تیمم در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱۳ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۵:۰۷

2024-10-13T05:07:29Z

Bahmani در ‏۱۳ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۵:۰۱

2024-10-13T05:01:02Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۱
خط ۲:		خط ۲:

	== واژه‌شناسی ==		== واژه‌شناسی ==
	[[تیمم]] از ریشه «ی ـ م ـ م»<ref> قاموس المحیط، ج ۴، ص۱۹۳؛ الصحاح، ج ۵، ص۲۰۶۴؛ مجمع البحرین، ج ۴، ص۵۸۱، «یمم».</ref> یا «ا ـ م ـ م»<ref>العین، ج ۸، ص۴۳۰؛ تاج العروس، ج ۸، ص۸؛ لسان العرب، ج ۱۲، ص۲۲ - ۲۳، «امم».</ref> در لغت به معنای قصد کردن<ref> العین، ج ۸، ص۴۳۰؛ الصحاح، ج ۵، ص۲۰۶۴؛ مجمع البحرین، ج ۴، ص۵۸۱.</ref> یا روی آوردن به چیزی یا کسی<ref> التحقیق، ج ۱۴، ص۲۶۶؛ الفروق اللغویه، ص۱۴۸، «یمم».</ref> آمده است و در اصطلاح [[فقه]] طهارتی است که با مسح صورت و دو دست با خاک به قصد [[طهارت]] صورت می‌‌گیرد.<ref> معجم لغة الفقهاء، ص۱۵۲.</ref> به تعبیر برخی [[فقها]]، تیمم عبارت است از رساندن خاک به صورت و دو دست با شرایطی خاص<ref>مغنی المحتاج، ج ۱، ص۸۷؛ الاقناع، ج ۱، ص۷۰؛ اعانة الطالبین، ج ۱، ص۷۰.</ref> یا زدن دست‌ها بر خاک و مسح صورت و دست‌ها به [[نیت]] [[تقرب به خداوند]].<ref> منتهی المطلب، ج ۱، ص۱۳۲؛ الحدائق، ج ۴، ص۲۴۳.</ref> تیمم از [[تکالیف شرعی]] در موارد خاص و از [[ضروریات اسلام]] است<ref>جواهر الکلام، ج ۵، ص۷۳؛ مصباح الفقیه، ج ۱، ق ۲، ص۴۴۸.</ref> که هنگام [[اضطرار]] و وجود مانع [[شرعی]] یا [[عقلی]] از طهارت با آب بر [[مکلفان]] [[واجب]] می‌‌گردد.<ref> فقه الرضا{{ع}}، ص۸۸؛ الانتصار، ص۱۲۳؛ المبسوط، طوسی، ج ۱، ص۳۰.</ref>.<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[تیمم (مقاله)\|مقاله «تیممم»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۹]]، ص۲۴۲.</ref>		[[تیمم]] از ریشه «ی ـ م ـ م»<ref> قاموس المحیط، ج ۴، ص۱۹۳؛ الصحاح، ج ۵، ص۲۰۶۴؛ مجمع البحرین، ج ۴، ص۵۸۱، «یمم».</ref> یا «ا ـ م ـ م»<ref>العین، ج ۸، ص۴۳۰؛ تاج العروس، ج ۸، ص۸؛ لسان العرب، ج ۱۲، ص۲۲ - ۲۳، «امم».</ref> در لغت به معنای قصد کردن<ref> العین، ج ۸، ص۴۳۰؛ الصحاح، ج ۵، ص۲۰۶۴؛ مجمع البحرین، ج ۴، ص۵۸۱.</ref> یا روی آوردن به چیزی یا کسی<ref> التحقیق، ج ۱۴، ص۲۶۶؛ الفروق اللغویه، ص۱۴۸، «یمم».</ref> آمده است و در اصطلاح [[فقه]] طهارتی است که با مسح صورت و دو دست با خاک به قصد [[طهارت]] صورت می‌‌گیرد.<ref> معجم لغة الفقهاء، ص۱۵۲.</ref> به تعبیر برخی [[فقها]]، تیمم عبارت است از رساندن خاک به صورت و دو دست با شرایطی خاص<ref>مغنی المحتاج، ج ۱، ص۸۷؛ الاقناع، ج ۱، ص۷۰؛ اعانة الطالبین، ج ۱، ص۷۰.</ref> یا زدن دست‌ها بر خاک و مسح صورت و دست‌ها به [[نیت]] [[تقرب به خداوند]].<ref> منتهی المطلب، ج ۱، ص۱۳۲؛ الحدائق، ج ۴، ص۲۴۳.</ref> تیمم از [[تکالیف شرعی]] در موارد خاص و از [[ضروریات اسلام]] است<ref>جواهر الکلام، ج ۵، ص۷۳؛ مصباح الفقیه، ج ۱، ق ۲، ص۴۴۸.</ref> که هنگام [[اضطرار]] و وجود مانع [[شرعی]] یا [[عقلی]] از طهارت با آب بر [[مکلفان]] [[واجب]] می‌‌گردد<ref> فقه الرضا{{ع}}، ص۸۸؛ الانتصار، ص۱۲۳؛ المبسوط، طوسی، ج ۱، ص۳۰.</ref>.<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[تیمم (مقاله)\|مقاله «تیممم»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۹]]، ص۲۴۲.</ref>

	==تیمم در [[قرآن کریم]]==		==تیمم در [[قرآن کریم]]==
	موضوع تیمم در دو [[آیه قرآن]] به صراحت آمده است: {{متن قرآن\|فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا}}<ref> سوره نساء، آیه ۴۳.</ref>؛ {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! چون برای نماز برخاستید چهره و دست‌هایتان را تا آرنج بشویید و بخشی از سرتان را مسح کنید و نیز پاهای خود را تا برآمدگی روی پا و اگر جنب بودید غسل کنید و اگر بیمار یا در سفر بودید و یا از جای قضای حاجت آمدید یا با زنان آمیزش کردید و آبی نیافتید به خاکی پاک تیمّم کنید، با آن بخشی از چهره و دست‌های خود را مسح نمایید، خداوند نمی‌خواهد شما را در تنگنا افکند ولی می‌خواهد شما را پاکیزه گرداند و نعمت خود را بر شما تمام کند باشد که سپاس گزارید» سوره مائده، آیه ۶.</ref> افزون بر این، برخی از [[احکام]] و مباحث مرتبط با این موضوع ضمن عناوینی کلی در آیاتی دیگر آمده‌اند؛ از جمله [[آیات]] مربوط به [[نفی عسر و حرج]] در [[دین]]؛ مانند {{متن قرآن\|شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}}<ref>«(روزهای روزه گرفتن در) ماه رمضان است که قرآن را در آن فرو فرستاده‌اند؛ به رهنمودی برای مردم و برهان‌هایی (روشن) از راهنمایی و جدا کردن حقّ از باطل. پس هر کس از شما این ماه را دریافت (و در سفر نبود)، باید (تمام) آن را روزه بگیرد و اگر بیمار یا در سفر بود، شماری از روزهایی دیگر (روزه بر او واجب است)؛ خداوند برای شما آسانی می‌خواهد و برایتان دشواری نمی‌خواهد و (می‌خواهد) تا شمار (روزه‌ها) را کامل کنید و تا خداوند را برای آنکه راهنمایی‌تان کرده است به بزرگی یاد کنید و باشد که سپاس گزارید» سوره بقره، آیه ۱۸۵.</ref>، {{متن قرآن\|وَجَاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ هُوَ اجْتَبَاكُمْ وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِنْ قَبْلُ وَفِي هَذَا لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيدًا عَلَيْكُمْ وَتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَاعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلَاكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِيرُ}}<ref>«و در (راه) خداوند چنان که سزاوار جهاد (در راه) اوست جهاد کنید؛ او شما را برگزید و در دین- که همان آیین پدرتان ابراهیم است- هیچ تنگنایی برای شما ننهاد، او شما را پیش از این و در این (قرآن) مسلمان نامید تا پیامبر بر شما گواه باشد و شما بر مردم گواه باشید پس نماز را برپا دارید و زکات بپردازید و به (ریسمان) خداوند چنگ زنید؛ او سرور شماست که نیکو یار و نیکو یاور است» سوره حج، آیه ۷۸.</ref>، آیاتی که در آن [[انسان‌ها]] از کشتن یا انداختن خود در [[هلاکت]] [[نهی]] شده‌اند؛ مانند {{متن قرآن\|وَلَا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ}}<ref> سوره نساء، آیه ۲۹.</ref>، {{متن قرآن\|وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ}}<ref>سوره بقره، آیه ۱۹۵.</ref> و آیاتی که [[مؤمنان]] را ازباطل ساختن اعمالشان برحذر داشته‌اند؛ مانند [[آیه]] {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَلَا تُبْطِلُوا أَعْمَالَكُمْ}}<ref>«ای مؤمنان! از خداوند فرمانبرداری کنید و از پیامبر فرمان برید و کردارهایتان را تباه نگردانید» سوره محمد، آیه ۳۳.</ref>. در این آیات، برخی مباحث و [[احکام شرعی]] تیمم از جمله [[فلسفه]] و چگونگی تیمم و اسباب و شرایط [[وجوب]] آن مطرح شده‌اند.<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[تیمم (مقاله)\|مقاله «تیممم»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۹]]، ص۲۴۲.</ref>		موضوع تیمم در دو [[آیه قرآن]] به صراحت آمده است: {{متن قرآن\|فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا}}<ref> سوره نساء، آیه ۴۳.</ref>؛ {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! چون برای نماز برخاستید چهره و دست‌هایتان را تا آرنج بشویید و بخشی از سرتان را مسح کنید و نیز پاهای خود را تا برآمدگی روی پا و اگر جنب بودید غسل کنید و اگر بیمار یا در سفر بودید و یا از جای قضای حاجت آمدید یا با زنان آمیزش کردید و آبی نیافتید به خاکی پاک تیمّم کنید، با آن بخشی از چهره و دست‌های خود را مسح نمایید، خداوند نمی‌خواهد شما را در تنگنا افکند ولی می‌خواهد شما را پاکیزه گرداند و نعمت خود را بر شما تمام کند باشد که سپاس گزارید» سوره مائده، آیه ۶.</ref> افزون بر این، برخی از [[احکام]] و مباحث مرتبط با این موضوع ضمن عناوینی کلی در آیاتی دیگر آمده‌اند؛ از جمله [[آیات]] مربوط به نفی عسر و حرج در [[دین]]؛ مانند {{متن قرآن\|شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}}<ref>«(روزهای روزه گرفتن در) ماه رمضان است که قرآن را در آن فرو فرستاده‌اند؛ به رهنمودی برای مردم و برهان‌هایی (روشن) از راهنمایی و جدا کردن حقّ از باطل. پس هر کس از شما این ماه را دریافت (و در سفر نبود)، باید (تمام) آن را روزه بگیرد و اگر بیمار یا در سفر بود، شماری از روزهایی دیگر (روزه بر او واجب است)؛ خداوند برای شما آسانی می‌خواهد و برایتان دشواری نمی‌خواهد و (می‌خواهد) تا شمار (روزه‌ها) را کامل کنید و تا خداوند را برای آنکه راهنمایی‌تان کرده است به بزرگی یاد کنید و باشد که سپاس گزارید» سوره بقره، آیه ۱۸۵.</ref>، {{متن قرآن\|وَجَاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ هُوَ اجْتَبَاكُمْ وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِنْ قَبْلُ وَفِي هَذَا لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيدًا عَلَيْكُمْ وَتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَاعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلَاكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِيرُ}}<ref>«و در (راه) خداوند چنان که سزاوار جهاد (در راه) اوست جهاد کنید؛ او شما را برگزید و در دین- که همان آیین پدرتان ابراهیم است- هیچ تنگنایی برای شما ننهاد، او شما را پیش از این و در این (قرآن) مسلمان نامید تا پیامبر بر شما گواه باشد و شما بر مردم گواه باشید پس نماز را برپا دارید و زکات بپردازید و به (ریسمان) خداوند چنگ زنید؛ او سرور شماست که نیکو یار و نیکو یاور است» سوره حج، آیه ۷۸.</ref>، آیاتی که در آن [[انسان‌ها]] از کشتن یا انداختن خود در هلاکت [[نهی]] شده‌اند؛ مانند {{متن قرآن\|وَلَا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ}}<ref> سوره نساء، آیه ۲۹.</ref>، {{متن قرآن\|وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ}}<ref>سوره بقره، آیه ۱۹۵.</ref> و آیاتی که [[مؤمنان]] را ازباطل ساختن اعمالشان برحذر داشته‌اند؛ مانند [[آیه]] {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَلَا تُبْطِلُوا أَعْمَالَكُمْ}}<ref>«ای مؤمنان! از خداوند فرمانبرداری کنید و از پیامبر فرمان برید و کردارهایتان را تباه نگردانید» سوره محمد، آیه ۳۳.</ref>. در این آیات، برخی مباحث و [[احکام شرعی]] تیمم از جمله [[فلسفه]] و چگونگی تیمم و اسباب و شرایط [[وجوب]] آن مطرح شده‌اند<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[تیمم (مقاله)\|مقاله «تیممم»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۹]]، ص۲۴۲.</ref>.

	==[[حکمت]] [[تشریع]] [[تیمم]]==		==[[حکمت]] [[تشریع]] [[تیمم]]==

Bahmani در ‏۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۱۰

2024-07-02T08:10:49Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* پانویس */

2024-07-02T08:09:34Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۳۹
خط ۹۱:		خط ۹۱:

	[[رده:احکام]]		[[رده:احکام]]
			[[رده:طهارت]]

Msadeq در ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۰۳

2024-04-13T10:03:49Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* پانویس */

2024-04-09T13:13:37Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۶:۴۳
خط ۸۹:		خط ۸۹:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:احکام]]

Msadeq: /* اجزای تیمم */

2024-04-09T07:44:45Z

اجزای تیمم

@@ خط ۸۰: / خط ۸۰: @@
 ==اجزای تیمم==
-تیمم تکلیفی [[اضطراری]] به شمار می‌‌رود که منوط به نبودن آب برای وضو یا [[غسل]] یا ممکن نبودن کاربرد آن است.(۱) [[حال]] اگر پس از اقامه نماز، سبب تیمم از میان برود و مثلاً آب یافت شود، آیا ادای دوباره آن در وقت [[نماز]] یا قضای آن در خارج وقت لازم است یا نه؟ بسیاری از [[فقهای اهل سنت]] (۲) و [[امامیه]] (۳) با استناد به [[آیات]] ۴۳ [[نساء]] / ۴ و ۶مائده / ۵ که درصورت نبودن آب [[نمازگزار]] را به [[اقامه نماز]] با [[تیمم]] [[مکلف]] کرده و نیز احادیثی که تیمم را یکی از دو راه [[طهارت]] به شمار آورده‌اند (۴) و [[احادیث]] متعدد دیگر (۵) تیمم را کافی دانسته و گفته‌اند که در داخل یا خارج وقت اعاده یا قضای نماز لازم نیست،(۶) زیرا ادلّه مذکور اطلاق دارند و شامل [[تکلیف]] [[اضطراری]] نیز می‌‌شوند.(۷) برخی مقتضای آیات [[نفی عسر و حرج]] از جمله [[آیه]] ۱۸۵ بقره / ۲ را نیز همین دانسته‌اند؛ زیرا مکلف دانستن نمازگزار به اعاده یا قضای نماز، با تسهیل و تخفیفی که در این آیات برای [[مکلفان]] [[اعمال]] شده، منافات دارد.(۸) در برابر، برخی از [[فقها]] در صورت باقی بودن وقت، اعاده نماز را لازم (۹) و گروهی آن را [[مستحب]] دانسته‌اند.(۱۰) همچنین در صورتی که در اثنای نماز آب یافت شود، برخی فقها همان نماز را کافی دانسته و بر آن‌اند که نمازگزار نمی‌تواند نمازش را قطع کند. از جمله مستندات این نظر، آیه ۳۳ [[محمّد]] / ۴۷ است (۱۱) که [[مسلمانان]] را از [[باطل]] کردن اعمالشان بازداشته است: «ولاتُبطِـلوا اَعمــلَکُم». علاوه بر این، مکلف نماز خود را با [[دلیل شرعی]] و [[اجازه]] [[شارع]] آغاز کرده و باید آن را کامل کند (۱۲) و دلیلی بر جواز قطع کردن نماز از سوی شارع در دست نیست؛(۱۳) اما برخی فقها برآن‌اند که مکلف باید نماز را قطع کرده، پس از [[وضو]] یا [[غسل]] دوباره آن را به جا آورد.(۱۴) به نظر برخی دیگر، تا قبل از [[رکوع]] رکعت اول یا دوم می‌‌تواند نماز را قطع کند.(۱۵) البته اگر پس از تیمم و پیش از شروع [[نماز]] آب یافت شود، به اتفاق [[فقها]] [[تیمم]] [[باطل]] و [[نمازگزار]] [[مکلف]] به [[وضو]] یا [[غسل]] است،(۱۶) زیرا [[آیات]] ۴۳ [[نساء]] / ۴ و ۶ [[مائده]] / ۵ شرط جواز تیمم را یافت نشدن آب دانسته اند: «فَلَم تَجِدوا ماءً فَتَیَمَّموا» و در این فرض آب مفقود نیست.(۱۷)
+تیمم تکلیفی [[اضطراری]] به شمار می‌‌رود که منوط به نبودن آب برای وضو یا [[غسل]] یا ممکن نبودن کاربرد آن است.<ref>جواهرالکلام، ج ۲، ص۳۱۰؛ تذکرة الفقهاء، ج ۲، ص۱۹۹.</ref> [[حال]] اگر پس از اقامه نماز، سبب تیمم از میان برود و مثلاً آب یافت شود، آیا ادای دوباره آن در وقت [[نماز]] یا قضای آن در خارج وقت لازم است یا نه؟ بسیاری از [[فقهای اهل سنت]]<ref>بدایة المجتهد، ج ۱، ص۹؛ الام، ج ۱، ص۶۲؛ المجموع، ج ۱، ص۹۲؛ ج ۲، ص۳۰۶.</ref> و [[امامیه]]<ref>الهدایه، ص۸۷؛ المقنعه، ص۵۸؛ الخلاف، ج ۱، ص۵۸.</ref> با استناد به [[آیات]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! چون برای نماز برخاستید چهره و دست‌هایتان را تا آرنج بشویید و بخشی از سرتان را مسح کنید و نیز پاهای خود را تا برآمدگی روی پا و اگر جنب بودید غسل کنید و اگر بیمار یا در سفر بودید و یا از جای قضای حاجت آمدید یا با زنان آمیزش کردید و آبی نیافتید به خاکی پاک تیمّم کنید، با آن بخشی از چهره و دست‌های خود را مسح نمایید، خداوند نمی‌خواهد شما را در تنگنا افکند ولی می‌خواهد شما را پاکیزه گرداند و نعمت خود را بر شما تمام کند باشد که سپاس گزارید» سوره مائده، آیه ۶.</ref>، {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا}}<ref>«ای مؤمنان! در حال مستی به نماز رو نیاورید تا هنگامی که دریابید چه می‌گویید و نیز در حال جنابت (به نماز و محل نماز رو نیاورید) مگر رهگذر باشید تا آنکه غسل کنید و اگر بیمار یا در سفر بودید و یا یکی از شما از جای قضای حاجت باز آمد یا با زنان آمیزش کردید و آب نیافتید به خاکی پاک تیمّم کنید و بخشی از رخساره‌ها و دست‌هایتان را با آن مسح کنید که خداوند، در گذرنده‌ای آمرزنده است» سوره نساء، آیه ۴۳.</ref> که درصورت نبودن آب [[نمازگزار]] را به [[اقامه نماز]] با [[تیمم]] [[مکلف]] کرده و نیز احادیثی که تیمم را یکی از دو راه [[طهارت]] به شمار آورده‌اند<ref>من لا یحضره الفقیه، ج ۱، ص۱۰۶؛ وسائل الشیعه، ج ۳، ص۳۸۶.</ref> و [[احادیث]] متعدد دیگر<ref>وسائل الشیعه، ج۳، ص۳۶۸-۳۶۹؛ ر.ک: کنزالعمال، ج ۹، ص۵۸۸ - ۵۹۹.</ref> تیمم را کافی دانسته و گفته‌اند که در داخل یا خارج وقت اعاده یا قضای نماز لازم نیست،<ref>الخلاف، ج ۱، ص۱۴۲؛ المقنع، ص۲۵؛ الام، ج ۱، ص۶۳.</ref> زیرا ادلّه مذکور اطلاق دارند و شامل [[تکلیف]] [[اضطراری]] نیز می‌‌شوند.<ref>اصول الفقه، ج ۱، ص۱۹۰.</ref> برخی مقتضای آیات [[نفی عسر و حرج]] از جمله [[آیه]] {{متن قرآن|شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}}<ref>«(روزهای روزه گرفتن در) ماه رمضان است که قرآن را در آن فرو فرستاده‌اند؛ به رهنمودی برای مردم و برهان‌هایی (روشن) از راهنمایی و جدا کردن حقّ از باطل. پس هر کس از شما این ماه را دریافت (و در سفر نبود)، باید (تمام) آن را روزه بگیرد و اگر بیمار یا در سفر بود، شماری از روزهایی دیگر (روزه بر او واجب است)؛ خداوند برای شما آسانی می‌خواهد و برایتان دشواری نمی‌خواهد و (می‌خواهد) تا شمار (روزه‌ها) را کامل کنید و تا خداوند را برای آنکه راهنمایی‌تان کرده است به بزرگی یاد کنید و باشد که سپاس گزارید» سوره بقره، آیه 185.</ref> را نیز همین دانسته‌اند؛ زیرا مکلف دانستن نمازگزار به اعاده یا قضای نماز، با تسهیل و تخفیفی که در این آیات برای [[مکلفان]] [[اعمال]] شده، منافات دارد.<ref>زبدة البیان، ص۲۰ - ۲۱.</ref> در برابر، برخی از [[فقها]] در صورت باقی بودن وقت، اعاده نماز را لازم<ref>الخلاف، ج ۱، ص۱۵۰؛ الام، ج ۱، ص۶۳.</ref> و گروهی آن را [[مستحب]] دانسته‌اند.<ref>المجموع، ج ۲، ص۳۰۶؛ تفسیر قرطبی، ج ۵، ص۲۳۴.</ref> همچنین در صورتی که در اثنای نماز آب یافت شود، برخی فقها همان نماز را کافی دانسته و بر آن‌اند که نمازگزار نمی‌تواند نمازش را قطع کند. از جمله مستندات این نظر، آیه {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَلَا تُبْطِلُوا أَعْمَالَكُمْ}}<ref>«ای مؤمنان! از خداوند فرمانبرداری کنید و از پیامبر فرمان برید و کردارهایتان را تباه نگردانید» سوره محمد، آیه ۳۳.</ref> است<ref>مختلف الشیعه، ج ۱، ص۴۳۵ - ۴۳۶؛ تفسیر قرطبی، ج ۵، ص۲۳۵؛ المهذب البارع، ج ۱، ص۲۱۴.</ref> که [[مسلمانان]] را از [[باطل]] کردن اعمالشان بازداشته است: {{متن قرآن|وَلَا تُبْطِلُوا أَعْمَالَكُمْ}} علاوه بر این، مکلف نماز خود را با [[دلیل شرعی]] و [[اجازه]] [[شارع]] آغاز کرده و باید آن را کامل کند<ref>مختلف الشیعه، ج ۱، ص۴۳۵؛ المهذب البارع، ج ۱، ص۲۱۴.</ref> و دلیلی بر جواز قطع کردن نماز از سوی شارع در دست نیست؛<ref>تفسیر قرطبی، ج ۵، ص۲۳۵.</ref> اما برخی فقها برآن‌اند که مکلف باید نماز را قطع کرده، پس از [[وضو]] یا [[غسل]] دوباره آن را به جا آورد.<ref> تفسیر قرطبی، ج ۵، ص۲۳۵؛ تحریر الاحکام، ج ۱، ص۱۵۲.</ref> به نظر برخی دیگر، تا قبل از [[رکوع]] رکعت اول یا دوم می‌‌تواند نماز را قطع کند.<ref>الخلاف، ج ۱، ص۱۴۱ - ۱۴۲؛ مختلف الشیعه، ج ۱، ص۴۳۵.</ref> البته اگر پس از تیمم و پیش از شروع [[نماز]] آب یافت شود، به اتفاق [[فقها]] [[تیمم]] [[باطل]] و [[نمازگزار]] [[مکلف]] به [[وضو]] یا [[غسل]] است،<ref>شرایع الاسلام، ج۱، ص۴۰؛ المعتبر، ج ۱، ص۳۹۹؛ الام، ج ۵، ص۱۱.</ref> زیرا [[آیات]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! چون برای نماز برخاستید چهره و دست‌هایتان را تا آرنج بشویید و بخشی از سرتان را مسح کنید و نیز پاهای خود را تا برآمدگی روی پا و اگر جنب بودید غسل کنید و اگر بیمار یا در سفر بودید و یا از جای قضای حاجت آمدید یا با زنان آمیزش کردید و آبی نیافتید به خاکی پاک تیمّم کنید، با آن بخشی از چهره و دست‌های خود را مسح نمایید، خداوند نمی‌خواهد شما را در تنگنا افکند ولی می‌خواهد شما را پاکیزه گرداند و نعمت خود را بر شما تمام کند باشد که سپاس گزارید» سوره مائده، آیه ۶.</ref>، {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا}}<ref>«ای مؤمنان! در حال مستی به نماز رو نیاورید تا هنگامی که دریابید چه می‌گویید و نیز در حال جنابت (به نماز و محل نماز رو نیاورید) مگر رهگذر باشید تا آنکه غسل کنید و اگر بیمار یا در سفر بودید و یا یکی از شما از جای قضای حاجت باز آمد یا با زنان آمیزش کردید و آب نیافتید به خاکی پاک تیمّم کنید و بخشی از رخساره‌ها و دست‌هایتان را با آن مسح کنید که خداوند، در گذرنده‌ای آمرزنده است» سوره نساء، آیه ۴۳.</ref> شرط جواز تیمم را یافت نشدن آب دانسته‌اند: {{متن قرآن|فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا }} و در این فرض آب مفقود نیست<ref>التفسیر الکبیر، ج ۴، ص۳۱۶.</ref>.<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[تیمم (مقاله)|مقاله «تیممم»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص .</ref>
 == منابع ==

Msadeq: /* رسیدن وقت نماز */

2024-04-09T07:32:39Z

رسیدن وقت نماز

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۰۲
خط ۷۷:		خط ۷۷:

	=== رسیدن وقت [[نماز]]===		=== رسیدن وقت [[نماز]]===
	تیمم باید پس از آغاز شدن وقت [[عبادت]] انجام گیرد.~~(۱)~~ برخی این شرط را از [[آیه]] ۶ ~~مائده~~ / ۵ استفاده کرده‌اند که در آن [[خداوند]] پس از [[قیام]] [[مکلف]] برای نماز و نیافتن آب، به تیمم [[فرمان]] ~~داده: «یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنُوا اِذا قُمتُم اِلَی الصَّلوة... فَلَم تَجِدوا ماءً فَتَیَمَّموا صَعیدًا»؛~~ زیرا قیام برای نماز هنگامی صورت می‌‌گیرد که وقت نماز آغاز شده باشد.~~(۲)~~ برخی دیگر عطف ~~«فَتَیَمَّموا»~~ بر جمله ~~«قُمتُم اِلَی الصَّلوة»~~ را دلیل بر این شمرده‌اند که معطوف و معطوف علیه در [[حکم]] مساوی‌اند، از این رو همان‌گونه که [[وجوب]] [[اقامه نماز]] * پس از شروع وقت است، [[تیمم]] نیز در ابتدای وقت [[واجب]] می‌‌شود.~~(۳)~~ برخی دیگر برآن‌اند که تیمم باید در پایان وقت [[نماز]] انجام گیرد،~~(۴)~~ زیرا تیمم طهارتی برای هنگام [[اضطرار]] است و اضطرار جز در پایان وقت محقق نمی‌شود.~~(۵)~~ به نظر شماری دیگر از [[فقها]]، اگر یافتن آب تا پایان وقت ممکن باشد تیمم باید تا آخر وقت به تأخیر افتد. در غیر این صورت می‌‌توان در ابتدای وقت تیمم کرد.~~(۶)~~ در برابر، برخی فقها بر آن‌اند که تیمم حتی قبل از وقت جایز است،~~(۷)~~ زیرا تیمم به جای [[وضو]] [[تشریع]] شده و وضو گرفتن قبل از وقت جایز است.~~(۸)~~ شماری از [[پیروان]] این دیدگاه به [[آیه]] ~~«اِذا قُمتُم اِلَی الصَّلوة..~~. ~~فَتَیَمَّموا» ([[نساء]]~~ / ~~۴، ۴۳؛ [[مائده]] / ۵، ۶)~~ استناد جسته و گفته‌اند که [[قیام]] برای نماز، گاه پیش از آغاز شدن وقت آن است~~.(۹)~~		تیمم باید پس از آغاز شدن وقت [[عبادت]] انجام گیرد.<ref>منتهی المطلب، ج ۱، ص۱۳۹؛ تذکرة الفقهاء، ج ۲، ص۱۹۹؛ الفقه الاسلامی، ج ۱، ص۵۹۳.</ref> برخی این شرط را از [[آیه]] {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! چون برای نماز برخاستید چهره و دست‌هایتان را تا آرنج بشویید و بخشی از سرتان را مسح کنید و نیز پاهای خود را تا برآمدگی روی پا و اگر جنب بودید غسل کنید و اگر بیمار یا در سفر بودید و یا از جای قضای حاجت آمدید یا با زنان آمیزش کردید و آبی نیافتید به خاکی پاک تیمّم کنید، با آن بخشی از چهره و دست‌های خود را مسح نمایید، خداوند نمی‌خواهد شما را در تنگنا افکند ولی می‌خواهد شما را پاکیزه گرداند و نعمت خود را بر شما تمام کند باشد که سپاس گزارید» سوره مائده، آیه ۶.</ref> استفاده کرده‌اند که در آن [[خداوند]] پس از [[قیام]] [[مکلف]] برای نماز و نیافتن آب، به تیمم [[فرمان]] داده؛ زیرا قیام برای نماز هنگامی صورت می‌‌گیرد که وقت نماز آغاز شده باشد.<ref>المعتبر، ج ۱، ص۳۸۱؛ المجموع، ج ۲، ص۲۴۳.</ref> برخی دیگر عطف {{متن قرآن\|فَتَيَمَّمُوا}}<ref> سوره نساء، آیه 43.</ref> بر جمله {{متن قرآن\|قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ}} را دلیل بر این شمرده‌اند که معطوف و معطوف علیه در [[حکم]] مساوی‌اند، از این رو همان‌گونه که [[وجوب]] [[اقامه نماز]] پس از شروع وقت است، [[تیمم]] نیز در ابتدای وقت [[واجب]] می‌‌شود.<ref>مختلف الشیعه، ج ۱، ص۴۱۷؛ مفتاح الکرامه، ج ۴، ص۴۶۴.</ref> برخی دیگر برآن‌اند که تیمم باید در پایان وقت [[نماز]] انجام گیرد،<ref>الانتصار، ص۱۲۲؛ مختلف الشیعه، ج ۱، ص۴۳۶؛ تفسیر قرطبی، ج ۵، ص۲۲۹.</ref> زیرا تیمم طهارتی برای هنگام [[اضطرار]] است و اضطرار جز در پایان وقت محقق نمی‌شود.<ref>منتهی المطلب، ج ۱، ص۱۴۰؛ غنائم الایام، ج ۱، ص۳۶۷.</ref> به نظر شماری دیگر از [[فقها]]، اگر یافتن آب تا پایان وقت ممکن باشد تیمم باید تا آخر وقت به تأخیر افتد. در غیر این صورت می‌‌توان در ابتدای وقت تیمم کرد.<ref>تحفة الفقهاء، ج ۱، ص۴۳؛ بدائع الصنائع، ج ۱، ص۵۴.</ref> در برابر، برخی فقها بر آن‌اند که تیمم حتی قبل از وقت جایز است،<ref>الخلاف، ج ۱، ص۱۴۶؛ بدائع الصنائع، ج ۱، ص۵۴.</ref> زیرا تیمم به جای [[وضو]] [[تشریع]] شده و وضو گرفتن قبل از وقت جایز است.<ref>المغنی، ج ۱، ص۲۳۵؛ المجموع، ج ۲، ص۲۴۳.</ref> شماری از [[پیروان]] این دیدگاه به [[آیه]] {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! چون برای نماز برخاستید چهره و دست‌هایتان را تا آرنج بشویید و بخشی از سرتان را مسح کنید و نیز پاهای خود را تا برآمدگی روی پا و اگر جنب بودید غسل کنید و اگر بیمار یا در سفر بودید و یا از جای قضای حاجت آمدید یا با زنان آمیزش کردید و آبی نیافتید به خاکی پاک تیمّم کنید، با آن بخشی از چهره و دست‌های خود را مسح نمایید، خداوند نمی‌خواهد شما را در تنگنا افکند ولی می‌خواهد شما را پاکیزه گرداند و نعمت خود را بر شما تمام کند باشد که سپاس گزارید» سوره مائده، آیه ۶.</ref> استناد جسته و گفته‌اند که [[قیام]] برای نماز، گاه پیش از آغاز شدن وقت آن است<ref> المجموع، ج۲، ص۲۴۳؛ نیل الاوطار، ج۱، ص۳۲۹؛ تبصرة الفقهاء، ج ۱، ص۹۵.</ref>.<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[تیمم (مقاله)\|مقاله «تیممم»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>
	~~۱. منتهی المطلب، ج ۱، ص۱۳۹؛ تذکرة الفقهاء، ج ۲، ص۱۹۹؛ الفقه الاسلامی، ج ۱، ص۵۹۳.~~
	~~۲. المعتبر، ج ۱، ص۳۸۱؛ المجموع، ج ۲، ص۲۴۳.~~
	~~۳. مختلف الشیعه، ج ۱، ص۴۱۷؛ مفتاح الکرامه، ج ۴، ص۴۶۴.~~
	~~۴. الانتصار، ص۱۲۲؛ مختلف الشیعه، ج ۱، ص۴۳۶؛ [[تفسیر]] [[قرطبی]]، ج ۵، ص۲۲۹.~~
	~~۵. منتهی المطلب، ج ۱، ص۱۴۰؛ [[غنائم]] الایام، ج ۱، ص۳۶۷.~~
	~~۶. تحفة الفقهاء، ج ۱، ص۴۳؛ بدائع الصنائع، ج ۱، ص۵۴.~~
	~~۷. الخلاف، ج ۱، ص۱۴۶؛ بدائع الصنائع، ج ۱، ص۵۴.~~
	~~۸. المغنی، ج ۱، ص۲۳۵؛ المجموع، ج ۲، ص۲۴۳.~~
	۹. المجموع، ج۲، ص۲۴۳؛ نیل الاوطار، ج۱، ص۳۲۹؛ تبصرة الفقهاء، ج ۱، ص۹۵.
	<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[تیمم (مقاله)\|مقاله «تیممم»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>

	==اجزای تیمم==		==اجزای تیمم==

Msadeq: /* پاک و مباح بودن وسیله تیمم */

2024-04-09T06:30:27Z

پاک و مباح بودن وسیله تیمم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۰۰
خط ۷۴:		خط ۷۴:

	=== [[پاک]] و [[مباح]] بودن وسیله [[تیمم]]===		=== [[پاک]] و [[مباح]] بودن وسیله [[تیمم]]===
	خاک یا هرچیز دیگری که تیمم بر آن صورت می‌‌گیرد، باید پاک باشد:~~(۱) «فَتَیَمَّموا صَعیدًا طَیِّبـًا» (~~[[~~نساء~~]] ~~/ ۴، ۴۳؛~~ [[~~مائده~~]] / ~~۵، ۶)~~، از این رو تیمم بر [[زمین]] [[نجس]] صحیح نیست؛~~(۲)~~ همچنین از واژه ~~«طَیِّبا»~~ در این [[آیات]] استفاده شده است که چیزی که تیمم با آن صورت می‌‌گیرد، باید مباح و [[تصرف]] در آن جایز باشد،~~(۳) بنابراین تیمم بر مکان غصبی جایز نیست.(۴)~~		خاک یا هرچیز دیگری که تیمم بر آن صورت می‌‌گیرد، باید پاک باشد: {{متن قرآن\|فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا}}<ref>« به خاکی پاک تیمّم کنید» سوره نساء، آیه ۴۳.</ref>.<ref>تذکرة الفقهاء، ج ۲، ص۱۷۷؛ [[زبده البیان]]، ص۲۱؛ [[احکام القرآن]]، ج ۲، ص۴۸۷.</ref>، از این رو تیمم بر [[زمین]] [[نجس]] صحیح نیست؛<ref>المعتبر، ج ۱، ص۲۷۸؛ بدائع الصنائع، ج ۱، ص۵۳.</ref> همچنین از واژه {{متن قرآن\| طَيِّبًا}} در این [[آیات]] استفاده شده است که چیزی که تیمم با آن صورت می‌‌گیرد، باید مباح و [[تصرف]] در آن جایز باشد،<ref>تذکرة الفقهاء، ج ۲، ص۱۷۷؛ کنزالعرفان، ج ۱، ص۳۱؛ فقه القرآن، ج ۱، ص۴۱.</ref> بنابراین تیمم بر مکان غصبی جایز نیست.<ref>جامع المقاصد، ج ۱، ص۴۸۰؛ الفقه الاسلامی، ج ۱، ص۵۹۳.</ref>.<ref>محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق، تیمم (مقاله)\|مقاله «تیممم»، دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم، ج۹، ص.</ref>
	~~۱. تذکرة الفقهاء، ج ۲، ص۱۷۷؛ [[زبده البیان]]، ص۲۱؛ [[احکام القرآن]]، ج ۲، ص۴۸۷.~~
	~~۲. المعتبر، ج ۱، ص۲۷۸؛ بدائع الصنائع، ج ۱، ص۵۳.~~
	۳. تذکرة الفقهاء، ج ۲، ص۱۷۷؛ کنزالعرفان، ج ۱، ص۳۱؛ فقه القرآن، ج ۱، ص۴۱.
	۴. جامع المقاصد، ج ۱، ص۴۸۰؛ الفقه الاسلامی، ج ۱، ص۵۹۳.
	<ref>محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق، تیمم (مقاله)\|مقاله «تیممم»، دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم، ج۹، ص.</ref>
	=== رسیدن وقت [[نماز]]===		=== رسیدن وقت [[نماز]]===
	تیمم باید پس از آغاز شدن وقت [[عبادت]] انجام گیرد.(۱) برخی این شرط را از [[آیه]] ۶ مائده / ۵ استفاده کرده‌اند که در آن [[خداوند]] پس از [[قیام]] [[مکلف]] برای نماز و نیافتن آب، به تیمم [[فرمان]] داده: «یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنُوا اِذا قُمتُم اِلَی الصَّلوة... فَلَم تَجِدوا ماءً فَتَیَمَّموا صَعیدًا»؛ زیرا قیام برای نماز هنگامی صورت می‌‌گیرد که وقت نماز آغاز شده باشد.(۲) برخی دیگر عطف «فَتَیَمَّموا» بر جمله «قُمتُم اِلَی الصَّلوة» را دلیل بر این شمرده‌اند که معطوف و معطوف علیه در [[حکم]] مساوی‌اند، از این رو همان‌گونه که [[وجوب]] [[اقامه نماز]] * پس از شروع وقت است، [[تیمم]] نیز در ابتدای وقت [[واجب]] می‌‌شود.(۳) برخی دیگر برآن‌اند که تیمم باید در پایان وقت [[نماز]] انجام گیرد،(۴) زیرا تیمم طهارتی برای هنگام [[اضطرار]] است و اضطرار جز در پایان وقت محقق نمی‌شود.(۵) به نظر شماری دیگر از [[فقها]]، اگر یافتن آب تا پایان وقت ممکن باشد تیمم باید تا آخر وقت به تأخیر افتد. در غیر این صورت می‌‌توان در ابتدای وقت تیمم کرد.(۶) در برابر، برخی فقها بر آن‌اند که تیمم حتی قبل از وقت جایز است،(۷) زیرا تیمم به جای [[وضو]] [[تشریع]] شده و وضو گرفتن قبل از وقت جایز است.(۸) شماری از [[پیروان]] این دیدگاه به [[آیه]] «اِذا قُمتُم اِلَی الصَّلوة... فَتَیَمَّموا» ([[نساء]] / ۴، ۴۳؛ [[مائده]] / ۵، ۶) استناد جسته و گفته‌اند که [[قیام]] برای نماز، گاه پیش از آغاز شدن وقت آن است.(۹)		تیمم باید پس از آغاز شدن وقت [[عبادت]] انجام گیرد.(۱) برخی این شرط را از [[آیه]] ۶ مائده / ۵ استفاده کرده‌اند که در آن [[خداوند]] پس از [[قیام]] [[مکلف]] برای نماز و نیافتن آب، به تیمم [[فرمان]] داده: «یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنُوا اِذا قُمتُم اِلَی الصَّلوة... فَلَم تَجِدوا ماءً فَتَیَمَّموا صَعیدًا»؛ زیرا قیام برای نماز هنگامی صورت می‌‌گیرد که وقت نماز آغاز شده باشد.(۲) برخی دیگر عطف «فَتَیَمَّموا» بر جمله «قُمتُم اِلَی الصَّلوة» را دلیل بر این شمرده‌اند که معطوف و معطوف علیه در [[حکم]] مساوی‌اند، از این رو همان‌گونه که [[وجوب]] [[اقامه نماز]] * پس از شروع وقت است، [[تیمم]] نیز در ابتدای وقت [[واجب]] می‌‌شود.(۳) برخی دیگر برآن‌اند که تیمم باید در پایان وقت [[نماز]] انجام گیرد،(۴) زیرا تیمم طهارتی برای هنگام [[اضطرار]] است و اضطرار جز در پایان وقت محقق نمی‌شود.(۵) به نظر شماری دیگر از [[فقها]]، اگر یافتن آب تا پایان وقت ممکن باشد تیمم باید تا آخر وقت به تأخیر افتد. در غیر این صورت می‌‌توان در ابتدای وقت تیمم کرد.(۶) در برابر، برخی فقها بر آن‌اند که تیمم حتی قبل از وقت جایز است،(۷) زیرا تیمم به جای [[وضو]] [[تشریع]] شده و وضو گرفتن قبل از وقت جایز است.(۸) شماری از [[پیروان]] این دیدگاه به [[آیه]] «اِذا قُمتُم اِلَی الصَّلوة... فَتَیَمَّموا» ([[نساء]] / ۴، ۴۳؛ [[مائده]] / ۵، ۶) استناد جسته و گفته‌اند که [[قیام]] برای نماز، گاه پیش از آغاز شدن وقت آن است.(۹)

Msadeq: /* موالات */

2024-04-09T06:24:38Z

موالات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۵۴
خط ۷۱:		خط ۷۱:

	=== [[موالات]]===		=== [[موالات]]===
	از دیگر [[واجبات]] [[تیمم]]، پیاپی انجام دادن کارهای آن است.~~(۱)~~ [[دلیل قرآنی]] آن، به نظر برخی فقها،[[امر]] در آیات ۴۳ ~~نساء~~ / ۴ و ۶ ~~مائده~~ / ۵ است: ~~«فَتَیَمَّموا صَعیدًا طَیِّبـًا فَامسَحوا بِوُجوهِکُم واَیدیکُم»~~ که امری فوری است؛ یعنی باید مفاد آن فورا [[امتثال]] شود و در صورتی که متعلق امر چند کار و مخاطب یک شخص باشد، لازمه فوری بودن این است که [[مکلف]] آن کارها را پیاپی انجام دهد.~~(۲)~~ مشابه این [[استدلال]]، درباره [[وضو]] هم شده است.~~(۳)~~ برخی موالات را از امر به تیمم پس از [[قیام]] به [[نماز]] در [[آیه]] ۶ ~~مائده~~ / ۵ استفاده کرده‌اند.~~(۴) عده ای~~ حرف «فاء» را در ~~«فَامسَحوا»~~ که در پی جمله ~~«فَتَیَمَّموا»~~ آمده، دال بر موالات دانسته‌اند.~~(۵)~~ به [[ادله]] دیگری نیز برای شرط موالات در تیمم استناد شده است؛ از جمله اینکه تیمم [[جانشین]] وضوست که در آن، موالات شرط است.~~(۶)~~ در مقابل، برخی فقها رعایت موالات را مستحب دانسته‌اند نه [[واجب]].~~(۷)~~		از دیگر [[واجبات]] [[تیمم]]، پیاپی انجام دادن کارهای آن است.<ref>المعتبر، ج ۱، ص۳۹۴؛ مفتاح الکرامه، ج ۴، ص۴۴۶؛ حاشیة الدسوقی، ج ۱، ص۱۵۲.</ref> [[دلیل قرآنی]] آن، به نظر برخی فقها،[[امر]] در آیات {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا}}<ref>«ای مؤمنان! در حال مستی به نماز رو نیاورید تا هنگامی که دریابید چه می‌گویید و نیز در حال جنابت (به نماز و محل نماز رو نیاورید) مگر رهگذر باشید تا آنکه غسل کنید و اگر بیمار یا در سفر بودید و یا یکی از شما از جای قضای حاجت باز آمد یا با زنان آمیزش کردید و آب نیافتید به خاکی پاک تیمّم کنید و بخشی از رخساره‌ها و دست‌هایتان را با آن مسح کنید که خداوند، در گذرنده‌ای آمرزنده است» سوره نساء، آیه ۴۳.</ref>، {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! چون برای نماز برخاستید چهره و دست‌هایتان را تا آرنج بشویید و بخشی از سرتان را مسح کنید و نیز پاهای خود را تا برآمدگی روی پا و اگر جنب بودید غسل کنید و اگر بیمار یا در سفر بودید و یا از جای قضای حاجت آمدید یا با زنان آمیزش کردید و آبی نیافتید به خاکی پاک تیمّم کنید، با آن بخشی از چهره و دست‌های خود را مسح نمایید، خداوند نمی‌خواهد شما را در تنگنا افکند ولی می‌خواهد شما را پاکیزه گرداند و نعمت خود را بر شما تمام کند باشد که سپاس گزارید» سوره مائده، آیه ۶.</ref> است: {{متن قرآن\|فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ}}<ref>«به خاکی پاک تیمّم کنید و بخشی از رخساره‌ها و دست‌هایتان را با آن مسح کنید که خداوند، در گذرنده‌ای آمرزنده است» سوره نساء، آیه ۴۳.</ref> که امری فوری است؛ یعنی باید مفاد آن فورا [[امتثال]] شود و در صورتی که متعلق امر چند کار و مخاطب یک شخص باشد، لازمه فوری بودن این است که [[مکلف]] آن کارها را پیاپی انجام دهد.<ref>کنزالعرفان، ج ۱، ص۳۲.</ref> مشابه این [[استدلال]]، درباره [[وضو]] هم شده است.<ref>کتاب الطهاره، انصاری، ج ۲، ص۱۰؛ فقه القرآن، ج ۱، ص۲۷ ـ ۲۸.</ref> برخی موالات را از امر به تیمم پس از [[قیام]] به [[نماز]] در [[آیه]] {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! چون برای نماز برخاستید چهره و دست‌هایتان را تا آرنج بشویید و بخشی از سرتان را مسح کنید و نیز پاهای خود را تا برآمدگی روی پا و اگر جنب بودید غسل کنید و اگر بیمار یا در سفر بودید و یا از جای قضای حاجت آمدید یا با زنان آمیزش کردید و آبی نیافتید به خاکی پاک تیمّم کنید، با آن بخشی از چهره و دست‌های خود را مسح نمایید، خداوند نمی‌خواهد شما را در تنگنا افکند ولی می‌خواهد شما را پاکیزه گرداند و نعمت خود را بر شما تمام کند باشد که سپاس گزارید» سوره مائده، آیه ۶.</ref> استفاده کرده‌اند.<ref>منتهی المطلب، ج ۱، ص۱۴۹؛ الحدائق، ج ۴، ص۳۵۵.</ref> عده‌ای حرف «فاء» را در {{متن قرآن\|فَامْسَحُوا}}<ref> سوره نساء، آیه ۴۳.</ref> که در پی جمله {{متن قرآن\|فَتَيَمَّمُوا}}<ref> سوره نساء، آیه ۴۳.</ref> آمده، دال بر موالات دانسته‌اند.<ref>فقه الصادق{{ع}}، ج ۳، ص۱۵۳.</ref> به [[ادله]] دیگری نیز برای شرط موالات در تیمم استناد شده است؛ از جمله اینکه تیمم [[جانشین]] وضوست که در آن، موالات شرط است.<ref>الخلاف، ج ۱، ص۱۳۸؛ مفتاح الکرامه، ج ۴، ص۴۴۶؛ کشاف القناع، ج ۱، ص۲۰۵.</ref> در مقابل، برخی فقها رعایت موالات را مستحب دانسته‌اند نه [[واجب]].<ref>المجموع، ج ۲، ص۱۳۳؛ الفقه الاسلامی، ج ۱، ص۵۸۸.</ref>.<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[تیمم (مقاله)\|مقاله «تیممم»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>
	~~۱. المعتبر، ج ۱، ص۳۹۴؛ مفتاح الکرامه، ج ۴، ص۴۴۶؛ حاشیة الدسوقی، ج ۱، ص۱۵۲.~~
	~~۲. [[کنزالعرفان]]، ج ۱، ص۳۲.~~
	~~۳. کتاب الطهاره، [[انصاری]]، ج ۲، ص۱۰؛ [[فقه]] القرآن، ج ۱، ص۲۷ ـ ۲۸.~~
	~~۴. منتهی المطلب، ج ۱، ص۱۴۹؛ الحدائق، ج ۴، ص۳۵۵.~~
	~~۵. فقه [[الصادق]]{{ع}}، ج ۳، ص۱۵۳.~~
	~~۶. الخلاف، ج ۱، ص۱۳۸؛ مفتاح الکرامه، ج ۴، ص۴۴۶؛ [[کشاف]] القناع، ج ۱، ص۲۰۵.~~
	۷. المجموع، ج ۲، ص۱۳۳؛ الفقه الاسلامی، ج ۱، ص۵۸۸.
	<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[تیمم (مقاله)\|مقاله «تیممم»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>
	=== [[پاک]] و [[مباح]] بودن وسیله [[تیمم]]===		=== [[پاک]] و [[مباح]] بودن وسیله [[تیمم]]===
	خاک یا هرچیز دیگری که تیمم بر آن صورت می‌‌گیرد، باید پاک باشد:(۱) «فَتَیَمَّموا صَعیدًا طَیِّبـًا» ([[نساء]] / ۴، ۴۳؛ [[مائده]] / ۵، ۶)، از این رو تیمم بر [[زمین]] [[نجس]] صحیح نیست؛(۲) همچنین از واژه «طَیِّبا» در این [[آیات]] استفاده شده است که چیزی که تیمم با آن صورت می‌‌گیرد، باید مباح و [[تصرف]] در آن جایز باشد،(۳) بنابراین تیمم بر مکان غصبی جایز نیست.(۴)		خاک یا هرچیز دیگری که تیمم بر آن صورت می‌‌گیرد، باید پاک باشد:(۱) «فَتَیَمَّموا صَعیدًا طَیِّبـًا» ([[نساء]] / ۴، ۴۳؛ [[مائده]] / ۵، ۶)، از این رو تیمم بر [[زمین]] [[نجس]] صحیح نیست؛(۲) همچنین از واژه «طَیِّبا» در این [[آیات]] استفاده شده است که چیزی که تیمم با آن صورت می‌‌گیرد، باید مباح و [[تصرف]] در آن جایز باشد،(۳) بنابراین تیمم بر مکان غصبی جایز نیست.(۴)