ثواب در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۲۳

2024-07-01T10:23:10Z

Msadeq: /* ثواب در قرآن کریم */

2024-04-22T10:25:59Z

ثواب در قرآن کریم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۵۵
خط ۱۶:		خط ۱۶:
	#[[اجر]] و مشتقات آنکه در آیاتی پرشمار مطرح شده و در بیشتر موارد به معنای عوض [[طاعات]] و [[پاداش]] [[معنوی]] است {{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«بی‌گمان از کسانی که (به اسلام) ایمان آورده‌اند و یهودیان و مسیحیان و صابئان، کسانی که به خداوند و روز بازپسین باور دارند و کاری شایسته می‌کنند، پاداششان نزد پروردگارشان است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۶۲.</ref>، {{متن قرآن\|الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«آنان که دارایی‌های خود را در راه خداوند می‌بخشند و از پی آنچه بخشیده‌اند منّتی نمی‌نهند و آزاری نمی‌دهند، پاداش آنها نزد پروردگار آنان است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۲۶۲.</ref>، {{متن قرآن\|الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«آنان که دارایی‌های خود را در شب و روز پنهان و آشکار می‌بخشند پاداششان نزد خداوند است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۲۷۴.</ref> و گاه به معنای عوض مادی و [[دنیوی]] آمده است. {{متن قرآن\|أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَأْتَمِرُوا بَيْنَكُمْ بِمَعْرُوفٍ وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَى}}<ref>«آنان را در همانجا که خود به اندازه توانگریتان جای دارید، جا دهید و به آنها زیان مرسانید برای آنکه (زندگی را) برایشان تنگ گیرید و اگر باردارند به آنان نفقه دهید تا هنگامی که بزایند و اگر برای شما (به نوزاد) شیر دهند مزدشان را بپردازید و میان خویش به شایستگی رایزنی کنید و اگر (در توافق) دشواری دارید دیگری او را شیر دهد» سوره طلاق، آیه ۶.</ref>		#[[اجر]] و مشتقات آنکه در آیاتی پرشمار مطرح شده و در بیشتر موارد به معنای عوض [[طاعات]] و [[پاداش]] [[معنوی]] است {{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«بی‌گمان از کسانی که (به اسلام) ایمان آورده‌اند و یهودیان و مسیحیان و صابئان، کسانی که به خداوند و روز بازپسین باور دارند و کاری شایسته می‌کنند، پاداششان نزد پروردگارشان است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۶۲.</ref>، {{متن قرآن\|الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«آنان که دارایی‌های خود را در راه خداوند می‌بخشند و از پی آنچه بخشیده‌اند منّتی نمی‌نهند و آزاری نمی‌دهند، پاداش آنها نزد پروردگار آنان است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۲۶۲.</ref>، {{متن قرآن\|الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«آنان که دارایی‌های خود را در شب و روز پنهان و آشکار می‌بخشند پاداششان نزد خداوند است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۲۷۴.</ref> و گاه به معنای عوض مادی و [[دنیوی]] آمده است. {{متن قرآن\|أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَأْتَمِرُوا بَيْنَكُمْ بِمَعْرُوفٍ وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَى}}<ref>«آنان را در همانجا که خود به اندازه توانگریتان جای دارید، جا دهید و به آنها زیان مرسانید برای آنکه (زندگی را) برایشان تنگ گیرید و اگر باردارند به آنان نفقه دهید تا هنگامی که بزایند و اگر برای شما (به نوزاد) شیر دهند مزدشان را بپردازید و میان خویش به شایستگی رایزنی کنید و اگر (در توافق) دشواری دارید دیگری او را شیر دهد» سوره طلاق، آیه ۶.</ref>

	تعبیرهای دیگری نیز در [[قرآن]] ذکر شده که می‌‌تواند به [[ثواب]] معنا شود؛ مانند «[[حسنه]]» {{متن قرآن\|وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}<ref>«و از ایشان کسانی هستند که می‌گویند: پروردگارا! در این جهان به ما نکویی بخش و در جهان واپسین هم نکویی ده و ما را از عذاب آتش نگاه دار» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref>.<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۵، ص۲۴۰؛ مفردات، ص۱۱۷، «حسن»؛ زبده البیان، ص۲۷۶.</ref>، «[[خلاق]]» {{متن قرآن\|وَاتَّبَعُواْ مَا تَتْلُواْ الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُواْ يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولاَ إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلاَ تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ وَمَا هُم بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلاَ يَنفَعُهُمْ وَلَقَدْ عَلِمُواْ لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنفُسَهُمْ لَوْ كَانُواْ يَعْلَمُونَ }}<ref>«و (یهودیان) از آنچه شیطان‌ها در فرمانروایی سلیمان (به گوش این و آن) می‌خواندند (که سلیمان جادوگر است)؛ پیروی کردند. و سلیمان کفر نورزید ولی شیطان‌ها کافر شدند که به مردم جادو می‌آموختند و نیز آنچه را بر دو فرشته هاروت و ماروت در (سرزمین) بابل فرو فرستاده شده بود در حالی که این دو به هیچ‌کس آموزشی نمی‌دادند مگر که می‌گفتند: ما تنها (ابزار) آزمونیم پس (با بکارگیری جادو) کافر مشو! اما (مردم) از آن دو چیزی را می‌آموختند که با آن میان مرد و همسرش جدایی می‌افکنند- در حالی که جز به اذن خداوند به کسی زیان نمی‌رساندند- چیزی را می‌آموختند که به آنان زیان می‌رسانید و برای آنها سودی نداشت و خوب می‌دانستند که هر کس خریدار آن باشد در جهان واپسین بهره‌ای ندارد و خود را به بد چیزی فروختند، اگر می‌دانستند» سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref> ، {{متن قرآن\|فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ}}<ref>«پس چون آیین‌های ویژه حجّتان را انجام دادید خداوند را یاد کنید چونان یادکردتان از پدرانتان یا یادکردی بهتر؛ از مردم کسانی هستند که می‌گویند: پروردگارا! (هر چه می‌خواهی) در این جهان به ما ببخش و آنان را در جهان واپسین بهره‌ای نیست» سوره بقره، آیه ۲۰۰.</ref>.<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۶۵۳؛ نورالثقلین، ج ۱، ص۱۰۸.</ref>، «نصیب» {{متن قرآن\|أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ}}<ref>«آنان از آنچه به دست آورده‌اند بهره‌ای دارند و خداوند حسابرسی سریع است» سوره بقره، آیه ۲۰۲.</ref>.<ref>تفسیر قرطبی، ج ۲، ص۴۳۴؛ تفسیر جلالین، ص۳۴؛ الصافی، ج ۱، ص۲۳۷.</ref>، «[[حظّ]]» {{متن قرآن\|وَلَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا يُرِيدُ اللَّهُ أَلَّا يَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِي الْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ}}<ref>«و آنان که در کفر شتاب می‌ورزند، تو را اندوهناک نگردانند؛ آنها هرگز هیچ زیانی به خداوند نمی‌رسانند؛ خداوند می‌خواهد که برای ایشان در جهان واپسین بهره‌ای نگذارد و آنان را عذابی سترگ خواهد بود» سوره آل عمران، آیه ۱۷۶.</ref>.<ref>جامع البیان، ج ۴، ص۲۴۵؛ جوامع الجامع، ج ۱، ص۳۵۲؛ الصافی، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>، {{متن قرآن\|خَرَاجُ رَبِّكَ}} در آیه {{متن قرآن\|أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجًا فَخَرَاجُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ}}<ref>«یا مگر از آنان مزدی می‌خواهی؟ مزد پروردگارت بهتر و او بهترین روزی‌دهندگان است» سوره مؤمنون، آیه ۷۲.</ref>.<ref>الصافی، ج ۳، ص۴۰۵؛ زادالمسیر، ج ۵، ص۳۳۰؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۳، ص۲۶۱.</ref>، {{متن قرآن\|مَا عِنْدَ اللَّهِ}} در آیه {{متن قرآن\|فَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقَى لِلَّذِينَ آمَنُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ}}<ref>«پس آنچه به شما داده شده است کالای زندگانی این جهان است و آنچه نزد خداوند است برای آنان که ایمان آورده‌اند و بر پروردگارشان توکّل دارند بهتر و پایاتر است» سوره شوری، آیه ۳۶.</ref><ref>الاصفی، ج ۲، ص۱۱۳۱؛ زادالمسیر، ج ۸، ص۲۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۸، ص۱۲۰.</ref> و {{متن قرآن\| لِقَاءَ رَبِّهِ}} در آیه {{متن قرآن\|قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا}}<ref>«بگو: جز این نیست که من هم بشری چون شمایم (جز اینکه) به من وحی می‌شود که خدای شما خدایی یگانه است؛ پس هر کس به لقای پروردگارش امید دارد باید کاری شایسته کند و در پرستش پروردگارش هیچ کس را شریک نسازد» سوره کهف، آیه ۱۱۰.</ref>.<ref>جامع البیان، ج ۱۶، ص۵۰؛ مجمع البیان، ج ۶، ص۳۹۵؛ الدرالمنثور، ج ۴، ص۲۵۵.</ref>		تعبیرهای دیگری نیز در [[قرآن]] ذکر شده که می‌‌تواند به [[ثواب]] معنا شود؛ مانند
			#«[[حسنه]]» {{متن قرآن\|وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}<ref>«و از ایشان کسانی هستند که می‌گویند: پروردگارا! در این جهان به ما نکویی بخش و در جهان واپسین هم نکویی ده و ما را از عذاب آتش نگاه دار» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref>.<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۵، ص۲۴۰؛ مفردات، ص۱۱۷، «حسن»؛ زبده البیان، ص۲۷۶.</ref>،
			#«[[خلاق]]» {{متن قرآن\|وَاتَّبَعُواْ مَا تَتْلُواْ الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُواْ يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولاَ إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلاَ تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ وَمَا هُم بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلاَ يَنفَعُهُمْ وَلَقَدْ عَلِمُواْ لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنفُسَهُمْ لَوْ كَانُواْ يَعْلَمُونَ }}<ref>«و (یهودیان) از آنچه شیطان‌ها در فرمانروایی سلیمان (به گوش این و آن) می‌خواندند (که سلیمان جادوگر است)؛ پیروی کردند. و سلیمان کفر نورزید ولی شیطان‌ها کافر شدند که به مردم جادو می‌آموختند و نیز آنچه را بر دو فرشته هاروت و ماروت در (سرزمین) بابل فرو فرستاده شده بود در حالی که این دو به هیچ‌کس آموزشی نمی‌دادند مگر که می‌گفتند: ما تنها (ابزار) آزمونیم پس (با بکارگیری جادو) کافر مشو! اما (مردم) از آن دو چیزی را می‌آموختند که با آن میان مرد و همسرش جدایی می‌افکنند- در حالی که جز به اذن خداوند به کسی زیان نمی‌رساندند- چیزی را می‌آموختند که به آنان زیان می‌رسانید و برای آنها سودی نداشت و خوب می‌دانستند که هر کس خریدار آن باشد در جهان واپسین بهره‌ای ندارد و خود را به بد چیزی فروختند، اگر می‌دانستند» سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref>، {{متن قرآن\|فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ}}<ref>«پس چون آیین‌های ویژه حجّتان را انجام دادید خداوند را یاد کنید چونان یادکردتان از پدرانتان یا یادکردی بهتر؛ از مردم کسانی هستند که می‌گویند: پروردگارا! (هر چه می‌خواهی) در این جهان به ما ببخش و آنان را در جهان واپسین بهره‌ای نیست» سوره بقره، آیه ۲۰۰.</ref>.<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۶۵۳؛ نورالثقلین، ج ۱، ص۱۰۸.</ref>،
			#«نصیب» {{متن قرآن\|أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ}}<ref>«آنان از آنچه به دست آورده‌اند بهره‌ای دارند و خداوند حسابرسی سریع است» سوره بقره، آیه ۲۰۲.</ref>.<ref>تفسیر قرطبی، ج ۲، ص۴۳۴؛ تفسیر جلالین، ص۳۴؛ الصافی، ج ۱، ص۲۳۷.</ref>،
			#«[[حظّ]]» {{متن قرآن\|وَلَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا يُرِيدُ اللَّهُ أَلَّا يَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِي الْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ}}<ref>«و آنان که در کفر شتاب می‌ورزند، تو را اندوهناک نگردانند؛ آنها هرگز هیچ زیانی به خداوند نمی‌رسانند؛ خداوند می‌خواهد که برای ایشان در جهان واپسین بهره‌ای نگذارد و آنان را عذابی سترگ خواهد بود» سوره آل عمران، آیه ۱۷۶.</ref>.<ref>جامع البیان، ج ۴، ص۲۴۵؛ جوامع الجامع، ج ۱، ص۳۵۲؛ الصافی، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>،
			#{{متن قرآن\|خَرَاجُ رَبِّكَ}} در آیه {{متن قرآن\|أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجًا فَخَرَاجُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ}}<ref>«یا مگر از آنان مزدی می‌خواهی؟ مزد پروردگارت بهتر و او بهترین روزی‌دهندگان است» سوره مؤمنون، آیه ۷۲.</ref>.<ref>الصافی، ج ۳، ص۴۰۵؛ زادالمسیر، ج ۵، ص۳۳۰؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۳، ص۲۶۱.</ref>،
			#{{متن قرآن\|مَا عِنْدَ اللَّهِ}} در آیه {{متن قرآن\|فَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقَى لِلَّذِينَ آمَنُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ}}<ref>«پس آنچه به شما داده شده است کالای زندگانی این جهان است و آنچه نزد خداوند است برای آنان که ایمان آورده‌اند و بر پروردگارشان توکّل دارند بهتر و پایاتر است» سوره شوری، آیه ۳۶.</ref>.<ref>الاصفی، ج ۲، ص۱۱۳۱؛ زادالمسیر، ج ۸، ص۲۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۸، ص۱۲۰.</ref>
			#{{متن قرآن\| لِقَاءَ رَبِّهِ}} در آیه {{متن قرآن\|قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا}}<ref>«بگو: جز این نیست که من هم بشری چون شمایم (جز اینکه) به من وحی می‌شود که خدای شما خدایی یگانه است؛ پس هر کس به لقای پروردگارش امید دارد باید کاری شایسته کند و در پرستش پروردگارش هیچ کس را شریک نسازد» سوره کهف، آیه ۱۱۰.</ref>.<ref>جامع البیان، ج ۱۶، ص۵۰؛ مجمع البیان، ج ۶، ص۳۹۵؛ الدرالمنثور، ج ۴، ص۲۵۵.</ref>

	[[قرآن کریم]] در [[آیات]] مزبور از مباحث گوناگونی سخن به میان آورده است؛ مانند ماهیت ثواب، نسبت پاداش با [[اعمال نیک]]، تفاوت [[پاداش‌ها]] و ملاک‌های آن، شرایط ثواب، ویژگی‌ها و اوصاف [[ثواب الهی]]، عوامل و موانع ثواب و برخی از ثواب‌هایی که [[خداوند]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] به [[بندگان]] عطا می‌‌کند.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[ثواب - صادقی فدکی (مقاله)\|مقاله «ثواب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>		[[قرآن کریم]] در [[آیات]] مزبور از مباحث گوناگونی سخن به میان آورده است؛ مانند ماهیت ثواب، نسبت پاداش با [[اعمال نیک]]، تفاوت [[پاداش‌ها]] و ملاک‌های آن، شرایط ثواب، ویژگی‌ها و اوصاف [[ثواب الهی]]، عوامل و موانع ثواب و برخی از ثواب‌هایی که [[خداوند]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] به [[بندگان]] عطا می‌‌کند.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[ثواب - صادقی فدکی (مقاله)\|مقاله «ثواب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>

Msadeq: /* ثواب در قرآن کریم */

2024-04-22T10:24:41Z

ثواب در قرآن کریم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۵۴
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	==ثواب در قرآن کریم==		==ثواب در قرآن کریم==
	ثواب و پاداش [[کار نیک]] در [[قرآن]] با واژه‌ها و تعبیرات مختلفی آمده است؛ مانند:		ثواب و پاداش [[کار نیک]] در [[قرآن]] با واژه‌ها و تعبیرات مختلفی آمده است؛ مانند:
	أ. ثواب و مشتقات آنکه حدود ۲۸ بار به کار رفته و در بیشتر موارد به معنای پاداش [[کار خیر]] آمده است (~~[[نساء]]~~ / ~~۴، ۱۳۴؛ [[~~آل ~~عمران]]~~ / ~~۳، ۱۴۸،~~ ۱۹۵ و.~~..)~~ و گاه در [[عقاب]] و پاداش [[کارهای بد]] به کار رفته است. ~~([[مطفّفین]]~~ / ~~۸۳، ۳۶)~~<ref>مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۱؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۲۹۹.</ref> ب. جزا و مشتقات آنکه هم در پاداش کار نیک (~~انسان~~ / ~~۷۶، ۱۲)~~ و هم در عوض کار بد ~~([[انبیاء]]~~ / ~~۲۱، ۲۹)~~ استعمال شده است. ج. [[اجر]] و مشتقات آنکه در آیاتی پرشمار مطرح شده و در بیشتر موارد به معنای عوض [[طاعات]] و [[پاداش]] [[معنوی]] است (~~بقره~~ / ~~۲، ۶۲، ۲۶۲، ۲۷۴، ۲۷۷)~~ و گاه به معنای عوض مادی و [[دنیوی]] آمده است. (~~[[طلاق]]~~ / ~~۶۵، ۶)~~ تعبیرهای دیگری نیز در [[قرآن]] ذکر شده که می‌‌تواند به [[ثواب]] معنا شود؛ مانند «[[حسنه]]» ~~(بقره~~ / ~~۲، ۲۰۱)~~<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۵، ص۲۴۰؛ مفردات، ص۱۱۷، «حسن»؛ زبده البیان، ص۲۷۶.</ref>، «[[خلاق]]» (~~بقره~~ / ~~۲، ۱۰۲~~ و ۲۰۰)<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۶۵۳؛ نورالثقلین، ج ۱، ص۱۰۸.</ref>، «نصیب» ~~(بقره~~ / ~~۲، ۲۰۲)~~<ref>تفسیر قرطبی، ج ۲، ص۴۳۴؛ تفسیر جلالین، ص۳۴؛ الصافی، ج ۱، ص۲۳۷.</ref>، «[[حظّ]]» ~~([[~~آل ~~عمران]]~~ / ~~۳، ۱۷۶)~~<ref>جامع البیان، ج ۴، ص۲۴۵؛ جوامع الجامع، ج ۱، ص۳۵۲؛ الصافی، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>، ~~«[[خراج]] ربّک» (مؤمنون~~ / ~~۲۳، ۷۲)~~<ref>الصافی، ج ۳، ص۴۰۵؛ زادالمسیر، ج ۵، ص۳۳۰؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۳، ص۲۶۱.</ref>، ~~«ما عند [[الله]]» ([[شوری]]~~ / ~~۴۲، ۳۶)~~<ref>الاصفی، ج ۲، ص۱۱۳۱؛ زادالمسیر، ج ۸، ص۲۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۸، ص۱۲۰.</ref> و ~~«لِقاءَ رَبِّه»~~. ~~([[کهف]]~~ / ~~۱۸، ۱۱۰)~~<ref>جامع البیان، ج ۱۶، ص۵۰؛ مجمع البیان، ج ۶، ص۳۹۵؛ الدرالمنثور، ج ۴، ص۲۵۵.</ref> [[قرآن کریم]] در [[آیات]] مزبور از مباحث گوناگونی سخن به میان آورده است؛ مانند ماهیت ثواب، نسبت پاداش با [[اعمال نیک]]، تفاوت [[پاداش‌ها]] و ملاک‌های آن، شرایط ثواب، ویژگی‌ها و اوصاف [[ثواب الهی]]، عوامل و موانع ثواب و برخی از ثواب‌هایی که [[خداوند]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] به [[بندگان]] عطا می‌‌کند.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[ثواب - صادقی فدکی (مقاله)\|مقاله «ثواب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>		#ثواب و مشتقات آنکه حدود ۲۸ بار به کار رفته و در بیشتر موارد به معنای پاداش [[کار خیر]] آمده است {{متن قرآن\|مَنْ كَانَ يُرِيدُ ثَوَابَ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللَّهِ ثَوَابُ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَكَانَ اللَّهُ سَمِيعًا بَصِيرًا}}<ref>«هر کس پاداش این جهان را بجوید (بداند که) پاداش این جهان و جهان واپسین نزد خداوند است و خداوند شنوایی بیناست» سوره نساء، آیه ۱۳۴.</ref>، {{متن قرآن\|فَآتَاهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الْآخِرَةِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ}}<ref>«پس خداوند به آنان پاداش این جهان و پاداش نیک جهان واپسین را بخشید و خداوند نیکوکاران را دوست می‌دارد» سوره آل عمران، آیه ۱۴۸.</ref>، {{متن قرآن\|فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ثَوَابًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ}}<ref>«آنگاه پروردگارشان به آنان پاسخ داد که: من پاداش انجام دهنده هیچ کاری را از شما چه مرد و چه زن -که همانند یکدیگرید- تباه نمی‌گردانم بنابراین بی‌گمان از گناه آنان که مهاجرت کردند و از دیار خود رانده شدند و در راه من آزار دیدند و کارزار کردند یا کشته شدند چشم می‌پوشم و آنان را به بوستان‌هایی در خواهم آورد که از بن آنها جویباران روان است، به پاداشی از نزد خداوند؛ و پاداش نیک (تنها) نزد خداوند است» سوره آل عمران، آیه ۱۹۵.</ref> و گاه در [[عقاب]] و پاداش [[کارهای بد]] به کار رفته است{{متن قرآن\|هَلْ ثُوِّبَ الْكُفَّارُ مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ}}<ref>«آیا کافران به کیفر آنچه می‌کردند رسیدند؟» سوره مطففین، آیه ۳۶.</ref>.<ref>مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۱؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۲۹۹.</ref>
			#جزا و مشتقات آنکه هم در پاداش کار نیک {{متن قرآن\|وَجَزَاهُمْ بِمَا صَبَرُوا جَنَّةً وَحَرِيرًا}}<ref>«و به آنان برای شکیبی که ورزیده‌اند بهشت و (پوشاک) پرنیان پاداش می‌دهد» سوره انسان، آیه ۱۲.</ref> و هم در عوض کار بد {{متن قرآن\|وَمَنْ يَقُلْ مِنْهُمْ إِنِّي إِلَهٌ مِنْ دُونِهِ فَذَلِكَ نَجْزِيهِ جَهَنَّمَ كَذَلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و هر یک از آنها که بگوید من به جای او خدا هستم آن کس را به دوزخ کیفر می‌دهیم، بدین‌گونه ستمگران را کیفر می‌دهیم» سوره انبیاء، آیه ۲۹.</ref> استعمال شده است.
			#[[اجر]] و مشتقات آنکه در آیاتی پرشمار مطرح شده و در بیشتر موارد به معنای عوض [[طاعات]] و [[پاداش]] [[معنوی]] است {{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«بی‌گمان از کسانی که (به اسلام) ایمان آورده‌اند و یهودیان و مسیحیان و صابئان، کسانی که به خداوند و روز بازپسین باور دارند و کاری شایسته می‌کنند، پاداششان نزد پروردگارشان است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۶۲.</ref>، {{متن قرآن\|الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«آنان که دارایی‌های خود را در راه خداوند می‌بخشند و از پی آنچه بخشیده‌اند منّتی نمی‌نهند و آزاری نمی‌دهند، پاداش آنها نزد پروردگار آنان است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۲۶۲.</ref>، {{متن قرآن\|الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«آنان که دارایی‌های خود را در شب و روز پنهان و آشکار می‌بخشند پاداششان نزد خداوند است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۲۷۴.</ref> و گاه به معنای عوض مادی و [[دنیوی]] آمده است. {{متن قرآن\|أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَأْتَمِرُوا بَيْنَكُمْ بِمَعْرُوفٍ وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَى}}<ref>«آنان را در همانجا که خود به اندازه توانگریتان جای دارید، جا دهید و به آنها زیان مرسانید برای آنکه (زندگی را) برایشان تنگ گیرید و اگر باردارند به آنان نفقه دهید تا هنگامی که بزایند و اگر برای شما (به نوزاد) شیر دهند مزدشان را بپردازید و میان خویش به شایستگی رایزنی کنید و اگر (در توافق) دشواری دارید دیگری او را شیر دهد» سوره طلاق، آیه ۶.</ref>

			تعبیرهای دیگری نیز در [[قرآن]] ذکر شده که می‌‌تواند به [[ثواب]] معنا شود؛ مانند «[[حسنه]]» {{متن قرآن\|وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}<ref>«و از ایشان کسانی هستند که می‌گویند: پروردگارا! در این جهان به ما نکویی بخش و در جهان واپسین هم نکویی ده و ما را از عذاب آتش نگاه دار» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref>.<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۵، ص۲۴۰؛ مفردات، ص۱۱۷، «حسن»؛ زبده البیان، ص۲۷۶.</ref>، «[[خلاق]]» {{متن قرآن\|وَاتَّبَعُواْ مَا تَتْلُواْ الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُواْ يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولاَ إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلاَ تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ وَمَا هُم بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلاَ يَنفَعُهُمْ وَلَقَدْ عَلِمُواْ لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنفُسَهُمْ لَوْ كَانُواْ يَعْلَمُونَ }}<ref>«و (یهودیان) از آنچه شیطان‌ها در فرمانروایی سلیمان (به گوش این و آن) می‌خواندند (که سلیمان جادوگر است)؛ پیروی کردند. و سلیمان کفر نورزید ولی شیطان‌ها کافر شدند که به مردم جادو می‌آموختند و نیز آنچه را بر دو فرشته هاروت و ماروت در (سرزمین) بابل فرو فرستاده شده بود در حالی که این دو به هیچ‌کس آموزشی نمی‌دادند مگر که می‌گفتند: ما تنها (ابزار) آزمونیم پس (با بکارگیری جادو) کافر مشو! اما (مردم) از آن دو چیزی را می‌آموختند که با آن میان مرد و همسرش جدایی می‌افکنند- در حالی که جز به اذن خداوند به کسی زیان نمی‌رساندند- چیزی را می‌آموختند که به آنان زیان می‌رسانید و برای آنها سودی نداشت و خوب می‌دانستند که هر کس خریدار آن باشد در جهان واپسین بهره‌ای ندارد و خود را به بد چیزی فروختند، اگر می‌دانستند» سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref> ، {{متن قرآن\|فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ}}<ref>«پس چون آیین‌های ویژه حجّتان را انجام دادید خداوند را یاد کنید چونان یادکردتان از پدرانتان یا یادکردی بهتر؛ از مردم کسانی هستند که می‌گویند: پروردگارا! (هر چه می‌خواهی) در این جهان به ما ببخش و آنان را در جهان واپسین بهره‌ای نیست» سوره بقره، آیه ۲۰۰.</ref>.<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۶۵۳؛ نورالثقلین، ج ۱، ص۱۰۸.</ref>، «نصیب» {{متن قرآن\|أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ}}<ref>«آنان از آنچه به دست آورده‌اند بهره‌ای دارند و خداوند حسابرسی سریع است» سوره بقره، آیه ۲۰۲.</ref>.<ref>تفسیر قرطبی، ج ۲، ص۴۳۴؛ تفسیر جلالین، ص۳۴؛ الصافی، ج ۱، ص۲۳۷.</ref>، «[[حظّ]]» {{متن قرآن\|وَلَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا يُرِيدُ اللَّهُ أَلَّا يَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِي الْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ}}<ref>«و آنان که در کفر شتاب می‌ورزند، تو را اندوهناک نگردانند؛ آنها هرگز هیچ زیانی به خداوند نمی‌رسانند؛ خداوند می‌خواهد که برای ایشان در جهان واپسین بهره‌ای نگذارد و آنان را عذابی سترگ خواهد بود» سوره آل عمران، آیه ۱۷۶.</ref>.<ref>جامع البیان، ج ۴، ص۲۴۵؛ جوامع الجامع، ج ۱، ص۳۵۲؛ الصافی، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>، {{متن قرآن\|خَرَاجُ رَبِّكَ}} در آیه {{متن قرآن\|أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجًا فَخَرَاجُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ}}<ref>«یا مگر از آنان مزدی می‌خواهی؟ مزد پروردگارت بهتر و او بهترین روزی‌دهندگان است» سوره مؤمنون، آیه ۷۲.</ref>.<ref>الصافی، ج ۳، ص۴۰۵؛ زادالمسیر، ج ۵، ص۳۳۰؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۳، ص۲۶۱.</ref>، {{متن قرآن\|مَا عِنْدَ اللَّهِ}} در آیه {{متن قرآن\|فَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقَى لِلَّذِينَ آمَنُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ}}<ref>«پس آنچه به شما داده شده است کالای زندگانی این جهان است و آنچه نزد خداوند است برای آنان که ایمان آورده‌اند و بر پروردگارشان توکّل دارند بهتر و پایاتر است» سوره شوری، آیه ۳۶.</ref><ref>الاصفی، ج ۲، ص۱۱۳۱؛ زادالمسیر، ج ۸، ص۲۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۸، ص۱۲۰.</ref> و {{متن قرآن\| لِقَاءَ رَبِّهِ}} در آیه {{متن قرآن\|قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا}}<ref>«بگو: جز این نیست که من هم بشری چون شمایم (جز اینکه) به من وحی می‌شود که خدای شما خدایی یگانه است؛ پس هر کس به لقای پروردگارش امید دارد باید کاری شایسته کند و در پرستش پروردگارش هیچ کس را شریک نسازد» سوره کهف، آیه ۱۱۰.</ref>.<ref>جامع البیان، ج ۱۶، ص۵۰؛ مجمع البیان، ج ۶، ص۳۹۵؛ الدرالمنثور، ج ۴، ص۲۵۵.</ref>

			[[قرآن کریم]] در [[آیات]] مزبور از مباحث گوناگونی سخن به میان آورده است؛ مانند ماهیت ثواب، نسبت پاداش با [[اعمال نیک]]، تفاوت [[پاداش‌ها]] و ملاک‌های آن، شرایط ثواب، ویژگی‌ها و اوصاف [[ثواب الهی]]، عوامل و موانع ثواب و برخی از ثواب‌هایی که [[خداوند]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] به [[بندگان]] عطا می‌‌کند.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[ثواب - صادقی فدکی (مقاله)\|مقاله «ثواب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>

	==رابطه [[ثواب]] و عمل==		==رابطه [[ثواب]] و عمل==

Msadeq: /* واژه‌شناسی */

2024-04-13T10:20:44Z

واژه‌شناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۵۰
خط ۸:		خط ۸:
	تفاوت ثواب و [[جزا]] نیز در این است که جزا بر مطلق عوض خیر یا [[شر]]، و ثواب تنها بر عوض خیر اطلاق می‌‌شود<ref>المیزان، ج ۱۶، ص۱۲۲؛ مفردات، ص۶۴، «اجر».</ref> یا در صورت مطلق بودن، چنان که برخی برآن‌اند<ref>مفردات، ص۱۸۰؛ الفروق اللغویه، ص۱۷ - ۱۸؛ نثر طوبی، ص۱۲۰.</ref> استعمال آن در پاداش [[ خیر]] بیشتر است.<ref>مفردات، ص۱۸۰؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۲.</ref>		تفاوت ثواب و [[جزا]] نیز در این است که جزا بر مطلق عوض خیر یا [[شر]]، و ثواب تنها بر عوض خیر اطلاق می‌‌شود<ref>المیزان، ج ۱۶، ص۱۲۲؛ مفردات، ص۶۴، «اجر».</ref> یا در صورت مطلق بودن، چنان که برخی برآن‌اند<ref>مفردات، ص۱۸۰؛ الفروق اللغویه، ص۱۷ - ۱۸؛ نثر طوبی، ص۱۲۰.</ref> استعمال آن در پاداش [[ خیر]] بیشتر است.<ref>مفردات، ص۱۸۰؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۲.</ref>

	تفاوت ثواب با [[اجر]] در عرف هم این است: ثواب خصوص پاداش [[طاعات]] است؛ ولی اجر گاهی به همین معنا و گاهی به معنای عوضی است که در برابر مطلق [[منافع]] مبادله می‌‌شود؛<ref>الفروق اللغویه، ص۱۷؛ التبیان، ج ۳، ص۴۶۲.</ref> همچنین ثواب گاه بر عوض کار شر اطلاق می‌‌شود؛ ولی اجر همیشه در عوضی به کار می‌‌رود که به [[سود]] [[انسان]] است.<ref>مفردات، ص۶۴؛ فیض القدیر، ج ۱، ص۱۵۹؛ المیزان، ج ۱۹، ص۱۵۴.</ref>.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[ثواب - صادقی فدکی (مقاله)\|مقاله «ثواب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>		تفاوت ثواب با [[اجر]] در عرف هم این است: ثواب خصوص پاداش [[طاعات]] است؛ ولی اجر گاهی به همین معنا و گاهی به معنای عوضی است که در برابر مطلق [[منافع]] مبادله می‌‌شود؛<ref>الفروق اللغویه، ص۱۷؛ التبیان، ج ۳، ص۴۶۲.</ref> همچنین ثواب گاه بر عوض کار شر اطلاق می‌‌شود؛ ولی اجر همیشه در عوضی به کار می‌‌رود که به [[سود]] [[انسان]] است.<ref>مفردات، ص۶۴؛ فیض القدیر، ج ۱، ص۱۵۹؛ المیزان، ج ۱۹، ص۱۵۴.</ref>.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[ثواب - صادقی فدکی (مقاله)\|مقاله «ثواب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص351.</ref>

	==ثواب در قرآن کریم==		==ثواب در قرآن کریم==

Wasity: /* واژه‌شناسی */

2024-04-09T17:07:20Z

واژه‌شناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۲۰:۳۷
خط ۲:		خط ۲:

	== واژه‌شناسی ==		== واژه‌شناسی ==
	[[ثواب]] از ریشه «ث ـ و ـ ب» در لغت به معنای [[رجوع]]، <ref>القاموس المحیط، ج ۱، ص۴۲؛ النهایه، ج ۱، ص۲۲۰، «ثوب».</ref> بازگشت پس از رفتن،<ref>العین، ج ۸، ص۲۴۶؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ لسان العرب، ج ۲، ص۱۴۴، «ثوب».</ref> و رجوع به حالت نخستین است<ref>مفردات، ص۱۷۹؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۹، «ثوب».</ref> و در اصطلاح به معنای مطلق [[منفعت]]<ref>المصطلحات الکلامیه، ص۹۰ ـ ۹۱.</ref> یا منفعت [[خالص]] استحقاقی همراه با [[تعظیم]] و اجلال است<ref>مجمع البیان، ج ۲، ص۴۱۲؛ دائرة المعارف الشیعیه، ج ۷، ص۵۶.</ref> که در عوض [[اعمال نیک]] به شخص داده می‌‌شود و از این رو به آن ثواب گفته شده که به شخص باز می‌‌گردد<ref>تفسیر قرطبی، ج ۴، ص۳۱۹؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۱، «ثوب».</ref> یا وی به آن رجوع می‌‌کند.<ref>مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۲، «ثوب».</ref>		«[[ثواب]]» از ریشه «ث ـ و ـ ب» در لغت به معنای [[رجوع]]، <ref>القاموس المحیط، ج ۱، ص۴۲؛ النهایه، ج ۱، ص۲۲۰، «ثوب».</ref> بازگشت پس از رفتن،<ref>العین، ج ۸، ص۲۴۶؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ لسان العرب، ج ۲، ص۱۴۴، «ثوب».</ref> و رجوع به حالت نخستین است<ref>مفردات، ص۱۷۹؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۹، «ثوب».</ref> و در اصطلاح به معنای مطلق [[منفعت]]<ref>المصطلحات الکلامیه، ص۹۰ ـ ۹۱.</ref> یا منفعت [[خالص]] استحقاقی همراه با [[تعظیم]] و اجلال است<ref>مجمع البیان، ج ۲، ص۴۱۲؛ دائرة المعارف الشیعیه، ج ۷، ص۵۶.</ref> که در عوض [[اعمال نیک]] به شخص داده می‌‌شود و از این رو به آن ثواب گفته شده که به شخص باز می‌‌گردد<ref>تفسیر قرطبی، ج ۴، ص۳۱۹؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۱، «ثوب».</ref> یا وی به آن رجوع می‌‌کند.<ref>مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۲، «ثوب».</ref>

	اصطلاح «ثواب» با دو اصطلاح، «عوض» و «[[تفضّل]]» فرق دارد؛ زیرا [[پاداش]] در صورتی که [[بنده]] مستحق آن بوده، همراه با تعظیم باشد «ثواب» و اگر همراه با تعظیم نباشد «عوض» و اگر بدون [[استحقاق]] و تعظیم باشد «[[تفضل]]» است.<ref>التبیان، ج ۳، ص۱۳؛ الاقتصاد الهادی، ص۸۹؛ مصطلحات علم الکلام، ج ۱، ص۴۱۲.</ref>		اصطلاح «ثواب» با دو اصطلاح، «عوض» و «[[تفضّل]]» فرق دارد؛ زیرا [[پاداش]] در صورتی که [[بنده]] مستحق آن بوده، همراه با تعظیم باشد «ثواب» و اگر همراه با تعظیم نباشد «عوض» و اگر بدون [[استحقاق]] و تعظیم باشد «[[تفضل]]» است.<ref>التبیان، ج ۳، ص۱۳؛ الاقتصاد الهادی، ص۸۹؛ مصطلحات علم الکلام، ج ۱، ص۴۱۲.</ref>

Bahmani در ‏۹ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۱۲

2024-04-09T13:12:17Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۶:۴۲
خط ۲۰۸:		خط ۲۰۸:
	۲. الحدائق، ج ۴، ص۱۷۷؛ منتهی المطلب، ج ۱، ص۴۶۸.		۲. الحدائق، ج ۴، ص۱۷۷؛ منتهی المطلب، ج ۱، ص۴۶۸.
	۳. المجموع، ج ۱۵، ص۵۲۱؛ المغنی، ج ۲، ص۴۲۵؛ الموسوعة الفقهیه، ج ۱۵، ص۵۷.		۳. المجموع، ج ۱۵، ص۵۲۱؛ المغنی، ج ۲، ص۴۲۵؛ الموسوعة الفقهیه، ج ۱۵، ص۵۷.
	۴. [[الکافی]]، ج ۷، ص۵۷؛ کنزالعمال، ج ۱۵، ص۹۵۲؛ [[وسائل الشیعه]]، ج ۲، ص۴۴۲، ۴۴۵.		۴. [[الکافی]]، ج ۷، ص۵۷؛ کنزالعمال، ج ۱۵، ص۹۵۲؛ [[وسائل الشیعه]]، ج ۲، ص۴۴۲، ۴۴۵<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[ثواب - صادقی فدکی (مقاله)\|مقاله «ثواب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>.

	<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[ثواب - صادقی فدکی (مقاله)\|مقاله «ثواب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==
خط ۲۱۹:		خط ۲۱۷:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:اصطلاحات قرآنی]]

Msadeq: /* ثواب در قرآن کریم */

2024-04-09T12:07:55Z

ثواب در قرآن کریم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۳۷
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	==ثواب در قرآن کریم==		==ثواب در قرآن کریم==
	ثواب و پاداش [[کار نیک]] در [[قرآن]] با واژه‌ها و تعبیرات مختلفی آمده است؛ مانند:		ثواب و پاداش [[کار نیک]] در [[قرآن]] با واژه‌ها و تعبیرات مختلفی آمده است؛ مانند:
	أ. ثواب و مشتقات آنکه حدود ۲۸ بار به کار رفته و در بیشتر موارد به معنای پاداش [[کار خیر]] آمده است ([[نساء]] / ۴، ۱۳۴؛ [[آل عمران]] / ۳، ۱۴۸، ۱۹۵ و...) و گاه در [[عقاب]] و پاداش [[کارهای بد]] به کار رفته است. ([[مطفّفین]] / ۸۳، ۳۶)<ref>مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۱؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۲۹۹.</ref> ب. جزا و مشتقات آنکه هم در پاداش کار نیک (انسان / ۷۶، ۱۲) و هم در عوض کار بد ([[انبیاء]] / ۲۱، ۲۹) استعمال شده است. ج. [[اجر]] و مشتقات آنکه در آیاتی پرشمار مطرح شده و در بیشتر موارد به معنای عوض [[طاعات]] و [[پاداش]] [[معنوی]] است (بقره / ۲، ۶۲، ۲۶۲، ۲۷۴، ۲۷۷) و گاه به معنای عوض مادی و [[دنیوی]] آمده است. ([[طلاق]] / ۶۵، ۶) تعبیرهای دیگری نیز در [[قرآن]] ذکر شده که می‌‌تواند به [[ثواب]] معنا شود؛ مانند «[[حسنه]]» (بقره / ۲، ۲۰۱)<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۵، ص۲۴۰؛ مفردات، ص۱۱۷، «حسن»؛ زبده البیان، ص۲۷۶.</ref>، «[[خلاق]]» (بقره / ۲، ۱۰۲ و ۲۰۰)<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۶۵۳؛ نورالثقلین، ج ۱، ص۱۰۸.</ref>، «نصیب» (بقره / ۲، ۲۰۲)<ref>تفسیر قرطبی، ج ۲، ص۴۳۴؛ تفسیر جلالین، ص۳۴؛ الصافی، ج ۱، ص۲۳۷.</ref>، «[[حظّ]]» ([[آل عمران]] / ۳، ۱۷۶)<ref>جامع البیان، ج ۴، ص۲۴۵؛ جوامع الجامع، ج ۱، ص۳۵۲؛ الصافی، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>، «[[خراج]] ربّک» (مؤمنون / ۲۳، ۷۲)<ref>الصافی، ج ۳، ص۴۰۵؛ زادالمسیر، ج ۵، ص۳۳۰؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۳، ص۲۶۱.</ref>، «ما عند [[الله]]» ([[شوری]] / ۴۲، ۳۶)<ref>الاصفی، ج ۲، ص۱۱۳۱؛ زادالمسیر، ج ۸، ص۲۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۸، ص۱۲۰.</ref> و «لِقاءَ رَبِّه». ([[کهف]] / ۱۸، ۱۱۰)<ref>جامع البیان، ج ۱۶، ص۵۰؛ مجمع البیان، ج ۶، ص۳۹۵؛ الدرالمنثور، ج ۴، ص۲۵۵.</ref> [[قرآن کریم]] در [[آیات]] مزبور از مباحث گوناگونی سخن به میان آورده است؛ مانند ماهیت ثواب، نسبت پاداش با [[اعمال نیک]]، تفاوت [[پاداش‌ها]] و ملاک‌های آن، شرایط ثواب، ویژگی‌ها و اوصاف [[ثواب الهی]]، عوامل و موانع ثواب و برخی از ثواب‌هایی که [[خداوند]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] به [[بندگان]] عطا می‌‌کند.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[ثواب - صادقی فدکی (مقاله)\|مقاله «ثواب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>		أ. ثواب و مشتقات آنکه حدود ۲۸ بار به کار رفته و در بیشتر موارد به معنای پاداش [[کار خیر]] آمده است ([[نساء]] / ۴، ۱۳۴؛ [[آل عمران]] / ۳، ۱۴۸، ۱۹۵ و...) و گاه در [[عقاب]] و پاداش [[کارهای بد]] به کار رفته است. ([[مطفّفین]] / ۸۳، ۳۶)<ref>مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۱؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۲۹۹.</ref> ب. جزا و مشتقات آنکه هم در پاداش کار نیک (انسان / ۷۶، ۱۲) و هم در عوض کار بد ([[انبیاء]] / ۲۱، ۲۹) استعمال شده است. ج. [[اجر]] و مشتقات آنکه در آیاتی پرشمار مطرح شده و در بیشتر موارد به معنای عوض [[طاعات]] و [[پاداش]] [[معنوی]] است (بقره / ۲، ۶۲، ۲۶۲، ۲۷۴، ۲۷۷) و گاه به معنای عوض مادی و [[دنیوی]] آمده است. ([[طلاق]] / ۶۵، ۶) تعبیرهای دیگری نیز در [[قرآن]] ذکر شده که می‌‌تواند به [[ثواب]] معنا شود؛ مانند «[[حسنه]]» (بقره / ۲، ۲۰۱)<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۵، ص۲۴۰؛ مفردات، ص۱۱۷، «حسن»؛ زبده البیان، ص۲۷۶.</ref>، «[[خلاق]]» (بقره / ۲، ۱۰۲ و ۲۰۰)<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۶۵۳؛ نورالثقلین، ج ۱، ص۱۰۸.</ref>، «نصیب» (بقره / ۲، ۲۰۲)<ref>تفسیر قرطبی، ج ۲، ص۴۳۴؛ تفسیر جلالین، ص۳۴؛ الصافی، ج ۱، ص۲۳۷.</ref>، «[[حظّ]]» ([[آل عمران]] / ۳، ۱۷۶)<ref>جامع البیان، ج ۴، ص۲۴۵؛ جوامع الجامع، ج ۱، ص۳۵۲؛ الصافی، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>، «[[خراج]] ربّک» (مؤمنون / ۲۳، ۷۲)<ref>الصافی، ج ۳، ص۴۰۵؛ زادالمسیر، ج ۵، ص۳۳۰؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۳، ص۲۶۱.</ref>، «ما عند [[الله]]» ([[شوری]] / ۴۲، ۳۶)<ref>الاصفی، ج ۲، ص۱۱۳۱؛ زادالمسیر، ج ۸، ص۲۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۸، ص۱۲۰.</ref> و «لِقاءَ رَبِّه». ([[کهف]] / ۱۸، ۱۱۰)<ref>جامع البیان، ج ۱۶، ص۵۰؛ مجمع البیان، ج ۶، ص۳۹۵؛ الدرالمنثور، ج ۴، ص۲۵۵.</ref> [[قرآن کریم]] در [[آیات]] مزبور از مباحث گوناگونی سخن به میان آورده است؛ مانند ماهیت ثواب، نسبت پاداش با [[اعمال نیک]]، تفاوت [[پاداش‌ها]] و ملاک‌های آن، شرایط ثواب، ویژگی‌ها و اوصاف [[ثواب الهی]]، عوامل و موانع ثواب و برخی از ثواب‌هایی که [[خداوند]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] به [[بندگان]] عطا می‌‌کند.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[ثواب - صادقی فدکی (مقاله)\|مقاله «ثواب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>

	==رابطه [[ثواب]] و عمل==		==رابطه [[ثواب]] و عمل==

Msadeq: /* ثواب در قرآن کریم */

2024-04-09T12:07:44Z

ثواب در قرآن کریم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۳۷
خط ۱۱:		خط ۱۱:

	==ثواب در قرآن کریم==		==ثواب در قرآن کریم==
	ثواب و پاداش [[کار نیک]] در [[قرآن]] با واژه‌ها و تعبیرات مختلفی آمده است؛ مانند أ. ثواب و مشتقات آنکه حدود ۲۸ بار به کار رفته و در بیشتر موارد به معنای پاداش [[کار خیر]] آمده است ([[نساء]] / ۴، ۱۳۴؛ [[آل عمران]] / ۳، ۱۴۸، ۱۹۵ و...) و گاه در [[عقاب]] و پاداش [[کارهای بد]] به کار رفته است. ([[مطفّفین]] / ۸۳، ۳۶)<ref>مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۱؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۲۹۹.</ref> ب. جزا و مشتقات آنکه هم در پاداش کار نیک (انسان / ۷۶، ۱۲) و هم در عوض کار بد ([[انبیاء]] / ۲۱، ۲۹) استعمال شده است. ج. [[اجر]] و مشتقات آنکه در آیاتی پرشمار مطرح شده و در بیشتر موارد به معنای عوض [[طاعات]] و [[پاداش]] [[معنوی]] است (بقره / ۲، ۶۲، ۲۶۲، ۲۷۴، ۲۷۷) و گاه به معنای عوض مادی و [[دنیوی]] آمده است. ([[طلاق]] / ۶۵، ۶) تعبیرهای دیگری نیز در [[قرآن]] ذکر شده که می‌‌تواند به [[ثواب]] معنا شود؛ مانند «[[حسنه]]» (بقره / ۲، ۲۰۱)<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۵، ص۲۴۰؛ مفردات، ص۱۱۷، «حسن»؛ زبده البیان، ص۲۷۶.</ref>، «[[خلاق]]» (بقره / ۲، ۱۰۲ و ۲۰۰)<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۶۵۳؛ نورالثقلین، ج ۱، ص۱۰۸.</ref>، «نصیب» (بقره / ۲، ۲۰۲)<ref>تفسیر قرطبی، ج ۲، ص۴۳۴؛ تفسیر جلالین، ص۳۴؛ الصافی، ج ۱، ص۲۳۷.</ref>، «[[حظّ]]» ([[آل عمران]] / ۳، ۱۷۶)<ref>جامع البیان، ج ۴، ص۲۴۵؛ جوامع الجامع، ج ۱، ص۳۵۲؛ الصافی، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>، «[[خراج]] ربّک» (مؤمنون / ۲۳، ۷۲)<ref>الصافی، ج ۳، ص۴۰۵؛ زادالمسیر، ج ۵، ص۳۳۰؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۳، ص۲۶۱.</ref>، «ما عند [[الله]]» ([[شوری]] / ۴۲، ۳۶)<ref>الاصفی، ج ۲، ص۱۱۳۱؛ زادالمسیر، ج ۸، ص۲۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۸، ص۱۲۰.</ref> و «لِقاءَ رَبِّه». ([[کهف]] / ۱۸، ۱۱۰)<ref>جامع البیان، ج ۱۶، ص۵۰؛ مجمع البیان، ج ۶، ص۳۹۵؛ الدرالمنثور، ج ۴، ص۲۵۵.</ref> [[قرآن کریم]] در [[آیات]] مزبور از مباحث گوناگونی سخن به میان آورده است؛ مانند ماهیت ثواب، نسبت پاداش با [[اعمال نیک]]، تفاوت [[پاداش‌ها]] و ملاک‌های آن، شرایط ثواب، ویژگی‌ها و اوصاف [[ثواب الهی]]، عوامل و موانع ثواب و برخی از ثواب‌هایی که [[خداوند]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] به [[بندگان]] عطا می‌‌کند.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[ثواب - صادقی فدکی (مقاله)\|مقاله «ثواب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>		ثواب و پاداش [[کار نیک]] در [[قرآن]] با واژه‌ها و تعبیرات مختلفی آمده است؛ مانند:
			أ. ثواب و مشتقات آنکه حدود ۲۸ بار به کار رفته و در بیشتر موارد به معنای پاداش [[کار خیر]] آمده است ([[نساء]] / ۴، ۱۳۴؛ [[آل عمران]] / ۳، ۱۴۸، ۱۹۵ و...) و گاه در [[عقاب]] و پاداش [[کارهای بد]] به کار رفته است. ([[مطفّفین]] / ۸۳، ۳۶)<ref>مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۱؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۲۹۹.</ref> ب. جزا و مشتقات آنکه هم در پاداش کار نیک (انسان / ۷۶، ۱۲) و هم در عوض کار بد ([[انبیاء]] / ۲۱، ۲۹) استعمال شده است. ج. [[اجر]] و مشتقات آنکه در آیاتی پرشمار مطرح شده و در بیشتر موارد به معنای عوض [[طاعات]] و [[پاداش]] [[معنوی]] است (بقره / ۲، ۶۲، ۲۶۲، ۲۷۴، ۲۷۷) و گاه به معنای عوض مادی و [[دنیوی]] آمده است. ([[طلاق]] / ۶۵، ۶) تعبیرهای دیگری نیز در [[قرآن]] ذکر شده که می‌‌تواند به [[ثواب]] معنا شود؛ مانند «[[حسنه]]» (بقره / ۲، ۲۰۱)<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۵، ص۲۴۰؛ مفردات، ص۱۱۷، «حسن»؛ زبده البیان، ص۲۷۶.</ref>، «[[خلاق]]» (بقره / ۲، ۱۰۲ و ۲۰۰)<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۶۵۳؛ نورالثقلین، ج ۱، ص۱۰۸.</ref>، «نصیب» (بقره / ۲، ۲۰۲)<ref>تفسیر قرطبی، ج ۲، ص۴۳۴؛ تفسیر جلالین، ص۳۴؛ الصافی، ج ۱، ص۲۳۷.</ref>، «[[حظّ]]» ([[آل عمران]] / ۳، ۱۷۶)<ref>جامع البیان، ج ۴، ص۲۴۵؛ جوامع الجامع، ج ۱، ص۳۵۲؛ الصافی، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>، «[[خراج]] ربّک» (مؤمنون / ۲۳، ۷۲)<ref>الصافی، ج ۳، ص۴۰۵؛ زادالمسیر، ج ۵، ص۳۳۰؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۳، ص۲۶۱.</ref>، «ما عند [[الله]]» ([[شوری]] / ۴۲، ۳۶)<ref>الاصفی، ج ۲، ص۱۱۳۱؛ زادالمسیر، ج ۸، ص۲۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۸، ص۱۲۰.</ref> و «لِقاءَ رَبِّه». ([[کهف]] / ۱۸، ۱۱۰)<ref>جامع البیان، ج ۱۶، ص۵۰؛ مجمع البیان، ج ۶، ص۳۹۵؛ الدرالمنثور، ج ۴، ص۲۵۵.</ref> [[قرآن کریم]] در [[آیات]] مزبور از مباحث گوناگونی سخن به میان آورده است؛ مانند ماهیت ثواب، نسبت پاداش با [[اعمال نیک]]، تفاوت [[پاداش‌ها]] و ملاک‌های آن، شرایط ثواب، ویژگی‌ها و اوصاف [[ثواب الهی]]، عوامل و موانع ثواب و برخی از ثواب‌هایی که [[خداوند]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] به [[بندگان]] عطا می‌‌کند.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[ثواب - صادقی فدکی (مقاله)\|مقاله «ثواب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>

	==رابطه [[ثواب]] و عمل==		==رابطه [[ثواب]] و عمل==

Msadeq: /* واژه‌شناسی */

2024-04-09T12:05:47Z

واژه‌شناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۳۵
خط ۲:		خط ۲:

	== واژه‌شناسی ==		== واژه‌شناسی ==
	[[ثواب]] از ریشه «ث ـ و ـ ب» در لغت به معنای [[رجوع]]، <ref>القاموس المحیط، ج ۱، ص۴۲؛ النهایه، ج ۱، ص۲۲۰، «ثوب».</ref> بازگشت پس از رفتن،<ref>العین، ج ۸، ص۲۴۶؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ لسان العرب، ج ۲، ص۱۴۴، «ثوب».</ref> و رجوع به حالت نخستین است<ref>مفردات، ص۱۷۹؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۹، «ثوب».</ref> و در اصطلاح به معنای مطلق [[منفعت]]<ref>المصطلحات الکلامیه، ص۹۰ ـ ۹۱.</ref> یا منفعت [[خالص]] استحقاقی همراه با [[تعظیم]] و اجلال است<ref>مجمع البیان، ج ۲، ص۴۱۲؛ دائرة المعارف الشیعیه، ج ۷، ص۵۶.</ref> که در عوض [[اعمال نیک]] به شخص داده می‌‌شود و از این رو به آن ثواب گفته شده که به شخص باز می‌‌گردد<ref>تفسیر قرطبی، ج ۴، ص۳۱۹؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۱، «ثوب».</ref> یا وی به آن رجوع می‌‌کند.<ref>مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۲، «ثوب».</ref> اصطلاح «ثواب» با دو اصطلاح، «عوض» و «[[تفضّل]]» فرق دارد؛ زیرا [[پاداش]] در صورتی که [[بنده]] مستحق آن بوده، همراه با تعظیم باشد «ثواب» و اگر همراه با تعظیم نباشد «عوض» و اگر بدون [[استحقاق]] و تعظیم باشد «[[تفضل]]» است.<ref>التبیان، ج ۳، ص۱۳؛ الاقتصاد الهادی، ص۸۹؛ مصطلحات علم الکلام، ج ۱، ص۴۱۲.</ref> تفاوت ثواب و [[جزا]] نیز در این است که جزا بر مطلق عوض خیر یا [[شر]]، و ثواب تنها بر عوض خیر اطلاق می‌‌شود<ref>المیزان، ج ۱۶، ص۱۲۲؛ مفردات، ص۶۴، «اجر».</ref> یا در صورت مطلق بودن، چنان که برخی برآن‌اند<ref>مفردات، ص۱۸۰؛ الفروق اللغویه، ص۱۷ - ۱۸؛ نثر طوبی، ص۱۲۰.</ref> استعمال آن در پاداش[[ خیر]] بیشتر است.<ref>مفردات، ص۱۸۰؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۲.</ref> تفاوت ثواب با [[اجر]] در عرف هم این است: ثواب خصوص پاداش [[طاعات]] است؛ ولی اجر گاهی به همین معنا و گاهی به معنای عوضی است که در برابر مطلق [[منافع]] مبادله می‌‌شود؛<ref>الفروق اللغویه، ص۱۷؛ التبیان، ج ۳، ص۴۶۲.</ref> همچنین ثواب گاه بر عوض کار شر اطلاق می‌‌شود؛ ولی اجر همیشه در عوضی به کار می‌‌رود که به [[سود]] [[انسان]] است.<ref>مفردات، ص۶۴؛ فیض القدیر، ج ۱، ص۱۵۹؛ المیزان، ج ۱۹، ص۱۵۴.</ref> ثواب و پاداش [[کار نیک]] در [[قرآن]] با واژه‌ها و تعبیرات مختلفی آمده است؛ مانند أ. ثواب و مشتقات آنکه حدود ۲۸ بار به کار رفته و در بیشتر موارد به معنای پاداش [[کار خیر]] آمده است ([[نساء]] / ۴، ۱۳۴؛ [[آل عمران]] / ۳، ۱۴۸، ۱۹۵ و...) و گاه در [[عقاب]] و پاداش [[کارهای بد]] به کار رفته است. ([[مطفّفین]] / ۸۳، ۳۶)<ref>مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۱؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۲۹۹.</ref> ب. جزا و مشتقات آنکه هم در پاداش کار نیک (انسان / ۷۶، ۱۲) و هم در عوض کار بد ([[انبیاء]] / ۲۱، ۲۹) استعمال شده است. ج. [[اجر]] و مشتقات آنکه در آیاتی پرشمار مطرح شده و در بیشتر موارد به معنای عوض [[طاعات]] و [[پاداش]] [[معنوی]] است (بقره / ۲، ۶۲، ۲۶۲، ۲۷۴، ۲۷۷) و گاه به معنای عوض مادی و [[دنیوی]] آمده است. ([[طلاق]] / ۶۵، ۶) تعبیرهای دیگری نیز در [[قرآن]] ذکر شده که می‌‌تواند به [[ثواب]] معنا شود؛ مانند «[[حسنه]]» (بقره / ۲، ۲۰۱)<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۵، ص۲۴۰؛ مفردات، ص۱۱۷، «حسن»؛ زبده البیان، ص۲۷۶.</ref>، «[[خلاق]]» (بقره / ۲، ۱۰۲ و ۲۰۰)<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۶۵۳؛ نورالثقلین، ج ۱، ص۱۰۸.</ref>، «نصیب» (بقره / ۲، ۲۰۲)<ref>تفسیر قرطبی، ج ۲، ص۴۳۴؛ تفسیر جلالین، ص۳۴؛ الصافی، ج ۱، ص۲۳۷.</ref>، «[[حظّ]]» ([[آل عمران]] / ۳، ۱۷۶)<ref>جامع البیان، ج ۴، ص۲۴۵؛ جوامع الجامع، ج ۱، ص۳۵۲؛ الصافی، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>، «[[خراج]] ربّک» (مؤمنون / ۲۳، ۷۲)<ref>الصافی، ج ۳، ص۴۰۵؛ زادالمسیر، ج ۵، ص۳۳۰؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۳، ص۲۶۱.</ref>، «ما عند [[الله]]» ([[شوری]] / ۴۲، ۳۶)<ref>الاصفی، ج ۲، ص۱۱۳۱؛ زادالمسیر، ج ۸، ص۲۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۸، ص۱۲۰.</ref> و «لِقاءَ رَبِّه». ([[کهف]] / ۱۸، ۱۱۰)<ref>جامع البیان، ج ۱۶، ص۵۰؛ مجمع البیان، ج ۶، ص۳۹۵؛ الدرالمنثور، ج ۴، ص۲۵۵.</ref> [[قرآن کریم]] در [[آیات]] مزبور از مباحث گوناگونی سخن به میان آورده است؛ مانند ماهیت ثواب، نسبت پاداش با [[اعمال نیک]]، تفاوت [[پاداش‌ها]] و ملاک‌های آن، شرایط ثواب، ویژگی‌ها و اوصاف [[ثواب الهی]]، عوامل و موانع ثواب و برخی از ثواب‌هایی که [[خداوند]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] به [[بندگان]] عطا می‌‌کند.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[ثواب - صادقی فدکی (مقاله)\|مقاله «ثواب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>		[[ثواب]] از ریشه «ث ـ و ـ ب» در لغت به معنای [[رجوع]]، <ref>القاموس المحیط، ج ۱، ص۴۲؛ النهایه، ج ۱، ص۲۲۰، «ثوب».</ref> بازگشت پس از رفتن،<ref>العین، ج ۸، ص۲۴۶؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ لسان العرب، ج ۲، ص۱۴۴، «ثوب».</ref> و رجوع به حالت نخستین است<ref>مفردات، ص۱۷۹؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۹، «ثوب».</ref> و در اصطلاح به معنای مطلق [[منفعت]]<ref>المصطلحات الکلامیه، ص۹۰ ـ ۹۱.</ref> یا منفعت [[خالص]] استحقاقی همراه با [[تعظیم]] و اجلال است<ref>مجمع البیان، ج ۲، ص۴۱۲؛ دائرة المعارف الشیعیه، ج ۷، ص۵۶.</ref> که در عوض [[اعمال نیک]] به شخص داده می‌‌شود و از این رو به آن ثواب گفته شده که به شخص باز می‌‌گردد<ref>تفسیر قرطبی، ج ۴، ص۳۱۹؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۱، «ثوب».</ref> یا وی به آن رجوع می‌‌کند.<ref>مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۲، «ثوب».</ref>

			اصطلاح «ثواب» با دو اصطلاح، «عوض» و «[[تفضّل]]» فرق دارد؛ زیرا [[پاداش]] در صورتی که [[بنده]] مستحق آن بوده، همراه با تعظیم باشد «ثواب» و اگر همراه با تعظیم نباشد «عوض» و اگر بدون [[استحقاق]] و تعظیم باشد «[[تفضل]]» است.<ref>التبیان، ج ۳، ص۱۳؛ الاقتصاد الهادی، ص۸۹؛ مصطلحات علم الکلام، ج ۱، ص۴۱۲.</ref>

			تفاوت ثواب و [[جزا]] نیز در این است که جزا بر مطلق عوض خیر یا [[شر]]، و ثواب تنها بر عوض خیر اطلاق می‌‌شود<ref>المیزان، ج ۱۶، ص۱۲۲؛ مفردات، ص۶۴، «اجر».</ref> یا در صورت مطلق بودن، چنان که برخی برآن‌اند<ref>مفردات، ص۱۸۰؛ الفروق اللغویه، ص۱۷ - ۱۸؛ نثر طوبی، ص۱۲۰.</ref> استعمال آن در پاداش [[ خیر]] بیشتر است.<ref>مفردات، ص۱۸۰؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۲.</ref>

			تفاوت ثواب با [[اجر]] در عرف هم این است: ثواب خصوص پاداش [[طاعات]] است؛ ولی اجر گاهی به همین معنا و گاهی به معنای عوضی است که در برابر مطلق [[منافع]] مبادله می‌‌شود؛<ref>الفروق اللغویه، ص۱۷؛ التبیان، ج ۳، ص۴۶۲.</ref> همچنین ثواب گاه بر عوض کار شر اطلاق می‌‌شود؛ ولی اجر همیشه در عوضی به کار می‌‌رود که به [[سود]] [[انسان]] است.<ref>مفردات، ص۶۴؛ فیض القدیر، ج ۱، ص۱۵۹؛ المیزان، ج ۱۹، ص۱۵۴.</ref>.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[ثواب - صادقی فدکی (مقاله)\|مقاله «ثواب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>

			==ثواب در قرآن کریم==
			ثواب و پاداش [[کار نیک]] در [[قرآن]] با واژه‌ها و تعبیرات مختلفی آمده است؛ مانند أ. ثواب و مشتقات آنکه حدود ۲۸ بار به کار رفته و در بیشتر موارد به معنای پاداش [[کار خیر]] آمده است ([[نساء]] / ۴، ۱۳۴؛ [[آل عمران]] / ۳، ۱۴۸، ۱۹۵ و...) و گاه در [[عقاب]] و پاداش [[کارهای بد]] به کار رفته است. ([[مطفّفین]] / ۸۳، ۳۶)<ref>مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۱؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۲۹۹.</ref> ب. جزا و مشتقات آنکه هم در پاداش کار نیک (انسان / ۷۶، ۱۲) و هم در عوض کار بد ([[انبیاء]] / ۲۱، ۲۹) استعمال شده است. ج. [[اجر]] و مشتقات آنکه در آیاتی پرشمار مطرح شده و در بیشتر موارد به معنای عوض [[طاعات]] و [[پاداش]] [[معنوی]] است (بقره / ۲، ۶۲، ۲۶۲، ۲۷۴، ۲۷۷) و گاه به معنای عوض مادی و [[دنیوی]] آمده است. ([[طلاق]] / ۶۵، ۶) تعبیرهای دیگری نیز در [[قرآن]] ذکر شده که می‌‌تواند به [[ثواب]] معنا شود؛ مانند «[[حسنه]]» (بقره / ۲، ۲۰۱)<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۵، ص۲۴۰؛ مفردات، ص۱۱۷، «حسن»؛ زبده البیان، ص۲۷۶.</ref>، «[[خلاق]]» (بقره / ۲، ۱۰۲ و ۲۰۰)<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۶۵۳؛ نورالثقلین، ج ۱، ص۱۰۸.</ref>، «نصیب» (بقره / ۲، ۲۰۲)<ref>تفسیر قرطبی، ج ۲، ص۴۳۴؛ تفسیر جلالین، ص۳۴؛ الصافی، ج ۱، ص۲۳۷.</ref>، «[[حظّ]]» ([[آل عمران]] / ۳، ۱۷۶)<ref>جامع البیان، ج ۴، ص۲۴۵؛ جوامع الجامع، ج ۱، ص۳۵۲؛ الصافی، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>، «[[خراج]] ربّک» (مؤمنون / ۲۳، ۷۲)<ref>الصافی، ج ۳، ص۴۰۵؛ زادالمسیر، ج ۵، ص۳۳۰؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۳، ص۲۶۱.</ref>، «ما عند [[الله]]» ([[شوری]] / ۴۲، ۳۶)<ref>الاصفی، ج ۲، ص۱۱۳۱؛ زادالمسیر، ج ۸، ص۲۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۸، ص۱۲۰.</ref> و «لِقاءَ رَبِّه». ([[کهف]] / ۱۸، ۱۱۰)<ref>جامع البیان، ج ۱۶، ص۵۰؛ مجمع البیان، ج ۶، ص۳۹۵؛ الدرالمنثور، ج ۴، ص۲۵۵.</ref> [[قرآن کریم]] در [[آیات]] مزبور از مباحث گوناگونی سخن به میان آورده است؛ مانند ماهیت ثواب، نسبت پاداش با [[اعمال نیک]]، تفاوت [[پاداش‌ها]] و ملاک‌های آن، شرایط ثواب، ویژگی‌ها و اوصاف [[ثواب الهی]]، عوامل و موانع ثواب و برخی از ثواب‌هایی که [[خداوند]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] به [[بندگان]] عطا می‌‌کند.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[ثواب - صادقی فدکی (مقاله)\|مقاله «ثواب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>

	==رابطه [[ثواب]] و عمل==		==رابطه [[ثواب]] و عمل==

Msadeq: /* واژه‌شناسی */

2024-04-09T11:59:26Z

واژه‌شناسی

@@ خط ۲: / خط ۲: @@
 == واژه‌شناسی ==
-[[ثواب]] از ریشه «ث ـ و ـ ب» در لغت به معنای [[رجوع]]،(۱) بازگشت پس از رفتن،(۲) و رجوع به حالت نخستین است (۳) و در اصطلاح به معنای مطلق [[منفعت]] (۴) یا منفعت [[خالص]] استحقاقی همراه با [[تعظیم]] و اجلال است (۵) که در عوض [[اعمال نیک]] به شخص داده می‌‌شود و از این رو به آن ثواب گفته شده که به شخص باز می‌‌گردد (۶) یا وی به آن رجوع می‌‌کند.(۷) اصطلاح «ثواب» با دو اصطلاح، «عوض» و «[[تفضّل]]» فرق دارد؛ زیرا [[پاداش]] در صورتی که [[بنده]] مستحق آن بوده، همراه با تعظیم باشد «ثواب» و اگر همراه با تعظیم نباشد «عوض» و اگر بدون [[استحقاق]] و تعظیم باشد «[[تفضل]]» است.(۸) تفاوت ثواب و [[جزا]] نیز در این است که جزا بر مطلق عوض خیر یا [[شر]]، و ثواب تنها بر عوض خیر اطلاق می‌‌شود (۹) یا در صورت مطلق بودن، چنان که برخی برآن‌اند (۱۰) استعمال آن در پاداش[[ خیر]] بیشتر است.(۱۱) تفاوت ثواب با [[اجر]] در عرف هم این است: ثواب خصوص پاداش [[طاعات]] است؛ ولی اجر گاهی به همین معنا و گاهی به معنای عوضی است که در برابر مطلق [[منافع]] مبادله می‌‌شود؛(۱۲) همچنین ثواب گاه بر عوض کار شر اطلاق می‌‌شود؛ ولی اجر همیشه در عوضی به کار می‌‌رود که به [[سود]] [[انسان]] است.(۱۳) ثواب و پاداش [[کار نیک]] در [[قرآن]] با واژه‌ها و تعبیرات مختلفی آمده است؛ مانند أ. ثواب و مشتقات آنکه حدود ۲۸ بار به کار رفته و در بیشتر موارد به معنای پاداش [[کار خیر]] آمده است ([[نساء]] / ۴، ۱۳۴؛ [[آل عمران]] / ۳، ۱۴۸، ۱۹۵ و...) و گاه در [[عقاب]] و پاداش [[کارهای بد]] به کار رفته است. ([[مطفّفین]] / ۸۳، ۳۶)(۱۴) ب. جزا و مشتقات آنکه هم در پاداش کار نیک (انسان / ۷۶، ۱۲) و هم در عوض کار بد ([[انبیاء]] / ۲۱، ۲۹) استعمال شده است. ج. [[اجر]] و مشتقات آنکه در آیاتی پرشمار مطرح شده و در بیشتر موارد به معنای عوض [[طاعات]] و [[پاداش]] [[معنوی]] است (بقره / ۲، ۶۲، ۲۶۲، ۲۷۴، ۲۷۷) و گاه به معنای عوض مادی و [[دنیوی]] آمده است. ([[طلاق]] / ۶۵، ۶) تعبیرهای دیگری نیز در [[قرآن]] ذکر شده که می‌‌تواند به [[ثواب]] معنا شود؛ مانند «[[حسنه]]»(۱۵) (بقره / ۲، ۲۰۱)، «[[خلاق]]»(۱۶) (بقره / ۲، ۱۰۲ و ۲۰۰)، «نصیب»(۱۷) (بقره / ۲، ۲۰۲)، «[[حظّ]]»(۱۸) ([[آل عمران]] / ۳، ۱۷۶)، «[[خراج]] ربّک»(۱۹) (مؤمنون / ۲۳، ۷۲)، «ما عند [[الله]]»(۲۰) ([[شوری]] / ۴۲، ۳۶) و «لِقاءَ رَبِّه».(۲۱) ([[کهف]] / ۱۸، ۱۱۰) [[قرآن کریم]] در [[آیات]] مزبور از مباحث گوناگونی سخن به میان آورده است؛ مانند ماهیت ثواب، نسبت پاداش با [[اعمال نیک]]، تفاوت [[پاداش‌ها]] و ملاک‌های آن، شرایط ثواب، ویژگی‌ها و اوصاف [[ثواب الهی]]، عوامل و موانع ثواب و برخی از ثواب‌هایی که [[خداوند]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] به [[بندگان]] عطا می‌‌کند.
+[[ثواب]] از ریشه «ث ـ و ـ ب» در لغت به معنای [[رجوع]]، <ref>القاموس المحیط، ج ۱، ص۴۲؛ النهایه، ج ۱، ص۲۲۰، «ثوب».</ref> بازگشت پس از رفتن،<ref>العین، ج ۸، ص۲۴۶؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ لسان العرب، ج ۲، ص۱۴۴، «ثوب».</ref> و رجوع به حالت نخستین است<ref>مفردات، ص۱۷۹؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۹، «ثوب».</ref> و در اصطلاح به معنای مطلق [[منفعت]]<ref>المصطلحات الکلامیه، ص۹۰ ـ ۹۱.</ref> یا منفعت [[خالص]] استحقاقی همراه با [[تعظیم]] و اجلال است<ref>مجمع البیان، ج ۲، ص۴۱۲؛ دائرة المعارف الشیعیه، ج ۷، ص۵۶.</ref> که در عوض [[اعمال نیک]] به شخص داده می‌‌شود و از این رو به آن ثواب گفته شده که به شخص باز می‌‌گردد<ref>تفسیر قرطبی، ج ۴، ص۳۱۹؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۱، «ثوب».</ref> یا وی به آن رجوع می‌‌کند.<ref>مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۲، «ثوب».</ref> اصطلاح «ثواب» با دو اصطلاح، «عوض» و «[[تفضّل]]» فرق دارد؛ زیرا [[پاداش]] در صورتی که [[بنده]] مستحق آن بوده، همراه با تعظیم باشد «ثواب» و اگر همراه با تعظیم نباشد «عوض» و اگر بدون [[استحقاق]] و تعظیم باشد «[[تفضل]]» است.<ref>التبیان، ج ۳، ص۱۳؛ الاقتصاد الهادی، ص۸۹؛ مصطلحات علم الکلام، ج ۱، ص۴۱۲.</ref> تفاوت ثواب و [[جزا]] نیز در این است که جزا بر مطلق عوض خیر یا [[شر]]، و ثواب تنها بر عوض خیر اطلاق می‌‌شود<ref>المیزان، ج ۱۶، ص۱۲۲؛ مفردات، ص۶۴، «اجر».</ref> یا در صورت مطلق بودن، چنان که برخی برآن‌اند<ref>مفردات، ص۱۸۰؛ الفروق اللغویه، ص۱۷ - ۱۸؛ نثر طوبی، ص۱۲۰.</ref> استعمال آن در پاداش[[ خیر]] بیشتر است.<ref>مفردات، ص۱۸۰؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۲.</ref> تفاوت ثواب با [[اجر]] در عرف هم این است: ثواب خصوص پاداش [[طاعات]] است؛ ولی اجر گاهی به همین معنا و گاهی به معنای عوضی است که در برابر مطلق [[منافع]] مبادله می‌‌شود؛<ref>الفروق اللغویه، ص۱۷؛ التبیان، ج ۳، ص۴۶۲.</ref> همچنین ثواب گاه بر عوض کار شر اطلاق می‌‌شود؛ ولی اجر همیشه در عوضی به کار می‌‌رود که به [[سود]] [[انسان]] است.<ref>مفردات، ص۶۴؛ فیض القدیر، ج ۱، ص۱۵۹؛ المیزان، ج ۱۹، ص۱۵۴.</ref> ثواب و پاداش [[کار نیک]] در [[قرآن]] با واژه‌ها و تعبیرات مختلفی آمده است؛ مانند أ. ثواب و مشتقات آنکه حدود ۲۸ بار به کار رفته و در بیشتر موارد به معنای پاداش [[کار خیر]] آمده است ([[نساء]] / ۴، ۱۳۴؛ [[آل عمران]] / ۳، ۱۴۸، ۱۹۵ و...) و گاه در [[عقاب]] و پاداش [[کارهای بد]] به کار رفته است. ([[مطفّفین]] / ۸۳، ۳۶)<ref>مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۱؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۲۹۹.</ref> ب. جزا و مشتقات آنکه هم در پاداش کار نیک (انسان / ۷۶، ۱۲) و هم در عوض کار بد ([[انبیاء]] / ۲۱، ۲۹) استعمال شده است. ج. [[اجر]] و مشتقات آنکه در آیاتی پرشمار مطرح شده و در بیشتر موارد به معنای عوض [[طاعات]] و [[پاداش]] [[معنوی]] است (بقره / ۲، ۶۲، ۲۶۲، ۲۷۴، ۲۷۷) و گاه به معنای عوض مادی و [[دنیوی]] آمده است. ([[طلاق]] / ۶۵، ۶) تعبیرهای دیگری نیز در [[قرآن]] ذکر شده که می‌‌تواند به [[ثواب]] معنا شود؛ مانند «[[حسنه]]» (بقره / ۲، ۲۰۱)<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۵، ص۲۴۰؛ مفردات، ص۱۱۷، «حسن»؛ زبده البیان، ص۲۷۶.</ref>، «[[خلاق]]» (بقره / ۲، ۱۰۲ و ۲۰۰)<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۶۵۳؛ نورالثقلین، ج ۱، ص۱۰۸.</ref>، «نصیب» (بقره / ۲، ۲۰۲)<ref>تفسیر قرطبی، ج ۲، ص۴۳۴؛ تفسیر جلالین، ص۳۴؛ الصافی، ج ۱، ص۲۳۷.</ref>، «[[حظّ]]» ([[آل عمران]] / ۳، ۱۷۶)<ref>جامع البیان، ج ۴، ص۲۴۵؛ جوامع الجامع، ج ۱، ص۳۵۲؛ الصافی، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>، «[[خراج]] ربّک» (مؤمنون / ۲۳، ۷۲)<ref>الصافی، ج ۳، ص۴۰۵؛ زادالمسیر، ج ۵، ص۳۳۰؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۳، ص۲۶۱.</ref>، «ما عند [[الله]]» ([[شوری]] / ۴۲، ۳۶)<ref>الاصفی، ج ۲، ص۱۱۳۱؛ زادالمسیر، ج ۸، ص۲۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۸، ص۱۲۰.</ref> و «لِقاءَ رَبِّه». ([[کهف]] / ۱۸، ۱۱۰)<ref>جامع البیان، ج ۱۶، ص۵۰؛ مجمع البیان، ج ۶، ص۳۹۵؛ الدرالمنثور، ج ۴، ص۲۵۵.</ref> [[قرآن کریم]] در [[آیات]] مزبور از مباحث گوناگونی سخن به میان آورده است؛ مانند ماهیت ثواب، نسبت پاداش با [[اعمال نیک]]، تفاوت [[پاداش‌ها]] و ملاک‌های آن، شرایط ثواب، ویژگی‌ها و اوصاف [[ثواب الهی]]، عوامل و موانع ثواب و برخی از ثواب‌هایی که [[خداوند]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] به [[بندگان]] عطا می‌‌کند.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[ثواب - صادقی فدکی (مقاله)|مقاله «ثواب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>
 ==رابطه [[ثواب]] و عمل==
 رابطه [[اعمال]] با [[ثواب و عقاب]] را می‌‌توان چندگونه تبیین کرد: ۱. صرفا اعتباری و قراردادی باشد؛ یعنی همان [[طور]] که قانونگذاران در قبال جرایم، مجازات‌هایی را وضع و اعتبار می‌‌کنند، [[خداوند]] متعالی نیز برای [[اعمال نیک]] و بد [[پاداش]] و عقابی را معین کرده که در [[آخرت]] به [[انسان]] داده می‌‌شود.(۱) ۲. [[تکوینی]] و به شکل ارتباط علّی و معلولی باشد که با وضع و اعتبار [[تغییر]] نمی‌کند. در این بیان به رغم تکوینی بودنِ جزای [[اخروی]]، نوعی دوگانگی میان [[جزا]] و عمل وجود دارد.(۲) ۳. در مقابل این دو بیان، قائلان به [[تجسم اعمال]]، هر گونه دوگانگی و انفکاک میان جزای اعمال و خود عمل را [[نفی]] کرده و به عینیت جزا و [[عمل ]][[معتقد]] شده‌اند،(۳) چنان که از [[آیات]] بسیار استفاده می‌‌شود ثوابی که خداوند در [[قیامت]] به انسان می‌‌دهد همان اعمال نیک وی است که از [[زمان]] انجام عمل محقق شده و همراه انسان است و در قیامت مجسم می‌‌شود؛(۴) مانند آیاتی که از نشان دادن خود اعمال به [[انسان‌ها]] در قیامت[[ سخن]] به میان آورده است:(۵) «یَومَئِذٍ یَصدُرُ النّاسُ اَشتاتـًا لِیُرَوا اَعمــلَهُم * فَمَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ خَیرًا یَرَه» (زلزال / ۹۹، ۶ ـ ۷)، «و اَن لَیسَ لِلاِنسـنِ اِلاّ ما سَعی * واَنَّ سَعیَهُ سَوفَ یُری» ([[نجم]] / ۵۳، ۳۹ ـ ۴۰) یا از [[حضور اعمال]] در [[قیامت]] یاد کرده: «یَومَ تَجِدُ کُلُّ نَفسٍ مّا عَمِلَت مِن خَیرٍ مُحضَرًا» ([[آل عمران]] / ۳، ۳۰) یا از پرده برداشتن از [[اعمال]] پس از [[مرگ]] ـ که تا موجود نباشد پرده برداشتن از آن معنا ندارد (۶) ـ خبر داده است: «لَقَد کُنتَ فی غَفلَةٍ مِن هـذا فَکَشَفنا عَنکَ غِطَـاءَکَ فَبَصَرُکَ الیَومَ حَدید». (ق / ۵۰، ۲۲) بر این اساس همه ثواب‌های اُخروی، مانند [[بهشت]]، درختان و [[میوه‌های بهشتی]]، جویبارها، [[حورالعین]] و [[غلمان]]، همان اعمال و [[اخلاق نیک]] [[انسان‌ها]] هستند که به صورت این [[نعمت‌ها]] مجسم می‌‌گردند.(۷) [[روایات]] نیز [[گواه]] این امرند؛ از جمله در روایتی [[پیامبر اکرم]] {{صل}} ثواب‌ها و نعمت‌های [[اخروی]] را همان [[اعمال انسان‌ها]] برشمرده که به آنها بازگردانده می‌‌شوند.(۸) در روایتی دیگر، از ورود اعمال خیری چون [[نماز]]،[[ زکات]] و [[صبر]] به درون [[قبر]] همراه [[انسان]] [[نیکوکار]][[ سخن]] به میان آمده است.(۹) (<= [[تجسم اعمال]]) پاره ای از [[آیات]]، واژه‌های [[ثواب]] و [[اجر]] را در باره پاداش‌های [[دنیوی]] نیز به کار برده و به صراحت از ثواب دنیوی و اخروی یاد کرده اند: «مَن کانَ یُریدُ ثَوابَ الدُّنیا فَعِندَ اللّهِ ثَوابُ الدُّنیا والأخِرَة» ([[نساء]] / ۴، ۱۳۴)، «فَـ ٔ تـهُمُ اللّهُ ثَوابَ الدُّنیا و حُسنَ ثَوابِ الأخِرَة». (آل عمران / ۳، ۱۴۸) [[مفسران]] برخی از مصادیق ثواب [[دنیا]] را [[پیروزی بر دشمن]] و گرفتن [[غنایم جنگی]] و [[امنیت جانی]] و [[مالی]] دانسته‌اند؛(۱۰) همچنین در [[آیه]] ای از دادن [[پاداش دنیوی]] به [[حضرت ابراهیم]] یاد شده است:(۱۱) «وءاتَینـهُ اَجرَهُ فِی الدُّنیا واِنَّهُ فِی الأخِرَةِ لَمِنَ الصّــلِحین». (عنکبوت / ۲۹، ۲۷) در [[روایات اهل بیت]] {{عم}} نیز به صراحت از اعطای ثواب دنیوی و اخروی به برخی انسان‌ها از سوی [[خداوند]] یاد شده است.(۱۲) برخی با توجه به این گونه آیات و روایات گفته‌اند که خداوند قسمتی از [[ثواب]] [[انسان‌ها]] را در [[دنیا]] می‌‌دهد و در [[قیامت]] آن را کامل می‌‌کند.(۱۳) (<= همین مقاله، تنوع [[پاداش]] [[نیکوکاران]])

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۵۵
خط ۱۶:		خط ۱۶:
	#[[اجر]] و مشتقات آنکه در آیاتی پرشمار مطرح شده و در بیشتر موارد به معنای عوض [[طاعات]] و [[پاداش]] [[معنوی]] است {{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«بی‌گمان از کسانی که (به اسلام) ایمان آورده‌اند و یهودیان و مسیحیان و صابئان، کسانی که به خداوند و روز بازپسین باور دارند و کاری شایسته می‌کنند، پاداششان نزد پروردگارشان است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۶۲.</ref>، {{متن قرآن\|الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«آنان که دارایی‌های خود را در راه خداوند می‌بخشند و از پی آنچه بخشیده‌اند منّتی نمی‌نهند و آزاری نمی‌دهند، پاداش آنها نزد پروردگار آنان است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۲۶۲.</ref>، {{متن قرآن\|الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«آنان که دارایی‌های خود را در شب و روز پنهان و آشکار می‌بخشند پاداششان نزد خداوند است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۲۷۴.</ref> و گاه به معنای عوض مادی و [[دنیوی]] آمده است. {{متن قرآن\|أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَأْتَمِرُوا بَيْنَكُمْ بِمَعْرُوفٍ وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَى}}<ref>«آنان را در همانجا که خود به اندازه توانگریتان جای دارید، جا دهید و به آنها زیان مرسانید برای آنکه (زندگی را) برایشان تنگ گیرید و اگر باردارند به آنان نفقه دهید تا هنگامی که بزایند و اگر برای شما (به نوزاد) شیر دهند مزدشان را بپردازید و میان خویش به شایستگی رایزنی کنید و اگر (در توافق) دشواری دارید دیگری او را شیر دهد» سوره طلاق، آیه ۶.</ref>		#[[اجر]] و مشتقات آنکه در آیاتی پرشمار مطرح شده و در بیشتر موارد به معنای عوض [[طاعات]] و [[پاداش]] [[معنوی]] است {{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«بی‌گمان از کسانی که (به اسلام) ایمان آورده‌اند و یهودیان و مسیحیان و صابئان، کسانی که به خداوند و روز بازپسین باور دارند و کاری شایسته می‌کنند، پاداششان نزد پروردگارشان است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۶۲.</ref>، {{متن قرآن\|الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«آنان که دارایی‌های خود را در راه خداوند می‌بخشند و از پی آنچه بخشیده‌اند منّتی نمی‌نهند و آزاری نمی‌دهند، پاداش آنها نزد پروردگار آنان است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۲۶۲.</ref>، {{متن قرآن\|الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«آنان که دارایی‌های خود را در شب و روز پنهان و آشکار می‌بخشند پاداششان نزد خداوند است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۲۷۴.</ref> و گاه به معنای عوض مادی و [[دنیوی]] آمده است. {{متن قرآن\|أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَأْتَمِرُوا بَيْنَكُمْ بِمَعْرُوفٍ وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَى}}<ref>«آنان را در همانجا که خود به اندازه توانگریتان جای دارید، جا دهید و به آنها زیان مرسانید برای آنکه (زندگی را) برایشان تنگ گیرید و اگر باردارند به آنان نفقه دهید تا هنگامی که بزایند و اگر برای شما (به نوزاد) شیر دهند مزدشان را بپردازید و میان خویش به شایستگی رایزنی کنید و اگر (در توافق) دشواری دارید دیگری او را شیر دهد» سوره طلاق، آیه ۶.</ref>

	تعبیرهای دیگری نیز در [[قرآن]] ذکر شده که می‌‌تواند به [[ثواب]] معنا شود؛ مانند «[[حسنه]]» {{متن قرآن\|وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}<ref>«و از ایشان کسانی هستند که می‌گویند: پروردگارا! در این جهان به ما نکویی بخش و در جهان واپسین هم نکویی ده و ما را از عذاب آتش نگاه دار» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref>.<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۵، ص۲۴۰؛ مفردات، ص۱۱۷، «حسن»؛ زبده البیان، ص۲۷۶.</ref>، «[[خلاق]]» {{متن قرآن\|وَاتَّبَعُواْ مَا تَتْلُواْ الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُواْ يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولاَ إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلاَ تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ وَمَا هُم بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلاَ يَنفَعُهُمْ وَلَقَدْ عَلِمُواْ لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنفُسَهُمْ لَوْ كَانُواْ يَعْلَمُونَ }}<ref>«و (یهودیان) از آنچه شیطان‌ها در فرمانروایی سلیمان (به گوش این و آن) می‌خواندند (که سلیمان جادوگر است)؛ پیروی کردند. و سلیمان کفر نورزید ولی شیطان‌ها کافر شدند که به مردم جادو می‌آموختند و نیز آنچه را بر دو فرشته هاروت و ماروت در (سرزمین) بابل فرو فرستاده شده بود در حالی که این دو به هیچ‌کس آموزشی نمی‌دادند مگر که می‌گفتند: ما تنها (ابزار) آزمونیم پس (با بکارگیری جادو) کافر مشو! اما (مردم) از آن دو چیزی را می‌آموختند که با آن میان مرد و همسرش جدایی می‌افکنند- در حالی که جز به اذن خداوند به کسی زیان نمی‌رساندند- چیزی را می‌آموختند که به آنان زیان می‌رسانید و برای آنها سودی نداشت و خوب می‌دانستند که هر کس خریدار آن باشد در جهان واپسین بهره‌ای ندارد و خود را به بد چیزی فروختند، اگر می‌دانستند» سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref> ، {{متن قرآن\|فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ}}<ref>«پس چون آیین‌های ویژه حجّتان را انجام دادید خداوند را یاد کنید چونان یادکردتان از پدرانتان یا یادکردی بهتر؛ از مردم کسانی هستند که می‌گویند: پروردگارا! (هر چه می‌خواهی) در این جهان به ما ببخش و آنان را در جهان واپسین بهره‌ای نیست» سوره بقره، آیه ۲۰۰.</ref>.<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۶۵۳؛ نورالثقلین، ج ۱، ص۱۰۸.</ref>، «نصیب» {{متن قرآن\|أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ}}<ref>«آنان از آنچه به دست آورده‌اند بهره‌ای دارند و خداوند حسابرسی سریع است» سوره بقره، آیه ۲۰۲.</ref>.<ref>تفسیر قرطبی، ج ۲، ص۴۳۴؛ تفسیر جلالین، ص۳۴؛ الصافی، ج ۱، ص۲۳۷.</ref>، «[[حظّ]]» {{متن قرآن\|وَلَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا يُرِيدُ اللَّهُ أَلَّا يَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِي الْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ}}<ref>«و آنان که در کفر شتاب می‌ورزند، تو را اندوهناک نگردانند؛ آنها هرگز هیچ زیانی به خداوند نمی‌رسانند؛ خداوند می‌خواهد که برای ایشان در جهان واپسین بهره‌ای نگذارد و آنان را عذابی سترگ خواهد بود» سوره آل عمران، آیه ۱۷۶.</ref>.<ref>جامع البیان، ج ۴، ص۲۴۵؛ جوامع الجامع، ج ۱، ص۳۵۲؛ الصافی، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>، {{متن قرآن\|خَرَاجُ رَبِّكَ}} در آیه {{متن قرآن\|أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجًا فَخَرَاجُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ}}<ref>«یا مگر از آنان مزدی می‌خواهی؟ مزد پروردگارت بهتر و او بهترین روزی‌دهندگان است» سوره مؤمنون، آیه ۷۲.</ref>.<ref>الصافی، ج ۳، ص۴۰۵؛ زادالمسیر، ج ۵، ص۳۳۰؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۳، ص۲۶۱.</ref>، {{متن قرآن\|مَا عِنْدَ اللَّهِ}} در آیه {{متن قرآن\|فَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقَى لِلَّذِينَ آمَنُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ}}<ref>«پس آنچه به شما داده شده است کالای زندگانی این جهان است و آنچه نزد خداوند است برای آنان که ایمان آورده‌اند و بر پروردگارشان توکّل دارند بهتر و پایاتر است» سوره شوری، آیه ۳۶.</ref><ref>الاصفی، ج ۲، ص۱۱۳۱؛ زادالمسیر، ج ۸، ص۲۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۸، ص۱۲۰.</ref> و {{متن قرآن\| لِقَاءَ رَبِّهِ}} در آیه {{متن قرآن\|قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا}}<ref>«بگو: جز این نیست که من هم بشری چون شمایم (جز اینکه) به من وحی می‌شود که خدای شما خدایی یگانه است؛ پس هر کس به لقای پروردگارش امید دارد باید کاری شایسته کند و در پرستش پروردگارش هیچ کس را شریک نسازد» سوره کهف، آیه ۱۱۰.</ref>.<ref>جامع البیان، ج ۱۶، ص۵۰؛ مجمع البیان، ج ۶، ص۳۹۵؛ الدرالمنثور، ج ۴، ص۲۵۵.</ref>		تعبیرهای دیگری نیز در [[قرآن]] ذکر شده که می‌‌تواند به [[ثواب]] معنا شود؛ مانند
			#«[[حسنه]]» {{متن قرآن\|وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}<ref>«و از ایشان کسانی هستند که می‌گویند: پروردگارا! در این جهان به ما نکویی بخش و در جهان واپسین هم نکویی ده و ما را از عذاب آتش نگاه دار» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref>.<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۵، ص۲۴۰؛ مفردات، ص۱۱۷، «حسن»؛ زبده البیان، ص۲۷۶.</ref>،
			#«[[خلاق]]» {{متن قرآن\|وَاتَّبَعُواْ مَا تَتْلُواْ الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُواْ يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولاَ إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلاَ تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ وَمَا هُم بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلاَ يَنفَعُهُمْ وَلَقَدْ عَلِمُواْ لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنفُسَهُمْ لَوْ كَانُواْ يَعْلَمُونَ }}<ref>«و (یهودیان) از آنچه شیطان‌ها در فرمانروایی سلیمان (به گوش این و آن) می‌خواندند (که سلیمان جادوگر است)؛ پیروی کردند. و سلیمان کفر نورزید ولی شیطان‌ها کافر شدند که به مردم جادو می‌آموختند و نیز آنچه را بر دو فرشته هاروت و ماروت در (سرزمین) بابل فرو فرستاده شده بود در حالی که این دو به هیچ‌کس آموزشی نمی‌دادند مگر که می‌گفتند: ما تنها (ابزار) آزمونیم پس (با بکارگیری جادو) کافر مشو! اما (مردم) از آن دو چیزی را می‌آموختند که با آن میان مرد و همسرش جدایی می‌افکنند- در حالی که جز به اذن خداوند به کسی زیان نمی‌رساندند- چیزی را می‌آموختند که به آنان زیان می‌رسانید و برای آنها سودی نداشت و خوب می‌دانستند که هر کس خریدار آن باشد در جهان واپسین بهره‌ای ندارد و خود را به بد چیزی فروختند، اگر می‌دانستند» سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref>، {{متن قرآن\|فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ}}<ref>«پس چون آیین‌های ویژه حجّتان را انجام دادید خداوند را یاد کنید چونان یادکردتان از پدرانتان یا یادکردی بهتر؛ از مردم کسانی هستند که می‌گویند: پروردگارا! (هر چه می‌خواهی) در این جهان به ما ببخش و آنان را در جهان واپسین بهره‌ای نیست» سوره بقره، آیه ۲۰۰.</ref>.<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۶۵۳؛ نورالثقلین، ج ۱، ص۱۰۸.</ref>،
			#«نصیب» {{متن قرآن\|أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ}}<ref>«آنان از آنچه به دست آورده‌اند بهره‌ای دارند و خداوند حسابرسی سریع است» سوره بقره، آیه ۲۰۲.</ref>.<ref>تفسیر قرطبی، ج ۲، ص۴۳۴؛ تفسیر جلالین، ص۳۴؛ الصافی، ج ۱، ص۲۳۷.</ref>،
			#«[[حظّ]]» {{متن قرآن\|وَلَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا يُرِيدُ اللَّهُ أَلَّا يَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِي الْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ}}<ref>«و آنان که در کفر شتاب می‌ورزند، تو را اندوهناک نگردانند؛ آنها هرگز هیچ زیانی به خداوند نمی‌رسانند؛ خداوند می‌خواهد که برای ایشان در جهان واپسین بهره‌ای نگذارد و آنان را عذابی سترگ خواهد بود» سوره آل عمران، آیه ۱۷۶.</ref>.<ref>جامع البیان، ج ۴، ص۲۴۵؛ جوامع الجامع، ج ۱، ص۳۵۲؛ الصافی، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>،
			#{{متن قرآن\|خَرَاجُ رَبِّكَ}} در آیه {{متن قرآن\|أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجًا فَخَرَاجُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ}}<ref>«یا مگر از آنان مزدی می‌خواهی؟ مزد پروردگارت بهتر و او بهترین روزی‌دهندگان است» سوره مؤمنون، آیه ۷۲.</ref>.<ref>الصافی، ج ۳، ص۴۰۵؛ زادالمسیر، ج ۵، ص۳۳۰؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۳، ص۲۶۱.</ref>،
			#{{متن قرآن\|مَا عِنْدَ اللَّهِ}} در آیه {{متن قرآن\|فَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقَى لِلَّذِينَ آمَنُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ}}<ref>«پس آنچه به شما داده شده است کالای زندگانی این جهان است و آنچه نزد خداوند است برای آنان که ایمان آورده‌اند و بر پروردگارشان توکّل دارند بهتر و پایاتر است» سوره شوری، آیه ۳۶.</ref>.<ref>الاصفی، ج ۲، ص۱۱۳۱؛ زادالمسیر، ج ۸، ص۲۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۸، ص۱۲۰.</ref>
			#{{متن قرآن\| لِقَاءَ رَبِّهِ}} در آیه {{متن قرآن\|قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا}}<ref>«بگو: جز این نیست که من هم بشری چون شمایم (جز اینکه) به من وحی می‌شود که خدای شما خدایی یگانه است؛ پس هر کس به لقای پروردگارش امید دارد باید کاری شایسته کند و در پرستش پروردگارش هیچ کس را شریک نسازد» سوره کهف، آیه ۱۱۰.</ref>.<ref>جامع البیان، ج ۱۶، ص۵۰؛ مجمع البیان، ج ۶، ص۳۹۵؛ الدرالمنثور، ج ۴، ص۲۵۵.</ref>

	[[قرآن کریم]] در [[آیات]] مزبور از مباحث گوناگونی سخن به میان آورده است؛ مانند ماهیت ثواب، نسبت پاداش با [[اعمال نیک]]، تفاوت [[پاداش‌ها]] و ملاک‌های آن، شرایط ثواب، ویژگی‌ها و اوصاف [[ثواب الهی]]، عوامل و موانع ثواب و برخی از ثواب‌هایی که [[خداوند]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] به [[بندگان]] عطا می‌‌کند.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[ثواب - صادقی فدکی (مقاله)\|مقاله «ثواب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>		[[قرآن کریم]] در [[آیات]] مزبور از مباحث گوناگونی سخن به میان آورده است؛ مانند ماهیت ثواب، نسبت پاداش با [[اعمال نیک]]، تفاوت [[پاداش‌ها]] و ملاک‌های آن، شرایط ثواب، ویژگی‌ها و اوصاف [[ثواب الهی]]، عوامل و موانع ثواب و برخی از ثواب‌هایی که [[خداوند]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] به [[بندگان]] عطا می‌‌کند.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[ثواب - صادقی فدکی (مقاله)\|مقاله «ثواب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>