جنگ نهروان در تاریخ اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari: /* تاریخ جنگ نهروان */

2023-11-28T10:47:39Z

تاریخ جنگ نهروان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۱۷
خط ۱۲۶:		خط ۱۲۶:
	[[ذوالثدیه]] و [[عبدالله راسبی]]: از لابه‌لای متون [[تاریخی]]، فراوان به دست می‌آید که پیکر بی‌جان ذوالثدیه را در میان کشته‌های خوارج پیدا کردند. او در اثنای جنگ و پیش از آن‌که به جنازه‌اش دست یابند، کشته شده بود.		[[ذوالثدیه]] و [[عبدالله راسبی]]: از لابه‌لای متون [[تاریخی]]، فراوان به دست می‌آید که پیکر بی‌جان ذوالثدیه را در میان کشته‌های خوارج پیدا کردند. او در اثنای جنگ و پیش از آن‌که به جنازه‌اش دست یابند، کشته شده بود.
	در یک متن [[تاریخی]]، برخلاف [[روایات]] مشهور، آمده که [[ذوالثدیه]] را زنده پیدا کردند، و سپس او را کشتند. [[عبدالله بن وهب راسبی]] هم در معرکه [[نبرد]] کشته نشد. مطابق این [[روایت]]، «[[ذوالثدیة]]؟		در یک متن [[تاریخی]]، برخلاف [[روایات]] مشهور، آمده که [[ذوالثدیه]] را زنده پیدا کردند، و سپس او را کشتند. [[عبدالله بن وهب راسبی]] هم در معرکه [[نبرد]] کشته نشد. مطابق این [[روایت]]، «[[ذوالثدیة]]؟
	ناقص الخلقه در زیر پل پنهان شد... علی{{ع}} [[فرمان]] داد که او را پیدا کنند. او [[سوگند]] خورد که [[پیامبر خدا]]{{صل}} [[دروغ]] نگفته است. اسب [[رسول خدا]]{{صل}} بانگ برآورد و چون نگریستند، ذوالثدیه را زیر پل دیدند. او را بیرون آوردند و کشتند. عبدالله بن وهب راسبی پیش از آغاز [[جنگ]] بازگشت»<ref>مقدسی، طاهر بن مطهر، البدء والتاریخ، ج۵، ص۱۳۶ - ۱۳۷.</ref>.		ناقص الخلقه در زیر پل پنهان شد... علی{{ع}} [[فرمان]] داد که او را پیدا کنند. او [[سوگند]] خورد که [[پیامبر خدا]]{{صل}} [[دروغ]] نگفته است. اسب [[رسول خدا]]{{صل}} بانگ برآورد و چون نگریستند، ذوالثدیه را زیر پل دیدند. او را بیرون آوردند و کشتند. عبدالله بن وهب راسبی پیش از آغاز [[جنگ]] بازگشت»<ref>مقدسی، طاهر بن مطهر، البدء والتاریخ، ج۵، ص۱۳۶ - ۱۳۷.</ref>.

	چند نکته در این باره قابل توجه است: ۱. نمی‌توان این بخش از روایت را دروغ دانست که می‌گوید ذوالثدیه را زنده بیرون آوردند و بعد او را کشتند. این مطلب، محتمل و معقول است.۲. این بخش روایت که عبدالله بن وهب راسبی پیش از آغاز جنگ بازگشت، برخلاف [[اجماع]] [[مورخان]] است. به نظر می‌رسد [[راوی]]، [[عبدالله بن الکواء]] را به [[اشتباه]] [[عبدالله بن وهب]] نقل کرده باشد؛ زیرا عبدالله بن الکواء بود که پیش از شروع جنگ بازگشت، نه عبدالله وهب راسبی. ۳. [[امام علی]]{{ع}} بیان می‌کند که وقتی از ذوالثدیه خبر می‌دهد، بر اساس [[اجتهاد]] و [[رأی]] شخصی خود سخن نمی‌گوید، بلکه این مطلب را از رسول خدا{{صل}} نقل می‌کند.... آن حضرت بارها تأکید کرده است که کمک گرفتن از اسب [[پیامبر]] و [[راهنمایی]] او برای یافتن ذوالثدیه، بیان‌گر آن است که این نیز یک [[امر غیبی]] است و [[هدف]] آن تأکید و تقویت [[یقین]] [[مردم]] در [[حقانیت]] موضع امیرالمؤمنین علی{{ع}} است. [[طبری]] روایتی نقل می‌کند که طبق آن، وقتی ناقص‌الخلقه را پیدا کردند و علی{{ع}} را از آن باخبر ساختند، علی گفت: «دست ناقص‌الخلقه او را ببرید و برای من بیاورید. پس چون آن را برایش آوردند، آن را به دست گرفت و بالا برد. آن‌گاه گفت: به [[خدا]] سوگند، نه [[دروغ]] گفتم و نه به من دروغ گفته شد<ref>طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم والرسل والملوک، ج۴، ص۶۹.</ref>. ما در [[صحت]] این [[روایت]] تردید داریم؛ زیرا این کار، نوعی [[مثله کردن]] است و [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} کسی نبود که مرتکب چنین عمل ناروایی در [[حق]] کشتگان شود.		چند نکته در این باره قابل توجه است: ۱. نمی‌توان این بخش از روایت را دروغ دانست که می‌گوید ذوالثدیه را زنده بیرون آوردند و بعد او را کشتند. این مطلب، محتمل و معقول است.۲. این بخش روایت که عبدالله بن وهب راسبی پیش از آغاز جنگ بازگشت، برخلاف [[اجماع]] [[مورخان]] است. به نظر می‌رسد [[راوی]]، [[عبدالله بن الکواء]] را به [[اشتباه]] [[عبدالله بن وهب]] نقل کرده باشد؛ زیرا عبدالله بن الکواء بود که پیش از شروع جنگ بازگشت، نه عبدالله وهب راسبی. ۳. [[امام علی]]{{ع}} بیان می‌کند که وقتی از ذوالثدیه خبر می‌دهد، بر اساس [[اجتهاد]] و [[رأی]] شخصی خود سخن نمی‌گوید، بلکه این مطلب را از رسول خدا{{صل}} نقل می‌کند.... آن حضرت بارها تأکید کرده است که کمک گرفتن از اسب [[پیامبر]] و [[راهنمایی]] او برای یافتن ذوالثدیه، بیان‌گر آن است که این نیز یک [[امر غیبی]] است و [[هدف]] آن تأکید و تقویت [[یقین]] [[مردم]] در [[حقانیت]] موضع امیرالمؤمنین علی{{ع}} است. [[طبری]] روایتی نقل می‌کند که طبق آن، وقتی ناقص‌الخلقه را پیدا کردند و علی{{ع}} را از آن باخبر ساختند، علی گفت: «دست ناقص‌الخلقه او را ببرید و برای من بیاورید. پس چون آن را برایش آوردند، آن را به دست گرفت و بالا برد. آن‌گاه گفت: به [[خدا]] سوگند، نه [[دروغ]] گفتم و نه به من دروغ گفته شد<ref>طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم والرسل والملوک، ج۴، ص۶۹.</ref>. ما در [[صحت]] این [[روایت]] تردید داریم؛ زیرا این کار، نوعی [[مثله کردن]] است و [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} کسی نبود که مرتکب چنین عمل ناروایی در [[حق]] کشتگان شود.

Jaafari: /* منابع */

2023-11-28T10:47:21Z

منابع

نمایش تغییرات

Msadeq در ‏۲۷ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۱۹

2023-06-27T05:19:59Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۴۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = جنگ نهروان\| عنوان مدخل = جنگ نهروان\| مداخل مرتبط = [[جنگ نهروان در نهج البلاغه]] - [[جنگ نهروان در تاریخ اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}
	\| موضوع مرتبط = جنگ نهروان
	\| عنوان مدخل = جنگ نهروان
	\| مداخل مرتبط = [[جنگ نهروان در نهج البلاغه]] - [[جنگ نهروان در تاریخ اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =
	}}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	پس از اینکه واقعه [[حکمیت]] با [[نیرنگ]] [[عمرو بن عاص]] برای [[جهان اسلام]] بی‌نتیجه گشت و [[معاویه]] هم چنان به عنوان [[حاکم]] [[شورشی]] [[سرزمین شام]] و [[خون‌خواه]] [[عثمان]] باقی ماند، [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} تصمیم به [[بسیج]] نیروی سراسری به منظور یکسره کردن کار معاویه گرفت؛ اما [[مردم کوفه]] رغبتی نشان ندادند. آن حضرت در جمع سران هفت ناحیه یا هفت دسته [[قبایل]] متشکل در [[کوفه]] سخنانی ایراد فرمود که باعث [[پشیمانی]] سران مرکز [[خلافت]] و اعلام آمادگی آنها در [[یاری]] امیرالمؤمنین{{ع}} شد. سپس آمار [[رزمندگان]] خود را تهیه و به آن حضرت ارائه کردند.		پس از اینکه واقعه [[حکمیت]] با [[نیرنگ]] [[عمرو بن عاص]] برای [[جهان اسلام]] بی‌نتیجه گشت و [[معاویه]] هم چنان به عنوان [[حاکم]] [[شورشی]] [[سرزمین شام]] و [[خون‌خواه]] [[عثمان]] باقی ماند، [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} تصمیم به [[بسیج]] نیروی سراسری به منظور یکسره کردن کار معاویه گرفت؛ اما [[مردم کوفه]] رغبتی نشان ندادند. آن حضرت در جمع سران هفت ناحیه یا هفت دسته [[قبایل]] متشکل در [[کوفه]] سخنانی ایراد فرمود که باعث [[پشیمانی]] سران مرکز [[خلافت]] و اعلام آمادگی آنها در [[یاری]] امیرالمؤمنین{{ع}} شد. سپس آمار [[رزمندگان]] خود را تهیه و به آن حضرت ارائه کردند.
خط ۱۱:		خط ۵:
	بسیج نیرو به گونه‌ای انجام شد که رزمندگان کوفه [[فرزندان]]، [[غلامان]] و وابستگان (حلفای) خود را آماده حرکت کردند و گفتند که هیچ‌کس نباید جا بماند. شمار جنگجویان اصلی کوفه چهل هزار نفر و تعداد فرزندان آنها که به سن [[جنگ]] کردن رسیده بودند، هفده هزار تن و غلامان و وابستگان [[کوفیان]]، هشت هزار نفر آمار داده شد. سران کوفه به [[امیرمؤمنان]]{{ع}} گفتند: نام جنگجویان و فرزندان ایشان را که به سن [[رشد]] رسیده‌اند و توان [[جنگیدن]] دارند، نوشته و اعلام داشته‌ایم که با ما حرکت کنند و عده‌ای که توان جنگ نداشتند، باقی می‌مانند تا به کارهای لازم مشغول شوند. همچنین سه هزار و دویست نفر از [[بصره]] به آن حضرت پیوستند<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی\|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)\|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص ۲۳۸.</ref>.		بسیج نیرو به گونه‌ای انجام شد که رزمندگان کوفه [[فرزندان]]، [[غلامان]] و وابستگان (حلفای) خود را آماده حرکت کردند و گفتند که هیچ‌کس نباید جا بماند. شمار جنگجویان اصلی کوفه چهل هزار نفر و تعداد فرزندان آنها که به سن [[جنگ]] کردن رسیده بودند، هفده هزار تن و غلامان و وابستگان [[کوفیان]]، هشت هزار نفر آمار داده شد. سران کوفه به [[امیرمؤمنان]]{{ع}} گفتند: نام جنگجویان و فرزندان ایشان را که به سن [[رشد]] رسیده‌اند و توان [[جنگیدن]] دارند، نوشته و اعلام داشته‌ایم که با ما حرکت کنند و عده‌ای که توان جنگ نداشتند، باقی می‌مانند تا به کارهای لازم مشغول شوند. همچنین سه هزار و دویست نفر از [[بصره]] به آن حضرت پیوستند<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی\|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)\|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص ۲۳۸.</ref>.

	اما کسانی که [[حکمیت]] را بر [[امام علی]]{{ع}} [[تحمیل]] کردند، از [[رأی]] خود پشیمان شده، پذیرش حکمیت را [[کفر]] دانستند و [[توبه]] کردند و از حضرت نیز خواستند توبه کند، [[معاهده]] با [[معاویه]] را برهم بزند و [[جنگ]] را از سر بگیرد. برخی از مهم‌ترین این افراد عبارت بودند از: [[عبدالله بن وهب راسبی]]، [[عبدالله بن کواء]]، [[حرقوص بن زهیر]] و [[شبث بن ربعی]]. با سخنرانی‌های روشنگرانه امام علی{{ع}}، عده‌ای از [[خوارج]] جدا شدند و به [[امام]] پیوستند باقی مانده آنان [[سال ۳۸ق]] در [[حروریه]]<ref>حرورا نام مکانی نزدیکی کوفه است، که چون خوارج به آنجا رفتند و به همین جهت «حروریه» نامیده شد.</ref> با [[شعار]] {{متن حدیث\|لَا حُكْمَ إِلَّا لِلَّهِ‌}} اعلام جنگ کردند<ref>طبری، تاریخ، ج۵، ص۵۷؛ ابن اثیر، الکامل، ج۳، ص۱۰۹۹. نهروان منطقه‌ای گسترده میان بغداد و واسط بود.</ref> و به [[نهروان]] رفتند<ref>گروه تاریخ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)\|تاریخ اسلام بخش اول ج۲]] ص ۵۶.</ref>.		اما کسانی که [[حکمیت]] را بر [[امام علی]]{{ع}} [[تحمیل]] کردند، از [[رأی]] خود پشیمان شده، پذیرش حکمیت را [[کفر]] دانستند و [[توبه]] کردند و از حضرت نیز خواستند توبه کند، [[معاهده]] با [[معاویه]] را برهم بزند و [[جنگ]] را از سر بگیرد. برخی از مهم‌ترین این افراد عبارت بودند از: [[عبدالله بن وهب راسبی]]، [[عبدالله بن کواء]]، [[حرقوص بن زهیر]] و [[شبث بن ربعی]]. با سخنرانی‌های روشنگرانه امام علی{{ع}}، عده‌ای از [[خوارج]] جدا شدند و به [[امام]] پیوستند باقی مانده آنان سال ۳۸ق در [[حروریه]]<ref>حرورا نام مکانی نزدیکی کوفه است، که چون خوارج به آنجا رفتند و به همین جهت «حروریه» نامیده شد.</ref> با [[شعار]] {{متن حدیث\|لَا حُكْمَ إِلَّا لِلَّهِ‌}} اعلام جنگ کردند<ref>طبری، تاریخ، ج۵، ص۵۷؛ ابن اثیر، الکامل، ج۳، ص۱۰۹۹. نهروان منطقه‌ای گسترده میان بغداد و واسط بود.</ref> و به [[نهروان]] رفتند<ref>گروه تاریخ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)\|تاریخ اسلام بخش اول ج۲]] ص ۵۶.</ref>.

	لذا به امیرالمؤمنین{{ع}} خبر رسید که بعضی کوفیان می‌گویند بهتر بود اول به جنگ [[خوارج]] می‌رفتیم و پس از [[فراغت]] از آنها به سوی [[منحرفان]] [[شام]] حرکت می‌کردیم. [[حضرت علی]]{{ع}} در میان آنها به سخن ایستاد و فرمود: «شنیدم که گفته‌اند بهتر بود شما را به سوی خوارج که بر [[ضد]] من [[قیام]] کرده‌اند، می‌بردم و از آنها شروع می‌کردیم، سپس به سوی منحرفان شام می‌رفتیم؛ اما به نظر من منحرفان شام از خوارج مهمترند. سخن از اینها را رها کنید و به طرف کسانی برویم که با شما می‌جنگند؛ زیرا [[ملوک]] اگر [[جبار]] شوند، [[بندگان خدا]] را [[بنده]] خود می‌کنند»<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی\|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)\|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص ۲۳۸.</ref>.		لذا به امیرالمؤمنین{{ع}} خبر رسید که بعضی کوفیان می‌گویند بهتر بود اول به جنگ [[خوارج]] می‌رفتیم و پس از [[فراغت]] از آنها به سوی [[منحرفان]] [[شام]] حرکت می‌کردیم. [[حضرت علی]]{{ع}} در میان آنها به سخن ایستاد و فرمود: «شنیدم که گفته‌اند بهتر بود شما را به سوی خوارج که بر [[ضد]] من [[قیام]] کرده‌اند، می‌بردم و از آنها شروع می‌کردیم، سپس به سوی منحرفان شام می‌رفتیم؛ اما به نظر من منحرفان شام از خوارج مهمترند. سخن از اینها را رها کنید و به طرف کسانی برویم که با شما می‌جنگند؛ زیرا [[ملوک]] اگر [[جبار]] شوند، [[بندگان خدا]] را [[بنده]] خود می‌کنند»<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی\|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)\|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص ۲۳۸.</ref>.
خط ۴۹:		خط ۴۳:
	خوارج در [[روز]] دهم [[شوال]] با [[عبدالله بن وهب]] که به [[ذوالثفنات]]<ref>ثفنه به معنی پینه آمده است و به احتمال قوی این عنوان را از این جهت به او داده بودند که او مدام در حال خواندن نماز بود و از بس که عبادت می‌کرد و نماز می‌خواند پیشانی او پینه‌ها بسته بود. (نگارنده)</ref> معروف بود، [[بیعت]] کردند. سپس عبدالله بن وهب برای [[مردم بصره]] که هم‌عقیده او بودند، [[نامه]] نوشت و اتفاقات رخ داده را بیان کرد و آنان را [[ترغیب]] کرد که به خوارج بپیوندند.		خوارج در [[روز]] دهم [[شوال]] با [[عبدالله بن وهب]] که به [[ذوالثفنات]]<ref>ثفنه به معنی پینه آمده است و به احتمال قوی این عنوان را از این جهت به او داده بودند که او مدام در حال خواندن نماز بود و از بس که عبادت می‌کرد و نماز می‌خواند پیشانی او پینه‌ها بسته بود. (نگارنده)</ref> معروف بود، [[بیعت]] کردند. سپس عبدالله بن وهب برای [[مردم بصره]] که هم‌عقیده او بودند، [[نامه]] نوشت و اتفاقات رخ داده را بیان کرد و آنان را [[ترغیب]] کرد که به خوارج بپیوندند.

	~~[[بسم الله الرحمن الرحیم]]~~. از [[عبدالله بن وهب]]، [[یزید بن حصین]]، [[حرقوص بن زهیر]] و [[شریح بن ابی‌اوفی]] به هرکس از [[مؤمنان]] و [[مسلمانان]] [[بصره]] که این نامه ما به دست ایشان برسد. [[درود]] بر شما. ما خداوندی را که خدایی جز او نیست [[ستایش]] می‌کنیم. خداوندی که محبوب‌ترین [[بندگان]] خود را کسانی قرار داده است که به کتاب او بیشتر عمل کنند و در راه [[حق]] و [[اطاعت]] از آن پایدارتر باشند و از همه برای [[رضایت]] او بیشتر [[جهاد]] کنند. همانا [[اصحاب]] ما کسانی را در [[فرمان خدا]] داور ساختند که به غیر آنچه [[کتاب خدا]] و [[سنت پیامبر]]{{صل}} بود، [[حکم]] کردند و به این جهت [[کافر]] شدند و از [[راه راست]] [[منحرف]] گشتند ما و ایشان از یکدیگر جدا شدیم و [[عهد]] و [[پیمان]] بر یک‌سو نهادیم که [[خداوند]] [[خیانت‌کاران]] را [[دوست]] نمی‌دارد و ما کنار پل [[نهروان]] جمع شده‌ایم. شما هم به ما ملحق شوید که خدایتان شما را [[رحمت]] کند تا بتوانید بهره خود را از [[ثواب]] و [[پاداش الهی]] بگیرید و [[امربه‌معروف و نهی از منکر]] کنید و این [[نامه]] ما به سوی شما، همراه یکی از [[برادران]] [[متدین]] و [[امین]] شماست. از هرچه می‌خواهید از او بپرسید و [[رأی]] و نظر خود را برای ما بنویسید. والسّلام<ref>الاخبار الطوال، ص۲۴۹.</ref>.		{{متن قرآن\|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}}<ref>«به نام خداوند بخشنده بخشاینده» سوره فاتحه، آیه ۱.</ref>؛ از [[عبدالله بن وهب]]، [[یزید بن حصین]]، [[حرقوص بن زهیر]] و [[شریح بن ابی‌اوفی عبسی]] به هرکس از [[مؤمنان]] و [[مسلمانان]] [[بصره]] که این نامه ما به دست ایشان برسد. [[درود]] بر شما. ما خداوندی را که خدایی جز او نیست [[ستایش]] می‌کنیم. خداوندی که محبوب‌ترین [[بندگان]] خود را کسانی قرار داده است که به کتاب او بیشتر عمل کنند و در راه [[حق]] و [[اطاعت]] از آن پایدارتر باشند و از همه برای [[رضایت]] او بیشتر [[جهاد]] کنند. همانا [[اصحاب]] ما کسانی را در [[فرمان خدا]] داور ساختند که به غیر آنچه [[کتاب خدا]] و [[سنت پیامبر]]{{صل}} بود، [[حکم]] کردند و به این جهت [[کافر]] شدند و از [[راه راست]] [[منحرف]] گشتند ما و ایشان از یکدیگر جدا شدیم و [[عهد]] و [[پیمان]] بر یک‌سو نهادیم که [[خداوند]] [[خیانت‌کاران]] را [[دوست]] نمی‌دارد و ما کنار پل [[نهروان]] جمع شده‌ایم. شما هم به ما ملحق شوید که خدایتان شما را [[رحمت]] کند تا بتوانید بهره خود را از [[ثواب]] و [[پاداش الهی]] بگیرید و [[امربه‌معروف و نهی از منکر]] کنید و این [[نامه]] ما به سوی شما، همراه یکی از [[برادران]] [[متدین]] و [[امین]] شماست. از هرچه می‌خواهید از او بپرسید و [[رأی]] و نظر خود را برای ما بنویسید. والسّلام<ref>الاخبار الطوال، ص۲۴۹.</ref>.

	سران [[خوارج]]، نامه را با [[عبدالله بن سعد عبسی]] همراه کردند و او خود را به [[بصره]] و نامه را به [[یاران]] خود رسانید. [[خوارج بصره]] جمع شدند و نامه را خواندند و در پاسخ نوشتند: «نامه شما را دریافت کردیم. [[فکر]] ما نیز همان بود که شما گفته‌اید. شما بر راهی گرد آمده‌اید که [[اطاعت خداوند]] را در پی دارد. ما به‌زودی به شما ملحق خواهیم شد»<ref>امامت و سیاست، ص۱۷۱.</ref>.		سران [[خوارج]]، نامه را با [[عبدالله بن سعد عبسی]] همراه کردند و او خود را به [[بصره]] و نامه را به [[یاران]] خود رسانید. [[خوارج بصره]] جمع شدند و نامه را خواندند و در پاسخ نوشتند: «نامه شما را دریافت کردیم. [[فکر]] ما نیز همان بود که شما گفته‌اید. شما بر راهی گرد آمده‌اید که [[اطاعت خداوند]] را در پی دارد. ما به‌زودی به شما ملحق خواهیم شد»<ref>امامت و سیاست، ص۱۷۱.</ref>.
خط ۶۰:		خط ۵۴:

	==[[فرماندهان]] [[نهروان]]==		==[[فرماندهان]] [[نهروان]]==
	[[امام علی]]{{ع}} هنگام [[جنگ نهروان]] تصمیم داشت به [[جنگ]] [[معاویه]] برود که به پیشنهاد شماری از یارانش مجبور شد به جنگ [[خوارج]] برود. ایشان [[حارث بن مره عبدی]] را برای [[اتمام حجت]] پیش خوارج فرستاد که او را کشتند و علی{{ع}} مجبور شد با آنها بجنگد و [[سپاه]] خود را به شرح ذیل [[سازمان‌دهی]] کرد. در این [[نبرد]]، خبری از فرمان‌دهی [[قبایل]] نیست، جز [[اهل کوفه]]. به همین جهت نام شش [[فرمانده]] حضرت در [[تاریخ طبری]]<ref>تاریخ طبری، ج۴، ص۶۳.</ref>، [[الامامة و ~~السّیاسه~~]]<ref>ابن قتیبه، الإمامة والسّیاسه، ج۱، ص۱۶۹.</ref> و [[أخبار ~~الطّوال~~]]<ref>الأخبار الطّوال، ص۲۱۰ و مترجم، ص۲۵۶.</ref> به شرح ذیل آمده است که همه شناخته شده بودند.		[[امام علی]]{{ع}} هنگام [[جنگ نهروان]] تصمیم داشت به [[جنگ]] [[معاویه]] برود که به پیشنهاد شماری از یارانش مجبور شد به جنگ [[خوارج]] برود. ایشان [[حارث بن مره عبدی]] را برای [[اتمام حجت]] پیش خوارج فرستاد که او را کشتند و علی{{ع}} مجبور شد با آنها بجنگد و [[سپاه]] خود را به شرح ذیل [[سازمان‌دهی]] کرد. در این [[نبرد]]، خبری از فرمان‌دهی [[قبایل]] نیست، جز [[اهل کوفه]]. به همین جهت نام شش [[فرمانده]] حضرت در [[تاریخ طبری]]<ref>تاریخ طبری، ج۴، ص۶۳.</ref>، [[الامامة و السیاسه (کتاب)\|الامامة و السیاسه]]<ref>ابن قتیبه، الإمامة والسّیاسه، ج۱، ص۱۶۹.</ref> و [[أخبار الطوال (کتاب)\|أخبار الطوال]]<ref>الأخبار الطّوال، ص۲۱۰ و مترجم، ص۲۵۶.</ref> به شرح ذیل آمده است که همه شناخته شده بودند.

	در آغاز [[پرچم]] [[امان]] را در [[اختیار]] [[ابو‌ایوب انصاری]] قرار داد و [[اعلان]] کرد: هرکس زیرِ آن قرار گیرد، در امان خواهد بود و نامه‌ای به دست [[عبدالله بن ابی]] عقب برای آنان نوشت<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل أبی طالب، ج۳، ص۱۸۹.</ref>.		در آغاز [[پرچم]] [[امان]] را در [[اختیار]] [[ابو‌ایوب انصاری]] قرار داد و [[اعلان]] کرد: هرکس زیرِ آن قرار گیرد، در امان خواهد بود و نامه‌ای به دست [[عبدالله بن ابی]] عقب برای آنان نوشت<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل أبی طالب، ج۳، ص۱۸۹.</ref>.

Msadeq: /* فرماندهان نهروان */

2023-06-06T06:35:01Z

فرماندهان نهروان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۰۵
خط ۶۲:		خط ۶۲:
	[[امام علی]]{{ع}} هنگام [[جنگ نهروان]] تصمیم داشت به [[جنگ]] [[معاویه]] برود که به پیشنهاد شماری از یارانش مجبور شد به جنگ [[خوارج]] برود. ایشان [[حارث بن مره عبدی]] را برای [[اتمام حجت]] پیش خوارج فرستاد که او را کشتند و علی{{ع}} مجبور شد با آنها بجنگد و [[سپاه]] خود را به شرح ذیل [[سازمان‌دهی]] کرد. در این [[نبرد]]، خبری از فرمان‌دهی [[قبایل]] نیست، جز [[اهل کوفه]]. به همین جهت نام شش [[فرمانده]] حضرت در [[تاریخ طبری]]<ref>تاریخ طبری، ج۴، ص۶۳.</ref>، [[الامامة و السّیاسه]]<ref>ابن قتیبه، الإمامة والسّیاسه، ج۱، ص۱۶۹.</ref> و [[أخبار الطّوال]]<ref>الأخبار الطّوال، ص۲۱۰ و مترجم، ص۲۵۶.</ref> به شرح ذیل آمده است که همه شناخته شده بودند.		[[امام علی]]{{ع}} هنگام [[جنگ نهروان]] تصمیم داشت به [[جنگ]] [[معاویه]] برود که به پیشنهاد شماری از یارانش مجبور شد به جنگ [[خوارج]] برود. ایشان [[حارث بن مره عبدی]] را برای [[اتمام حجت]] پیش خوارج فرستاد که او را کشتند و علی{{ع}} مجبور شد با آنها بجنگد و [[سپاه]] خود را به شرح ذیل [[سازمان‌دهی]] کرد. در این [[نبرد]]، خبری از فرمان‌دهی [[قبایل]] نیست، جز [[اهل کوفه]]. به همین جهت نام شش [[فرمانده]] حضرت در [[تاریخ طبری]]<ref>تاریخ طبری، ج۴، ص۶۳.</ref>، [[الامامة و السّیاسه]]<ref>ابن قتیبه، الإمامة والسّیاسه، ج۱، ص۱۶۹.</ref> و [[أخبار الطّوال]]<ref>الأخبار الطّوال، ص۲۱۰ و مترجم، ص۲۵۶.</ref> به شرح ذیل آمده است که همه شناخته شده بودند.

	در آغاز [[پرچم]] [[امان]] را در [[اختیار]] [[~~ابو‌ایّوب~~ انصاری]] قرار داد و [[اعلان]] کرد: هرکس زیرِ آن قرار گیرد، در امان خواهد بود و نامه‌ای به دست [[عبدالله بن ابی]] عقب برای آنان نوشت<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل أبی طالب، ج۳، ص۱۸۹.</ref>.		در آغاز [[پرچم]] [[امان]] را در [[اختیار]] [[ابو‌ایوب انصاری]] قرار داد و [[اعلان]] کرد: هرکس زیرِ آن قرار گیرد، در امان خواهد بود و نامه‌ای به دست [[عبدالله بن ابی]] عقب برای آنان نوشت<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل أبی طالب، ج۳، ص۱۸۹.</ref>.

	ابوایّوب به عنوان مقدمه سپاه برای [[جنگ با خوارج]] رفت<ref>ابن عبدالبر، الإستیعاب، ج۴، ص۱۶۰۶؛ ذهبی، تاریخ الإسلام، ج۴، ص۳۳۰.</ref>.		ابوایّوب به عنوان مقدمه سپاه برای [[جنگ با خوارج]] رفت<ref>ابن عبدالبر، الإستیعاب، ج۴، ص۱۶۰۶؛ ذهبی، تاریخ الإسلام، ج۴، ص۳۳۰.</ref>.

Msadeq: /* فرماندهان نهروان */

2023-06-06T06:34:17Z

فرماندهان نهروان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۰۴
خط ۶۰:		خط ۶۰:

	==[[فرماندهان]] [[نهروان]]==		==[[فرماندهان]] [[نهروان]]==
	[[امام علی]]{{ع}} هنگام [[جنگ نهروان]] تصمیم داشت به [[جنگ]] [[معاویه]] برود که به پیشنهاد شماری از یارانش مجبور شد به جنگ [[خوارج]] برود. ایشان [[حارث بن ~~مرّه]] [[~~عبدی]] را برای [[اتمام حجت]] پیش خوارج فرستاد که او را کشتند و علی{{ع}} مجبور شد با آنها بجنگد و [[سپاه]] خود را به شرح ذیل [[سازمان‌دهی]] کرد. در این [[نبرد]]، خبری از فرمان‌دهی [[قبایل]] نیست، جز [[اهل کوفه]]. به همین جهت نام شش [[فرمانده]] حضرت در [[تاریخ طبری]]<ref>تاریخ طبری، ج۴، ص۶۳.</ref>، [[الامامة و السّیاسه]]<ref>ابن قتیبه، الإمامة والسّیاسه، ج۱، ص۱۶۹.</ref> و [[أخبار الطّوال]]<ref>الأخبار الطّوال، ص۲۱۰ و مترجم، ص۲۵۶.</ref> به شرح ذیل آمده است که همه شناخته شده بودند.		[[امام علی]]{{ع}} هنگام [[جنگ نهروان]] تصمیم داشت به [[جنگ]] [[معاویه]] برود که به پیشنهاد شماری از یارانش مجبور شد به جنگ [[خوارج]] برود. ایشان [[حارث بن مره عبدی]] را برای [[اتمام حجت]] پیش خوارج فرستاد که او را کشتند و علی{{ع}} مجبور شد با آنها بجنگد و [[سپاه]] خود را به شرح ذیل [[سازمان‌دهی]] کرد. در این [[نبرد]]، خبری از فرمان‌دهی [[قبایل]] نیست، جز [[اهل کوفه]]. به همین جهت نام شش [[فرمانده]] حضرت در [[تاریخ طبری]]<ref>تاریخ طبری، ج۴، ص۶۳.</ref>، [[الامامة و السّیاسه]]<ref>ابن قتیبه، الإمامة والسّیاسه، ج۱، ص۱۶۹.</ref> و [[أخبار الطّوال]]<ref>الأخبار الطّوال، ص۲۱۰ و مترجم، ص۲۵۶.</ref> به شرح ذیل آمده است که همه شناخته شده بودند.

	در آغاز [[پرچم]] [[امان]] را در [[اختیار]] [[ابو‌ایّوب انصاری]] قرار داد و [[اعلان]] کرد: هرکس زیرِ آن قرار گیرد، در امان خواهد بود و نامه‌ای به دست [[عبدالله بن ابی]] عقب برای آنان نوشت<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل أبی طالب، ج۳، ص۱۸۹.</ref>.		در آغاز [[پرچم]] [[امان]] را در [[اختیار]] [[ابو‌ایّوب انصاری]] قرار داد و [[اعلان]] کرد: هرکس زیرِ آن قرار گیرد، در امان خواهد بود و نامه‌ای به دست [[عبدالله بن ابی]] عقب برای آنان نوشت<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل أبی طالب، ج۳، ص۱۸۹.</ref>.

Msadeq: /* منابع */

2023-06-06T06:32:20Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۰۲
خط ۵۸:		خط ۵۸:

	هنگامی که [[اخبار]] [[اعمال]] وحشت‌انگیز خوارج به [[حضرت علی]]{{ع}} رسید، [[حارث بن مره فقعسی]] را فرستاد تا اخباری از اعمال آنها برای حضرت بیاورد؛ ولی خوارج او را گرفتند و کشتند<ref>الاخبار الطوال، ص۲۵۳.</ref>. چون اخبار این جنایات به [[امام]]{{ع}} رسید مجبور شد تا لشکریانی را که برای [[رویارویی]] با [[معاویه]] [[تدارک]] دیده بود و در اردوگاه بودند را به سمت [[نهروان]] و [[جنگ با خوارج]] [[هدایت]] کند<ref>[[سید امیر حسینی\|حسینی، سید امیر]]، [[بصره و نقش آن در تحولات قرن اول هجری (کتاب)\|بصره و نقش آن در تحولات قرن اول هجری]]، ص ۱۵۶.</ref>.		هنگامی که [[اخبار]] [[اعمال]] وحشت‌انگیز خوارج به [[حضرت علی]]{{ع}} رسید، [[حارث بن مره فقعسی]] را فرستاد تا اخباری از اعمال آنها برای حضرت بیاورد؛ ولی خوارج او را گرفتند و کشتند<ref>الاخبار الطوال، ص۲۵۳.</ref>. چون اخبار این جنایات به [[امام]]{{ع}} رسید مجبور شد تا لشکریانی را که برای [[رویارویی]] با [[معاویه]] [[تدارک]] دیده بود و در اردوگاه بودند را به سمت [[نهروان]] و [[جنگ با خوارج]] [[هدایت]] کند<ref>[[سید امیر حسینی\|حسینی، سید امیر]]، [[بصره و نقش آن در تحولات قرن اول هجری (کتاب)\|بصره و نقش آن در تحولات قرن اول هجری]]، ص ۱۵۶.</ref>.

			==[[فرماندهان]] [[نهروان]]==
			[[امام علی]]{{ع}} هنگام [[جنگ نهروان]] تصمیم داشت به [[جنگ]] [[معاویه]] برود که به پیشنهاد شماری از یارانش مجبور شد به جنگ [[خوارج]] برود. ایشان [[حارث بن مرّه]] [[عبدی]] را برای [[اتمام حجت]] پیش خوارج فرستاد که او را کشتند و علی{{ع}} مجبور شد با آنها بجنگد و [[سپاه]] خود را به شرح ذیل [[سازمان‌دهی]] کرد. در این [[نبرد]]، خبری از فرمان‌دهی [[قبایل]] نیست، جز [[اهل کوفه]]. به همین جهت نام شش [[فرمانده]] حضرت در [[تاریخ طبری]]<ref>تاریخ طبری، ج۴، ص۶۳.</ref>، [[الامامة و السّیاسه]]<ref>ابن قتیبه، الإمامة والسّیاسه، ج۱، ص۱۶۹.</ref> و [[أخبار الطّوال]]<ref>الأخبار الطّوال، ص۲۱۰ و مترجم، ص۲۵۶.</ref> به شرح ذیل آمده است که همه شناخته شده بودند.

			در آغاز [[پرچم]] [[امان]] را در [[اختیار]] [[ابو‌ایّوب انصاری]] قرار داد و [[اعلان]] کرد: هرکس زیرِ آن قرار گیرد، در امان خواهد بود و نامه‌ای به دست [[عبدالله بن ابی]] عقب برای آنان نوشت<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل أبی طالب، ج۳، ص۱۸۹.</ref>.

			ابوایّوب به عنوان مقدمه سپاه برای [[جنگ با خوارج]] رفت<ref>ابن عبدالبر، الإستیعاب، ج۴، ص۱۶۰۶؛ ذهبی، تاریخ الإسلام، ج۴، ص۳۳۰.</ref>.
			#[[حجر بن عدی]] را بر پهلوی راست، و به [[نقلی]]: بر سمت چپ گمارد<ref>ابن عبدالبر، الإستیعاب، ج۱، ص۳۲۹.</ref>.
			#[[شبث بن ربعی]] را بر پهلوی چپ؛
			#[[معقل بن قیس ریاحی]] را به پهلوی چپ نهاد.
			#[[ابو‌ایوب انصاری]] را به فرمان‌دهی سواران.
			#[[ابو‌قتاده]] را به فرمان‌دهی پیادگان گماشت.
			#[[قیس بن سعد]] را بر [[مردم مدینه]] قرار داد، که هفت صد یا هشت صد تن بودند<ref>تاریخ طبری، ج۴، ص۶۳؛ بلاذری، أنساب الأشراف، ج۲، ص۳۷۱.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری\|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)\|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج4، ص 75 - 76.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
			# [[پرونده: 1100831.jpg\|22px]] [[علی اکبر ذاکری\|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۴ (کتاب)\|'''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۴''']]
	# [[پرونده:IM010499.jpg\|22px]] [[محمد حسین رجبی دوانی\|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)\|'''کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی''']]		# [[پرونده:IM010499.jpg\|22px]] [[محمد حسین رجبی دوانی\|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)\|'''کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی''']]
	# [[پرونده:IM010522.jpg\|22px]] پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)\|'''تاریخ اسلام بخش اول ج۲''']]		# [[پرونده:IM010522.jpg\|22px]] پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)\|'''تاریخ اسلام بخش اول ج۲''']]

Bahmani در ‏۲۷ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۴:۵۸

2023-02-27T04:58:31Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۰۵

2023-02-26T14:05:58Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۷:۳۵
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = ~~امام علی~~		\| موضوع مرتبط = جنگ نهروان
	\| عنوان مدخل = جنگ نهروان		\| عنوان مدخل = جنگ نهروان
	\| مداخل مرتبط = [[جنگ نهروان در نهج البلاغه]] - [[جنگ نهروان در تاریخ اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[جنگ نهروان در نهج البلاغه]] - [[جنگ نهروان در تاریخ اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}


	==مقدمه==		==مقدمه==
خط ۵۷:		خط ۵۶:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:جنگ نهروان]]

Jaafari: /* منابع */

2023-02-02T08:32:20Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۰۲
خط ۳۷:		خط ۳۷:
	امام علی{{ع}} برای مقابله با آنان در دو فرسنگی نهروان [[اردو]] زد و قبل از نبرد خطبه‌ای خواند و از [[شکست]] سنگین خوارج در [[آینده]] نزدیک خبر داد<ref>سیدرضی، نهج البلاغه، خطبه ۵۹.</ref> و اعلام کرد که هر کس از خوارج جدا شود، در [[امان]] است<ref>طبری، تاریخ، ج۵، ص۸۶.</ref>. [[خوارج]] با انداختن تیر به سوی [[لشکر]] [[امام]]، [[نبرد]] را آغاز کردند<ref>مسعودی، مروج الذهب، ج۲، ص۴۱۶.</ref>. [[عبدالله بن وهب]]، [[فرمانده]] خوارج امام{{ع}} را به مبارزه‌طلبید و [[حضرت]] با ضربه‌ای او را کشت<ref>ابن اعثم کوفی، الفتوح، ج۴، ص۲۷۴.</ref>. سـواره [[نظام]] [[سپاه امام]]{{ع}} چنان به خوارج [[هجوم]] آورد که در کوتاه‌ترین مدت چنان تار و مار شـدنـد کـه گویا [[خداوند]] به آنان فرموده بود: بمیرید<ref>ابن قتیبه، الامامة و السیاسه، ج۱، ص۱۶۹.</ref>. حضـرت دستور داد: «بازماندگان [[آزاد]] و زخمی‌ها مداوا شوند و [[غنایم]] نیز در صورت مراجعه صاحبانشان، بازگردد»<ref>طبری، تاریخ، ج۲، ص۸۸.</ref>.		امام علی{{ع}} برای مقابله با آنان در دو فرسنگی نهروان [[اردو]] زد و قبل از نبرد خطبه‌ای خواند و از [[شکست]] سنگین خوارج در [[آینده]] نزدیک خبر داد<ref>سیدرضی، نهج البلاغه، خطبه ۵۹.</ref> و اعلام کرد که هر کس از خوارج جدا شود، در [[امان]] است<ref>طبری، تاریخ، ج۵، ص۸۶.</ref>. [[خوارج]] با انداختن تیر به سوی [[لشکر]] [[امام]]، [[نبرد]] را آغاز کردند<ref>مسعودی، مروج الذهب، ج۲، ص۴۱۶.</ref>. [[عبدالله بن وهب]]، [[فرمانده]] خوارج امام{{ع}} را به مبارزه‌طلبید و [[حضرت]] با ضربه‌ای او را کشت<ref>ابن اعثم کوفی، الفتوح، ج۴، ص۲۷۴.</ref>. سـواره [[نظام]] [[سپاه امام]]{{ع}} چنان به خوارج [[هجوم]] آورد که در کوتاه‌ترین مدت چنان تار و مار شـدنـد کـه گویا [[خداوند]] به آنان فرموده بود: بمیرید<ref>ابن قتیبه، الامامة و السیاسه، ج۱، ص۱۶۹.</ref>. حضـرت دستور داد: «بازماندگان [[آزاد]] و زخمی‌ها مداوا شوند و [[غنایم]] نیز در صورت مراجعه صاحبانشان، بازگردد»<ref>طبری، تاریخ، ج۲، ص۸۸.</ref>.
	امام{{ع}} پس از پایان [[فتنه]] [[نهروان]]، دوباره [[مردم]] را به [[جنگ]] با [[معاویه]] [[دعوت]] کرد و در نخیلـه [[اردو]] زد، اما [[یاران]] حضرت به تدریج از [[لشکرگاه]] گریختند و اردوگاه را خالی کردند. امـام{{ع}} ایشان را [[سرزنش]] کرد و خبر از [[پیروزی]] معاویه داد<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۲۶؛ مفید، الارشاد، ج۱، ص۲۷۴.</ref> و آنگاه [[مالک اشتر]] را به [[فرمانداری]] مصـر گماشت، اما [[عمرو بن عاص]] او را در راه [[مصر]] [[مسموم]] و شیهد کرد<ref>طبری، تاریخ، ج۵، ص۹۵.</ref>. حضرت پس از وی محمـد بن ابی بکر را به مصر فرستاد، [[یاران محمد]] او را تنها گذاشتند و او از امام کمک خواست، اما کسی [[دعوت امام]] را پاسخ نداد<ref>طبری، تاریخ، ج۵، ص۱۰۸.</ref>. محمد سرانجام در چهاردهم صفر [[سال ۳۸ق]]، به دست [[معاویة بن خدیج]]<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۳۰۱.</ref>[[شهید]] شد.<ref>گروه تاریخ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)\|تاریخ اسلام بخش اول ج۲]] ص ۵۶.</ref>		امام{{ع}} پس از پایان [[فتنه]] [[نهروان]]، دوباره [[مردم]] را به [[جنگ]] با [[معاویه]] [[دعوت]] کرد و در نخیلـه [[اردو]] زد، اما [[یاران]] حضرت به تدریج از [[لشکرگاه]] گریختند و اردوگاه را خالی کردند. امـام{{ع}} ایشان را [[سرزنش]] کرد و خبر از [[پیروزی]] معاویه داد<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۲۶؛ مفید، الارشاد، ج۱، ص۲۷۴.</ref> و آنگاه [[مالک اشتر]] را به [[فرمانداری]] مصـر گماشت، اما [[عمرو بن عاص]] او را در راه [[مصر]] [[مسموم]] و شیهد کرد<ref>طبری، تاریخ، ج۵، ص۹۵.</ref>. حضرت پس از وی محمـد بن ابی بکر را به مصر فرستاد، [[یاران محمد]] او را تنها گذاشتند و او از امام کمک خواست، اما کسی [[دعوت امام]] را پاسخ نداد<ref>طبری، تاریخ، ج۵، ص۱۰۸.</ref>. محمد سرانجام در چهاردهم صفر [[سال ۳۸ق]]، به دست [[معاویة بن خدیج]]<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۳۰۱.</ref>[[شهید]] شد.<ref>گروه تاریخ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)\|تاریخ اسلام بخش اول ج۲]] ص ۵۶.</ref>

			==[[بصریان]] و [[فتنه]] [[خوارج]]==
			پس از [[جنگ صفین]] و ماجرای [[حکمیت]]، هنگامی که [[حضرت علی]]{{ع}} از [[صفین]] به [[کوفه]] بازمی‌گشت، گروهی از [[سپاهیان]] آن حضرت که بعدها خوارج خوانده شدند، راه خود را جدا کردند و به طرف صحرای کوفه که «[[حروراء]]» نامیده می‌شد، رفتند. طبق نقل [[طبری]]، خوارج در [[روز]] دهم [[شوال]] با [[عبدالله بن وهب]] که به [[ذوالثفنات]]<ref>ثفنه به معنی پینه آمده است و به احتمال قوی این عنوان را از این جهت به او داده بودند که او مدام در حال خواندن نماز بود و از بس که عبادت می‌کرد و نماز می‌خواند پیشانی او پینه‌ها بسته بود. (نگارنده)</ref> معروف بود، [[بیعت]] کردند. سپس عبدالله بن وهب برای [[مردم بصره]] که هم‌عقیده او بودند، [[نامه]] نوشت و اتفاقات رخ داده را بیان کرد و آنان را [[ترغیب]] کرد که به خوارج بپیوندند.
			[[بسم الله الرحمن الرحیم]]. از [[عبدالله بن وهب]]، [[یزید بن حصین]]، [[حرقوص بن زهیر]] و [[شریح بن ابی‌اوفی]] به هرکس از [[مؤمنان]] و [[مسلمانان]] [[بصره]] که این نامه ما به دست ایشان برسد. [[درود]] بر شما. ما خداوندی را که خدایی جز او نیست [[ستایش]] می‌کنیم. خداوندی که محبوب‌ترین [[بندگان]] خود را کسانی قرار داده است که به کتاب او بیشتر عمل کنند و در راه [[حق]] و [[اطاعت]] از آن پایدارتر باشند و از همه برای [[رضایت]] او بیشتر [[جهاد]] کنند. همانا [[اصحاب]] ما کسانی را در [[فرمان خدا]] داور ساختند که به غیر آنچه [[کتاب خدا]] و [[سنت پیامبر]]{{صل}} بود، [[حکم]] کردند و به این جهت [[کافر]] شدند و از [[راه راست]] [[منحرف]] گشتند ما و ایشان از یکدیگر جدا شدیم و [[عهد]] و [[پیمان]] بر یک‌سو نهادیم که [[خداوند]] [[خیانت‌کاران]] را [[دوست]] نمی‌دارد و ما کنار پل [[نهروان]] جمع شده‌ایم. شما هم به ما ملحق شوید که خدایتان شما را [[رحمت]] کند تا بتوانید بهره خود را از [[ثواب]] و [[پاداش الهی]] بگیرید و [[امربه‌معروف و نهی از منکر]] کنید و این [[نامه]] ما به سوی شما، همراه یکی از [[برادران]] [[متدین]] و [[امین]] شماست. از هرچه می‌خواهید از او بپرسید و [[رأی]] و نظر خود را برای ما بنویسید. والسّلام<ref>الاخبار الطوال، ص۲۴۹.</ref>.
			سران [[خوارج]]، نامه را با [[عبدالله بن سعد عبسی]] همراه کردند و او خود را به [[بصره]] و نامه را به [[یاران]] خود رسانید. [[خوارج بصره]] جمع شدند و نامه را خواندند و در پاسخ نوشتند:
			«نامه شما را دریافت کردیم. [[فکر]] ما نیز همان بود که شما گفته‌اید. شما بر راهی گرد آمده‌اید که [[اطاعت خداوند]] را در پی دارد. ما به‌زودی به شما ملحق خواهیم شد»<ref>امامت و سیاست، ص۱۷۱.</ref>.

			پانصد نفر از [[مردم بصره]] که هم‌عقیده با خوارج بودند، گرد هم آمدند و [[مسعر بن فدکی تمیمی]] را [[فرمانده]] خود قرار دادند و از بصره خارج شدند<ref>تاریخ طبری، ج۶، ص۲۵۹۹.</ref>. وقتی [[عبدالله بن عباس]] از گرد آمدن و خروج خوارج از بصره اطلاع یافت، [[ابوالاسود دوئلی]]<ref>ابوالاسود که به کنیه معروف است بسیار مورد عنایت و توجه امیرالمؤمنین{{ع}} بود. نام وی [[ظالم بن عمروبن سفیان دئلی]] است و از بنی‌حنیفه به شمار می‌رود. او گوید: من در سال فتح مکه متولد شدم. ابوالاسود یکی از شاعران توانا و ادیبان عصر خود به حساب می‌آیم (الغارات، ص۳۵۵).</ref> را به تعقیب آنان فرستاد. او در نزدیکی پل شوشتر آنها را یافت و با آنان درگیر شد. تا شب فرارسید و خوارج از [[تاریکی]] شب استفاده کردند و گریختند. آنان در مسیر به هرکسی که می‌رسیدند درباره حکمین از او سوال می‌پرسیدند. اگر از [[امام علی]]{{ع}} و [[معاویه]] [[تبری]] می‌جست او را رهایش می‌کردند، در غیر این صورت او را می‌کشتند<ref>الاخبار الطوال، ص۲۵۱.</ref>؛ [[عبدالله بن خباب]] از جمله این افراد بود.
			خوارج که از بصره خارج شدند، در راه دیدند که فردی با همسرش که روی الاغی سوار است در حرکت‌اند. سوی او رفتند و با ابراز [[ترس]] و [[تهدید]] از او پرسیدند: کیستی؟ پاسخ داد: عبدالله، پسر [[خباب]]. از [[یاران]] نزدیک [[پیامبر]]{{صل}} هستم. گفتند: [[حدیثی]] از پدرت نقل کن که از [[پیامبر خدا]]{{صل}} شنیده باشد. شاید [[خدا]] ما را [[راهنمایی]] کند. گفت: پدرم از پیامبر خدا{{صل}} برای من حدیثی نقل کرد که فرمود: فتنه‌ای خواهد بود که در اثنای آن [[دل]] مرد نیز بمیرد؛ چنان‌که تنش می‌میرد که به شب [[مؤمن]] باشد و صبحگاه [[کافر]] شود و صبحگاه کافر باشد و به شب مؤمن شود. گفتند: درباره [[ابوبکر]] و [[عمر]] چه می‌گویی؟ عبدالله به ثناگویی آن دو پرداخت. گفتند: درباره ابتدا و انتهای [[خلافت عثمان]] چه می‌گویی؟ گفت در اول و آخر برحق بود. گفتند: درباره علی{{ع}} پیش از [[حکمیت]] و پس از آن چه می‌گویی؟ گفت: او خدا را بهتر از شما می‌شناسد و در کار دینش محتاط‌تر و بصیرتش بیشتر است. گفتند: تو از روی هواوهوس سخن می‌گویی و از افراد به سبب نامشان [[پیروی]] می‌کنی نه اعمالشان. پس او را گرفتند و دستش را بستند و می‌گفتند تو را آن‌گونه بکشیم که تا به حال کسی را نکشته باشیم؛ سپس او را نشاندند و سر از تنش جدا کردند. بعد به سراغ همسرش رفتند که آبستن بود. او را نیز کشتند و شکمش را دریدند. سپس چند [[زن]] دیگر از [[قبیله طی]] را نیز کشتند<ref>تاریخ طبری، ج۶، ص۲۶۰۶.</ref>. آنگاه رفتند تا به دجله رسیدند و در ناحیه صریفین<ref>از قرای کوفه.</ref> از دجله گذشتند و خود را به [[نهروان]] رساندند و به گروه [[خوارج]] پیوستند<ref>الاخبار الطوال، ص۲۵۱.</ref>.
			هنگامی که [[اخبار]] [[اعمال]] وحشت‌انگیز خوارج به [[حضرت علی]]{{ع}} رسید، [[حارث بن مره فقعسی]] را فرستاد تا اخباری از اعمال آنها برای حضرت بیاورد؛ ولی خوارج او را گرفتند و کشتند<ref>الاخبار الطوال، ص۲۵۳.</ref>. چون اخبار این جنایات به [[امام]]{{ع}} رسید مجبور شد تا لشکریانی را که برای [[رویارویی]] با [[معاویه]] [[تدارک]] دیده بود و در اردوگاه بودند را به سمت [[نهروان]] و [[جنگ با خوارج]] [[هدایت]] کند.<ref>[[سید امیر حسینی\|حسینی، سید امیر]]، [[بصره و نقش آن در تحولات قرن اول هجری (کتاب)\|بصره و نقش آن در تحولات قرن اول هجری]]، ص ۱۵۶.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==
خط ۴۲:		خط ۵۲:
	# [[پرونده:IM010499.jpg\|22px]] [[محمد حسین رجبی دوانی\|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)\|'''کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی''']]		# [[پرونده:IM010499.jpg\|22px]] [[محمد حسین رجبی دوانی\|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)\|'''کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی''']]
	# [[پرونده:IM010522.jpg\|22px]] پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)\|'''تاریخ اسلام بخش اول ج۲''']]		# [[پرونده:IM010522.jpg\|22px]] پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)\|'''تاریخ اسلام بخش اول ج۲''']]
			# [[پرونده: IM010553.jpg\|22px]] [[سید امیر حسینی\|حسینی، سید امیر]]، [[بصره و نقش آن در تحولات قرن اول هجری (کتاب)\|'''بصره و نقش آن در تحولات قرن اول هجری''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

Jaafari: /* جنگ نهروان (مارقین: از دین بیرون شدگان) */

2022-11-13T05:54:02Z

جنگ نهروان (مارقین: از دین بیرون شدگان)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۲۴
خط ۳۶:		خط ۳۶:

	امام علی{{ع}} برای مقابله با آنان در دو فرسنگی نهروان [[اردو]] زد و قبل از نبرد خطبه‌ای خواند و از [[شکست]] سنگین خوارج در [[آینده]] نزدیک خبر داد<ref>سیدرضی، نهج البلاغه، خطبه ۵۹.</ref> و اعلام کرد که هر کس از خوارج جدا شود، در [[امان]] است<ref>طبری، تاریخ، ج۵، ص۸۶.</ref>. [[خوارج]] با انداختن تیر به سوی [[لشکر]] [[امام]]، [[نبرد]] را آغاز کردند<ref>مسعودی، مروج الذهب، ج۲، ص۴۱۶.</ref>. [[عبدالله بن وهب]]، [[فرمانده]] خوارج امام{{ع}} را به مبارزه‌طلبید و [[حضرت]] با ضربه‌ای او را کشت<ref>ابن اعثم کوفی، الفتوح، ج۴، ص۲۷۴.</ref>. سـواره [[نظام]] [[سپاه امام]]{{ع}} چنان به خوارج [[هجوم]] آورد که در کوتاه‌ترین مدت چنان تار و مار شـدنـد کـه گویا [[خداوند]] به آنان فرموده بود: بمیرید<ref>ابن قتیبه، الامامة و السیاسه، ج۱، ص۱۶۹.</ref>. حضـرت دستور داد: «بازماندگان [[آزاد]] و زخمی‌ها مداوا شوند و [[غنایم]] نیز در صورت مراجعه صاحبانشان، بازگردد»<ref>طبری، تاریخ، ج۲، ص۸۸.</ref>.		امام علی{{ع}} برای مقابله با آنان در دو فرسنگی نهروان [[اردو]] زد و قبل از نبرد خطبه‌ای خواند و از [[شکست]] سنگین خوارج در [[آینده]] نزدیک خبر داد<ref>سیدرضی، نهج البلاغه، خطبه ۵۹.</ref> و اعلام کرد که هر کس از خوارج جدا شود، در [[امان]] است<ref>طبری، تاریخ، ج۵، ص۸۶.</ref>. [[خوارج]] با انداختن تیر به سوی [[لشکر]] [[امام]]، [[نبرد]] را آغاز کردند<ref>مسعودی، مروج الذهب، ج۲، ص۴۱۶.</ref>. [[عبدالله بن وهب]]، [[فرمانده]] خوارج امام{{ع}} را به مبارزه‌طلبید و [[حضرت]] با ضربه‌ای او را کشت<ref>ابن اعثم کوفی، الفتوح، ج۴، ص۲۷۴.</ref>. سـواره [[نظام]] [[سپاه امام]]{{ع}} چنان به خوارج [[هجوم]] آورد که در کوتاه‌ترین مدت چنان تار و مار شـدنـد کـه گویا [[خداوند]] به آنان فرموده بود: بمیرید<ref>ابن قتیبه، الامامة و السیاسه، ج۱، ص۱۶۹.</ref>. حضـرت دستور داد: «بازماندگان [[آزاد]] و زخمی‌ها مداوا شوند و [[غنایم]] نیز در صورت مراجعه صاحبانشان، بازگردد»<ref>طبری، تاریخ، ج۲، ص۸۸.</ref>.
	امام{{ع}} پس از پایان [[فتنه]] [[نهروان]]، دوباره [[مردم]] را به [[جنگ]] با [[معاویه]] [[دعوت]] کرد و در نخیلـه [[اردو]] زد، اما [[یاران]] حضرت به تدریج از [[لشکرگاه]] گریختند و اردوگاه را خالی کردند. امـام{{ع}} ایشان را [[سرزنش]] کرد و خبر از [[پیروزی]] معاویه داد<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۲۶؛ مفید، الارشاد، ج۱، ص۲۷۴.</ref> و آنگاه [[مالک اشتر]] را به [[فرمانداری]] مصـر گماشت، اما [[عمرو بن عاص]] او را در راه [[مصر]] [[مسموم]] و شیهد کرد<ref>طبری، تاریخ، ج۵، ص۹۵.</ref>. حضرت پس از وی محمـد بن ابی بکر را به مصر فرستاد، [[یاران محمد]] او را تنها گذاشتند و او از امام کمک خواست، اما کسی [[دعوت امام]] را پاسخ نداد<ref>طبری، تاریخ، ج۵، ص۱۰۸.</ref>. محمد سرانجام در چهاردهم صفر [[سال ۳۸ق]]، به دست [[معاویة بن خدیج]]<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۳۰۱.</ref>[[شهید]] شد.<ref>گروه تاریخ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)تاریخ اسلام بخش اول ج۲]] ص ۵۶.</ref>		امام{{ع}} پس از پایان [[فتنه]] [[نهروان]]، دوباره [[مردم]] را به [[جنگ]] با [[معاویه]] [[دعوت]] کرد و در نخیلـه [[اردو]] زد، اما [[یاران]] حضرت به تدریج از [[لشکرگاه]] گریختند و اردوگاه را خالی کردند. امـام{{ع}} ایشان را [[سرزنش]] کرد و خبر از [[پیروزی]] معاویه داد<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۲۶؛ مفید، الارشاد، ج۱، ص۲۷۴.</ref> و آنگاه [[مالک اشتر]] را به [[فرمانداری]] مصـر گماشت، اما [[عمرو بن عاص]] او را در راه [[مصر]] [[مسموم]] و شیهد کرد<ref>طبری، تاریخ، ج۵، ص۹۵.</ref>. حضرت پس از وی محمـد بن ابی بکر را به مصر فرستاد، [[یاران محمد]] او را تنها گذاشتند و او از امام کمک خواست، اما کسی [[دعوت امام]] را پاسخ نداد<ref>طبری، تاریخ، ج۵، ص۱۰۸.</ref>. محمد سرانجام در چهاردهم صفر [[سال ۳۸ق]]، به دست [[معاویة بن خدیج]]<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۳۰۱.</ref>[[شهید]] شد.<ref>گروه تاریخ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)\|تاریخ اسلام بخش اول ج۲]] ص ۵۶.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==