تکبر - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۹

2025-05-20T09:29:59Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[تکبر در قرآن]] - [[تکبر در حدیث]] - [[تکبر در نهج البلاغه]] - [[تکبر در فقه سیاسی]] - [[تکبر در فقه اسلامی]] - [[تکبر در اخلاق اسلامی]] - [[تکبر در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[تکبر در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[تکبر در سبک زندگی اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[تکبر در قرآن]] - [[تکبر در حدیث]] - [[تکبر در نهج البلاغه]] - [[تکبر در فقه سیاسی]] - [[تکبر در فقه اسلامی]] - [[تکبر در اخلاق اسلامی]] - [[تکبر در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[تکبر در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[تکبر در سبک زندگی اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

			'''تکبر''' به معنای [[خودبزرگ‌بینی]] و اظهار این [[برتری]] است و کبر حالتی در [[انسان]] است که خود را [[برتر]] از دیگران می‌بیند. برخی عوامل تکبر عبارت‌اند از: توهم [[برتری]] در [[آفرینش]]؛ [[قدرت]] [[مالی]] و توان [[اقتصادی]]؛ افکار شیطانی؛ [[خودستایی]] و بزرگ‌نمایی و غیره. [[شناخت]] زمینه‌های تکبر در پیشگیری و چگونگی درمان آن بسیار مؤثر است.

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==

Bahmani در ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۹

2025-05-20T09:19:38Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۴۹
خط ۲۲:		خط ۲۲:
	== عوامل و زمینه‌های تکبر ==		== عوامل و زمینه‌های تکبر ==
	برخی عوامل تکبر عبارت‌اند از:		برخی عوامل تکبر عبارت‌اند از:
	# توهم [[برتری]] در [[آفرینش]]: [[شیطان]] با توهم برتری خود به سبب [[خلقت]] از [[آتش]]، گرفتار تکبر شد و از [[فرمان الهی]] سرپیچید: {{متن قرآن\|قَالَ يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعَالِينَ}}<ref>«فرمود: ای ابلیس! چه چیز تو را از فروتنی برای چیزی که به دست خویش آفریدم، باز داشت؟» سوره ص، آیه ۷۵.</ref>.		# '''توهم [[برتری]] در [[آفرینش]]:''' [[شیطان]] با توهم برتری خود به سبب [[خلقت]] از [[آتش]]، گرفتار تکبر شد و از [[فرمان الهی]] سرپیچید: {{متن قرآن\|قَالَ يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعَالِينَ}}<ref>«فرمود: ای ابلیس! چه چیز تو را از فروتنی برای چیزی که به دست خویش آفریدم، باز داشت؟» سوره ص، آیه ۷۵.</ref>.
	# [[قدرت]] [[مالی]] و توان [[اقتصادی]]: [[توانگری]] مالی می‌‌تواند منشأ بروز تکبر باشد، چنان که [[قارون]] بر اثر داشتن [[نعمت‌ها]] و [[دارایی]] فراوان از ناحیه [[خدا]]<ref>روح المعانی، ج ۲۰، ص۱۶۶؛ تفسیر گازر، ج ۷، ص۱۹۵؛ مخزن العرفان، ج ۹، ص۴۴۹. </ref> متکبرانه آن را به [[دانش]] و درایت خود نسبت داده، خود را [[برتر]] از دیگران می‌‌دانست، در حالی که [[مؤمنان]] [[قوم]] وی او را [[پند]] داده و از او خواسته بودند که تکبر را ترک کند؛ زیرا خدا [[متکبران]] را [[دوست]] ندارد<ref>سوره قصص، آیه ۷۶.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی\|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]؛ [[تکبر (مقاله)\|مقاله «تکبر»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۸]].</ref>		# '''[[قدرت]] [[مالی]] و توان [[اقتصادی]]:''' [[توانگری]] مالی می‌‌تواند منشأ بروز تکبر باشد، چنان که [[قارون]] بر اثر داشتن [[نعمت‌ها]] و [[دارایی]] فراوان از ناحیه [[خدا]]<ref>روح المعانی، ج ۲۰، ص۱۶۶؛ تفسیر گازر، ج ۷، ص۱۹۵؛ مخزن العرفان، ج ۹، ص۴۴۹. </ref> متکبرانه آن را به [[دانش]] و درایت خود نسبت داده، خود را [[برتر]] از دیگران می‌‌دانست، در حالی که [[مؤمنان]] [[قوم]] وی او را [[پند]] داده و از او خواسته بودند که تکبر را ترک کند؛ زیرا خدا [[متکبران]] را [[دوست]] ندارد<ref>سوره قصص، آیه ۷۶.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی\|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]؛ [[تکبر (مقاله)\|مقاله «تکبر»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۸]].</ref>
	# '''افکار شیطانی:''' [[شیطان]] برای رسیدن به [[هدف]] اصلی خود که سقوط [[انسان]] در ورطه تکّبر است، ابتدا در [[فکر]] و [[اندیشه]] او [[رسوخ]] می‌کند و سپس با ترفندهایی که به کار می‌برد، در مرکز [[فرماندهی]] وجود او برای خود پایگاهی می‌سازد و نفوذ می‌کند تا در مواقع لازم او را وادار کند تا دست به [[اقدام]] بزند.		# '''افکار شیطانی:''' [[شیطان]] برای رسیدن به [[هدف]] اصلی خود که سقوط [[انسان]] در ورطه تکّبر است، ابتدا در [[فکر]] و [[اندیشه]] او [[رسوخ]] می‌کند و سپس با ترفندهایی که به کار می‌برد، در مرکز [[فرماندهی]] وجود او برای خود پایگاهی می‌سازد و نفوذ می‌کند تا در مواقع لازم او را وادار کند تا دست به [[اقدام]] بزند.
	# '''[[خودستایی]] و بزرگ‌نمایی:''' نخوت، محصول تکبر است. پس از آن‌که [[فکر]] و [[اندیشه]] فردی مورد هجوم افکار [[شیطانی]] قرار گرفت، حالت خاصی به خود می‌گیرد و احساس دیگری پیدا می‌کند که به آن نخوت می‌گویند. در نتیجه این [[تفکر]]، احساس [[خودبزرگ‌بینی]] در زندگی [[اجتماعی]] نیز تسرّی می‌یابد.		# '''[[خودستایی]] و بزرگ‌نمایی:''' نخوت، محصول تکبر است. پس از آن‌که [[فکر]] و [[اندیشه]] فردی مورد هجوم افکار [[شیطانی]] قرار گرفت، حالت خاصی به خود می‌گیرد و احساس دیگری پیدا می‌کند که به آن نخوت می‌گویند. در نتیجه این [[تفکر]]، احساس [[خودبزرگ‌بینی]] در زندگی [[اجتماعی]] نیز تسرّی می‌یابد.
خط ۳۰:		خط ۳۰:
	== اوصاف [[متکبران]] ==		== اوصاف [[متکبران]] ==
	برخی از اوصاف [[متکبّران]] عبارت‌اند از:		برخی از اوصاف [[متکبّران]] عبارت‌اند از:
	# خودداری از پذیرش [[آیات خدا]]: بدترین تکبر، تکبّر در برابر [[خداوند]] است که با تأثیر [[سوء]] بر [[روح]] و [[فکر]]، [[انسان]] را در برابر [[آیات]] و [[حجت‌های الهی]] همچون سنگی خارا موجودی انعطاف ناپذیر و غیر قابل نفوذ درمی آورد که نه به [[اندرز]] ناصحان گوش می‌‌سپارد و نه به هشدارهای [[الهی]] اعتنایی دارد و پیوسته با [[غرور]] و نخوت در مسیر خلاف قدم برمی دارد<ref>سوره بقره، آیه ۲۰۶.</ref>.<ref>مجمع البیان، ج ۴، ص۷۳۵؛ المیزان، ج ۲، ص۹۷؛ نمونه، ج ۲، ص۷۵؛ ج ۶، ص۳۶۷.</ref> انسان [[متکبر]] بر اثر تکذیب آیات الهی<ref>جامع البیان، ج ۹، ص۸۱؛ تفسیر قرطبی، ج ۷، ص۲۸۳.</ref> بر قلبش مهر زده می‌‌شود، به گونه ای که دیگر در [[آیات الهی]] [[تفکر]] نمی‌کند و از آنها [[عبرت]] نمی‌گیرد<ref>الکشاف، ج ۲، ص۱۱۷.</ref> و بر [[کفر]] و [[تکذیب]] اصرار می‌ورزد<ref>المیزان، ج ۸، ص۲۴۷.</ref> و در نتیجه تبهکاری خود از قابلیت [[هدایت]] خارج می‌‌شود و به رغم مشاهده آیات الهی از [[تسلیم]] در برابر آن امتناع ورزیده، بر سر دو راهی هدایت و [[ضلالت]]، [[گمراهی]] را در پیش می‌‌گیرد<ref>سوره اعراف، آیه ۱۴۶.</ref>.		# '''خودداری از پذیرش [[آیات خدا]]:''' بدترین تکبر، تکبّر در برابر [[خداوند]] است که با تأثیر [[سوء]] بر [[روح]] و [[فکر]]، [[انسان]] را در برابر [[آیات]] و [[حجت‌های الهی]] همچون سنگی خارا موجودی انعطاف ناپذیر و غیر قابل نفوذ درمی آورد که نه به [[اندرز]] ناصحان گوش می‌‌سپارد و نه به هشدارهای [[الهی]] اعتنایی دارد و پیوسته با [[غرور]] و نخوت در مسیر خلاف قدم برمی دارد<ref>سوره بقره، آیه ۲۰۶.</ref>.<ref>مجمع البیان، ج ۴، ص۷۳۵؛ المیزان، ج ۲، ص۹۷؛ نمونه، ج ۲، ص۷۵؛ ج ۶، ص۳۶۷.</ref> انسان [[متکبر]] بر اثر تکذیب آیات الهی<ref>جامع البیان، ج ۹، ص۸۱؛ تفسیر قرطبی، ج ۷، ص۲۸۳.</ref> بر قلبش مهر زده می‌‌شود، به گونه ای که دیگر در [[آیات الهی]] [[تفکر]] نمی‌کند و از آنها [[عبرت]] نمی‌گیرد<ref>الکشاف، ج ۲، ص۱۱۷.</ref> و بر [[کفر]] و [[تکذیب]] اصرار می‌ورزد<ref>المیزان، ج ۸، ص۲۴۷.</ref> و در نتیجه تبهکاری خود از قابلیت [[هدایت]] خارج می‌‌شود و به رغم مشاهده آیات الهی از [[تسلیم]] در برابر آن امتناع ورزیده، بر سر دو راهی هدایت و [[ضلالت]]، [[گمراهی]] را در پیش می‌‌گیرد<ref>سوره اعراف، آیه ۱۴۶.</ref>.
	# [[بخل]] و [[کتمان]] [[نعمت]]: [[متکبران]] در برابر [[انفاق]]، به بخل و به جای [[قدردانی]] از نعمت به کتمان آن [[فرمان]] می‌‌دهند<ref>سوره نساء، آیه ۳۶-۳۷.</ref>.<ref>جامع البیان، ج ۵، ص۱۱۹؛ تفسیر قرطبی، ج ۵، ص۱۲۵ - ۱۲۶؛ المیزان، ج ۴، ص۳۵۵. </ref>. گفته شده: از آنجا که [[متکبر]]، با [[نعمت‌های الهی]] مانند اموالی که به او عنایت شده بر دیگران تکبر می‌ورزد برای تداوم بخشیدن به تکبّر خویش، با [[بخل]] تلاش می‌‌کند اموالش را [[حفظ]] کند و آن گاه که می‌‌بیند [[انفاق]] کنندگان، نزد [[مردم]] [[شهرت]] و موقعیت پیدا می‌‌کنند، آنان را نیز به بخل [[دعوت]] می‌‌کند و هرگاه تحت تأثیر افکار عمومی مجبور به انفاق شود، برای حفظ اموالش آنها را پنهان کرده، به [[فقر]] تظاهر می‌‌کند<ref>من هدی القرآن، ج ۲، ص۸۰ـ ۸۱. </ref>.		# '''[[بخل]] و [[کتمان]] [[نعمت]]:''' [[متکبران]] در برابر [[انفاق]]، به بخل و به جای [[قدردانی]] از نعمت به کتمان آن [[فرمان]] می‌‌دهند<ref>سوره نساء، آیه ۳۶-۳۷.</ref>.<ref>جامع البیان، ج ۵، ص۱۱۹؛ تفسیر قرطبی، ج ۵، ص۱۲۵ - ۱۲۶؛ المیزان، ج ۴، ص۳۵۵. </ref>. گفته شده: از آنجا که [[متکبر]]، با [[نعمت‌های الهی]] مانند اموالی که به او عنایت شده بر دیگران تکبر می‌ورزد برای تداوم بخشیدن به تکبّر خویش، با [[بخل]] تلاش می‌‌کند اموالش را [[حفظ]] کند و آن گاه که می‌‌بیند [[انفاق]] کنندگان، نزد [[مردم]] [[شهرت]] و موقعیت پیدا می‌‌کنند، آنان را نیز به بخل [[دعوت]] می‌‌کند و هرگاه تحت تأثیر افکار عمومی مجبور به انفاق شود، برای حفظ اموالش آنها را پنهان کرده، به [[فقر]] تظاهر می‌‌کند<ref>من هدی القرآن، ج ۲، ص۸۰ـ ۸۱. </ref>.
	# [[ریا]]: تکبر می‌‌تواند در انگیزه [[انسان]] نیز اثر [[سوء]] گذاشته، موجب شود تا [[اعمال]] وی از جمله انفاق صرفاً برای کسب شهرت و [[مقام]] و نه [[رضای خدا]] صورت گیرد، چنان که برخی برای دستیابی به سود دنیوی [[انفاق]] می‌‌کنند؛ نه بر اساس [[استحقاق]] و نیاز دیگران به انفاق<ref>سوره نساء، آیه ۳۸.</ref>.		# '''[[ریا]]:''' تکبر می‌‌تواند در انگیزه [[انسان]] نیز اثر [[سوء]] گذاشته، موجب شود تا [[اعمال]] وی از جمله انفاق صرفاً برای کسب شهرت و [[مقام]] و نه [[رضای خدا]] صورت گیرد، چنان که برخی برای دستیابی به سود دنیوی [[انفاق]] می‌‌کنند؛ نه بر اساس [[استحقاق]] و نیاز دیگران به انفاق<ref>سوره نساء، آیه ۳۸.</ref>.
	# رفتارهای غرورآمیز: تکبر به شکل‌های گوناگون گاه در نحوه راه رفتن و گاه در چهره ـ به صورت رخ برتابیدن از مردم ـ در [[رفتار]] [[آدمی]] آشکار می‌‌شود. [[قرآن کریم]] [[اندرز]] [[حکیمانه]] [[لقمان]] به فرزند خود در وانهادن این گونه [[رفتار]] غرورآمیز<ref>جامع البیان، ج ۲۱، ص۸۹ - ۹۰.</ref> را این گونه نقل می‌‌کند: از روی تکبر از [[مردم]] روی مگردان<ref>روض الجنان، ج ۱۵، ص۲۹۱؛ تفسیر مراغی، ج ۲۱، ص۸۵؛ الصافی، ج ۴، ص۱۴۶.</ref> و در [[زمین]] با تکبر راه نرو<ref>التبیان، ج ۸، ص۲۸۰؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۴، ص۴۸. </ref> زیرا [[خداوند]]، [[متکبّر]] فخر فروش را [[دوست]] ندارد: {{متن قرآن\|وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ}}<ref>«و روی خود را از مردم مگردان و بر زمین خرامان گام برمدار که خداوند هیچ خود پسند خویشتن‌ستایی را دوست نمی‌دارد» سوره لقمان، آیه ۱۸.</ref>.<ref>مجمع البیان، ج ۸، ص۵۰۰؛ الجدید، ج ۵، ص۳۹۱.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی\|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]؛ [[تکبر (مقاله)\|مقاله «تکبر»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۸]].</ref>		# '''رفتارهای غرورآمیز:''' تکبر به شکل‌های گوناگون گاه در نحوه راه رفتن و گاه در چهره ـ به صورت رخ برتابیدن از مردم ـ در [[رفتار]] [[آدمی]] آشکار می‌‌شود. [[قرآن کریم]] [[اندرز]] [[حکیمانه]] [[لقمان]] به فرزند خود در وانهادن این گونه [[رفتار]] غرورآمیز<ref>جامع البیان، ج ۲۱، ص۸۹ - ۹۰.</ref> را این گونه نقل می‌‌کند: از روی تکبر از [[مردم]] روی مگردان<ref>روض الجنان، ج ۱۵، ص۲۹۱؛ تفسیر مراغی، ج ۲۱، ص۸۵؛ الصافی، ج ۴، ص۱۴۶.</ref> و در [[زمین]] با تکبر راه نرو<ref>التبیان، ج ۸، ص۲۸۰؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۴، ص۴۸. </ref> زیرا [[خداوند]]، [[متکبّر]] فخر فروش را [[دوست]] ندارد: {{متن قرآن\|وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ}}<ref>«و روی خود را از مردم مگردان و بر زمین خرامان گام برمدار که خداوند هیچ خود پسند خویشتن‌ستایی را دوست نمی‌دارد» سوره لقمان، آیه ۱۸.</ref>.<ref>مجمع البیان، ج ۸، ص۵۰۰؛ الجدید، ج ۵، ص۳۹۱.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی\|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]؛ [[تکبر (مقاله)\|مقاله «تکبر»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۸]].</ref>

	== آثار تکبر ==		== آثار تکبر ==
خط ۴۰:		خط ۴۰:
	== فرجام [[متکبران]] ==		== فرجام [[متکبران]] ==
	برای [[متکبّران]] در [[قرآن]] به دو فرجام اشاره شده است:		برای [[متکبّران]] در [[قرآن]] به دو فرجام اشاره شده است:
	# [[محرومیت]] از [[رحمت]] و [[محبت]] ویژه [[الهی]]: [[رحمت الهی]] فراگیر و عام است؛ ولی تکبر موجب محرومیّت از رحمت خاص الهی و رانده شدن از درگاه خداست، چنان که [[شیطان]] بر اثر تکبر، از [[مقام قرب الهی]] رانده و مشمول لعن خداوند شد<ref>مجمع البیان، ج ۳، ص۶۲۰؛ الکشاف، ج ۲، ص۹۰؛ المیزان، ج ۸، ص۳۰.</ref> و از [[آسمان]] یا [[بهشت]] یا از صورت [[فرشتگان]] یا از [[درجه]] و منزلتی که در آن بود [[سقوط]] کرد<ref>تفسیر ماوردی، ج ۲، ص۲۰۴؛ مجمع البیان، ج ۴، ص۶۲۰؛ الجواهر، ج ۳، ص۱۴۲.</ref>. [[متکبر]] از [[محبت]] ویژه [[حق]] نیز دور است<ref>سوره نساء، آیه ۳۶.</ref> زیرا وی به [[خداوند]] دلبسته نیست، بلکه [[قلب]] او به [[مال]]<ref>سوره نساء، آیه ۳۷.</ref> و جاه<ref>سوره نساء، آیه ۳۸.</ref> تعلق و [[محبت]] فراوان دارد<ref>المیزان، ج ۴، ص۳۵۳ - ۳۵۵.</ref>.		# '''[[محرومیت]] از [[رحمت]] و [[محبت]] ویژه [[الهی]]:''' [[رحمت الهی]] فراگیر و عام است؛ ولی تکبر موجب محرومیّت از رحمت خاص الهی و رانده شدن از درگاه خداست، چنان که [[شیطان]] بر اثر تکبر، از [[مقام قرب الهی]] رانده و مشمول لعن خداوند شد<ref>مجمع البیان، ج ۳، ص۶۲۰؛ الکشاف، ج ۲، ص۹۰؛ المیزان، ج ۸، ص۳۰.</ref> و از [[آسمان]] یا [[بهشت]] یا از صورت [[فرشتگان]] یا از [[درجه]] و منزلتی که در آن بود [[سقوط]] کرد<ref>تفسیر ماوردی، ج ۲، ص۲۰۴؛ مجمع البیان، ج ۴، ص۶۲۰؛ الجواهر، ج ۳، ص۱۴۲.</ref>. [[متکبر]] از [[محبت]] ویژه [[حق]] نیز دور است<ref>سوره نساء، آیه ۳۶.</ref> زیرا وی به [[خداوند]] دلبسته نیست، بلکه [[قلب]] او به [[مال]]<ref>سوره نساء، آیه ۳۷.</ref> و جاه<ref>سوره نساء، آیه ۳۸.</ref> تعلق و [[محبت]] فراوان دارد<ref>المیزان، ج ۴، ص۳۵۳ - ۳۵۵.</ref>.
	# گرفتار شدن به [[ذلت]] [[دنیا]] و [[عذاب]] [[آخرت]]: [[قرآن کریم]] به این [[حقیقت]] اشاره دارد که شخص [[متکبر]] در دنیا جز [[خواری]] نصیبش نخواهد شد:<ref>سوره حج، آیه ۸-۹.</ref>، چنان که در [[روایات]] نیز تصریح شده است که هر کس تکبر ورزد کوچک و [[پست]] می‌‌شود<ref>الکافی، ج ۱، ص۱۴۲؛ ج ۲، ص۱۲۲؛ ج ۸، ص۱۹ - ۲۰.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی\|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]؛ [[تکبر (مقاله)\|مقاله «تکبر»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۸]].</ref>		# '''گرفتار شدن به [[ذلت]] [[دنیا]] و [[عذاب]] [[آخرت]]:''' [[قرآن کریم]] به این [[حقیقت]] اشاره دارد که شخص [[متکبر]] در دنیا جز [[خواری]] نصیبش نخواهد شد:<ref>سوره حج، آیه ۸-۹.</ref>، چنان که در [[روایات]] نیز تصریح شده است که هر کس تکبر ورزد کوچک و [[پست]] می‌‌شود<ref>الکافی، ج ۱، ص۱۴۲؛ ج ۲، ص۱۲۲؛ ج ۸، ص۱۹ - ۲۰.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی\|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]؛ [[تکبر (مقاله)\|مقاله «تکبر»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۸]].</ref>

	== راه درمان ==		== راه درمان ==

Bahmani در ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۸

2025-05-20T09:18:11Z

Bahmani در ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۵

2025-05-20T09:15:21Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* منابع */

2025-05-20T09:05:44Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۵
خط ۵۹:		خط ۵۹:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
			# [[پرونده:000059.jpg\|22px]] [[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی\|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]؛ [[تکبر (مقاله)\|مقاله «تکبر»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۸''']]
	# [[پرونده:IM009800.jpg\|22px]] [[ابوالفضل یغمایی\|یغمایی،ابوالفضل]]، [[تکبر - یغمایی (مقاله)\|مقاله «تکبر»]] [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۳''']]		# [[پرونده:IM009800.jpg\|22px]] [[ابوالفضل یغمایی\|یغمایی،ابوالفضل]]، [[تکبر - یغمایی (مقاله)\|مقاله «تکبر»]] [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۳''']]
	# [[پرونده:13681048.jpg\|22px]] [[سید جمال‌الدین دین‌پرور\|دین‌پرور، سیدجمال‌الدین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه نهج البلاغه ج۱''']]		# [[پرونده:13681048.jpg\|22px]] [[سید جمال‌الدین دین‌پرور\|دین‌پرور، سیدجمال‌الدین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه نهج البلاغه ج۱''']]

Bahmani در ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۵

2025-05-20T07:55:04Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۲۵
خط ۳۳:		خط ۳۳:

	== پیشینه ==		== پیشینه ==
	تکبر در [[انسان]] یکی از پست‌ترین [[رذایل اخلاقی]] است؛ اما در خداوند از صفات ناپسند محسوب نمی‌شود<ref>‌مازندرانی، شرح الکافی، ۹/۳۰۵.</ref>. از این رذیله در [[ادیان آسمانی]] [[سخن]] به میان آمده است<ref>کتاب مقدس، عهد قدیم، عوبدیای نبی، ۳.</ref>. در [[اسلام]] نیز در [[آیات]] پرشماری از [[قرآن کریم]]، تکبر مطرح شده است؛ مانند تکبر [[شیطان]]، علّت و آثار آن<ref>سوره بقره، آیه ۳۴؛ سوره ص، آیه ۷۴.</ref> و [[تکبر]] [[اهل کفر]] در برابر [[پیامبران الهی]]{{ع}}<ref>سوره مؤمنون، آیه ۴۶؛ سوره قصص، آیه ۳۹؛ سوره زمر، آیه ۷۲؛ سوره غافر، آیه ۶۰.</ref>. در [[روایات]] پرشماری نیز این صفت در [[انسان]] نکوهش شده است؛ اما در [[خداوند]] [[کبر]] و [[عظمت]] از صفات خاص اوست که دیگران در آن [[شریک]] نیستند<ref>‌کلینی، الکافی، ۲/۳۰۹–۳۱۲؛ صدوق، ثواب الاعمال، ۲۲۱–۲۲۳.</ref>. در روایتی از ~~امام‌صادق~~{{ع}} کبر پایین‌ترین درجه [[الحاد]] شمرده شده است<ref>‌کلینی، الکافی، ۲/۳۰۹.</ref>.		تکبر در [[انسان]] یکی از پست‌ترین [[رذایل اخلاقی]] است؛ اما در خداوند از صفات ناپسند محسوب نمی‌شود<ref>‌مازندرانی، شرح الکافی، ۹/۳۰۵.</ref>. از این رذیله در [[ادیان آسمانی]] [[سخن]] به میان آمده است<ref>کتاب مقدس، عهد قدیم، عوبدیای نبی، ۳.</ref>. در [[اسلام]] نیز در [[آیات]] پرشماری از [[قرآن کریم]]، تکبر مطرح شده است؛ مانند تکبر [[شیطان]]، علّت و آثار آن<ref>سوره بقره، آیه ۳۴؛ سوره ص، آیه ۷۴.</ref> و تکبر [[اهل کفر]] در برابر [[پیامبران الهی]]{{ع}}<ref>سوره مؤمنون، آیه ۴۶؛ سوره قصص، آیه ۳۹؛ سوره زمر، آیه ۷۲؛ سوره غافر، آیه ۶۰.</ref>. در [[روایات]] پرشماری نیز این صفت در [[انسان]] نکوهش شده است؛ اما در [[خداوند]] [[کبر]] و عظمت از صفات خاص اوست که دیگران در آن [[شریک]] نیستند<ref>‌کلینی، الکافی، ۲/۳۰۹–۳۱۲؛ صدوق، ثواب الاعمال، ۲۲۱–۲۲۳.</ref>. در روایتی از [[امام صادق]]{{ع}} کبر پایین‌ترین درجه [[الحاد]] شمرده شده است<ref>‌کلینی، الکافی، ۲/۳۰۹.</ref>.

	علمای اخلاق نیز این صفت را در آثار خود بررسی کرده‌اند. غزالی ازجمله نخستین کسانی است که باب مستقلی دراین‌باره تنظیم کرده است<ref>غزالی، احیاء علوم الدین، ۱۱/۴–۶۰.</ref>. پس از او دیگر علمای اخلاق به تکمیل بحث او پرداخته‌اند<ref>‌طوسی، اخلاق محتشمی، ۲۹۷؛ نراقی، مهدی، جامع السعادات، ۱/۳۸۰–۳۹۴.</ref>. بعضی از اندیشمندان، [[تکبر]] را حالتی ناشی از [[افراط]] در [[عزت]] و [[بزرگداشت]] نفس می‌دانند<ref>‌مدنی، ریاض السالکین، ۳/۲۹۴.</ref>. [[متکلمان]] نیز از تکبر در برابر ~~خداوندسخن~~ گفته، آن را سبب [[کفر]] و [[عقاب]] دانسته‌اند<ref>‌فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۴/۲۰۹؛ مجلسی، مرآة العقول، ۱۰/۲۰۸.</ref>.<ref>[[ابوالفضل یغمایی\|یغمایی، ابوالفضل]]، [[تکبر - یغمایی (مقاله)\|مقاله «تکبر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۳]]، ص۴۸۸ – ۴۹۲.</ref>		علمای اخلاق نیز این صفت را در آثار خود بررسی کرده‌اند. غزالی ازجمله نخستین کسانی است که باب مستقلی دراین‌باره تنظیم کرده است<ref>غزالی، احیاء علوم الدین، ۱۱/۴–۶۰.</ref>. پس از او دیگر علمای اخلاق به تکمیل بحث او پرداخته‌اند<ref>‌طوسی، اخلاق محتشمی، ۲۹۷؛ نراقی، مهدی، جامع السعادات، ۱/۳۸۰–۳۹۴.</ref>. بعضی از اندیشمندان، تکبر را حالتی ناشی از [[افراط]] در [[عزت]] و [[بزرگداشت]] نفس می‌دانند<ref>‌مدنی، ریاض السالکین، ۳/۲۹۴.</ref>. [[متکلمان]] نیز از تکبر در برابر خداوند سخن گفته، آن را سبب [[کفر]] و عقاب دانسته‌اند<ref>‌فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۴/۲۰۹؛ مجلسی، مرآة العقول، ۱۰/۲۰۸.</ref>.<ref>[[ابوالفضل یغمایی\|یغمایی، ابوالفضل]]، [[تکبر - یغمایی (مقاله)\|مقاله «تکبر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۳]]، ص۴۸۸ – ۴۹۲.</ref>

	== اقسام و درجات ==		== اقسام و درجات ==
خط ۴۷:		خط ۴۷:

	== آثار تکبر ==		== آثار تکبر ==
	بعضی [[آیات]]، تکبر و [[استکبار]] [[شیطان]] را سبب طرد شدن او از درگاه الهی و خروج از [[بهشت]] دانسته‌اند<ref>سوره اعراف، آیه ۱۲.</ref> و استکبار و [[سرپیچی]] [[بندگان]] از [[عبادت]] [[خداوند]] را سبب وارد شدن ایشان به [[جهنم]] می‌دانند<ref>سوره غافر، آیه ۶۰.</ref>. در [[روایات]]، [[کبر]] [[بندگان]]، مقابله با [[خداوند]] شمرده شده است<ref>‌کلینی، الکافی، ۲/۳۰۹؛ مجلسی، بحار الانوار، ۷۰/۲۱۵.</ref>. در روایتی از امام‌ صادق{{ع}} آمده است در [[روز قیامت]]، افراد [[متکبر]] به صورت مورچه [[محشور]] می‌شوند و زیر پای [[مردم]] پایمال می‌گردند تا هنگامی که خداوند از [[حسابرسی مردم]] فارغ شود<ref>‌کلینی، الکافی، ۲/۳۱۱.</ref>. [[علمای ~~اخلاق]]، [[~~تکبر]] را سبب هلاک [[انسان]] شمرده‌اند<ref>‌ورام، تنبیه الخواطر، ۱/۲۱۰؛ نراقی، مهدی، جامع السعادات، ۱/۳۸۱.</ref>. بعضی تکبر را منشأ همه اخلاق‌های [[زشت]] [[دنیوی]] و [[اخروی]] و مانع رسیدن به [[اخلاق حسنه]] دانسته‌اند؛ زیرا شخص متکبر خود را بزرگ می‌پندارد و نمی‌تواند در برابر کسی [[فروتنی]] کند و با [[دروغ]] و [[نفاق]] سعی می‌کند کار خود را نزد دیگران بالاتر نشان دهد<ref>‌غزالی، احیاء علوم الدین، ۱۱/۱۸–۲۰.</ref>.<ref>[[ابوالفضل یغمایی\|یغمایی، ابوالفضل]]، [[تکبر - یغمایی (مقاله)\|مقاله «تکبر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۳]]، ص۴۸۸ – ۴۹۲.</ref>		بعضی [[آیات]]، تکبر و [[استکبار]] [[شیطان]] را سبب طرد شدن او از درگاه الهی و خروج از [[بهشت]] دانسته‌اند<ref>سوره اعراف، آیه ۱۲.</ref> و استکبار و [[سرپیچی]] [[بندگان]] از [[عبادت]] [[خداوند]] را سبب وارد شدن ایشان به [[جهنم]] می‌دانند<ref>سوره غافر، آیه ۶۰.</ref>. در [[روایات]]، [[کبر]] [[بندگان]]، مقابله با [[خداوند]] شمرده شده است<ref>‌کلینی، الکافی، ۲/۳۰۹؛ مجلسی، بحار الانوار، ۷۰/۲۱۵.</ref>. در روایتی از امام‌ صادق{{ع}} آمده است در [[روز قیامت]]، افراد [[متکبر]] به صورت مورچه [[محشور]] می‌شوند و زیر پای [[مردم]] پایمال می‌گردند تا هنگامی که خداوند از [[حسابرسی مردم]] فارغ شود<ref>‌کلینی، الکافی، ۲/۳۱۱.</ref>. علمای اخلاق، تکبر را سبب هلاک [[انسان]] شمرده‌اند<ref>‌ورام، تنبیه الخواطر، ۱/۲۱۰؛ نراقی، مهدی، جامع السعادات، ۱/۳۸۱.</ref>. بعضی تکبر را منشأ همه اخلاق‌های [[زشت]] [[دنیوی]] و [[اخروی]] و مانع رسیدن به [[اخلاق حسنه]] دانسته‌اند؛ زیرا شخص متکبر خود را بزرگ می‌پندارد و نمی‌تواند در برابر کسی [[فروتنی]] کند و با [[دروغ]] و [[نفاق]] سعی می‌کند کار خود را نزد دیگران بالاتر نشان دهد<ref>‌غزالی، احیاء علوم الدین، ۱۱/۱۸–۲۰.</ref>.<ref>[[ابوالفضل یغمایی\|یغمایی، ابوالفضل]]، [[تکبر - یغمایی (مقاله)\|مقاله «تکبر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۳]]، ص۴۸۸ – ۴۹۲.</ref>

	== راه درمان ==		== راه درمان ==
	[[شناخت]] زمینه‌های [[تکبر]] در پیشگیری و چگونگی درمان آن بسیار مؤثر است. در بعضی [[روایات]] توجه به احوال [[مستکبران]] امت‌های گذشته و [[تواضع]] [[پیامبران]]{{ع}} و [[اولیای الهی]]{{ع}} در دوری از [[کبر]] مؤثر شمرده شده است<ref>‌نهج البلاغه، ترجمه سیدجمال‌الدین دین‌پرور، خ۲۳۴، ۳۵۲–۳۵۸.</ref>. [[علمای ~~اخلاق]]،~~ دو راه [[علمی]] و عملی برای درمان تکبر بیان کرده‌اند<ref>‌فیض، المحجة البیضاء، ۶/۲۵۲–۲۵۷؛ نراقی، مهدی، جامع السعادات، ۱/۳۸۷–۳۹۴.</ref> و درمان علمی تکبر را توجه به [[ضعف]] و نقص وجودی خود و اینکه [[برتری]] و [[کمال حقیقی]] در [[قرب به خداوند]] و [[سعادت]] در [[آخرت]] است، دانسته، درمان عملی آن را تواضع و [[فروتنی]] در مقابل دیگران<ref>‌نراقی، احمد، معراج السعاده، ۲۹۲–۲۹۴.</ref> و انجام اعمالی پیش پاافتاده که در [[شأن]] او نیست،<ref>‌نراقی، احمد، معراج السعاده، ۷۲–۷۳.</ref> ذکر کرده‌اند<ref>[[ابوالفضل یغمایی\|یغمایی، ابوالفضل]]، [[تکبر - یغمایی (مقاله)\|مقاله «تکبر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۳]]، ص۴۸۸ ـ ۴۹۲.</ref>.		[[شناخت]] زمینه‌های تکبر در پیشگیری و چگونگی درمان آن بسیار مؤثر است. در بعضی [[روایات]] توجه به احوال [[مستکبران]] امت‌های گذشته و [[تواضع]] [[پیامبران]]{{ع}} و [[اولیای الهی]]{{ع}} در دوری از [[کبر]] مؤثر شمرده شده است<ref>‌نهج البلاغه، ترجمه سیدجمال‌الدین دین‌پرور، خ۲۳۴، ۳۵۲–۳۵۸.</ref>. علمای اخلاق، دو راه [[علمی]] و عملی برای درمان تکبر بیان کرده‌اند<ref>‌فیض، المحجة البیضاء، ۶/۲۵۲–۲۵۷؛ نراقی، مهدی، جامع السعادات، ۱/۳۸۷–۳۹۴.</ref> و درمان علمی تکبر را توجه به [[ضعف]] و نقص وجودی خود و اینکه [[برتری]] و کمال حقیقی در [[قرب به خداوند]] و [[سعادت]] در [[آخرت]] است، دانسته، درمان عملی آن را تواضع و [[فروتنی]] در مقابل دیگران<ref>‌نراقی، احمد، معراج السعاده، ۲۹۲–۲۹۴.</ref> و انجام اعمالی پیش پاافتاده که در [[شأن]] او نیست،<ref>‌نراقی، احمد، معراج السعاده، ۷۲–۷۳.</ref> ذکر کرده‌اند<ref>[[ابوالفضل یغمایی\|یغمایی، ابوالفضل]]، [[تکبر - یغمایی (مقاله)\|مقاله «تکبر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۳]]، ص۴۸۸ ـ ۴۹۲.</ref>.

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Bahmani: /* منابع */

2025-05-20T07:52:09Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۲۲
خط ۵۹:		خط ۵۹:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
			# [[پرونده:IM009800.jpg\|22px]] [[ابوالفضل یغمایی\|یغمایی،ابوالفضل]]، [[تکبر - یغمایی (مقاله)\|مقاله «تکبر»]] [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۳''']]
	# [[پرونده:13681048.jpg\|22px]] [[سید جمال‌الدین دین‌پرور\|دین‌پرور، سیدجمال‌الدین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه نهج البلاغه ج۱''']]		# [[پرونده:13681048.jpg\|22px]] [[سید جمال‌الدین دین‌پرور\|دین‌پرور، سیدجمال‌الدین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه نهج البلاغه ج۱''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* جستارهای وابسته */

2025-05-20T07:51:54Z

جستارهای وابسته

@@ خط ۲۶: / خط ۲۶: @@
 # [[فروتنی]] در عمل، بدین‌ترتیب که باید به دیگران [[احترام]] گذاشت و با خوشرویی برخورد کرد تا [[روح]] [[انسان]] تحت‌تأثیر قرارگیرد و خلق و خوی او دگرگون شود و به جای "[[خودبرتربینی]]" [[دوستی]] و [[فروتنی]] در وجودش رشد کند [[امام]] می‌فرماید راه و رسم [[فروتنی]] را پذیرا شوید و وجودتان را در خدمت این [[جهاد]] معنوی و [[اخلاقی]] قرار دهید، که تحوّل [[اخلاقی]] و روحی از انجام یک سلسله اعمال ظاهری آغاز می‌شود تا به مراحل عالی [[تهذیب]] و [[خودسازی]] برسد<ref>[[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص ۲۱۳.</ref>.
 # از آن‌جا که [[شیطان]] نیروهای خود را [[بسیج]] کرده تا از [[اولاد]] [[آدم]] [[انتقام]] بگیرد، مهم‌ترین وسیله آن را در درون [[انسان]] یافته است، یعنی تکبّر و خودبینی، لذا باید در برابر این نیروی [[شیطانی]]، [[قدرت]] عظیمی را تجهیز کرد. [[امام]] {{ع}} روحیه [[اخلاقی]] [[فروتنی]] را "[[سپاه]] مسلح" این میدان معرفی فرموده است: [[فروتنی]] را [[سپاه]] مسلح خود گیرید<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۳۴: {{متن حدیث|"وَ اتَّخِذُوا التَّوَاضُعَ مَسْلَحَةً بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَ عَدُوِّكُمْ إِبْلِيسَ‏ وَ جُنُودِهِ"}}</ref>. هر فردی باید برای ایجاد [[تواضع]]، به‌عنوان یک [[جهاد]] تمام عیار به ایجاد پایگاه‌های معنوی بپردازد و با [[آگاهی]] و تصمیم‌گیری جدّی در راه ایجاد [[فضیلت]] بزرگ [[فروتنی]] [[اقدام]] کند<ref>[[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص ۲۱۳- ۲۱۴.</ref>.
 == جستارهای وابسته ==

Jaafari در ‏۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۴۰

2025-04-07T05:40:30Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[تکبر در قرآن]] - [[تکبر در حدیث]] - [[تکبر در نهج البلاغه]] - [[تکبر در فقه سیاسی]] - [[تکبر در فقه اسلامی]] - [[تکبر در اخلاق اسلامی]] - [[تکبر در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[تکبر در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[تکبر در قرآن]] - [[تکبر در حدیث]] - [[تکبر در نهج البلاغه]] - [[تکبر در فقه سیاسی]] - [[تکبر در فقه اسلامی]] - [[تکبر در اخلاق اسلامی]] - [[تکبر در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[تکبر در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[تکبر در سبک زندگی اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==

Wasity: /* پانویس */

2024-12-10T05:12:47Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۴۲
خط ۳۹:		خط ۳۹:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}
			{{ارزش‌های اجتماعی}}
	{{~~رذیلت~~}}

	~~[[رده:تکبر]]~~
	[[رده:رذایل اخلاقی]]		[[رده:رذایل اخلاقی]]
	[[رده:مدخل اخلاقی نهج البلاغه]]		[[رده:مدخل اخلاقی نهج البلاغه]]