جزیه در فقه سیاسی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* تشریع و مقدار جزیه */

2025-02-04T04:48:45Z

تشریع و مقدار جزیه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۸
خط ۶:		خط ۶:
	[[اهل ذمّه]] افرادی از [[اهل کتاب]] هستند که نه با [[مسلمانان]] می‌جنگند و نه [[اسلام]] می‌آورند و با محترم شمردن [[اسلام]] و آزار نرساندن به [[مسلمانان]]، در برابر حمایت [[دولت اسلامی]] از آنان و [[حقوق]] اجتماعی‌شان، مالیاتی از آنها دریافت می‌شود. [[جزیه]] سالی یک بار و فقط از مردان سالم و متمکن دریافت می‌شده و [[زنان]] و کودکان و [[بیماران]] و [[فقیران]] و پیران از کار افتاده از آن معاف بوده‌اند. [[میزان]] آن را یک [[دینار]] یا بسته به تمکن شخص ۱۲ تا ۴۸ [[درهم]] گفته‌اند<ref>[[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۲۱۰؛ [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص۷۲.</ref>.		[[اهل ذمّه]] افرادی از [[اهل کتاب]] هستند که نه با [[مسلمانان]] می‌جنگند و نه [[اسلام]] می‌آورند و با محترم شمردن [[اسلام]] و آزار نرساندن به [[مسلمانان]]، در برابر حمایت [[دولت اسلامی]] از آنان و [[حقوق]] اجتماعی‌شان، مالیاتی از آنها دریافت می‌شود. [[جزیه]] سالی یک بار و فقط از مردان سالم و متمکن دریافت می‌شده و [[زنان]] و کودکان و [[بیماران]] و [[فقیران]] و پیران از کار افتاده از آن معاف بوده‌اند. [[میزان]] آن را یک [[دینار]] یا بسته به تمکن شخص ۱۲ تا ۴۸ [[درهم]] گفته‌اند<ref>[[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۲۱۰؛ [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص۷۲.</ref>.

	== تشریع ~~و مقدار~~ جزیه ==		== تشریع جزیه ==
	[[قانون]] [[قرارداد]] جزیه، با نزول آیۀ {{متن قرآن\|قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ}}<ref>«با آن دسته از اهل کتاب که به خداوند و به روز بازپسین ایمان نمی‌آورند و آنچه را خداوند و پیامبرش حرام کرده‌اند حرام نمی‌دانند و به دین حق نمی‌گروند جنگ کنید تا به دست خود با خواری جزیه بپردازند» سوره توبه، آیه ۲۹.</ref>، در سال هشتم (و به قولی نهم) هجری [[تشریع]] و برای نخستین بار، دربارۀ [[مردم]] "[[نجران]]" به اجرا در آمده بود. مقدار جزیه، بر اساس [[روایات]]، متفاوت بود؛ به گونه‌ای که از طبقۀ [[فقیر]] ۱۲ درهم، از طبقۀ متوسّط ۲۴ درهم و از طبقۀ [[ثروتمند]] ۴۸ درهم دریافت می‌شد<ref>ابویعلی، احکام السلطانیه، ص۱۵۵؛ صبح الاعشی، ج۳، ص۴۵۸.</ref>. به طور کلّی، تعیین مقدار جزیه با نظر امام [[مسلمین]] می‌باشد<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۱۹۱. همو، "جزیه"، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ج۱، ص۸۴۰.</ref>.<ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص۷۲؛ [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۲۱۰.</ref>		[[قانون]] [[قرارداد]] جزیه، با نزول آیۀ {{متن قرآن\|قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ}}<ref>«با آن دسته از اهل کتاب که به خداوند و به روز بازپسین ایمان نمی‌آورند و آنچه را خداوند و پیامبرش حرام کرده‌اند حرام نمی‌دانند و به دین حق نمی‌گروند جنگ کنید تا به دست خود با خواری جزیه بپردازند» سوره توبه، آیه ۲۹.</ref>، در سال هشتم (و به قولی نهم) هجری [[تشریع]] و برای نخستین بار، دربارۀ [[مردم]] "[[نجران]]" به اجرا در آمده بود. مقدار جزیه، بر اساس [[روایات]]، متفاوت بود؛ به گونه‌ای که از طبقۀ [[فقیر]] ۱۲ درهم، از طبقۀ متوسّط ۲۴ درهم و از طبقۀ [[ثروتمند]] ۴۸ درهم دریافت می‌شد<ref>ابویعلی، احکام السلطانیه، ص۱۵۵؛ صبح الاعشی، ج۳، ص۴۵۸.</ref>. به طور کلّی، تعیین مقدار جزیه با نظر امام [[مسلمین]] می‌باشد<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۱۹۱. همو، "جزیه"، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ج۱، ص۸۴۰.</ref>.<ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص۷۲؛ [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۲۱۰.</ref>

Bahmani: /* مقدار جزیه */

2025-02-03T10:13:10Z

مقدار جزیه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۴۳
خط ۳۶:		خط ۳۶:

	اموالی که به عنوان جزیه به [[مسلمانان]] پرداخت می‌شود، نباید از چیزهایی باشد که از نظر [[اسلام]] فاقد [[ارزش]] مالی است. مانند مشروبات الکلی، خوک، آلات و ادوات موسیقی و ابزار و وسایلی که تنها در راه‌های [[نامشروع]] استفاده می‌شود. اما هرگاه پولی که از راه فروش این گونه اجناس عاید متحدین می‌شود از باب جزیه پرداخت شود، پذیرفته خواهد شد و [[مسئولیت]] آن تنها متوجه ذمیان می‌شود<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، باب ۷۰؛ جواهرالکلام، ج۲۱، ص۲۶۱.</ref>.		اموالی که به عنوان جزیه به [[مسلمانان]] پرداخت می‌شود، نباید از چیزهایی باشد که از نظر [[اسلام]] فاقد [[ارزش]] مالی است. مانند مشروبات الکلی، خوک، آلات و ادوات موسیقی و ابزار و وسایلی که تنها در راه‌های [[نامشروع]] استفاده می‌شود. اما هرگاه پولی که از راه فروش این گونه اجناس عاید متحدین می‌شود از باب جزیه پرداخت شود، پذیرفته خواهد شد و [[مسئولیت]] آن تنها متوجه ذمیان می‌شود<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، باب ۷۰؛ جواهرالکلام، ج۲۱، ص۲۶۱.</ref>.
	در موردی که جزیه به طور سرانه باید پرداخت شود چند گروه از ذمیان در عین بهره‌مندی از جمیع مزایا و [[حقوق]] [[قرارداد ذمه]]، از دادن جزیه معاف هستند. گروه اول، اطفال و افراد نابالغ تابع پدران خود هستند و تا به سن [[بلوغ]] نرسیده‌اند، از هر گونه مسئولیت معافند. گروه دوم، [[زنان]] که مسئولیت مالی ندارند و به [[تبعیت]] شوهران خود از جمیع مزایای قرارداد ذمه استفاده می‌کنند. گروه سوم، [[مستمندان]] و [[فقرا]] بنا به نظریه عده‌ای از [[فقها]] از جمله [[شیخ مفید]] و [[ابن جنید]] از پرداخت جزیه معافند؛ زیرا جزیه حقی است مانند [[زکات]] که با فرا رسیدن سال [[واجب]] می‌شود. بنابراین [[فقیری]] که فاقد قدرت پرداخت است، [[وظیفه]] نخواهد داشت. گروه چهارم، سالخوردگان و اقلیت‌های [[ناتوان]] نظر به این که خواه ناخواه در [[امنیت]] به سر می‌برند از پرداخت جزیه معاف می‌شوند. گروه پنجم، [[کشیشان]] و سایر [[روحانیون]] و دیرنشینیان و افرادی که به کار [[عبادت]] پرداخته‌اند، می‌توانند بدون هیچ گونه [[تعهد]] مالی در قرارداد ذمه شرکت کنند. گروه ششم، دیوانگان و کسانی که مشاعر خود را از دست داده و یا بر اثر [[ضعف]] [[ادراک]] و تشخیص، جزو بلها محسوب می‌شوند، تعهدی نداشته و از [[جزیه]] معاف هستند<ref>فقه سیاسی، ج۱۱، ص۱۱۵-۱۱۶، ص۱۱۸-۱۱۹، ص۱۲۱، ص۱۲۴، ص۱۳۰-۱۳۳.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)\| دانشنامه فقه سیاسی ج۱]]، ص ۵۸۳.</ref>		در موردی که جزیه به طور سرانه باید پرداخت شود چند گروه از ذمیان در عین بهره‌مندی از جمیع مزایا و [[حقوق]] [[قرارداد ذمه]]، از دادن جزیه معاف هستند. گروه اول، اطفال و افراد نابالغ تابع پدران خود هستند و تا به سن [[بلوغ]] نرسیده‌اند، از هر گونه مسئولیت معافند. گروه دوم، [[زنان]] که مسئولیت مالی ندارند و به [[تبعیت]] شوهران خود از جمیع مزایای قرارداد ذمه استفاده می‌کنند. گروه سوم، [[مستمندان]] و [[فقرا]] بنا به نظریه عده‌ای از [[فقها]] از جمله [[شیخ مفید]] و [[ابن جنید]] از پرداخت جزیه معافند؛ زیرا جزیه حقی است مانند [[زکات]] که با فرا رسیدن سال [[واجب]] می‌شود. بنابراین [[فقیری]] که فاقد قدرت پرداخت است، [[وظیفه]] نخواهد داشت. گروه چهارم، سالخوردگان و اقلیت‌های [[ناتوان]] نظر به این که خواه ناخواه در [[امنیت]] به سر می‌برند از پرداخت جزیه معاف می‌شوند. گروه پنجم، کشیشان و سایر [[روحانیون]] و دیرنشینیان و افرادی که به کار [[عبادت]] پرداخته‌اند، می‌توانند بدون هیچ گونه [[تعهد]] مالی در قرارداد ذمه شرکت کنند. گروه ششم، دیوانگان و کسانی که مشاعر خود را از دست داده و یا بر اثر [[ضعف]] [[ادراک]] و تشخیص، جزو بلها محسوب می‌شوند، تعهدی نداشته و از [[جزیه]] معاف هستند<ref>فقه سیاسی، ج۱۱، ص۱۱۵-۱۱۶، ص۱۱۸-۱۱۹، ص۱۲۱، ص۱۲۴، ص۱۳۰-۱۳۳.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)\| دانشنامه فقه سیاسی ج۱]]، ص ۵۸۳.</ref>

	== اقسام جزیه ==		== اقسام جزیه ==

Bahmani: /* مقدار جزیه */

2025-02-03T10:12:56Z

مقدار جزیه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۴۲
خط ۳۲:		خط ۳۲:

	در [[اسلام]] [[قانون]] قراراداد ذمه و تعیین [[میزان]] تعهد مالی بر اساس دو اصل عادلانه زیر تعیین می‌شود:		در [[اسلام]] [[قانون]] قراراداد ذمه و تعیین [[میزان]] تعهد مالی بر اساس دو اصل عادلانه زیر تعیین می‌شود:
	# ملاحظة [[وضع اقتصادی]] و تمکن متحدان و مراعات [[قدرت]] پرداخت افراد به طوری که هر فردی به تناسب وضع [[مالی]] خود موظف به پرداخت می‌شود.		# ملاحظة وضع اقتصادی و تمکن متحدان و مراعات [[قدرت]] پرداخت افراد به طوری که هر فردی به تناسب وضع [[مالی]] خود موظف به پرداخت می‌شود.
	# نظر و صلاحدید [[دولت]] [[مسئول]] [[اسلامی]] درباره تعیین مقدار [[جزیه]] بر اساس توافق و تراضی طرفین در متن [[قرارداد]] قید می‌شود و ممکن است این توافق تا حداقل امکانات مالی متحدین (ذمیان) کاهش یابد.		# نظر و صلاحدید [[دولت]] [[مسئول]] [[اسلامی]] درباره تعیین مقدار [[جزیه]] بر اساس توافق و تراضی طرفین در متن [[قرارداد]] قید می‌شود و ممکن است این توافق تا حداقل امکانات مالی متحدین (ذمیان) کاهش یابد.

	اموالی که به عنوان جزیه به [[مسلمانان]] پرداخت می‌شود، نباید از چیزهایی باشد که از نظر [[اسلام]] فاقد [[ارزش]] مالی است. مانند مشروبات الکلی، خوک، آلات و ادوات [[موسیقی]] و ابزار و وسایلی که تنها در راه‌های [[نامشروع]] استفاده می‌شود. اما هرگاه پولی که از راه فروش این گونه اجناس عاید متحدین می‌شود از باب جزیه پرداخت شود، پذیرفته خواهد شد و [[مسئولیت]] آن تنها متوجه ذمیان می‌شود<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، باب ۷۰؛ جواهرالکلام، ج۲۱، ص۲۶۱.</ref>.		اموالی که به عنوان جزیه به [[مسلمانان]] پرداخت می‌شود، نباید از چیزهایی باشد که از نظر [[اسلام]] فاقد [[ارزش]] مالی است. مانند مشروبات الکلی، خوک، آلات و ادوات موسیقی و ابزار و وسایلی که تنها در راه‌های [[نامشروع]] استفاده می‌شود. اما هرگاه پولی که از راه فروش این گونه اجناس عاید متحدین می‌شود از باب جزیه پرداخت شود، پذیرفته خواهد شد و [[مسئولیت]] آن تنها متوجه ذمیان می‌شود<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، باب ۷۰؛ جواهرالکلام، ج۲۱، ص۲۶۱.</ref>.
	در موردی که جزیه به طور سرانه باید پرداخت شود چند گروه از ذمیان در عین بهره‌مندی از جمیع مزایا و [[حقوق]] [[قرارداد ذمه]]، از دادن جزیه معاف هستند. گروه اول، اطفال و افراد نابالغ تابع [[پدران]] خود هستند و تا به سن [[بلوغ]] نرسیده‌اند، از هر گونه مسئولیت معافند. گروه دوم، [[زنان]] که مسئولیت مالی ندارند و به [[تبعیت]] شوهران خود از جمیع مزایای قرارداد ذمه استفاده می‌کنند. گروه سوم، [[مستمندان]] و [[فقرا]] بنا به نظریه عده‌ای از [[فقها]] از جمله [[شیخ مفید]] و [[ابن جنید]] از پرداخت جزیه معافند؛ زیرا جزیه حقی است مانند [[زکات]] که با فرا رسیدن سال [[واجب]] می‌شود. بنابراین [[فقیری]] که فاقد قدرت پرداخت است، [[وظیفه]] نخواهد داشت. گروه چهارم، سالخوردگان و اقلیت‌های [[ناتوان]] نظر به این که خواه ناخواه در [[امنیت]] به سر می‌برند از پرداخت جزیه معاف می‌شوند. گروه پنجم، [[کشیشان]] و سایر [[روحانیون]] و دیرنشینیان و افرادی که به کار [[عبادت]] پرداخته‌اند، می‌توانند بدون هیچ گونه [[تعهد]] مالی در قرارداد ذمه شرکت کنند. گروه ششم، دیوانگان و کسانی که مشاعر خود را از دست داده و یا بر اثر [[ضعف]] [[ادراک]] و تشخیص، جزو بلها محسوب می‌شوند، تعهدی نداشته و از [[جزیه]] معاف هستند<ref>فقه سیاسی، ج۱۱، ص۱۱۵-۱۱۶، ص۱۱۸-۱۱۹، ص۱۲۱، ص۱۲۴، ص۱۳۰-۱۳۳.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)\| دانشنامه فقه سیاسی ج۱]]، ص ۵۸۳.</ref>		در موردی که جزیه به طور سرانه باید پرداخت شود چند گروه از ذمیان در عین بهره‌مندی از جمیع مزایا و [[حقوق]] [[قرارداد ذمه]]، از دادن جزیه معاف هستند. گروه اول، اطفال و افراد نابالغ تابع پدران خود هستند و تا به سن [[بلوغ]] نرسیده‌اند، از هر گونه مسئولیت معافند. گروه دوم، [[زنان]] که مسئولیت مالی ندارند و به [[تبعیت]] شوهران خود از جمیع مزایای قرارداد ذمه استفاده می‌کنند. گروه سوم، [[مستمندان]] و [[فقرا]] بنا به نظریه عده‌ای از [[فقها]] از جمله [[شیخ مفید]] و [[ابن جنید]] از پرداخت جزیه معافند؛ زیرا جزیه حقی است مانند [[زکات]] که با فرا رسیدن سال [[واجب]] می‌شود. بنابراین [[فقیری]] که فاقد قدرت پرداخت است، [[وظیفه]] نخواهد داشت. گروه چهارم، سالخوردگان و اقلیت‌های [[ناتوان]] نظر به این که خواه ناخواه در [[امنیت]] به سر می‌برند از پرداخت جزیه معاف می‌شوند. گروه پنجم، [[کشیشان]] و سایر [[روحانیون]] و دیرنشینیان و افرادی که به کار [[عبادت]] پرداخته‌اند، می‌توانند بدون هیچ گونه [[تعهد]] مالی در قرارداد ذمه شرکت کنند. گروه ششم، دیوانگان و کسانی که مشاعر خود را از دست داده و یا بر اثر [[ضعف]] [[ادراک]] و تشخیص، جزو بلها محسوب می‌شوند، تعهدی نداشته و از [[جزیه]] معاف هستند<ref>فقه سیاسی، ج۱۱، ص۱۱۵-۱۱۶، ص۱۱۸-۱۱۹، ص۱۲۱، ص۱۲۴، ص۱۳۰-۱۳۳.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)\| دانشنامه فقه سیاسی ج۱]]، ص ۵۸۳.</ref>

	== اقسام جزیه ==		== اقسام جزیه ==

Bahmani در ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۱

2025-02-03T10:11:58Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۴۱
خط ۳۰:		خط ۳۰:

	بر امام جایز است در ضمن [[عقد]] ذمّه چیزهای دیگری را شرط کند مانند اینکه معاملات و مبادلات [[اقتصادی]] بین آنها برقرار باشد و یا اینکه [[مسلمانان]] در سال در اوقات معینی میهمان ذمّی‌ها باشند، البته میهمانی از سه [[روز]] نباید [[تجاوز]] کند. اگر [[کافر ذمی]] قبل از اتمام سال [[مسلمان]] شود جزیه از او ساقط می‌گردد<ref>[[ابوالفضل شکوری\|شکوری، ابوالفضل]]، [[فقه سیاسی اسلام (کتاب)\|فقه سیاسی اسلام]]، ص ۴۶۳.</ref>.		بر امام جایز است در ضمن [[عقد]] ذمّه چیزهای دیگری را شرط کند مانند اینکه معاملات و مبادلات [[اقتصادی]] بین آنها برقرار باشد و یا اینکه [[مسلمانان]] در سال در اوقات معینی میهمان ذمّی‌ها باشند، البته میهمانی از سه [[روز]] نباید [[تجاوز]] کند. اگر [[کافر ذمی]] قبل از اتمام سال [[مسلمان]] شود جزیه از او ساقط می‌گردد<ref>[[ابوالفضل شکوری\|شکوری، ابوالفضل]]، [[فقه سیاسی اسلام (کتاب)\|فقه سیاسی اسلام]]، ص ۴۶۳.</ref>.

			در [[اسلام]] [[قانون]] قراراداد ذمه و تعیین [[میزان]] تعهد مالی بر اساس دو اصل عادلانه زیر تعیین می‌شود:
			# ملاحظة [[وضع اقتصادی]] و تمکن متحدان و مراعات [[قدرت]] پرداخت افراد به طوری که هر فردی به تناسب وضع [[مالی]] خود موظف به پرداخت می‌شود.
			# نظر و صلاحدید [[دولت]] [[مسئول]] [[اسلامی]] درباره تعیین مقدار [[جزیه]] بر اساس توافق و تراضی طرفین در متن [[قرارداد]] قید می‌شود و ممکن است این توافق تا حداقل امکانات مالی متحدین (ذمیان) کاهش یابد.

			اموالی که به عنوان جزیه به [[مسلمانان]] پرداخت می‌شود، نباید از چیزهایی باشد که از نظر [[اسلام]] فاقد [[ارزش]] مالی است. مانند مشروبات الکلی، خوک، آلات و ادوات [[موسیقی]] و ابزار و وسایلی که تنها در راه‌های [[نامشروع]] استفاده می‌شود. اما هرگاه پولی که از راه فروش این گونه اجناس عاید متحدین می‌شود از باب جزیه پرداخت شود، پذیرفته خواهد شد و [[مسئولیت]] آن تنها متوجه ذمیان می‌شود<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، باب ۷۰؛ جواهرالکلام، ج۲۱، ص۲۶۱.</ref>.
			در موردی که جزیه به طور سرانه باید پرداخت شود چند گروه از ذمیان در عین بهره‌مندی از جمیع مزایا و [[حقوق]] [[قرارداد ذمه]]، از دادن جزیه معاف هستند. گروه اول، اطفال و افراد نابالغ تابع [[پدران]] خود هستند و تا به سن [[بلوغ]] نرسیده‌اند، از هر گونه مسئولیت معافند. گروه دوم، [[زنان]] که مسئولیت مالی ندارند و به [[تبعیت]] شوهران خود از جمیع مزایای قرارداد ذمه استفاده می‌کنند. گروه سوم، [[مستمندان]] و [[فقرا]] بنا به نظریه عده‌ای از [[فقها]] از جمله [[شیخ مفید]] و [[ابن جنید]] از پرداخت جزیه معافند؛ زیرا جزیه حقی است مانند [[زکات]] که با فرا رسیدن سال [[واجب]] می‌شود. بنابراین [[فقیری]] که فاقد قدرت پرداخت است، [[وظیفه]] نخواهد داشت. گروه چهارم، سالخوردگان و اقلیت‌های [[ناتوان]] نظر به این که خواه ناخواه در [[امنیت]] به سر می‌برند از پرداخت جزیه معاف می‌شوند. گروه پنجم، [[کشیشان]] و سایر [[روحانیون]] و دیرنشینیان و افرادی که به کار [[عبادت]] پرداخته‌اند، می‌توانند بدون هیچ گونه [[تعهد]] مالی در قرارداد ذمه شرکت کنند. گروه ششم، دیوانگان و کسانی که مشاعر خود را از دست داده و یا بر اثر [[ضعف]] [[ادراک]] و تشخیص، جزو بلها محسوب می‌شوند، تعهدی نداشته و از [[جزیه]] معاف هستند<ref>فقه سیاسی، ج۱۱، ص۱۱۵-۱۱۶، ص۱۱۸-۱۱۹، ص۱۲۱، ص۱۲۴، ص۱۳۰-۱۳۳.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)\| دانشنامه فقه سیاسی ج۱]]، ص ۵۸۳.</ref>

	== اقسام جزیه ==		== اقسام جزیه ==
خط ۴۶:		خط ۵۳:
	اما [[اراضی]] و زمین‌های متعلق به عموم [[جامعه اسلامی]] است، چه آنها که در جبهه حضور داشته‌اند و چه آنها که حضور نداشته‌اند و چه نسل موجود و چه نسل [[آینده]]، فرق نمی‌کند. شایان ذکر است که امام مسلمین، خمس را در [[مصالح]] [[امت]] و جامعه اسلامی مصرف می‌کند و او نماینده و تجسّم تمام [[امّت]] می‌باشد<ref>[[ابوالفضل شکوری\|شکوری، ابوالفضل]]، [[فقه سیاسی اسلام (کتاب)\|فقه سیاسی اسلام]]، ص ۴۶۶.</ref>		اما [[اراضی]] و زمین‌های متعلق به عموم [[جامعه اسلامی]] است، چه آنها که در جبهه حضور داشته‌اند و چه آنها که حضور نداشته‌اند و چه نسل موجود و چه نسل [[آینده]]، فرق نمی‌کند. شایان ذکر است که امام مسلمین، خمس را در [[مصالح]] [[امت]] و جامعه اسلامی مصرف می‌کند و او نماینده و تجسّم تمام [[امّت]] می‌باشد<ref>[[ابوالفضل شکوری\|شکوری، ابوالفضل]]، [[فقه سیاسی اسلام (کتاب)\|فقه سیاسی اسلام]]، ص ۴۶۶.</ref>

	== فلسفه اخذ جزیه ==		=== فلسفه اخذ جزیه ===
	کلمه “جزیه” یک واژه عربی است و از کلمات [[مجازات]] و جزا مشتق شده است که به معنای “پاداش” هستند<ref>کتاب التنبیه، ص۱۳۷ (حاشیه کتاب).</ref>. طبق این معنا، [[جزیه]]، [[پاداش]] و یا مالیاتی است که [[کفّار]] [[ذمی]] در مقابل سکونت خود در [[مملکت اسلامی]] و برای تأمین هزینه‌های [[دفاعی]]، [[امنیتی]] و امور عام‌المنفعه به [[دولت اسلامی]] پرداخت می‌کنند و پرداخت این پاداش و [[مالیات]]، عین [[عدالت]] و [[انصاف]] است.		کلمه “جزیه” یک واژه عربی است و از کلمات [[مجازات]] و جزا مشتق شده است که به معنای “پاداش” هستند<ref>کتاب التنبیه، ص۱۳۷ (حاشیه کتاب).</ref>. طبق این معنا، [[جزیه]]، [[پاداش]] و یا مالیاتی است که [[کفّار]] [[ذمی]] در مقابل سکونت خود در [[مملکت اسلامی]] و برای تأمین هزینه‌های [[دفاعی]]، [[امنیتی]] و امور عام‌المنفعه به [[دولت اسلامی]] پرداخت می‌کنند و پرداخت این پاداش و [[مالیات]]، عین [[عدالت]] و [[انصاف]] است.

خط ۵۸:		خط ۶۵:

	بنابراین، اهل ذمّه در مواقع ضروری که [[امام]] [[مسلمین]] آن را تشخیص داده باشد، باید در تأمین هزینه‌های [[دفاعی]] و تقویت یا نیروهای انسانی و مدافع [[اسلام]]، شرکت بکنند که مقتضای [[انصاف]] و [[عدالت]] نیز همین است<ref>[[ابوالفضل شکوری\|شکوری، ابوالفضل]]، [[فقه سیاسی اسلام (کتاب)\|فقه سیاسی اسلام]]، ص ۴۶۷.</ref>.		بنابراین، اهل ذمّه در مواقع ضروری که [[امام]] [[مسلمین]] آن را تشخیص داده باشد، باید در تأمین هزینه‌های [[دفاعی]] و تقویت یا نیروهای انسانی و مدافع [[اسلام]]، شرکت بکنند که مقتضای [[انصاف]] و [[عدالت]] نیز همین است<ref>[[ابوالفضل شکوری\|شکوری، ابوالفضل]]، [[فقه سیاسی اسلام (کتاب)\|فقه سیاسی اسلام]]، ص ۴۶۷.</ref>.

			رویه عملی در [[عصر نبوی]]{{صل}} و دوران [[علوی]] بر [[تساهل]] در امر جزیه و تسهیل بر [[اقلیت‌های دینی]] جاری بوده است و در مواردی که [[دولت اسلامی]] به هر دلیلی قادر به [[تأمین امنیت]] و حمایت نباشند، [[جزیه]] به پرداخت‌کنندگان آن بازگردانده می‌شود. شرایط و خصوصیات و [[میزان]] و نحوه پرداخت جزیه با [[رضایت]] طرفین [[قرارداد]] تعیین می‌شود. دولت اسلامی می‌تواند با وجود [[تعهد]] [[ذمیان]] در [[قرارداد ذمه]] از گرفتن آن صرف‌نظر کند. متداول‌ترین شکل جزیه این بوده که به صورت سرانه و سالیانه یک دینار گرفته می‌شده است. در مواردی مانند [[نصارای نجران]]، جزیه توسط [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} بخشیده شد. با پرداخت جزیه، [[اهل کتاب]] در مقابل استفاده از امکانات [[احساس]] [[حقارت]] نمی‌کنند و در مقابل حمایتی که برخوردار می‌شوند، نوعی [[مالیات]] می‌پردازند تا خود را سربار [[جامعه اسلامی]] و حقیر احساس نکنند. جزیه از شرایط الزامی قرارداد ذمه است و بدون آن قرارداد ذمه منعقد نمی‌شود اقلیت‌های کنونی موجود در [[دولت‌های اسلامی]] جزیه نمی‌دهند و مانند سایر [[شهروندان]] مالیات می‌دهند، پس دولت اسلامی در مقابل آنها تنها مسئولیت‌های [[شهروندی]] را بر عهده دارد و از معافیت‌های ناشی از قرارداد ذمه برخوردار نیستند چنان‌که از آنها سرباز گرفته می‌شود و مانند هر [[شهروند]] موظف به پرداخت [[مالیات‌ها]] هم هستند<ref>فقه سیاسی، ج۷، ص۶۲۱ – ۶۱۹.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۴۴۷.</ref>

	== تفاوت جزیه و خراج ==		== تفاوت جزیه و خراج ==

Bahmani: /* فلسفه اخذ جزیه */

2025-02-03T05:24:48Z

فلسفه اخذ جزیه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۵۴
خط ۴۶:		خط ۴۶:
	اما [[اراضی]] و زمین‌های متعلق به عموم [[جامعه اسلامی]] است، چه آنها که در جبهه حضور داشته‌اند و چه آنها که حضور نداشته‌اند و چه نسل موجود و چه نسل [[آینده]]، فرق نمی‌کند. شایان ذکر است که امام مسلمین، خمس را در [[مصالح]] [[امت]] و جامعه اسلامی مصرف می‌کند و او نماینده و تجسّم تمام [[امّت]] می‌باشد<ref>[[ابوالفضل شکوری\|شکوری، ابوالفضل]]، [[فقه سیاسی اسلام (کتاب)\|فقه سیاسی اسلام]]، ص ۴۶۶.</ref>		اما [[اراضی]] و زمین‌های متعلق به عموم [[جامعه اسلامی]] است، چه آنها که در جبهه حضور داشته‌اند و چه آنها که حضور نداشته‌اند و چه نسل موجود و چه نسل [[آینده]]، فرق نمی‌کند. شایان ذکر است که امام مسلمین، خمس را در [[مصالح]] [[امت]] و جامعه اسلامی مصرف می‌کند و او نماینده و تجسّم تمام [[امّت]] می‌باشد<ref>[[ابوالفضل شکوری\|شکوری، ابوالفضل]]، [[فقه سیاسی اسلام (کتاب)\|فقه سیاسی اسلام]]، ص ۴۶۶.</ref>

	=== فلسفه اخذ جزیه ===		== فلسفه اخذ جزیه ==
	کلمه “جزیه” یک واژه عربی است و از کلمات [[مجازات]] و جزا مشتق شده است که به معنای “پاداش” هستند<ref>کتاب التنبیه، ص۱۳۷ (حاشیه کتاب).</ref>. طبق این معنا، [[جزیه]]، [[پاداش]] و یا مالیاتی است که [[کفّار]] [[ذمی]] در مقابل سکونت خود در [[مملکت اسلامی]] و برای تأمین هزینه‌های [[دفاعی]]، [[امنیتی]] و امور عام‌المنفعه به [[دولت اسلامی]] پرداخت می‌کنند و پرداخت این پاداش و [[مالیات]]، عین [[عدالت]] و [[انصاف]] است.		کلمه “جزیه” یک واژه عربی است و از کلمات [[مجازات]] و جزا مشتق شده است که به معنای “پاداش” هستند<ref>کتاب التنبیه، ص۱۳۷ (حاشیه کتاب).</ref>. طبق این معنا، [[جزیه]]، [[پاداش]] و یا مالیاتی است که [[کفّار]] [[ذمی]] در مقابل سکونت خود در [[مملکت اسلامی]] و برای تأمین هزینه‌های [[دفاعی]]، [[امنیتی]] و امور عام‌المنفعه به [[دولت اسلامی]] پرداخت می‌کنند و پرداخت این پاداش و [[مالیات]]، عین [[عدالت]] و [[انصاف]] است.

Bahmani: /* تفاوت جزیه و خراج */

2025-02-03T05:24:32Z

تفاوت جزیه و خراج

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۵۴
خط ۶۶:		خط ۶۶:
	# جزیه بر خلاف خراج با اسلام آوردن [[اهل کتاب]] ساقط می‌گردد<ref>خلاف، ج۳، ص۲۳۹.</ref>.		# جزیه بر خلاف خراج با اسلام آوردن [[اهل کتاب]] ساقط می‌گردد<ref>خلاف، ج۳، ص۲۳۹.</ref>.

	گفتنی است، جزیه از مبدعات [[اسلام]] نبوده، بلکه یونانیان در حدود قرن پنجم پیش از میلاد، از [[مردم]] آسیای صغیر جزیه می‌گرفتند. [[رومیان]] نیز از [[ملل]] مغلوب، جزیه دریافت می‌کردند که مبلغ آن، هفت برابر جزیه‌ای بود که [[مسلمانان]] از [[ذمیان]] می‌گرفتند<ref>تاریخ سیاسی اسلام، ص۴۷۲؛ مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ج۲، ص۱۵۴۸.</ref>.<ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص۷۲.</ref>		گفتنی است، جزیه از مبدعات [[اسلام]] نبوده، بلکه یونانیان در حدود قرن پنجم پیش از میلاد، از [[مردم]] آسیای صغیر جزیه می‌گرفتند. [[رومیان]] نیز از [[ملل]] مغلوب، جزیه دریافت می‌کردند که مبلغ آن، هفت برابر جزیه‌ای بود که [[مسلمانان]] از ذمیان می‌گرفتند<ref>تاریخ سیاسی اسلام، ص۴۷۲؛ مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ج۲، ص۱۵۴۸.</ref>.<ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص۷۲.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: /* معناشناسی */

2025-02-03T05:24:09Z

معناشناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۵۴
خط ۲:		خط ۲:

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	جزیه در لغت مشتق از "[[جزاء]]" به معنای کفایت است<ref>المنجد، ص۹۰؛ مجمع البحرین، ج۱، ص۸۵.</ref> و در اصطلاح بر [[مالی]] اطلاق می‌شود که از سوی [[اهل کتاب]]، به [[امام]] و یا [[جانشین]] وی، به عنوان نوعی از [[مالیات]] سرانه، پرداخت می‌گردید و در مقابل، [[اهل کتاب]] از مزایای [[حکومت اسلامی]] نظیر تأمین جانی، مالی و مانند آن بهرمند می‌شدند<ref>ابویعلی، الاحکام السلطانیه، ص۱۵۴؛ حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۹۳.</ref>. نامگذاری جزیه یا از این جهت است که [[مال]] مزبور جزای بر کفرشان بوده؛ چراکه در حال خواری از آنان گرفته می‌شد و یا [[پاداش]] از [[امان دادن]] [[مسلمانان]] به آنان بوده است<ref>مجمع البحرین، ج۱، ص۸۵.</ref>. برخی [[جزیه]] را لغتی آرامی و برخی دیگر آن را معرّب گزیت (سرگزیت) فارسی می‌دانند. اصل آن "جزاء" به معنای کفایت ‌کردن است.		جزیه در لغت مشتق از "[[جزاء]]" به معنای کفایت است<ref>المنجد، ص۹۰؛ مجمع البحرین، ج۱، ص۸۵.</ref> و در اصطلاح بر [[مالی]] اطلاق می‌شود که از سوی [[اهل کتاب]]، به [[امام]] و یا [[جانشین]] وی، به عنوان نوعی از [[مالیات]] سرانه، پرداخت می‌گردید و در مقابل، [[اهل کتاب]] از مزایای [[حکومت اسلامی]] نظیر تأمین جانی، مالی و مانند آن بهرمند می‌شدند<ref>ابویعلی، الاحکام السلطانیه، ص۱۵۴؛ حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۹۳.</ref>. نامگذاری جزیه یا از این جهت است که [[مال]] مزبور جزای بر کفرشان بوده؛ چراکه در حال خواری از آنان گرفته می‌شد و یا [[پاداش]] از امان دادن [[مسلمانان]] به آنان بوده است<ref>مجمع البحرین، ج۱، ص۸۵.</ref>. برخی [[جزیه]] را لغتی آرامی و برخی دیگر آن را معرّب گزیت (سرگزیت) فارسی می‌دانند. اصل آن "جزاء" به معنای کفایت ‌کردن است.

	[[اهل ذمّه]] افرادی از [[اهل کتاب]] هستند که نه با [[مسلمانان]] می‌جنگند و نه [[اسلام]] می‌آورند و با محترم شمردن [[اسلام]] و آزار نرساندن به [[مسلمانان]]، در برابر حمایت [[دولت اسلامی]] از آنان و [[حقوق]] اجتماعی‌شان، مالیاتی از آنها دریافت می‌شود. [[جزیه]] سالی یک بار و فقط از مردان سالم و متمکن دریافت می‌شده و [[زنان]] و کودکان و [[بیماران]] و [[فقیران]] و پیران از کار افتاده از آن معاف بوده‌اند. [[میزان]] آن را یک [[دینار]] یا بسته به تمکن شخص ۱۲ تا ۴۸ [[درهم]] گفته‌اند<ref>[[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۲۱۰؛ [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص۷۲.</ref>.		[[اهل ذمّه]] افرادی از [[اهل کتاب]] هستند که نه با [[مسلمانان]] می‌جنگند و نه [[اسلام]] می‌آورند و با محترم شمردن [[اسلام]] و آزار نرساندن به [[مسلمانان]]، در برابر حمایت [[دولت اسلامی]] از آنان و [[حقوق]] اجتماعی‌شان، مالیاتی از آنها دریافت می‌شود. [[جزیه]] سالی یک بار و فقط از مردان سالم و متمکن دریافت می‌شده و [[زنان]] و کودکان و [[بیماران]] و [[فقیران]] و پیران از کار افتاده از آن معاف بوده‌اند. [[میزان]] آن را یک [[دینار]] یا بسته به تمکن شخص ۱۲ تا ۴۸ [[درهم]] گفته‌اند<ref>[[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۲۱۰؛ [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص۷۲.</ref>.

Bahmani: /* معناشناسی */

2025-02-03T05:23:59Z

معناشناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۵۳
خط ۲:		خط ۲:

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	جزیه در لغت مشتق از "[[جزاء]]" به معنای کفایت است<ref>المنجد، ص۹۰؛ مجمع البحرین، ج۱، ص۸۵.</ref> و در اصطلاح بر [[مالی]] اطلاق می‌شود که از سوی [[اهل کتاب]]، به [[امام]] و یا [[جانشین]] وی، به عنوان نوعی از [[مالیات]] سرانه، پرداخت می‌گردید و در مقابل، [[اهل کتاب]] از مزایای [[حکومت اسلامی]] نظیر [[تأمین ~~جانی]]،~~ مالی و مانند آن بهرمند می‌شدند<ref>ابویعلی، الاحکام السلطانیه، ص۱۵۴؛ حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۹۳.</ref>. نامگذاری جزیه یا از این جهت است که [[مال]] مزبور جزای بر کفرشان بوده؛ چراکه در حال خواری از آنان گرفته می‌شد و یا [[پاداش]] از [[امان دادن]] [[مسلمانان]] به آنان بوده است<ref>مجمع البحرین، ج۱، ص۸۵.</ref>. برخی [[جزیه]] را لغتی آرامی و برخی دیگر آن را معرّب گزیت (سرگزیت) فارسی می‌دانند. اصل آن "جزاء" به معنای کفایت ‌کردن است.		جزیه در لغت مشتق از "[[جزاء]]" به معنای کفایت است<ref>المنجد، ص۹۰؛ مجمع البحرین، ج۱، ص۸۵.</ref> و در اصطلاح بر [[مالی]] اطلاق می‌شود که از سوی [[اهل کتاب]]، به [[امام]] و یا [[جانشین]] وی، به عنوان نوعی از [[مالیات]] سرانه، پرداخت می‌گردید و در مقابل، [[اهل کتاب]] از مزایای [[حکومت اسلامی]] نظیر تأمین جانی، مالی و مانند آن بهرمند می‌شدند<ref>ابویعلی، الاحکام السلطانیه، ص۱۵۴؛ حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۹۳.</ref>. نامگذاری جزیه یا از این جهت است که [[مال]] مزبور جزای بر کفرشان بوده؛ چراکه در حال خواری از آنان گرفته می‌شد و یا [[پاداش]] از [[امان دادن]] [[مسلمانان]] به آنان بوده است<ref>مجمع البحرین، ج۱، ص۸۵.</ref>. برخی [[جزیه]] را لغتی آرامی و برخی دیگر آن را معرّب گزیت (سرگزیت) فارسی می‌دانند. اصل آن "جزاء" به معنای کفایت ‌کردن است.

	[[اهل ذمّه]] افرادی از [[اهل کتاب]] هستند که نه با [[مسلمانان]] می‌جنگند و نه [[اسلام]] می‌آورند و با محترم شمردن [[اسلام]] و آزار نرساندن به [[مسلمانان]]، در برابر حمایت [[دولت اسلامی]] از آنان و [[حقوق]] اجتماعی‌شان، مالیاتی از آنها دریافت می‌شود. [[جزیه]] سالی یک بار و فقط از مردان سالم و متمکن دریافت می‌شده و [[زنان]] و کودکان و [[بیماران]] و [[فقیران]] و پیران از کار افتاده از آن معاف بوده‌اند. [[میزان]] آن را یک [[دینار]] یا بسته به تمکن شخص ۱۲ تا ۴۸ [[درهم]] گفته‌اند<ref>[[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۲۱۰؛ [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص۷۲.</ref>.		[[اهل ذمّه]] افرادی از [[اهل کتاب]] هستند که نه با [[مسلمانان]] می‌جنگند و نه [[اسلام]] می‌آورند و با محترم شمردن [[اسلام]] و آزار نرساندن به [[مسلمانان]]، در برابر حمایت [[دولت اسلامی]] از آنان و [[حقوق]] اجتماعی‌شان، مالیاتی از آنها دریافت می‌شود. [[جزیه]] سالی یک بار و فقط از مردان سالم و متمکن دریافت می‌شده و [[زنان]] و کودکان و [[بیماران]] و [[فقیران]] و پیران از کار افتاده از آن معاف بوده‌اند. [[میزان]] آن را یک [[دینار]] یا بسته به تمکن شخص ۱۲ تا ۴۸ [[درهم]] گفته‌اند<ref>[[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۲۱۰؛ [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص۷۲.</ref>.

Bahmani در ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۲۳

2025-02-03T05:23:31Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* جزیه در واژه‌نامه فقه سیاسی */

2025-02-03T05:08:05Z

جزیه در واژه‌نامه فقه سیاسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۸
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	در [[فقه]] [[شیعه]] [[میزان]] آن بسته به نظر [[امام]] یا [[نایب]] اوست<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۱۹۱. همو، "جزیه"، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ج۱، ص۸۴۰.</ref>.<ref>[[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص:۲۱۰.</ref>.		در [[فقه]] [[شیعه]] [[میزان]] آن بسته به نظر [[امام]] یا [[نایب]] اوست<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۱۹۱. همو، "جزیه"، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ج۱، ص۸۴۰.</ref>.<ref>[[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص:۲۱۰.</ref>.

	== جزیه در واژه‌نامه فقه سیاسی ==		== [[جزیه]] در واژه‌نامه [[فقه سیاسی]] ==
	[[جزیه~~]]،~~ مشتق از "[[جزاء]]" به معنای [[کفایت]] است<ref>المنجد، ص۹۰؛ مجمع البحرین، ج۱، ص۸۵.</ref>. [[جزیه]] اصطلاحاً بر [[مالی]] اطلاق می‌شود که از سوی [[اهل کتاب]]، به [[امام]] و یا [[جانشین]] وی، به عنوان نوعی از [[مالیات]] سرانه، پرداخت می‌گردید و در مقابل، [[اهل کتاب]] از مزایای [[حکومت اسلامی]] نظیر ~~تأمین جانی،~~ [[~~مالی~~]] و مانند آن بهرمند می‌شدند<ref>ابویعلی، الاحکام السلطانیه، ص۱۵۴.</ref>. نامگذاری [[جزیه]] یا از این جهت است که [[مال]] مزبور جزای بر کفرشان بوده؛ ~~چرا که~~ در حال [[خواری]] از آنان گرفته می‌شد و یا [[پاداش]] از [[امان]] ~~دادن~~ [[مسلمانان]] به آنان بوده است<ref>مجمع البحرین، ج۱، ص۸۵.</ref>. [[قانون]] [[قرارداد]] ~~[[جزیه]]،~~ با [[نزول]] آیۀ {{متن قرآن\|قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ}}<ref>«با آن دسته از اهل کتاب که به خداوند و به روز بازپسین ایمان نمی‌آورند و آنچه را خداوند و پیامبرش حرام کرده‌اند حرام نمی‌دانند و به دین حق نمی‌گروند جنگ کنید تا به دست خود با خواری جزیه بپردازند» سوره توبه، آیه ۲۹.</ref>، در سال هشتم (و به قولی نهم) [[هجری]] [[تشریع]] و برای نخستین بار، دربارۀ [[مردم]] "[[نجران]]" به [[اجرا]] در آمده بود. مقدار ~~[[جزیه]]،~~ بر اساس [[روایات]]، متفاوت بود؛ به گونه‌ای که از طبقۀ [[فقیر]] ۱۲ ~~[[درهم]]،~~ از طبقۀ متوسّط ۲۴ [[درهم]] و از طبقۀ ~~ثروتمند ۴۸~~ [[~~درهم~~]] دریافت می‌شد<ref>ابویعلی، احکام السلطانیه، ص۱۵۵؛ صبح الاعشی، ج۳، ص۴۵۸.</ref>. به طور کلّی، [[تعیین]] مقدار [[جزیه]] با نظر [[امام]] [[مسلمین]] می‌باشد.		جزیه در لغت مشتق از "[[جزاء]]" به معنای کفایت است<ref>المنجد، ص۹۰؛ مجمع البحرین، ج۱، ص۸۵.</ref>. جزیه اصطلاحاً بر [[مالی]] اطلاق می‌شود که از سوی [[اهل کتاب]]، به [[امام]] و یا [[جانشین]] وی، به عنوان نوعی از [[مالیات]] سرانه، پرداخت می‌گردید و در مقابل، [[اهل کتاب]] از مزایای [[حکومت اسلامی]] نظیر [[تأمین جانی]]، مالی و مانند آن بهرمند می‌شدند<ref>ابویعلی، الاحکام السلطانیه، ص۱۵۴.</ref>. نامگذاری جزیه یا از این جهت است که [[مال]] مزبور جزای بر کفرشان بوده؛ چراکه در حال [[خواری]] از آنان گرفته می‌شد و یا [[پاداش]] از [[امان دادن]] [[مسلمانان]] به آنان بوده است<ref>مجمع البحرین، ج۱، ص۸۵.</ref>. [[قانون]] [[قرارداد]] جزیه، با [[نزول]] آیۀ {{متن قرآن\|قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ}}<ref>«با آن دسته از اهل کتاب که به خداوند و به روز بازپسین ایمان نمی‌آورند و آنچه را خداوند و پیامبرش حرام کرده‌اند حرام نمی‌دانند و به دین حق نمی‌گروند جنگ کنید تا به دست خود با خواری جزیه بپردازند» سوره توبه، آیه ۲۹.</ref>، در سال هشتم (و به قولی نهم) [[هجری]] [[تشریع]] و برای نخستین بار، دربارۀ [[مردم]] "[[نجران]]" به [[اجرا]] در آمده بود. مقدار جزیه، بر اساس [[روایات]]، متفاوت بود؛ به گونه‌ای که از طبقۀ [[فقیر]] ۱۲ درهم، از طبقۀ متوسّط ۲۴ درهم و از طبقۀ [[ثروتمند]] ۴۸ درهم دریافت می‌شد<ref>ابویعلی، احکام السلطانیه، ص۱۵۵؛ صبح الاعشی، ج۳، ص۴۵۸.</ref>. به طور کلّی، تعیین مقدار جزیه با نظر امام [[مسلمین]] می‌باشد.
	معاف‌شدگان از [[جزیه]] به قرار ذیل است:		معاف‌شدگان از جزیه به قرار ذیل است:
	# اطفال و افراد نابالغ؛		# [[اطفال]] و افراد نابالغ؛
	# [[زنان]] که [[مسؤولیت]] [[مالی]] ندارند؛		# [[زنان]] که [[مسؤولیت]] مالی ندارند؛
	# [[مستمندان]] و [[فقرا]]؛		# [[مستمندان]] و [[فقرا]]؛
	# سالخوردگان و افراد [[ناتوان]]؛		# سالخوردگان و افراد [[ناتوان]]؛
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	# دیوانگان<ref>ابویعلی، احکام السلطانیه، ص۱۵۵؛ المبسوط، ج۲، ص۴۰-۳۸؛ وسایل الشیعه، ج۱۱، ص۵۱؛ الاموال، ص۲۳.</ref>.		# دیوانگان<ref>ابویعلی، احکام السلطانیه، ص۱۵۵؛ المبسوط، ج۲، ص۴۰-۳۸؛ وسایل الشیعه، ج۱۱، ص۵۱؛ الاموال، ص۲۳.</ref>.

	تفاوت میان [[جزیه]] و [[خراج]] از این قرار است:		تفاوت میان جزیه و [[خراج]] از این قرار است:
	# [[جزیه]] نوعی [[مالیات]] سرانه و [[خراج]] [[مالیات]] بر [[اراضی]] است؛		# جزیه نوعی مالیات سرانه و [[خراج]] [[مالیات]] بر [[اراضی]] است؛
	# منبع [[جزیه]] از [[نص]] ([[قرآن]]) و [[خراج]] [[اجتهادی]] است؛		# منبع [[جزیه]] از [[نص]] ([[قرآن]]) و خراج [[اجتهادی]] است؛
	# اقلّ [[جزیه]] در [[شرع]] معین بوده و اکثر آن [[اجتهادی]] است، ولی [[خراج]] اکثرش شرعاً معین و اقلّش [[اجتهادی]] است؛		# اقلّ جزیه در [[شرع]] معین بوده و اکثر آن اجتهادی است، ولی خراج اکثرش شرعاً معین و اقلّش اجتهادی است؛
	# [[جزیه]] بر خلاف [[خراج]] با [[اسلام آوردن]] [[اهل کتاب]] ساقط می‌گردد<ref>خلاف، ج۳، ص۲۳۹.</ref>.		# جزیه بر خلاف خراج با [[اسلام آوردن]] [[اهل کتاب]] ساقط می‌گردد<ref>خلاف، ج۳، ص۲۳۹.</ref>.

	گفتنی است، [[جزیه]] از مبدعات [[اسلام]] نبوده، بلکه [[یونانیان]] در حدود [[قرن پنجم]] پیش از میلاد، از [[مردم]] [[آسیای صغیر]] [[جزیه]] می‌گرفتند.		گفتنی است، جزیه از مبدعات [[اسلام]] نبوده، بلکه [[یونانیان]] در حدود [[قرن پنجم]] پیش از میلاد، از [[مردم]] [[آسیای صغیر]] جزیه می‌گرفتند.
	[[رومیان]] نیز از [[ملل]] مغلوب، [[جزیه]] دریافت می‌کردند که مبلغ آن، هفت برابر جزیه‌ای بود که [[مسلمانان]] از ذمیان می‌گرفتند<ref>تاریخ سیاسی اسلام، ص۴۷۲؛ مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ج۲، ص۱۵۴۸.</ref><ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ~~ص ۷۲~~.</ref>.		[[رومیان]] نیز از [[ملل]] مغلوب، جزیه دریافت می‌کردند که مبلغ آن، هفت برابر جزیه‌ای بود که [[مسلمانان]] از [[ذمیان]] می‌گرفتند<ref>تاریخ سیاسی اسلام، ص۴۷۲؛ مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ج۲، ص۱۵۴۸.</ref><ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص۷۲.</ref>.

	== جزیه در فقه سیاسی اسلام ==		== جزیه در فقه سیاسی اسلام ==