Ali: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = ثعلبة بن یزید حمانی | عنوان مدخل = ثعلبة بن یزید حمانی | مداخل مرتبط = ثعلبة بن یزید حمانی در تراجم و رجال - ثعلبة بن یزید حمانی در تاریخ اسلامی| پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== ثعلبه را جزو نیروی انتظامی امیرالمؤمنین{{ع...» ایجاد کرد

2023-07-17T10:17:49Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = ثعلبة بن یزید حمانی | عنوان مدخل = ثعلبة بن یزید حمانی | مداخل مرتبط = ثعلبة بن یزید حمانی در تراجم و رجال - ثعلبة بن یزید حمانی در تاریخ اسلامی| پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== ثعلبه را جزو نیروی انتظامی امیرالمؤمنین{{ع...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = ثعلبة بن یزید حمانی | عنوان مدخل = ثعلبة بن یزید حمانی | مداخل مرتبط = [[ثعلبة بن یزید حمانی در تراجم و رجال]] - [[ثعلبة بن یزید حمانی در تاریخ اسلامی]]| پرسش مرتبط = }}
==مقدمه==
[[ثعلبه]] را جزو [[نیروی انتظامی امیرالمؤمنین]]{{ع}} دانسته‌اند. [[ابن حجر]] می‌نویسد: [[ثعلبة بن یزید حمانی]] از [[مردم کوفه]]، راست‌گو و [[شیعه]] است<ref>ابن حجر، تقریب التّهذیب، دارالرشید، ص۱۳۴، ش۸۴۷.</ref>. همو از [[ابن عدی]] نقل می‌کند: حدیثِ منکری در میان [[روایات]] وی ندیدم.

[[ابن حبّان]] گفته: وی [[مسئول]] [[نیروی انتظامی علی]]{{ع}} بود و در [[تشیع]] [[غلو]] می‌کرد، به اخباری که به [[تنهایی]] از علی نقل کرده باشد، [[احتجاج]] نمی‌شود. این گونه [[ابن جوزی]] از ابن حِبّان نقل کرده و در عین حال او را در [[ثقات]] ذکر کرده در مورد [[روایت]] ثعلبه از علی و روایت [[حبیب بن ابی ثابت]] از او [[ثقه]] می‌داند. پس در [[احادیث]] او دقت می‌شود<ref>ابن حجر، تهذیب التّهذیب، دارالفکر، ج۲، ص۲۳.</ref>. [[ذهبی]] گوید: او صاحب شرطۀ علی و [[شیعی]] غالی بوده است. [[نسائی]] او را ثقه دانسته؛ [[بخاری]] نوشته: در او نظر است؛ و ابن عدی هم گوید: [[حدیث]] منکری از او ندیدم<ref>ذهبی، المغنی فی الضّعفاء، ج۱، ص۱۲۳، ش۱۰۵۷؛ همو، میزان الاعتدال، ج۲، ص۹۳.</ref>.

در [[تاج العروس]] می‌نویسد: [[ثعلبه کوفی]]، [[صدوق]] شیعه از سومی‌ها و از [[محدّثان]] است<ref>زبیدی، تاج العروس، ج۱، ص۳۳۵.</ref>. در [[تهذیب الکمال]] او را کوفی دانسته که از [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} روایت می‌کند و از او [[حبیب بن ابی ثابت]]، [[حکم بن عتیبه]] و [[سلمة بن کهیل]] روایت می‌کنند. بخاری گوید: در [[حدیث]] او نظر است. نسائی نیز در [[مسند علی]] از وی حدیث نقل کرده و گفته: ثقه است<ref>مزی، تهذیب الکمال، ج۴، ص۳۹۹، ش۸۴۹.</ref>.

بنا بر آنچه نقل شد، وی جزو [[نیروی انتظامی]] حضرت بوده که ابن حِبّان به این نکته تصریح کرده است. یک نقل وی را در ثقات آورده<ref>ابن حِبّان، الثّقات، ج۴، ص۹۸، ش۱۹۹۵.</ref> و در کتاب مجروحین به شرح حالش پرداخته است<ref> ابن حبان، المجروحین، ج۱، ص۲۰۷، ش۱۷۰.</ref>. دیگران نیز در کتاب‌های [[ضعفا]] و مجروحین به شرح حالش پرداخته‌اند<ref>عقیلی، ضعفاء الکبیر، ج۱، ص۱۷۸.</ref>. ابن جوزی وی را صاحب شرطۀ علی{{ع}} دانسته ولی روایت او را از علی به تنهایی قابل قبول نمی‌داند<ref>ابن جوزی، الضّعفاء والمتروکین، ج۱، ص۱۶۱.</ref>. اما نقطۀ [[ضعف]] مهمی از وی نیافتند جز این که از علی، خبر شهادتش را با تعابیر گوناگون از [[قول پیامبر]] نقل کرده، که به علی{{ع}} فرمود: به [[درستی]] که [[امت]] با تو [[غدر]] و [[نیرنگ]] می‌ورزند.<ref>{{متن حدیث|أَنَّ الْأُمَّةَ سَتَغْدِرُ بِكَ}}؛ بخاری، تاریخ الکبیر، ج۲، ص۱۷۴.</ref>

یا خود علی فرمود: و [[سوگند]] به کسی که دانه را شکافت و [[خلق]] را آفرید؛ هرآینه این را با این رنگین می‌کنند؛ محاسنش را از [[خون]] سرش. پس مانعِ شقی‌ترین آنان نمی‌گردد.<ref>{{متن حدیث|وَ الَّذِی فَلَقَ الحَبَّةَ وَ بَرَأَ النَسَمَةَ لَتَخضَبَنَّ هَذِهِ مِن هَذِهِ لِلِحیَتِهِ مِن رَأسِهِ فَما یَحبِسُ أشقاها...}}؛ بیهقی، دلائل النّبوه، ج۶، ص۴۳۹.</ref>

چنین به نظر می‌رسد [[اتهام]] وی به [[غلوّ]]، این گونه روایاتِ اوست که به مزاج برخی [[عالمان عامه]] چندان خوش آیند نیست که علی{{ع}} از [[آینده]] خبر داده باشد!<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج4، ص 453-455.</ref>

==نقش‌ها و مأموریت‌ها==
برای ثعلبه دو [[مأموریت]] بیان کرده‌اند که شاید به همان دو جهت وی را در شمار [[نیروی انتظامی]] حضرت آورده‌اند.
#همان مأموریت ابو‌الهیاج، برای وی نیز نقل شده است. به این نکته [[بخاری]] در شرح حال ابو‌الهیاج اشاره کرده که [[ابان بن تغلب]]، از [[حَکَم]]، از ثعلبه نقل می‌کند<ref>بخاری، تاریخ الکبیر، ج۳، ص۵۳.</ref>. و [[روایت]] آن را [[طبری]] در [[تهذیب الآثار]] نقل کرده<ref>طبری، تهذیب الاثار، مسند علی‌ بن‌ ابی‌ طالب{{ع}}، ص۴۵.</ref>. که به نظر می‌رسد [[اشتباه]] در نقل باشد.
#ثعلبه از طرف علی{{ع}} [[مأمور]] می‌شود به [[سواد عراق]] رفته و فسادی را که در آنجا رخ داده [[اصلاح]] نماید و به جهت همین مأموریت وی را عضو نیروی انتظامی و صاحب شرطۀ حضرت دانسته‌اند.
به [[امیرالمؤمنین]]، خبر [[فساد]] و کار نادرستی از [[سواد کوفه]] رسید؛ پس فرمود: چه کسی داوطلبانه به آنجا می‌رود و مشکل را حل می‌نماید؟ سی صد تن اعلام [[آمادگی]] کردند<ref>ابو‌عبید، الأموال، ص۱۰۳.</ref>.

همچنین به [[نقلی]]: علی{{ع}} صد سوار به آنجا فرستاد که [[ثعلبة بن یزید حمانی]]<ref>قرشی یحیی بن آدم، الخراج، ص۴۹.</ref> فرمان‌دهی آنان را به عهده داشت. آنها رفتند و برگشتند. وضعیت چنان نامناسب بود که یزید در [[مسجد]] [[بنی‌حمان]] گفت: به [[خدا]] [[سوگند]] دیگر به سواد بازنمی‌گردم. این سخن را از آن رو گفت که [[شرّ]] و [[زشتی]] در آنجا دیده بود<ref>قرشی یحیی بن آدم، الخراج، ص۴۹.</ref>. علی{{ع}} فرمود:اگر این نبود که شماری از سرِ آبهایشان بازداشته می‌شدند، [[سواد عراق]] را میان آنها تقسیم می‌کردم.<ref>{{متن حدیث|لَولا أن تَضرِبَ وُجُوهُ قَومٍ عَن مِیاهِهِم لَقَسَّمتُ السَّوادَ بَینَهُم}}؛ ابو‌عبید، الأموال، ص۱۰۳؛ سیمای کارگزاران...، ج۳، ص۳۲۳.</ref>؛

گزارشی از [[ثعلبه]] هست که بعید نیست اعزام وی به جهت حلّ مشکل این [[فساد]] و [[غارت]] بوده باشد.

در [[الغارات]] از قول ثعلبه آورده که: من در بازار بودم، [[مردم]] را به [[مسجد جامع]] [[دعوت]] می‌کردند و آنان به سرعت به طرف مسجد در حرکت بودند. من هم شتابان رفتم. دیدم علی{{ع}} بالای منبری از گچ قرار دارد درحالی که [[غضبناک]] است. به او خبر رسیده بود مردمی در سواد عراق[[دست]] به غارت زده‌اند که فرمود: به [[پروردگار]] [[آسمان]] و [[زمین]] سوگند، به پروردگار آسمان و زمین؛ به [[درستی]] که [[پیامبر]] با من عهده کرده و فرموده: [[امت]] با من [[غدر]] و [[نیرنگ]] خواهند کرد.<ref>{{متن حدیث|أَمَا وَ رَبِّ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ ثُمَّ رَبِّ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ لَعَهِدَ النَّبِيُّ{{صل}} إِلَيَّ أَنَّ الْأُمَّةَ سَتَغْدِرُ بِي}}؛ ثقفی، الغارات (یک جلدی)، ص۳۳۵؛ بحارالانوار، ج۳۴، ص۵۷.</ref>

به نظر می‌رسد این [[غارتگری]] همان فسادی است که در نقل‌های دیگر آمده است. ثعلبه برای رفع آن همراهِ سی صد تن رفته که این جدا از غارتگری‌های [[معاویه]] بوده است. بلکه جمعی با [[سوء]] استفاده از [[ناامنی]] که پدید آمده، دست به غارت زده‌اند.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج4، ص 455-457.</ref>

==گزارش از [[محاصرۀ خانۀ عثمان]]==
به پاره‌ای گزارش‌های ثعلبه اشاره شد که نشان می‌داد وی [[ایمان]] و [[اعتقاد]] به سخنان حضرت که جنبۀ پیش گویی داشته، دارد، به همین دلیل نیز متهم به [[تشیع]] و غُلوّ شده است. او گزارش‌های بسیار مهمّ دیگری هم دارد؛ از جمله: وقتی عثمان در محاصره بود و آب را بر وی بسته بودند؛ این نکته را به [[زبیر]] گفته است و او کمکی به [[عثمان]] نکرد. [[شیخ مفید]] این گزارش را نقل و تحلیل کرده است. وی می‌نویسد: [[حبیب بن ابی ثابت]] از [[ثعلبة بن یزید]] حِمّانی، نقل می‌کند که می‌‌گفت: در احجار‌ الزّیت (مکانی در [[مدینه]]) پیش زبیر رفتم و گفتم: ای [[ابو‌عبدالله]]! میان ساکنان خانۀ عثمان و آب مانع شده‌اند. به سوی [[خانه]] نگریست و این [[آیه]] را خواند: {{متن قرآن|وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَا يَشْتَهُونَ كَمَا فُعِلَ بِأَشْيَاعِهِمْ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كَانُوا فِي شَكٍّ مُرِيبٍ}} <ref>«و میان آنان و آنچه آرزو می‌کنند فاصله افکنده می‌شود چنان که با همگنان آنان (نیز) پیش‌تر چنین شده بود زیرا آنان در دودلی گمان‌انگیزی بودند» سوره سبأ، آیه ۵۴.</ref>.

شیخ مفید می‌نویسد: چنین اخباری در این باره بسیار آمده و کاشف از همان چیزی است که در مورد دغل [[بازی]] این [[قوم]] گفتیم که اگرچه به ظاهر مدعی [[خون خواهی]] عثمان بودند، خود او را گرفتار ساختند و همواره عثمان را [[نکوهش]] کرده بودند. اما همین که [[مردم]] با علی{{ع}} [[بیعت]] کردند، از [[کردار]] خویش اظهار [[پشیمانی]] کردند و [[تهمت]] زدند و [[فتنه]] انگیختند و از آنچه دربارۀ عثمان[[آرزو]] می‌کردند، اظهار پشیمانی کردند؛ حال آنکه در [[باطن]] نظری دیگر داشتند<ref>شیخ مفید، الجمل، ص۱۴۶؛ نبرد جمل، ص۸۴.</ref>. بدیهی است شخصی که خود در جریان دغل کاری افرادی مانند [[طلحه]] و زبیر باشد، از علی [[حمایت]] می‌نماید. [[ثعلبه]] گزارشی نیز دربارۀ زبیر دارد.

[[ابن عبدالبر]]، از [[حبیب بن ابی‌ثابت]]، از ثعلبة بن یزید حمّانی نقل می‌کند: در طول چهل [[روز]] که عثمان در محاصره بود، طلحه با مردم [[نماز]] می‌خواند؛ تا [[عید قربان]] رسید. و فقط همان روز علی{{ع}} با مردم نماز خواند<ref>ابن عبدالبر، الاستذکار، ج۲، ص۳۹۰: {{عربی|قال: لَمْ یَزِلْ طَلْحَةُ یُصَلّی بِالنّاسِ وَ عُثمانُ مَحصورٌ أربَعینَ لَیلةً حَتّی إذا کانَ یَوْمَ النَّحْر صَلیَ عَلِیٌ بِالنّاسِ}}.</ref>. شارحان [[صحیح بخاری]] و دیگران به این نمازخوانی تصریح دارند<ref>ابنحجر، فتح الباری، ج۲، ص۱۵۹؛ عینی، عمدة القاری، ج۵، ص۲۳۱.</ref>. اما آنان [[نماز]] [[طلحه]] را با [[مردم]] مسکوت نهاده‌اند؛ زیرا نمی‌خواهند بپذیرند که طلحه و [[زبیر]] خود از عاملان [[مرگ عثمان]] بوده‌اند که سپس به بهانۀ [[خون خواهی]] اش، برضدّ خلیفۀ [[مسلمانان]]، [[قیام]] کرده‌اند.

به عقیدۀ برخی، مسجدی که اکنون نزدیک [[مسجد]] [[غمامه]] در [[مدینه]] به نام [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} وجود دارد، به جهت برگزاری باشکوهِ این نماز [[عید قربان]]، در سال ۳۵ هجری بنا شده است<ref>ابن شبه، تاریخ المدینه، ج۴، ص۱۲۱۶: {{عربی|سعد مولی ابنأزهر قال: صلَّیْتُ العِیدَ مَعَ عَلی× وعُثمانٌ، مَحْصُورٌ فَصَلّی ثُمَّ خَطَب بَعدَ الصَّلاة}}.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج4، ص 457-458.</ref>

==روایات و منقولات==
[[شیخ طوسی]] در [[امالی]] خود از قول [[ثعلبة]] نامه‌های آن حضرت را به [[معاویه]] و عَمرو عاص گزارش و نیز روایات دیگری از علی{{ع}} نقل کرده است.

1. [[نامه]] به [[معاویه]] و [[عمرو عاص]]: به نقل [[ثعلبه]]، حضرت در نامه‌ای به معاویه می‌نویسد: اما بعد، [[خداوند تعالی]] به سوی ما کتابش را فرو فرستاد و ما را در [[شبهه]] رها نکرد، و به همین جهت عذری نیست برای کسی که گناهی از روی [[جهالت]] انجام دهد و [[توبه]] گسترده است «و هیچ کس بارِ [[گناه]] دیگری را حمل نمی‌کند» و تو از کسانی هستی که انجام خلاف را آغاز کرده‌ای و در [[غرور]] آرزوهای بلند فرو رفته‌ای در پنهان و آشکار؛ زیرا به دنیای عاجل [[رغبت]] داری و پس از [[مرگ]] را [[دروغ]] میپنداری. و گویا به یاد گذشته ات افتاده‌ای و راهی برای بازگشت به [[حق]] برای خود ندیده‌ای!<ref>{{متن حدیث|أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ اللَّهَ (تَعَالَى) أَنْزَلَ إِلَيْنَا كِتَابَهُ وَ لَمْ يَدَعْنَا فِي شُبْهَةٍ، وَ لَا عُذْرَ لِمَنْ رَكِبَ ذَنْباً بِجَهَالَةٍ، وَ التَّوْبَةُ مَبْسُوطَةٌ {{متن قرآن|وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى}} وَ أَنْتَ مِمَّنْ شَرَعَ الْخِلَافَ مُتَمَادِياً فِي غِرَّةِ الْأَمَلِ، مُخْتَلِفَ السِّرِّ وَ الْعَلَانِيَةِ رَغْبَةً فِي الْعَاجِلِ وَ تَكْذِيباً بَعْدُ بِالْآجِلِ، وَ كَأَنَّكَ قَدْ تَذَكَّرْتَ مَا مَضَى مِنْكَ فَلَمْ تَجِدْ إِلَى الرُّجُوعِ سَبِيلًا}}؛ شیخ طوسی، أمالی، ص۲۱۷، مجلس هشتم؛ بحارالانوار، ج۳۳، ص۷۵.</ref>؛ یعنی به [[فکر]] دوران قبل از [[اسلام]] افتاده‌ای و ملاک‌های [[جاهلیت]] را برای خود [[ارزش]] قرار داده‌ای و [[اعتقادی]] به [[قیامت]] نداری!

به عَمرو‌ عاص نیز نامه‌ای مشابه می‌نویسد که دنبال [[دنیا]] نباشد و در پایان یادآوری می‌فرماید: ولی تو از هوای [[نفْس]] خود [[پیروی]] کردی و آن را برگزیدی و اگر این گونه نبود، به جای آنچه ما تو را به آن خواندیم چیزِ دیگری بر نمیگزیدی؛ زیرا [[امید]] [[توفیق]] و [[پیروزی]] ما در [[راه خدا]] بسیار فراوان است و شایسته‌تر به [[حجت]] و [[برهان]] هستیم.<ref>{{متن حدیث|وَ لَكِنَّكَ تَبِعْتَ هَوَاكَ وَ آثَرْتَهُ، لَوْ لَا ذَلِكَ لَمْ تُؤْثِرْ عَلَى مَا دَعَوْنَاكَ إِلَيْهِ غَيْرَهُ لِأَنَّا أَعْظَمُ رَجَاءً وَ أَوْلَى بِالْحُجَّةِ}}؛ شیخ طوسی، أمالی، ص۲۱۷.</ref> اما عَمرو نیز دنیا را بر [[آخرت]] برگزید و [[باطل]] را جای گزین حق نمود.

2. دروغ‌ بستن به [[پیامبر]]: [[ثعلبه]] از [[امام علی]]{{ع}} نقل می‌کند: شنیدم [[رسول خدا]]{{صل}} می‌فرمود: هرکس به عمد بر من دروغ بندد، جای گاهش در [[آتش]] است.<ref>{{متن حدیث|مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّداً فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ}}؛ أبویعلی، مسند ابی یعلی، ج۱، ص۳۸۳.</ref>

این [[اخبار]] نشانه‌ای از [[گرایش]] ثعلبه به امیرالمؤمنین علی{{ع}} است. چه بسا دیگران نیز اینها را شنیده‌اند، اما حوادث زمانی باعث شده [[فضایل علی]] را [[کتمان]] کنند.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج4، ص 458-460.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده: 1100831.jpg|22px]] [[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۴ (کتاب)|'''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۴''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

ثعلبة بن یزید حمانی در تاریخ اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها