که می‌گوییم او عالِم است؛ یعنی [[جهل]] را از وجود او می‌زداییم. هرگاه چنین شد، وجود او [[علم]] محض می‌شود که چیزی جدای از ذات او نخواهد بود.
[[ابوهاشم]] می‌گوید: آن شخص پرسید چگونه [[خدا]] را با اسم و صفت [[سمیع]] می‌خوانیم؟
[[امام جواد]]{{ع}} فرمود: هر آنچه قابل شنیدن باشد، از او مخفی نیست؛ ولی او را با گوش سر توصیف نمی‌کنیم. توصیف [[خداوند]] به [[وصف]] «[[بصیر]]» نیز همین گونه است؛ زیرا هر آنچه قابل دیدن باشد، بر او مخفی نخواهد بود. اما او را به [[چشم سر]] توصیف نمی‌کنیم و [[اسما]] و صفات دیگر خداوند مانند «لطیف» و «[[قوی]]» نیز این‌گونه می‌باشد.

آری، خداوند نه شبیه دارد، نه مخالف، نه پایان و نه کیفیت؛ بلکه بر [[قلب]] [[حرام]] است که برای او نظیری قرار دهد، بر [[فکر]] حرام است که برای او حد و مرزی قایل شود و بر [[باطن]] حرام است که او را به کیفیتی توصیف نماید. او [[برتر]] از همه و بزرگ‌تر از هر چیزی است<ref>توحید، ص۱۹۳، ح۷؛ احتجاج، ج۲، ص۴۶۷، ح۳۲۱؛ کافی، ج۱، ص۱۱۶، ح۷؛ بحارالأنوار، ج۴، ص۱۵۳، ح۱؛ ج۵۴، ص۸۳؛ ج۵۴، ص۸۲، ح۶۲؛ نور الثقلین، ج۱، ص۳۸، ح۳۲؛ ج۳، ص۱۳۴، ح۵۹؛ ج۵، ص۲۳۴، ح۱۷؛ تفسیر صافی، ج۵، ص۱۱۰؛ وافی، ج۱، ص۲۷۲، ح۳۸۵؛ فصول المهمه (حرعاملی)، ج۱، ص۱۴۹، ح۶۱ و ص۱۶۲، ح۹۴ و ص۲۰۶، ح۱۷۱.</ref>.
در روایتی دیگر [[اشعث بن حاتم]] از امام جواد{{ع}} در باره مسئله‌ای از [[توحید]] پرسید و [[امام]]{{ع}} در پاسخ وی فرمود: آیا [[قرآن]] می‌خوانی؟
گفت: آری.
امام{{ع}} فرمود: این [[آیه]] را بخوان: {{متن قرآن|لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ}}<ref>«چشم‌ها او را در نمی‌یابند و او چشم‌ها را در می‌یابد و او نازک‌بین آگاه است» سوره انعام، آیه ۱۰۳.</ref>.
او هم آیه را خواند. امام{{ع}} فرمود: مقصود از [[چشم‌ها]] چیست؟
گفت: چشم سر مقصود است.
امام{{ع}} فرمود: خیر! بلکه چشم فکر و [[اندیشه]] مقصود است که فکرها و [[اندیشه‌ها]] [[ذات خداوند]] را [[درک]] نمی‌کنند و اوست که همه [[فکر]] و [[اندیشه‌ها]] را می‌شناسد<ref>محاسن برقی، ص۲۳۹، ح۲۱۵؛ بحار الأنوار، ج۳، ص۳۰۸، ح۴۶.</ref>.<ref>[[سید ابوالفضل طباطبایی اشکذری|طباطبایی اشکذری، سید ابوالفضل]]، [[دانشنامه جوادالائمه (کتاب)|دانشنامه جوادالائمه]]، ص ۲۶۱.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
#[[پرونده:IM010215.jpg|22px]] [[سید ابوالفضل طباطبایی اشکذری|طباطبایی اشکذری، سید ابوالفضل]]، [[دانشنامه جوادالائمه (کتاب)|'''دانشنامه جوادالائمه''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:توحید]]
[[رده:مدخل]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۰۵
خط ۸:		خط ۸:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	[[امام جواد]]{{ع}} نیز، همانند دیگر [[پدران]] بزرگوارش، از چشمه سار زلال [[معرفت]] خویش برای [[روشنگری]] اذهان و [[افکار]] [[مردم]] زمانش نسبت به اصل اول [[اعتقادی]] و [[دینی]] مردم بهره می‌جست.		[[امام جواد]]{{ع}} نیز، همانند دیگر پدران بزرگوارش، از چشمه سار زلال [[معرفت]] خویش برای روشنگری اذهان و [[افکار]] [[مردم]] زمانش نسبت به اصل اول [[اعتقادی]] و [[دینی]] مردم بهره می‌جست.

	از آن حضرت، [[احادیث]] و سخنان کوتاه و پرمغزی را در لابه‌لای [[کتب حدیث]] و [[تاریخ]] [[مشاهده]] می‌کنیم، که به فراخور [[فهم]] و [[درک]] مردم آن [[زمان]]، مسئله [[توحید]] و [[خداشناسی]] را بیان فرموده است. اگرچه سخنان آن حضرت در معرفت ذات [[پروردگار]] و آشنایی با هستی بخش عالم، کوتاه و مختصر است؛ ولی در عین کوتاه بودن، [[عطش]] تشنگان معرفت را برطرف می‌کرد.		از آن حضرت، [[احادیث]] و سخنان کوتاه و پرمغزی را در لابه‌لای کتب حدیث و [[تاریخ]] مشاهده می‌کنیم، که به فراخور فهم و [[درک]] مردم آن [[زمان]]، مسئله [[توحید]] و [[خداشناسی]] را بیان فرموده است. اگرچه سخنان آن حضرت در معرفت ذات [[پروردگار]] و آشنایی با هستی بخش عالم، کوتاه و مختصر است؛ ولی در عین کوتاه بودن، [[عطش]] تشنگان معرفت را برطرف می‌کرد.

	[[امام]]{{ع}} در ضمن پاسخ کسی که پرسیده بود: آیا می‌توانم [[خداوند]] را مانند موجودات دیگر عالم در [[ذهن]] خویش به تصویر در آورم؟		[[امام]]{{ع}} در ضمن پاسخ کسی که پرسیده بود: آیا می‌توانم [[خداوند]] را مانند موجودات دیگر عالم در ذهن خویش به تصویر در آورم؟ فرمود: آنچه تو در ذهن خویش به عنوان هستی بخش عالم و [[خالق]] موجودات تصور می‌کنی، [[خدا]] نیست؛ چراکه ذهن و [[اندیشه]] [[بشر]] از درک [[حقیقت]] ذات پروردگار عالَم عاجز است. او غیر محدود است و ذهن [[بشر]] محدود نمی‌تواند حقیقت نامحدود را تصویر کند<ref>توحید صدوق، ص۱۰۶، ح۶؛ کافی، ج۱، ص۸۲، ح۱؛ نور الثقلین، ج۴، ص۵۶۱، ح۲۷؛ بحارالانوار، ج۳، ص۲۶۶، ح۳۲؛ وافی، ج۱، ص۳۳۲، ح۲۵۷؛ فصول المهمه (حر عاملی)، ج۱، ص۱۳۶، ح۳۶.</ref>. در سخنی دیگر، در پاسخ به این [[پرسش]]: خدا واحد است، یعنی چه؟ امام{{ع}} فرمود: {{متن حدیث\|الَّذِي اجْتِمَاعُ الْأَلْسُنِ عَلَيْهِ بِالتَّوْحِيدِ}}؛ یعنی آنکه همه [[انسان‌ها]] با هر زبانی که سخن می‌گویند، بر یگانگی وی [[اتفاق نظر]] دارند.
	فرمود: آنچه تو در ذهن خویش به عنوان هستی بخش عالم و [[خالق]] موجودات تصور می‌کنی، [[خدا]] نیست؛ چراکه ذهن و [[اندیشه]] [[بشر]] از درک [[حقیقت]] ذات پروردگار عالَم عاجز است. او غیر محدود است و ذهن [[بشر]] محدود نمی‌تواند حقیقت نامحدود را تصویر کند<ref>توحید صدوق، ص۱۰۶، ح۶؛ کافی، ج۱، ص۸۲، ح۱؛ نور الثقلین، ج۴، ص۵۶۱، ح۲۷؛ بحارالانوار، ج۳، ص۲۶۶، ح۳۲؛ وافی، ج۱، ص۳۳۲، ح۲۵۷؛ فصول المهمه (حر عاملی)، ج۱، ص۱۳۶، ح۳۶.</ref>.

	در سخنی دیگر، در پاسخ به این [[پرسش]]: خدا واحد است، یعنی چه؟ امام{{ع}} فرمود: {{متن حدیث\|الَّذِي اجْتِمَاعُ الْأَلْسُنِ عَلَيْهِ بِالتَّوْحِيدِ}}؛ یعنی آنکه همه [[انسان‌ها]] با هر زبانی که سخن می‌گویند، بر [[یگانگی]] وی [[اتفاق نظر]] دارند.		انسان‌ها، در گذشته و حال تاریخ، همه [[خداپرست]] و [[موحد]] و به [[رب]] و خالق واحد [[معتقد]] بوده‌اند و با یک مصدر و [[قدرت]] در عالَم [[راز و نیاز]] نموده‌اند و از او درخواست کمک می‌کنند؛ چونان که حضرت [[حق در قرآن]] کریم همگان را به این امر توجه می‌دهد: {{متن قرآن\|وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ}}<ref>«و اگر از آنان بپرسی: چه کسی آسمان‌ها و زمین را آفریده است؟ می‌گویند: خداوند» سوره لقمان، آیه ۲۵.</ref><ref>توحید صدوق، ص۸۳، ح۲؛ نور الثقلین، ج۴، ص۲۱۵، ح۸۹؛ بحار الانوار، ج۳، ص۲۰۸، ح۴؛ کافی، ج۱، ص۱۱۸، ح۱۲؛ وافی، ج۱، ص۴۷۷، ح۳۹۰.</ref>.

	انسان‌ها، در گذشته و حال تاریخ، همه [[خداپرست]] و [[موحد]] و به [[رب]] و خالق واحد [[معتقد]] بوده‌اند و با یک مصدر و [[قدرت]] در عالَم [[راز و نیاز]] نموده‌اند و از او [[درخواست کمک]] می‌کنند؛ چونان که حضرت [[حق در قرآن]] [[کریم]] همگان را به این امر توجه می‌دهد: {{متن قرآن\|وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ}}<ref>«و اگر از آنان بپرسی: چه کسی آسمان‌ها و زمین را آفریده است؟ می‌گویند: خداوند» سوره لقمان، آیه ۲۵.</ref><ref>توحید صدوق، ص۸۳، ح۲؛ نور الثقلین، ج۴، ص۲۱۵، ح۸۹؛ بحار الانوار، ج۳، ص۲۰۸، ح۴؛ کافی، ج۱، ص۱۱۸، ح۱۲؛ وافی، ج۱، ص۴۷۷، ح۳۹۰.</ref>.

	[[ابوهاشم جعفری]] می‌گوید: نزد [[امام جواد]]{{ع}} بودم. شخصی پرسید: ای فرزند [[رسول خدا]]! به من بگو آیا نام‌ها و صفاتی برای [[خداوند]] در [[قرآن کریم]] وجود دارد؟ چنان چه پاسخ مثبت باشد، آیا نام‌ها و صفات همان وجود خداوند هستند یا جدای از او؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: [[پرسش]] تو دو گونه [[تفسیر]] دارد: چنان چه می‌خواهی بپرسی که آیا تعدد و تکثر در او راه دارد؟ پاسخ آن است که خداوند [[برتر]] از پرسش تو است و هیچ تعدد و تکثری در او راه ندارد.		[[ابوهاشم جعفری]] می‌گوید: نزد [[امام جواد]]{{ع}} بودم. شخصی پرسید: ای فرزند [[رسول خدا]]! به من بگو آیا نام‌ها و صفاتی برای [[خداوند]] در [[قرآن کریم]] وجود دارد؟ چنان چه پاسخ مثبت باشد، آیا نام‌ها و صفات همان وجود خداوند هستند یا جدای از او؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: [[پرسش]] تو دو گونه [[تفسیر]] دارد: چنان چه می‌خواهی بپرسی که آیا تعدد و تکثر در او راه دارد؟ پاسخ آن است که خداوند [[برتر]] از پرسش تو است و هیچ تعدد و تکثری در او راه ندارد.

	چنان چه مقصود آن باشد که آیا نام‌ها و صفات او همیشگی است؟ باید بگویم که این سخن نیز دو گونه تفسیر دارد: چنان‌چه مقصود تو همیشگی بودن [[علم]] او و [[استحقاق]] او برای این صفات و [[اسما]] باشد؛ پاسخ آن است که آری و چنان‌چه مقصود تو همیشگی بودن شکل و حروف و پاره‌های آن کلمات و اسما باشد، هیچ‌گاه این‌گونه نبوده و نیست؛ بلکه خداوند زمانی که هیچ نبود، به [[تنهایی]] بود. سپس او همه اسما و صفات را آفرید تا وسیله ارتباط میان او و مخلوقاتش باشند و [[مردم]] بتوانند با آنها به درگاه وی [[تضرع]] و ناله کنند و او را [[پرستش]] نمایند.		چنان چه مقصود آن باشد که آیا نام‌ها و صفات او همیشگی است؟ باید بگویم که این سخن نیز دو گونه تفسیر دارد: چنان‌چه مقصود تو همیشگی بودن [[علم]] او و [[استحقاق]] او برای این صفات و اسما باشد؛ پاسخ آن است که آری و چنان‌چه مقصود تو همیشگی بودن شکل و حروف و پاره‌های آن کلمات و اسما باشد، هیچ‌گاه این‌گونه نبوده و نیست؛ بلکه خداوند زمانی که هیچ نبود، به تنهایی بود. سپس او همه اسما و صفات را آفرید تا وسیله ارتباط میان او و مخلوقاتش باشند و [[مردم]] بتوانند با آنها به درگاه وی [[تضرع]] و ناله کنند و او را [[پرستش]] نمایند.

	اسما و صفات آفریده‌های معانی هستند و آن چه به سبب آنها قصد می‌شود، همان خدای واحد یگانه خواهد بود که شایسته هیچ‌گونه [[اختلاف]] و ائتلافی نیست؛ زیرا اختلاف و [[ائتلاف]] در موجود دارای جزء و قابل تجزیه تصور می‌شود؛ در حالی که [[خدای عزوجل]] این‌گونه نیست بلکه این از ویژگی‌های موجودات مادی و غیر از خداوند است.		اسما و صفات آفریده‌های معانی هستند و آن چه به سبب آنها قصد می‌شود، همان خدای واحد یگانه خواهد بود که شایسته هیچ‌گونه [[اختلاف]] و ائتلافی نیست؛ زیرا اختلاف و ائتلاف در موجود دارای جزء و قابل تجزیه تصور می‌شود؛ در حالی که [[خدای عزوجل]] این‌گونه نیست بلکه این از ویژگی‌های موجودات مادی و غیر از خداوند است.

	آری، خداوند هرگز با قلت و کثرت اندیشیده نمی‌شود؛ زیرا هر چه با آن [[اندیشه]] شود، مخلوقی است که راه به [[خالق]] می‌برد. پس این که می‌گوییم او [[قادر]] است؛ یعنی عجز و [[ناتوانی]] را از وجود او می‌زداییم و دیگران را بدان توصیف می‌نماییم. و این که می‌گوییم او عالِم است؛ یعنی [[جهل]] را از وجود او می‌زداییم. هرگاه چنین شد، وجود او [[علم]] محض می‌شود که چیزی جدای از ذات او نخواهد بود.		آری، خداوند هرگز با قلت و کثرت اندیشیده نمی‌شود؛ زیرا هر چه با آن [[اندیشه]] شود، مخلوقی است که راه به [[خالق]] می‌برد. پس این که می‌گوییم او قادر است؛ یعنی عجز و [[ناتوانی]] را از وجود او می‌زداییم و دیگران را بدان توصیف می‌نماییم. و این که می‌گوییم او عالِم است؛ یعنی [[جهل]] را از وجود او می‌زداییم. هرگاه چنین شد، وجود او [[علم]] محض می‌شود که چیزی جدای از ذات او نخواهد بود.

	[[ابوهاشم]] می‌گوید: آن شخص پرسید چگونه [[خدا]] را با اسم و صفت [[سمیع]] می‌خوانیم؟ [[امام جواد]]{{ع}} فرمود: هر آنچه قابل شنیدن باشد، از او مخفی نیست؛ ولی او را با گوش سر توصیف نمی‌کنیم. توصیف [[خداوند]] به وصف «[[بصیر]]» نیز همین گونه است؛ زیرا هر آنچه قابل دیدن باشد، بر او مخفی نخواهد بود. اما او را به [[چشم سر]] توصیف نمی‌کنیم و [[اسما]] و صفات دیگر خداوند مانند «لطیف» و «[[قوی]]» نیز این‌گونه می‌باشد.		ابوهاشم می‌گوید: آن شخص پرسید چگونه [[خدا]] را با اسم و صفت [[سمیع]] می‌خوانیم؟ [[امام جواد]]{{ع}} فرمود: هر آنچه قابل شنیدن باشد، از او مخفی نیست؛ ولی او را با گوش سر توصیف نمی‌کنیم. توصیف [[خداوند]] به وصف «[[بصیر]]» نیز همین گونه است؛ زیرا هر آنچه قابل دیدن باشد، بر او مخفی نخواهد بود. اما او را به [[چشم سر]] توصیف نمی‌کنیم و اسما و صفات دیگر خداوند مانند «لطیف» و «[[قوی]]» نیز این‌گونه می‌باشد.

	آری، خداوند نه شبیه دارد، نه مخالف، نه پایان و نه کیفیت؛ بلکه بر [[قلب]] [[حرام]] است که برای او نظیری قرار دهد، بر [[فکر]] حرام است که برای او حد و مرزی قایل شود و بر [[باطن]] حرام است که او را به کیفیتی توصیف نماید. او [[برتر]] از همه و بزرگ‌تر از هر چیزی است<ref>توحید، ص۱۹۳، ح۷؛ احتجاج، ج۲، ص۴۶۷، ح۳۲۱؛ کافی، ج۱، ص۱۱۶، ح۷؛ بحارالأنوار، ج۴، ص۱۵۳، ح۱؛ ج۵۴، ص۸۳؛ ج۵۴، ص۸۲، ح۶۲؛ نور الثقلین، ج۱، ص۳۸، ح۳۲؛ ج۳، ص۱۳۴، ح۵۹؛ ج۵، ص۲۳۴، ح۱۷؛ تفسیر صافی، ج۵، ص۱۱۰؛ وافی، ج۱، ص۲۷۲، ح۳۸۵؛ فصول المهمه (حرعاملی)، ج۱، ص۱۴۹، ح۶۱ و ص۱۶۲، ح۹۴ و ص۲۰۶، ح۱۷۱.</ref>.		آری، خداوند نه شبیه دارد، نه مخالف، نه پایان و نه کیفیت؛ بلکه بر [[قلب]] [[حرام]] است که برای او نظیری قرار دهد، بر [[فکر]] حرام است که برای او حد و مرزی قایل شود و بر [[باطن]] حرام است که او را به کیفیتی توصیف نماید. او [[برتر]] از همه و بزرگ‌تر از هر چیزی است<ref>توحید، ص۱۹۳، ح۷؛ احتجاج، ج۲، ص۴۶۷، ح۳۲۱؛ کافی، ج۱، ص۱۱۶، ح۷؛ بحارالأنوار، ج۴، ص۱۵۳، ح۱؛ ج۵۴، ص۸۳؛ ج۵۴، ص۸۲، ح۶۲؛ نور الثقلین، ج۱، ص۳۸، ح۳۲؛ ج۳، ص۱۳۴، ح۵۹؛ ج۵، ص۲۳۴، ح۱۷؛ تفسیر صافی، ج۵، ص۱۱۰؛ وافی، ج۱، ص۲۷۲، ح۳۸۵؛ فصول المهمه (حرعاملی)، ج۱، ص۱۴۹، ح۶۱ و ص۱۶۲، ح۹۴ و ص۲۰۶، ح۱۷۱.</ref>.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۲۳:۱۱
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	[[امام جواد]]{{ع}} نیز، همانند دیگر [[پدران]] بزرگوارش، از چشمه سار زلال [[معرفت]] خویش برای [[روشنگری]] اذهان و [[افکار]] [[مردم]] زمانش نسبت به اصل اول [[اعتقادی]] و [[دینی]] مردم بهره می‌جست.		[[امام جواد]] {{ع}} نیز، همانند دیگر [[پدران]] بزرگوارش، از چشمه سار زلال [[معرفت]] خویش برای [[روشنگری]] اذهان و [[افکار]] [[مردم]] زمانش نسبت به اصل اول [[اعتقادی]] و [[دینی]] مردم بهره می‌جست.
	از آن [[حضرت]]، [[احادیث]] و سخنان کوتاه و پرمغزی را در لابه‌لای [[کتب حدیث]] و [[تاریخ]] [[مشاهده]] می‌کنیم، که به فراخور [[فهم]] و [[درک]] مردم آن [[زمان]]، مسئله [[توحید]] و [[خداشناسی]] را بیان فرموده است.		از آن [[حضرت]]، [[احادیث]] و سخنان کوتاه و پرمغزی را در لابه‌لای [[کتب حدیث]] و [[تاریخ]] [[مشاهده]] می‌کنیم، که به فراخور [[فهم]] و [[درک]] مردم آن [[زمان]]، مسئله [[توحید]] و [[خداشناسی]] را بیان فرموده است.
	اگرچه سخنان آن حضرت در معرفت ذات [[پروردگار]] و آشنایی با هستی بخش عالم، کوتاه و مختصر است؛ ولی در عین کوتاه بودن، [[عطش]] تشنگان معرفت را برطرف می‌کرد.		اگرچه سخنان آن حضرت در معرفت ذات [[پروردگار]] و آشنایی با هستی بخش عالم، کوتاه و مختصر است؛ ولی در عین کوتاه بودن، [[عطش]] تشنگان معرفت را برطرف می‌کرد.
	[[امام]]{{ع}} در ضمن پاسخ کسی که پرسیده بود: آیا می‌توانم [[خداوند]] را مانند موجودات دیگر عالم در [[ذهن]] خویش به تصویر در آورم؟		[[امام]] {{ع}} در ضمن پاسخ کسی که پرسیده بود: آیا می‌توانم [[خداوند]] را مانند موجودات دیگر عالم در [[ذهن]] خویش به تصویر در آورم؟
	فرمود: آنچه تو در ذهن خویش به عنوان هستی بخش عالم و [[خالق]] موجودات [[تصور]] می‌کنی، [[خدا]] نیست؛ چراکه ذهن و [[اندیشه]] [[بشر]] از درک [[حقیقت]] ذات پروردگار عالَم عاجز است. او غیر محدود است و ذهن بشر محدود نمی‌تواند حقیقت نامحدود را تصویر کند<ref>توحید صدوق، ص۱۰۶، ح۶؛ کافی، ج۱، ص۸۲، ح۱؛ نور الثقلین، ج۴، ص۵۶۱، ح۲۷؛ بحارالانوار، ج۳، ص۲۶۶، ح۳۲؛ وافی، ج۱، ص۳۳۲، ح۲۵۷؛ فصول المهمه (حر عاملی)، ج۱، ص۱۳۶، ح۳۶.</ref>.		فرمود: آنچه تو در ذهن خویش به عنوان هستی بخش عالم و [[خالق]] موجودات [[تصور]] می‌کنی، [[خدا]] نیست؛ چراکه ذهن و [[اندیشه]] [[بشر]] از درک [[حقیقت]] ذات پروردگار عالَم عاجز است. او غیر محدود است و ذهن بشر محدود نمی‌تواند حقیقت نامحدود را تصویر کند<ref>توحید صدوق، ص۱۰۶، ح۶؛ کافی، ج۱، ص۸۲، ح۱؛ نور الثقلین، ج۴، ص۵۶۱، ح۲۷؛ بحارالانوار، ج۳، ص۲۶۶، ح۳۲؛ وافی، ج۱، ص۳۳۲، ح۲۵۷؛ فصول المهمه (حر عاملی)، ج۱، ص۱۳۶، ح۳۶.</ref>.
	در سخنی دیگر، در پاسخ به این [[پرسش]]: خدا واحد است، یعنی چه؟		در سخنی دیگر، در پاسخ به این [[پرسش]]: خدا واحد است، یعنی چه؟
	امام{{ع}} فرمود: {{متن حدیث\|الَّذِي اجْتِمَاعُ الْأَلْسُنِ عَلَيْهِ بِالتَّوْحِيدِ}}؛ یعنی آنکه همه [[انسان‌ها]] با هر زبانی که سخن می‌گویند، بر [[یگانگی]] وی [[اتفاق نظر]] دارند.		امام {{ع}} فرمود: {{متن حدیث\|الَّذِي اجْتِمَاعُ الْأَلْسُنِ عَلَيْهِ بِالتَّوْحِيدِ}}؛ یعنی آنکه همه [[انسان‌ها]] با هر زبانی که سخن می‌گویند، بر [[یگانگی]] وی [[اتفاق نظر]] دارند.

	انسان‌ها، در گذشته و حال تاریخ، همه [[خداپرست]] و [[موحد]] و به [[رب]] و خالق واحد [[معتقد]] بوده‌اند و با یک مصدر و [[قدرت]] در عالَم [[راز و نیاز]] نموده‌اند و از او درخواست کمک می‌کنند؛ چونان که حضرت [[حق در قرآن]] [[کریم]] همگان را به این امر توجه می‌دهد: {{متن قرآن\|وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ}}<ref>«و اگر از آنان بپرسی: چه کسی آسمان‌ها و زمین را آفریده است؟ می‌گویند: خداوند» سوره لقمان، آیه ۲۵.</ref><ref>توحید صدوق، ص۸۳، ح۲؛ نور الثقلین، ج۴، ص۲۱۵، ح۸۹؛ بحار الانوار، ج۳، ص۲۰۸، ح۴؛ کافی، ج۱، ص۱۱۸، ح۱۲؛ وافی، ج۱، ص۴۷۷، ح۳۹۰.</ref>.		انسان‌ها، در گذشته و حال تاریخ، همه [[خداپرست]] و [[موحد]] و به [[رب]] و خالق واحد [[معتقد]] بوده‌اند و با یک مصدر و [[قدرت]] در عالَم [[راز و نیاز]] نموده‌اند و از او درخواست کمک می‌کنند؛ چونان که حضرت [[حق در قرآن]] [[کریم]] همگان را به این امر توجه می‌دهد: {{متن قرآن\|وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ}}<ref>«و اگر از آنان بپرسی: چه کسی آسمان‌ها و زمین را آفریده است؟ می‌گویند: خداوند» سوره لقمان، آیه ۲۵.</ref><ref>توحید صدوق، ص۸۳، ح۲؛ نور الثقلین، ج۴، ص۲۱۵، ح۸۹؛ بحار الانوار، ج۳، ص۲۰۸، ح۴؛ کافی، ج۱، ص۱۱۸، ح۱۲؛ وافی، ج۱، ص۴۷۷، ح۳۹۰.</ref>.
	[[ابوهاشم جعفری]] می‌گوید: نزد [[امام جواد]]{{ع}} بودم. شخصی پرسید: ای فرزند [[رسول خدا]]! به من بگو آیا نام‌ها و صفاتی برای [[خداوند]] در [[قرآن کریم]] وجود دارد؟ چنان چه پاسخ مثبت باشد، آیا نام‌ها و صفات همان وجود خداوند هستند یا جدای از او؟		[[ابوهاشم جعفری]] می‌گوید: نزد [[امام جواد]] {{ع}} بودم. شخصی پرسید: ای فرزند [[رسول خدا]]! به من بگو آیا نام‌ها و صفاتی برای [[خداوند]] در [[قرآن کریم]] وجود دارد؟ چنان چه پاسخ مثبت باشد، آیا نام‌ها و صفات همان وجود خداوند هستند یا جدای از او؟
	[[امام]]{{ع}} فرمود: [[پرسش]] تو دو گونه [[تفسیر]] دارد: چنان چه می‌خواهی بپرسی که آیا تعدد و تکثر در او راه دارد؟ پاسخ آن است که خداوند [[برتر]] از پرسش تو است و هیچ تعدد و تکثری در او راه ندارد.		[[امام]] {{ع}} فرمود: [[پرسش]] تو دو گونه [[تفسیر]] دارد: چنان چه می‌خواهی بپرسی که آیا تعدد و تکثر در او راه دارد؟ پاسخ آن است که خداوند [[برتر]] از پرسش تو است و هیچ تعدد و تکثری در او راه ندارد.
	چنان چه مقصود آن باشد که آیا نام‌ها و صفات او همیشگی است؟ باید بگویم که این سخن نیز دو گونه تفسیر دارد: چنان‌چه مقصود تو همیشگی بودن [[علم]] او و [[استحقاق]] او برای این صفات و [[اسما]] باشد؛ پاسخ آن است که آری.		چنان چه مقصود آن باشد که آیا نام‌ها و صفات او همیشگی است؟ باید بگویم که این سخن نیز دو گونه تفسیر دارد: چنان‌چه مقصود تو همیشگی بودن [[علم]] او و [[استحقاق]] او برای این صفات و [[اسما]] باشد؛ پاسخ آن است که آری.
	و چنان‌چه مقصود تو همیشگی بودن شکل و حروف و پاره‌های آن کلمات و اسما باشد، هیچ‌گاه این‌گونه نبوده و نیست؛ بلکه خداوند زمانی که هیچ نبود، به [[تنهایی]] بود. سپس او همه اسما و صفات را آفرید تا وسیله [[ارتباط]] میان او و مخلوقاتش باشند و [[مردم]] بتوانند با آنها به درگاه وی [[تضرع]] و ناله کنند و او را [[پرستش]] نمایند.		و چنان‌چه مقصود تو همیشگی بودن شکل و حروف و پاره‌های آن کلمات و اسما باشد، هیچ‌گاه این‌گونه نبوده و نیست؛ بلکه خداوند زمانی که هیچ نبود، به [[تنهایی]] بود. سپس او همه اسما و صفات را آفرید تا وسیله [[ارتباط]] میان او و مخلوقاتش باشند و [[مردم]] بتوانند با آنها به درگاه وی [[تضرع]] و ناله کنند و او را [[پرستش]] نمایند.
خط ۲۵:		خط ۲۵:
	پس این که می‌گوییم او [[قادر]] است؛ یعنی عجز و [[ناتوانی]] را از وجود او می‌زداییم و دیگران را بدان توصیف می‌نماییم. و این که می‌گوییم او عالِم است؛ یعنی [[جهل]] را از وجود او می‌زداییم. هرگاه چنین شد، وجود او [[علم]] محض می‌شود که چیزی جدای از ذات او نخواهد بود.		پس این که می‌گوییم او [[قادر]] است؛ یعنی عجز و [[ناتوانی]] را از وجود او می‌زداییم و دیگران را بدان توصیف می‌نماییم. و این که می‌گوییم او عالِم است؛ یعنی [[جهل]] را از وجود او می‌زداییم. هرگاه چنین شد، وجود او [[علم]] محض می‌شود که چیزی جدای از ذات او نخواهد بود.
	[[ابوهاشم]] می‌گوید: آن شخص پرسید چگونه [[خدا]] را با اسم و صفت [[سمیع]] می‌خوانیم؟		[[ابوهاشم]] می‌گوید: آن شخص پرسید چگونه [[خدا]] را با اسم و صفت [[سمیع]] می‌خوانیم؟
	[[امام جواد]]{{ع}} فرمود: هر آنچه قابل شنیدن باشد، از او مخفی نیست؛ ولی او را با گوش سر توصیف نمی‌کنیم. توصیف [[خداوند]] به [[وصف]] «[[بصیر]]» نیز همین گونه است؛ زیرا هر آنچه قابل دیدن باشد، بر او مخفی نخواهد بود. اما او را به [[چشم سر]] توصیف نمی‌کنیم و [[اسما]] و صفات دیگر خداوند مانند «لطیف» و «[[قوی]]» نیز این‌گونه می‌باشد.		[[امام جواد]] {{ع}} فرمود: هر آنچه قابل شنیدن باشد، از او مخفی نیست؛ ولی او را با گوش سر توصیف نمی‌کنیم. توصیف [[خداوند]] به [[وصف]] «[[بصیر]]» نیز همین گونه است؛ زیرا هر آنچه قابل دیدن باشد، بر او مخفی نخواهد بود. اما او را به [[چشم سر]] توصیف نمی‌کنیم و [[اسما]] و صفات دیگر خداوند مانند «لطیف» و «[[قوی]]» نیز این‌گونه می‌باشد.

	آری، خداوند نه شبیه دارد، نه مخالف، نه پایان و نه کیفیت؛ بلکه بر [[قلب]] [[حرام]] است که برای او نظیری قرار دهد، بر [[فکر]] حرام است که برای او حد و مرزی قایل شود و بر [[باطن]] حرام است که او را به کیفیتی توصیف نماید. او [[برتر]] از همه و بزرگ‌تر از هر چیزی است<ref>توحید، ص۱۹۳، ح۷؛ احتجاج، ج۲، ص۴۶۷، ح۳۲۱؛ کافی، ج۱، ص۱۱۶، ح۷؛ بحارالأنوار، ج۴، ص۱۵۳، ح۱؛ ج۵۴، ص۸۳؛ ج۵۴، ص۸۲، ح۶۲؛ نور الثقلین، ج۱، ص۳۸، ح۳۲؛ ج۳، ص۱۳۴، ح۵۹؛ ج۵، ص۲۳۴، ح۱۷؛ تفسیر صافی، ج۵، ص۱۱۰؛ وافی، ج۱، ص۲۷۲، ح۳۸۵؛ فصول المهمه (حرعاملی)، ج۱، ص۱۴۹، ح۶۱ و ص۱۶۲، ح۹۴ و ص۲۰۶، ح۱۷۱.</ref>.		آری، خداوند نه شبیه دارد، نه مخالف، نه پایان و نه کیفیت؛ بلکه بر [[قلب]] [[حرام]] است که برای او نظیری قرار دهد، بر [[فکر]] حرام است که برای او حد و مرزی قایل شود و بر [[باطن]] حرام است که او را به کیفیتی توصیف نماید. او [[برتر]] از همه و بزرگ‌تر از هر چیزی است<ref>توحید، ص۱۹۳، ح۷؛ احتجاج، ج۲، ص۴۶۷، ح۳۲۱؛ کافی، ج۱، ص۱۱۶، ح۷؛ بحارالأنوار، ج۴، ص۱۵۳، ح۱؛ ج۵۴، ص۸۳؛ ج۵۴، ص۸۲، ح۶۲؛ نور الثقلین، ج۱، ص۳۸، ح۳۲؛ ج۳، ص۱۳۴، ح۵۹؛ ج۵، ص۲۳۴، ح۱۷؛ تفسیر صافی، ج۵، ص۱۱۰؛ وافی، ج۱، ص۲۷۲، ح۳۸۵؛ فصول المهمه (حرعاملی)، ج۱، ص۱۴۹، ح۶۱ و ص۱۶۲، ح۹۴ و ص۲۰۶، ح۱۷۱.</ref>.
	در روایتی دیگر [[اشعث بن حاتم]] از امام جواد{{ع}} در باره مسئله‌ای از [[توحید]] پرسید و [[امام]]{{ع}} در پاسخ وی فرمود: آیا [[قرآن]] می‌خوانی؟		در روایتی دیگر [[اشعث بن حاتم]] از امام جواد {{ع}} در باره مسئله‌ای از [[توحید]] پرسید و [[امام]] {{ع}} در پاسخ وی فرمود: آیا [[قرآن]] می‌خوانی؟
	گفت: آری.		گفت: آری.
	امام{{ع}} فرمود: این [[آیه]] را بخوان: {{متن قرآن\|لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ}}<ref>«چشم‌ها او را در نمی‌یابند و او چشم‌ها را در می‌یابد و او نازک‌بین آگاه است» سوره انعام، آیه ۱۰۳.</ref>.		امام {{ع}} فرمود: این [[آیه]] را بخوان: {{متن قرآن\|لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ}}<ref>«چشم‌ها او را در نمی‌یابند و او چشم‌ها را در می‌یابد و او نازک‌بین آگاه است» سوره انعام، آیه ۱۰۳.</ref>.
	او هم آیه را خواند. امام{{ع}} فرمود: مقصود از [[چشم‌ها]] چیست؟		او هم آیه را خواند. امام {{ع}} فرمود: مقصود از [[چشم‌ها]] چیست؟
	گفت: چشم سر مقصود است.		گفت: چشم سر مقصود است.
	امام{{ع}} فرمود: خیر! بلکه چشم فکر و [[اندیشه]] مقصود است که فکرها و [[اندیشه‌ها]] [[ذات خداوند]] را [[درک]] نمی‌کنند و اوست که همه [[فکر]] و [[اندیشه‌ها]] را می‌شناسد<ref>محاسن برقی، ص۲۳۹، ح۲۱۵؛ بحار الأنوار، ج۳، ص۳۰۸، ح۴۶.</ref>.<ref>[[سید ابوالفضل طباطبایی اشکذری\|طباطبایی اشکذری، سید ابوالفضل]]، [[دانشنامه جوادالائمه (کتاب)\|دانشنامه جوادالائمه]]، ص ۲۶۱.</ref>		امام {{ع}} فرمود: خیر! بلکه چشم فکر و [[اندیشه]] مقصود است که فکرها و [[اندیشه‌ها]] [[ذات خداوند]] را [[درک]] نمی‌کنند و اوست که همه [[فکر]] و [[اندیشه‌ها]] را می‌شناسد<ref>محاسن برقی، ص۲۳۹، ح۲۱۵؛ بحار الأنوار، ج۳، ص۳۰۸، ح۴۶.</ref>.<ref>[[سید ابوالفضل طباطبایی اشکذری\|طباطبایی اشکذری، سید ابوالفضل]]، [[دانشنامه جوادالائمه (کتاب)\|دانشنامه جوادالائمه]]، ص ۲۶۱.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==