جب در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: /* کنعان */

2022-10-08T12:07:18Z

کنعان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۳۷
خط ۳۹:		خط ۳۹:
	دوثن، دوثان و یا «دوتان منطقه‌ای است در جاده بین [[سوریه]] و [[مصر]] و به فاصله ۱۱ مایلی از شمال [[سامره]] که به دلیل داشتن چراگاه‌های وسیع [[شهرت]] داشته است. یوسف در این منطقه به [[اسماعیلیان]] فروخته شد. رؤیای سوران و عرابه‌های آتشین در این منطقه بر جیخری [[خادم]] [[الیشع]] آشکار گردید. دو [[چاه]] در این منطقه وجود دارد که یکی از آنان «[[چاه یوسف]]» نامیده می‌شود و ۱۰ پا عمق دارد. امروزه نیز از این چاه برای جمع‌آوری آب [[باران]] استفاده می‌کنند»<ref>اطلاعات قرآنی، ص۲۲۳.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه\|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)\|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۴۰۸.</ref>		دوثن، دوثان و یا «دوتان منطقه‌ای است در جاده بین [[سوریه]] و [[مصر]] و به فاصله ۱۱ مایلی از شمال [[سامره]] که به دلیل داشتن چراگاه‌های وسیع [[شهرت]] داشته است. یوسف در این منطقه به [[اسماعیلیان]] فروخته شد. رؤیای سوران و عرابه‌های آتشین در این منطقه بر جیخری [[خادم]] [[الیشع]] آشکار گردید. دو [[چاه]] در این منطقه وجود دارد که یکی از آنان «[[چاه یوسف]]» نامیده می‌شود و ۱۰ پا عمق دارد. امروزه نیز از این چاه برای جمع‌آوری آب [[باران]] استفاده می‌کنند»<ref>اطلاعات قرآنی، ص۲۲۳.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه\|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)\|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۴۰۸.</ref>

	==[[کنعان]]==		==کنعان==
			{{اصلی\|کنعان}}
	به هر حال همه آدرس‌ها چه «چاهی در [[اردن]] نزدیک طبریه»<ref>دایرة المعارف کتاب مقدس، ص۷۹۰.</ref> باشد و چه «[[بیت المقدس]]» و غیره باشند به محدوده جغرافیایی اطلاق می‌شود که در «سه فرسخی کنعان»<ref>روضة الصفاء، ص۴۵.</ref> قرار داشته است. [[سرزمین]] «کنعان» (یافا) [[ارض]] موعودی است «که بعداً [[فلسطین]] نامیده شد»<ref>عبدالعظیم رضایی، تاریخ ادیان جهان، ج۱، ص۴۱۸.</ref> و کلمه فلسطین... به مرور [[زمان]] جایگزین کنعان و سرزمین [[اسرائیل]] گشت»<ref>عبدالعظیم رضایی، تاریخ ادیان جهان، ج۱، ص۴۰۴.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه\|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)\|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۴۰۸.</ref>		به هر حال همه آدرس‌ها چه «چاهی در [[اردن]] نزدیک طبریه»<ref>دایرة المعارف کتاب مقدس، ص۷۹۰.</ref> باشد و چه «[[بیت المقدس]]» و غیره باشند به محدوده جغرافیایی اطلاق می‌شود که در «سه فرسخی کنعان»<ref>روضة الصفاء، ص۴۵.</ref> قرار داشته است. [[سرزمین]] «کنعان» (یافا) [[ارض]] موعودی است «که بعداً [[فلسطین]] نامیده شد»<ref>عبدالعظیم رضایی، تاریخ ادیان جهان، ج۱، ص۴۱۸.</ref> و کلمه فلسطین... به مرور [[زمان]] جایگزین کنعان و سرزمین [[اسرائیل]] گشت»<ref>عبدالعظیم رضایی، تاریخ ادیان جهان، ج۱، ص۴۰۴.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه\|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)\|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۴۰۸.</ref>

Jaafari: /* جمع‌بندی بحث */

2022-10-08T09:15:34Z

جمع‌بندی بحث

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۴۵
خط ۳۵:		خط ۳۵:
	==جمع‌بندی بحث==		==جمع‌بندی بحث==
	کاروان در داستان یوسف و برادران، کاروانی بوده که از طرف مدین به جانب [[مصر]] رهسپار بوده، برخی نویسندگان<ref>مصطفی دباغ مصری، بلادنا، ج۳.</ref> می‌نویسند: خط [[سیر]] این کاروان از [[سوریه]] شروع می‌شده و از [[اردن]] می‌گذشته و از آنجا به طرف [[دریاچه طبریه]] و پس از آن به بیسان و دوثان عبور می‌کرد. (چاهی که یوسف را در آن انداخته‌اند در همین [[سرزمین]] دوثان است). و از آنجا به سبطیه و [[سامره]] و جلجولیه و یافا و غزه می‌گذشته و به مصر وارد می‌شده است و داستان به [[چاه]] انداختن یوسف در سال ۱۶۷۶ قبل از [[مسیح]] اتفاق افتاده است»<ref>بلاغی، قصص قرآن.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه\|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)\|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۴۰۷.</ref>		کاروان در داستان یوسف و برادران، کاروانی بوده که از طرف مدین به جانب [[مصر]] رهسپار بوده، برخی نویسندگان<ref>مصطفی دباغ مصری، بلادنا، ج۳.</ref> می‌نویسند: خط [[سیر]] این کاروان از [[سوریه]] شروع می‌شده و از [[اردن]] می‌گذشته و از آنجا به طرف [[دریاچه طبریه]] و پس از آن به بیسان و دوثان عبور می‌کرد. (چاهی که یوسف را در آن انداخته‌اند در همین [[سرزمین]] دوثان است). و از آنجا به سبطیه و [[سامره]] و جلجولیه و یافا و غزه می‌گذشته و به مصر وارد می‌شده است و داستان به [[چاه]] انداختن یوسف در سال ۱۶۷۶ قبل از [[مسیح]] اتفاق افتاده است»<ref>بلاغی، قصص قرآن.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه\|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)\|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۴۰۷.</ref>

			==دوثان==
			دوثن، دوثان و یا «دوتان منطقه‌ای است در جاده بین [[سوریه]] و [[مصر]] و به فاصله ۱۱ مایلی از شمال [[سامره]] که به دلیل داشتن چراگاه‌های وسیع [[شهرت]] داشته است. یوسف در این منطقه به [[اسماعیلیان]] فروخته شد. رؤیای سوران و عرابه‌های آتشین در این منطقه بر جیخری [[خادم]] [[الیشع]] آشکار گردید. دو [[چاه]] در این منطقه وجود دارد که یکی از آنان «[[چاه یوسف]]» نامیده می‌شود و ۱۰ پا عمق دارد. امروزه نیز از این چاه برای جمع‌آوری آب [[باران]] استفاده می‌کنند»<ref>اطلاعات قرآنی، ص۲۲۳.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه\|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)\|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۴۰۸.</ref>

			==[[کنعان]]==
			به هر حال همه آدرس‌ها چه «چاهی در [[اردن]] نزدیک طبریه»<ref>دایرة المعارف کتاب مقدس، ص۷۹۰.</ref> باشد و چه «[[بیت المقدس]]» و غیره باشند به محدوده جغرافیایی اطلاق می‌شود که در «سه فرسخی کنعان»<ref>روضة الصفاء، ص۴۵.</ref> قرار داشته است. [[سرزمین]] «کنعان» (یافا) [[ارض]] موعودی است «که بعداً [[فلسطین]] نامیده شد»<ref>عبدالعظیم رضایی، تاریخ ادیان جهان، ج۱، ص۴۱۸.</ref> و کلمه فلسطین... به مرور [[زمان]] جایگزین کنعان و سرزمین [[اسرائیل]] گشت»<ref>عبدالعظیم رضایی، تاریخ ادیان جهان، ج۱، ص۴۰۴.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه\|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)\|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۴۰۸.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{نبوت}} {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = جب | عنوان مدخل = جب | مداخل مرتبط = جب در قرآن - جب در حدیث | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== {{متن قرآن|...لَا تَقْتُلُوا يُوسُفَ وَأَلْقُوهُ فِي غَيَابَتِ الْجُبِّ...}}«گوینده‌ای از آنان گفت: اگر می‌خواهید کاری ب...» ایجاد کرد

2022-10-08T09:12:39Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{نبوت}} {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = جب | عنوان مدخل = جب | مداخل مرتبط = جب در قرآن - جب در حدیث | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== {{متن قرآن|...لَا تَقْتُلُوا يُوسُفَ وَأَلْقُوهُ فِي غَيَابَتِ الْجُبِّ...}}<ref>«گوینده‌ای از آنان گفت: اگر می‌خواهید کاری ب...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{نبوت}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = جب
| عنوان مدخل = [[جب]]
| مداخل مرتبط = [[جب در قرآن]] - [[جب در حدیث]]
| پرسش مرتبط =
}}

==مقدمه==
{{متن قرآن|...لَا تَقْتُلُوا يُوسُفَ وَأَلْقُوهُ فِي غَيَابَتِ الْجُبِّ...}}<ref>«گوینده‌ای از آنان گفت: اگر می‌خواهید کاری بکنید یوسف را نکشید، او را در ژرفگاه چاه بیندازید تا کاروانی وی را بردارد» سوره یوسف، آیه ۱۰.</ref>.
{{متن قرآن|...وَأَجْمَعُوا أَنْ يَجْعَلُوهُ فِي غَيَابَتِ الْجُبِّ...}}<ref>«پس چون او را بردند و همدل شدند که وی را در نهانگاه چاه نهند (چنین کردند) و ما به او وحی کردیم که (روزی) آنان را از این کارشان آگاه می‌کنی، در حالی که آنان درنیابند» سوره یوسف، آیه ۱۵.</ref>.
«[[جب]]» به معنی چاهی است که آن را سنگ چین نکرده‌اند و شاید غالب چاه‌های بیابانی چنین بوده است و «غیابت» به معنی نهانگاه داخل [[چاه]] است، این تعبیر گویا اشاره به محلی است که در چاه‌های بیابانی معمول است و آن این که در قعر چاه، نزدیک به سطح آب، در داخل بدنه چاه محل کوچک طاقچه مانندی درست می‌کنند که اگر کسی به قعر چاه برود بتواند داخل آن بنشیند و ظرفی را که با خود برده پر از آب کند، بی‌آنکه خود وارد آب شود و طبعاً از بالای چاه که نگاه کنند این محل درست پیدا نیست و به همین جهت، از آن تعبیر به «غیابت» شده است<ref>تفسیر نمونه، ج۹، ص۳۸۶.</ref>.

دقیق‌تر اگر بخواهیم نشان چاهی که یوسف را برادرانش در آن انداختند بدهیم ناگزیر هستیم بخشی از داستان دلکش یوسف را مرور کنیم:
«[[برادران یوسف]] باهم گفتند: یوسف و برادرش [[بنیامین]] پیش [[پدر]] ما بیش از [[برادران]] دیگر محبوبند و پدر ما گرفتار اشتباهی عجیب شده است (نام بنیامین در [[قرآن مجید]] مسطور نیست)
یکی از آنان گفت یوسف را بکشید یا او را از این [[سرزمین]] دور سازید تا توجه پدر به شما معطوف گردد و پس از [[اقدام]] بدین [[عمل ناشایست]] می‌توانید [[توبه]] کنید و [[صلاح]] و [[نیکوکاری]] پیشه سازید. یکی از آنان گفت: یوسف را نکشید، او را به چاه افکنید تا کاروانیان او را بردارند و برده خود سازند (پیشنهاد اخیر از طرف «[[یهودا]]» یا «روبیل» مطرح می‌شود) نام روبیل در [[تورات]]، روبین، مضبوط است»<ref>خزائلی، اعلام قرآن، ص۶۷۲.</ref>.

«بالاخره [[آتش]] [[حسد]] [[برادران]] زبانه کشید و [[کینه]] یوسف و [[بنیامین]] را به [[دل]] گرفتند، حسادتشان جوشید، کینه‌هایشان خروشید»<ref>قصه‌های قرآن، محمد احمد جادالمولیو، همکاران ترجمه مصطفی زمانی، ص۱۲۱.</ref> «یوسف طفلی هفت ساله بود که برادران [[حسود]] او را به [[چاه]] انداختند»<ref>عمادزاده، تاریخ انبیاء، ص۳۸۷؛ در مجمع البیان آمده است روزی که یوسف را در چاه انداختند ۱۷ ساله و به نقلی دیگر ۱۰ ساله بوده است و برخی نیز گفته‌اند که ۱۲ سال داشت و قول دیگری هست که ۷ ساله یا ۹ ساله بوده است. مجمع البیان، ج۵، ص۲۰۹ - ۲۱۳ و تاریخ انبیاء، محلاتی، ص۲۲۹.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۴۰۱.</ref>

==چاهی بر سر راه کاروانیان==
طبق نوشته [[تفسیر]] «[[طیب]] البیان فی [[تفسیر القرآن]]»<ref>طیب البیان فی تفسیر القرآن، ج۷، ص۱۶۷.</ref>، ظاهراً الف و لام الجب [[عهد]] است یعنی چاه مخصوصی بوده و به قرینه {{متن قرآن|يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ}}<ref>«گوینده‌ای از آنان گفت: اگر می‌خواهید کاری بکنید یوسف را نکشید، او را در ژرفگاه چاه بیندازید تا کاروانی وی را بردارد» سوره یوسف، آیه ۱۰.</ref> در مسیر قافله بوده است. معروفیت چاهی که یوسف را به درون آن انداختند در تفسیر [[مجمع البیان فی تفسیر القرآن]]<ref>مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۲، ص۱۷.</ref> و [[مجمع البیان]]<ref>مجمع البیان، ج۵، ص۲۲۰.</ref> ذکر گردیده است<ref>از آیه شریف چنین استفاده می‌شود که اولاً این چاه معروف بوده است. ثانیاً سر راه کاروانیان و رهگذران بوده است زیرا بعید نیست الف و لام در «الجب» الف و لام عهد باشد.</ref>.

همچنین [[شیخ طبرسی]] در مجمع البیان از جمله {{متن قرآن|يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ}} نتیجه می‌گیرد که «چاه بر سر راه بوده است، نه در جای پرت و دور افتاده‌ای». «برخی معتقدند منظور از {{متن قرآن|غَيَابَتِ الْجُبِّ}} که در دو جای این داستان در [[قرآن]] آمده جای گاه مخصوصی بوده که در کناره چاه بالای سطح آب می‌کنده‌اند و جای نشیمن و استفاده از آب [[چاه]] بوده و این که یوسف را در آن جایگاه [[زندانی]] کردند، برای آن بود که نخواستند مستقیماً او را بکشند و از طرفی منظورشان را نیز عملی کرده باشند»<ref>محلاتی، تاریخ انبیا، ص۲۳۱.</ref>. «[[برادران یوسف]] که قصد کشتن او را نداشتند و یا حداقل حاضر نبودند که این کار را به دست خود انجام دهند، یوسف را در غیابه چاه انداختند (غیابه چاه، فضای وسیع‌تری از دهانه چاه است که در بالای سطح آب ایجاد می‌کنند تا به سهولت آب از چاه بر دارند) تا شاید رهگذران او را با خود ببرند»<ref>قصه‌های قرآن، محمد احمد جادالمولی، مصطفی زمانی، ص۱۲۵.</ref>.
«گویا مراد از غیابه الجب جائی باشد [[پایین‌تر]] از خاکریز چاه؛ زیرا اگر بنا بود یوسف را به قعر چاه بیافکنند هلاک می‌شد و به دست کاروانیان نمی‌افتاد و هر گاه به قعر چاه خشک می‌انداختند مورد توجه به مسافرین واقع نمی‌گردید»<ref>خزائلی، اعلام قرآن، ص۶۷۲.</ref>.

برخی نویسندگان این چاه را در سر راه مسافرین و منزلگاه کاروان‌ها دانسته‌اند<ref>ر.ک: بلاغی، قصص قرآن، چاپ چهاردهم، ص۸۸.</ref> برخی نویسندگان نوشته‌اند: [[پسران یعقوب]]، هر [[روز]] گوسفندان او را به چرآگاهی «قطیعه» نام در یک فرسنگی [[کنعان]] می‌بردند»<ref>ر.ک: ابواسحق بن منصور بن خلف نیشابوری، قصص الانبیاء، ص۲۲۲.</ref>.
[[شیخ طبرسی]] نقل کرده که برخی گفته‌اند: این چاه در بیابان دور افتاده و بی‌آب و علفی بوده و سر راه کاروانیان نبود و کاروانیان هم که سر چاه آمده و یوسف را بیرون آوردند<ref>محلاتی، تاریخ انبیاء، ص۳۳۰.</ref> راه گم کرده و [[بیراهه]] آمده بودند و به طور تصادفی از آنجا می‌گذاشتند.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۴۰۳.</ref>

==نشانی چاه==
با استناد به گفته نیشابوری نتیجه می‌گیریم که چرآگاهی که پسران یعقوب [[گله]] را به آنجا می‌بردند با کنعان یک فرسنگ فاصله داشته است همین نویسنده در صفحه ۱۵۵ کتاب خود یعنی قبل از مطلب گفته شده یادآور می‌شود: «چون از کنعان مقدار دو فرسنگ راه پیمودند و از [[شهر]] بیرون آمدند، به آن جای‌گاه رسیدند که چراگاه و [[چاه]] سار ایشان بود. آن هنگام یوسف پیش می‌دوید و [[بازی]] می‌کرد. پس برادرانش از پس او در آمدند و یک یک بر قفای او و پشت او زدند. او را [[دشنام]] می‌دادند و هریک از [[برادران]] که دستش به او می‌رسید کتکش می‌زد».
پس با این حساب چاه نیز از چراگاه یک فرسنگ فاصله داشته است. «در [[تفسیر روح البیان]] آمده است چاه مزبور در سه فرسخی [[کنعان]] قرار داشت که آن را [[شداد]] هنگام آباد کردن [[سرزمین]] [[اردن]]، حفر کرده بود و هفتاد ذرع یا بیش‌تر عمق داشت و مخروطی شکل هم بود یعنی دهانه آن تنگ و قعر آن فراخ بود»<ref>تفسیر روح البیان، ج۴، ص۲۳۳.</ref>. محمد احمد جاد [[المولی]] و همکارانش در اثر معروف قصه‌های [[قرآنی]]، از چاه [[بیت المقدس]] نام برده‌اند که جای مناسبی برای بیرون راندن یوسف از صحنه [[زندگی]] است<ref>تاریخ انبیا، محمد احمد جاد المولی، ترجمه مصطفی زمانی، ص۱۲۳.</ref>.

می‌بینید «در اینکه آن چاهی که یوسف را در میانش افکندند چه چاهی بوده و در کجا واقع است، [[اختلاف]] است که غزالی آن اقوال مختلفه را در تفسیرش بر [[سوره یوسف]] بیان و جمع‌آوری کرده است و از این قرار است: قولی بر این است که چاه را «شوادبن عاد» کنده، از حفره‌های او بود، قول دیگر آنکه آن چاه چاهی بوده که سام ابن نوح{{ع}} حفر کرده بود، او را {{عربی|جب الاحزان}} می‌گفتند و گفته شده که نام آن چاه دوثن بوده و در [[زمین]] اردن ما بین [[مدین]] و [[مصر]] واقع بوده و در روایتی است که چراگاه (اغنام) آنها دو فرسخ تا کنعان طول داشته و آن چاه، چاه ایشان بوده که آن را فضاء ادنی می‌گفتند که مراد زمین اردن است»<ref>زاهدی گلپایگانی، قصص شگفت‌انگیز قرآن مجید، ص۲۲۹.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۴۰۵.</ref>

==جمع‌بندی بحث==
کاروان در داستان یوسف و برادران، کاروانی بوده که از طرف مدین به جانب [[مصر]] رهسپار بوده، برخی نویسندگان<ref>مصطفی دباغ مصری، بلادنا، ج۳.</ref> می‌نویسند: خط [[سیر]] این کاروان از [[سوریه]] شروع می‌شده و از [[اردن]] می‌گذشته و از آنجا به طرف [[دریاچه طبریه]] و پس از آن به بیسان و دوثان عبور می‌کرد. (چاهی که یوسف را در آن انداخته‌اند در همین [[سرزمین]] دوثان است). و از آنجا به سبطیه و [[سامره]] و جلجولیه و یافا و غزه می‌گذشته و به مصر وارد می‌شده است و داستان به [[چاه]] انداختن یوسف در سال ۱۶۷۶ قبل از [[مسیح]] اتفاق افتاده است»<ref>بلاغی، قصص قرآن.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۴۰۷.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010430.jpg|22px]] [[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|'''اماکن جغرافیایی در قرآن''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:مکان‌ها در قرآن]]