جهان‌بینی سیاسی اسلام در فقه سیاسی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* توحید افعالی خداوند */

2025-12-21T05:07:14Z

توحید افعالی خداوند

Bahmani: /* توحید افعالی خداوند */

2025-12-21T05:03:53Z

توحید افعالی خداوند

نمایش تغییرات

Bahmani: /* مقدمه */

2025-12-20T08:29:14Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۹
خط ۱۹:		خط ۱۹:
	## فرمانروایی خداوند، ذاتی اوست.		## فرمانروایی خداوند، ذاتی اوست.
	## [[فرمانروایی]] همۀ [[جهان هستی]] از جملۀ [[انسان]] از آنِ [[خداوند]] است. {{متن قرآن\|مَلِكِ النَّاسِ}}<ref>«فرمانروای مردم» سوره ناس، آیه ۲.</ref>. {{متن قرآن\|وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا}}<ref>«حکومت آسمان‌ها و زمین، و آنچه میان آن دو قرار دارد از آن خداست» سوره مائده، آیه ۱۷.</ref>.		## [[فرمانروایی]] همۀ [[جهان هستی]] از جملۀ [[انسان]] از آنِ [[خداوند]] است. {{متن قرآن\|مَلِكِ النَّاسِ}}<ref>«فرمانروای مردم» سوره ناس، آیه ۲.</ref>. {{متن قرآن\|وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا}}<ref>«حکومت آسمان‌ها و زمین، و آنچه میان آن دو قرار دارد از آن خداست» سوره مائده، آیه ۱۷.</ref>.
	## فرمانروایی مخصوص [[ذات خداوند]] است، و هیچ موجودی جز او [[حق]] فرمانروایی ندارد مگر آنکه از سوی او بدین جایگاه گماشته گردد: خداوند می‌فرماید: {{متن قرآن\|لَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ}}<ref>«شریکی در حکومت ندارد» سوره اسراء، آیه ۱۱۱.</ref>. نیز می‌فرماید: {{متن قرآن\|لَا يُشْرِكُ فِي حُكْمِهِ أَحَدًا}}<ref>«او هیچ کس را در حکومت خود شرکت نمی‌دهد» سوره کهف، آیه ۲۶.</ref>. نیز می‌فرماید: {{متن قرآن\|قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَاءُ}}<ref>«بگو: بار الها! ای مالک مُلک‌ها و حکومت‌ها! به هر کس بخواهی، مُلک و حکومت می‌بخشی و از هر کس بخواهی، مُلک و حکومت را می‌گیری» سوره آل عمران، آیه ۲۶.</ref>. نیز می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَنْ يَشَاءُ}}<ref>«خداوند، مُلکش را به هر کس بخواهد، می‌بخشد» سوره بقره، آیه ۲۴۷.</ref>.<ref>[[محسن اراکی\|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۶ (کتاب)\|فقه نظام سیاسی اسلام ج۶]]، ص ۱۲.</ref>		## فرمانروایی مخصوص [[ذات خداوند]] است، و هیچ موجودی جز او [[حق]] فرمانروایی ندارد مگر آنکه از سوی او بدین جایگاه گماشته گردد: خداوند می‌فرماید: {{متن قرآن\|لَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ}}<ref>«شریکی در حکومت ندارد» سوره اسراء، آیه ۱۱۱.</ref>. نیز می‌فرماید: {{متن قرآن\|لَا يُشْرِكُ فِي حُكْمِهِ أَحَدًا}}<ref>«او هیچ کس را در حکومت خود شرکت نمی‌دهد» سوره کهف، آیه ۲۶.</ref>. نیز می‌فرماید: {{متن قرآن\|قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَاءُ}}<ref>«بگو: بار الها! ای مالک مُلک‌ها و حکومت‌ها! به هر کس بخواهی، مُلک و حکومت می‌بخشی و از هر کس بخواهی، مُلک و حکومت را می‌گیری» سوره آل عمران، آیه ۲۶.</ref>. نیز می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَنْ يَشَاءُ}}<ref>«خداوند، مُلکش را به هر کس بخواهد، می‌بخشد» سوره بقره، آیه ۲۴۷.</ref>.<ref>[[محسن اراکی\|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۶ (کتاب)\|فقه نظام سیاسی اسلام ج۶]]، ص ۱۲ ـ ۱۴.</ref>

	[[جهان‌بینی سیاسی اسلام]] ([[جهان‌بینی]] مبتنی بر اعتقاد به خدای فعال) از اندیشۀ [[توحید الهی]] بر می‌خیزد. [[توحید]] [[خدای متعال]] طبق ترتیب ذیل، [[نظام سیاسی اسلام]] را نتیجه می‌دهد:		[[جهان‌بینی سیاسی اسلام]] ([[جهان‌بینی]] مبتنی بر اعتقاد به خدای فعال) از اندیشۀ [[توحید الهی]] بر می‌خیزد. [[توحید]] [[خدای متعال]] طبق ترتیب ذیل، [[نظام سیاسی اسلام]] را نتیجه می‌دهد:

Bahmani: /* ادلۀ نقلی حصر حاکمیت بالذات در خدای متعال */

2025-12-20T08:28:33Z

ادلۀ نقلی حصر حاکمیت بالذات در خدای متعال

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۸
خط ۳۳۸:		خط ۳۳۸:

	=== ادلۀ نقلی [[حصر حاکمیت بالذات]] در خدای متعال ===		=== ادلۀ نقلی [[حصر حاکمیت بالذات]] در خدای متعال ===
	در [[متون دینی]] [[اسلامی]] ـ [[قرآن]] و [[حدیث]] ـ به فراوانی و به طور مکرّر و با واژگان و الفاظ گوناگون بر [[حصر حاکمیت]] در خدای متعال تأکید شده است.		در متون دینی [[اسلامی]] ـ [[قرآن]] و [[حدیث]] ـ به فراوانی و به طور مکرّر و با واژگان و الفاظ گوناگون بر [[حصر حاکمیت]] در خدای متعال تأکید شده است.

	برای بررسی مسئلۀ حصر حاکمیت در خداوند از دیدگاه قرآن و [[سنّت]] ابتدا به بررسی این مطلب در [[آیات کریمۀ قرآن]]، سپس به بررسی آن در سنّت [[معصومین]]{{عم}} می‌پردازیم. بنابراین بحث دربارۀ ادلّۀ نقلی حصر حاکمیت بالذات در خدای متعال را در دو بخش پی خواهیم گرفت.		برای بررسی مسئلۀ حصر حاکمیت در خداوند از دیدگاه قرآن و [[سنّت]] ابتدا به بررسی این مطلب در [[آیات کریمۀ قرآن]]، سپس به بررسی آن در سنّت [[معصومین]]{{عم}} می‌پردازیم. بنابراین بحث دربارۀ ادلّۀ نقلی حصر حاکمیت بالذات در خدای متعال را در دو بخش پی خواهیم گرفت.

Bahmani: /* توحید افعالی خداوند */

2025-12-20T08:28:08Z

توحید افعالی خداوند

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۸
خط ۳۲:		خط ۳۲:
	توحید ذاتی و صفاتی خدای متعال به معنای [[نفی]] تعدّد و تبعّض در [[ذات خدای متعال]] است و در [[کلام]] و [[فلسفه]] با [[براهین]] [[قطعی]] به [[اثبات]] رسیده است. حاصل و نتیجۀ براهین دالّه بر توحید ذاتی و صفاتی خدای متعال این است که: ذاتی که منشأ همۀ [[کمالات]] وجودات است محال است عقلاً، تعدد و تبعّض‌پذیر باشد. نتیجۀ قطعی این تعددّ و تبعّض‌ناپذیری، توحید افعالی است.		توحید ذاتی و صفاتی خدای متعال به معنای [[نفی]] تعدّد و تبعّض در [[ذات خدای متعال]] است و در [[کلام]] و [[فلسفه]] با [[براهین]] [[قطعی]] به [[اثبات]] رسیده است. حاصل و نتیجۀ براهین دالّه بر توحید ذاتی و صفاتی خدای متعال این است که: ذاتی که منشأ همۀ [[کمالات]] وجودات است محال است عقلاً، تعدد و تبعّض‌پذیر باشد. نتیجۀ قطعی این تعددّ و تبعّض‌ناپذیری، توحید افعالی است.

	=== توحید افعالی خداوند ===		== توحید افعالی خداوند ==
	توحید افعالی بدین معناست که هر فعل و حرکت و ایجاد و وجودی باید از ذات خدای متعال سرچشمه بگیرد. هر فاعلی در فعلی که می‌کند و هر مؤثری در تأثیر و اثری که از خود بروز می‌دهد، متکی به خدا بوده و وجود و حرکت و فعل و تأثیر خود را وامدار خدای متعال است. بنابراین، فاعلیت و مؤثریت هر مؤثر و فاعلی به فاعلیت خدای واحد [[احد]] بر می‌گردد و لذا فاعلیت و فعل و تأثیر نیز در [[جهان هستی]]، فاعلیت و فعل و تأثیر خدای واحد احد است. این پندار که فاعل یا مؤثری در فعل و تأثیر خود به طور مستقل از فعل و تأثیر خدای متعال عمل کند و در فعل و حرکت و تأثیر خود به [[خدای متعال]] نیازمند نباشد، به معنای [[نفی]] وحدانیت [[ذات خدای متعال]] و [[اعتقاد]] به وجود مبدأ دیگر برای [[آفرینش]] و هستی در کنار [[ذات باری تعالی]] است، تعالی [[الله]] عن ذلک علواً کبیراً. این [[حقیقت]] نیز روشن است که [[توحید افعالی]] در [[جهان]] فاعلین مختار و مرید به معنای [[سلب اختیار]] از آنان نیست، بلکه بدین معناست که [[اختیار]] و قدرتی که فاعلین مختار و مرید دارند مستقل از فعل و [[اراده خدا]] نیست، بلکه با [[اراده]] و [[قدرت]] خداست که می‌خواهند آنچه را می‌خواهند، و می‌کنند آنچه را می‌کنند:		توحید افعالی بدین معناست که هر فعل و حرکت و ایجاد و وجودی باید از ذات خدای متعال سرچشمه بگیرد. هر فاعلی در فعلی که می‌کند و هر مؤثری در تأثیر و اثری که از خود بروز می‌دهد، متکی به خدا بوده و وجود و حرکت و فعل و تأثیر خود را وامدار خدای متعال است. بنابراین، فاعلیت و مؤثریت هر مؤثر و فاعلی به فاعلیت خدای واحد [[احد]] بر می‌گردد و لذا فاعلیت و فعل و تأثیر نیز در [[جهان هستی]]، فاعلیت و فعل و تأثیر خدای واحد احد است. این پندار که فاعل یا مؤثری در فعل و تأثیر خود به طور مستقل از فعل و تأثیر خدای متعال عمل کند و در فعل و حرکت و تأثیر خود به [[خدای متعال]] نیازمند نباشد، به معنای [[نفی]] وحدانیت [[ذات خدای متعال]] و [[اعتقاد]] به وجود مبدأ دیگر برای [[آفرینش]] و هستی در کنار [[ذات باری تعالی]] است، تعالی [[الله]] عن ذلک علواً کبیراً. این [[حقیقت]] نیز روشن است که [[توحید افعالی]] در [[جهان]] فاعلین مختار و مرید به معنای [[سلب اختیار]] از آنان نیست، بلکه بدین معناست که [[اختیار]] و قدرتی که فاعلین مختار و مرید دارند مستقل از فعل و [[اراده خدا]] نیست، بلکه با [[اراده]] و [[قدرت]] خداست که می‌خواهند آنچه را می‌خواهند، و می‌کنند آنچه را می‌کنند:
	# {{متن قرآن\|وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ}}<ref>«و شما (چیزى را) نمى‌خواهید مگر اینکه خدا بخواهد» سوره انسان، آیه ۳۰.</ref>؛		# {{متن قرآن\|وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ}}<ref>«و شما (چیزى را) نمى‌خواهید مگر اینکه خدا بخواهد» سوره انسان، آیه ۳۰.</ref>؛

Bahmani: /* توحید ذاتی و صفاتی خداوند */

2025-12-20T08:28:02Z

توحید ذاتی و صفاتی خداوند

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۸
خط ۲۹:		خط ۲۹:
	توحید ذاتی و صفاتی خدای متعال مستلزم توحید افعالی است و توحید افعالی خدای متعال مستلزم توحید در حاکمیت الهی است و توحید حاکمیت [[ذات حق‌تعالی]]، نظام سیاسی الهی مبتنی بر حاکمیت الهی را نتیجه می‌دهد. این [[تسلسل]] در استلزام، نیاز به توضیح و تبیین دارد که در ذیل به آن می‌پردازیم:		توحید ذاتی و صفاتی خدای متعال مستلزم توحید افعالی است و توحید افعالی خدای متعال مستلزم توحید در حاکمیت الهی است و توحید حاکمیت [[ذات حق‌تعالی]]، نظام سیاسی الهی مبتنی بر حاکمیت الهی را نتیجه می‌دهد. این [[تسلسل]] در استلزام، نیاز به توضیح و تبیین دارد که در ذیل به آن می‌پردازیم:

	=== توحید ذاتی و صفاتی [[خداوند]] ===		== توحید ذاتی و صفاتی [[خداوند]] ==
	توحید ذاتی و صفاتی خدای متعال به معنای [[نفی]] تعدّد و تبعّض در [[ذات خدای متعال]] است و در [[کلام]] و [[فلسفه]] با [[براهین]] [[قطعی]] به [[اثبات]] رسیده است. حاصل و نتیجۀ براهین دالّه بر توحید ذاتی و صفاتی خدای متعال این است که: ذاتی که منشأ همۀ [[کمالات]] وجودات است محال است عقلاً، تعدد و تبعّض‌پذیر باشد. نتیجۀ قطعی این تعددّ و تبعّض‌ناپذیری، توحید افعالی است.		توحید ذاتی و صفاتی خدای متعال به معنای [[نفی]] تعدّد و تبعّض در [[ذات خدای متعال]] است و در [[کلام]] و [[فلسفه]] با [[براهین]] [[قطعی]] به [[اثبات]] رسیده است. حاصل و نتیجۀ براهین دالّه بر توحید ذاتی و صفاتی خدای متعال این است که: ذاتی که منشأ همۀ [[کمالات]] وجودات است محال است عقلاً، تعدد و تبعّض‌پذیر باشد. نتیجۀ قطعی این تعددّ و تبعّض‌ناپذیری، توحید افعالی است.

Bahmani: /* جهان‌بینی سیاسی */

2025-12-20T08:26:52Z

جهان‌بینی سیاسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۶
خط ۷:		خط ۷:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	~~== جهان‌بینی سیاسی ==~~
	در مباحث جهان‌بینی سیاسی چند مطلب اساسی مورد بررسی قرار می‌گیرد:		در مباحث جهان‌بینی سیاسی چند مطلب اساسی مورد بررسی قرار می‌گیرد:
	# هر [[نظام سیاسی]] خواه [[دینی]] یا غیر دینی بر پایۀ نوعی جهان‌بینی سیاسی مبتنی است. بنابراین هر نظام سیاسی که بدون تعیین جهان‌بینی سیاسی ارائه گردد از نظر منطقی فاقد توجیه [[عقلانی]] است.		# هر [[نظام سیاسی]] خواه [[دینی]] یا غیر دینی بر پایۀ نوعی جهان‌بینی سیاسی مبتنی است. بنابراین هر نظام سیاسی که بدون تعیین جهان‌بینی سیاسی ارائه گردد از نظر منطقی فاقد توجیه [[عقلانی]] است.

Bahmani: /* مقدمه */

2025-12-20T08:26:44Z

مقدمه

@@ خط ۷: / خط ۷: @@
 == مقدمه ==
 [[جهان‌بینی سیاسی اسلام]] ([[جهان‌بینی]] مبتنی بر اعتقاد به خدای فعال) از اندیشۀ [[توحید الهی]] بر می‌خیزد. [[توحید]] [[خدای متعال]] طبق ترتیب ذیل، [[نظام سیاسی اسلام]] را نتیجه می‌دهد:
 # [[توحید ذاتی]] و صفاتی خدای متعال؛

Bahmani: /* مُلک */

2025-12-20T08:25:37Z

مُلک

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۵
خط ۴۲۸:		خط ۴۲۸:
	در آیۀ نخست از این دو آیه و [[آیات]] پیش از آن ضمن بیان [[حاکمیت خدا]] بر سراسر [[جهان هستی]] با جملۀ {{متن قرآن\|لَهُ الْمُلْكُ}} که متضمّن تقدیم جار و مجرور بر متعلق است، [[حصر]] پادشاهی و سلطنت و حاکمیت در [[خدای متعال]] اعلام گردیده است.		در آیۀ نخست از این دو آیه و [[آیات]] پیش از آن ضمن بیان [[حاکمیت خدا]] بر سراسر [[جهان هستی]] با جملۀ {{متن قرآن\|لَهُ الْمُلْكُ}} که متضمّن تقدیم جار و مجرور بر متعلق است، [[حصر]] پادشاهی و سلطنت و حاکمیت در [[خدای متعال]] اعلام گردیده است.

	این توهّم که "[[مُلک]]" در اینجا مُلک بر جهان هستی است، نه بر [[جامعۀ بشر]]، نابجاست؛ زیرا روشن است که مُلک در اینجا با الف و لام جنس آمده و [[مقید]] به قید خاصی نشده و حصر آن در ذات [[باری‌تعالی]] به معنای [[حصر]] جنس [[پادشاهی]] و [[مُلک]] و [[سلطنت]] در ذات [[باری‌تعالی]] است.		این توهّم که "[[مُلک]]" در اینجا مُلک بر جهان هستی است، نه بر [[جامعۀ بشر]]، نابجاست؛ زیرا روشن است که مُلک در اینجا با الف و لام جنس آمده و مقید به قید خاصی نشده و حصر آن در ذات [[باری‌تعالی]] به معنای [[حصر]] جنس [[پادشاهی]] و [[مُلک]] و [[سلطنت]] در ذات [[باری‌تعالی]] است.

	افزون بر اینکه جملۀ قبل از این جمله، یعنی {{متن قرآن\|ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ}} که خطاب به [[انسان‌ها]] است، خود قرینه و سیاق روشنی است که "[[مُلک]]" در جملۀ بعد، مُلک بر [[جامعۀ انسانی]] را نیز شامل می‌شود.		افزون بر اینکه جملۀ قبل از این جمله، یعنی {{متن قرآن\|ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ}} که خطاب به [[انسان‌ها]] است، خود قرینه و سیاق روشنی است که "[[مُلک]]" در جملۀ بعد، مُلک بر [[جامعۀ انسانی]] را نیز شامل می‌شود.

Bahmani در ‏۲۰ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۵

2025-12-20T08:25:01Z

نمایش تغییرات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۷
خط ۶۵:		خط ۶۵:
	# {{متن قرآن\|رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى}}<ref>«پروردگار ما همان کسى است که به هر موجودى آنچه را لازمۀ آفرینش او بوده داده؛ سپس هدایت کرده است» سوره طه، آیه ۵۰.</ref>		# {{متن قرآن\|رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى}}<ref>«پروردگار ما همان کسى است که به هر موجودى آنچه را لازمۀ آفرینش او بوده داده؛ سپس هدایت کرده است» سوره طه، آیه ۵۰.</ref>
	# {{متن قرآن\|إِلَّا رَبَّ الْعَالَمِينَ * الَّذِي خَلَقَنِي فَهُوَ يَهْدِينِ * وَالَّذِي هُوَ يُطْعِمُنِي وَيَسْقِينِ * وَإِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ * وَالَّذِي يُمِيتُنِي ثُمَّ يُحْيِينِ}}<ref>«مگر پروردگار جهانیان * همان کسى که مرا آفرید، و پیوسته راهنماییم مى‌کند * و کسى که مرا غذا مى‌دهد و سیراب مى‌نماید * و هنگامى که بیمار شوم مرا شفا مى‌دهد * و کسى که مرا مى‌میراند و سپس زنده مى‌کند» سوره شعراء، آیه ۷۷-۸۱.</ref>.		# {{متن قرآن\|إِلَّا رَبَّ الْعَالَمِينَ * الَّذِي خَلَقَنِي فَهُوَ يَهْدِينِ * وَالَّذِي هُوَ يُطْعِمُنِي وَيَسْقِينِ * وَإِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ * وَالَّذِي يُمِيتُنِي ثُمَّ يُحْيِينِ}}<ref>«مگر پروردگار جهانیان * همان کسى که مرا آفرید، و پیوسته راهنماییم مى‌کند * و کسى که مرا غذا مى‌دهد و سیراب مى‌نماید * و هنگامى که بیمار شوم مرا شفا مى‌دهد * و کسى که مرا مى‌میراند و سپس زنده مى‌کند» سوره شعراء، آیه ۷۷-۸۱.</ref>.
	# {{متن قرآن\|قُتِلَ الْإِنْسَانُ مَا أَكْفَرَهُ * مِنْ أَيِّ شَيْءٍ خَلَقَهُ * مِن نُّطْفَةٍ خَلَقَهُ فَقَدَّرَهُ * ثُمَّ السَّبِيلَ يَسَّرَهُ}}<ref>~~«[[مرگ]]~~ بر این ~~[[انسان]]،~~ چقدر [[ناسپاس]] است! * مگر ([[خداوند]]) او را از چه چیز [[آفریده]] است؟! * او را از نطفه ناچیزى آفرید، سپس اندازه‌گیرى کرد و موزون ساخت * سپس راه ([[سعادت]]) را براى او آسان کرد» [[سوره ~~عبس]]، [[~~آیه]] ۱۷-۲۰.</ref>.		# {{متن قرآن\|قُتِلَ الْإِنْسَانُ مَا أَكْفَرَهُ * مِنْ أَيِّ شَيْءٍ خَلَقَهُ * مِن نُّطْفَةٍ خَلَقَهُ فَقَدَّرَهُ * ثُمَّ السَّبِيلَ يَسَّرَهُ}}<ref>«مرگ بر این انسان، چقدر ناسپاس است! * مگر (خداوند) او را از چه چیز آفریده است؟! * او را از نطفه ناچیزى آفرید، سپس اندازه‌گیرى کرد و موزون ساخت * سپس راه (سعادت) را براى او آسان کرد» سوره عبس، آیه ۱۷-۲۰.</ref>.
	# {{متن قرآن\|أَلَا لَهُ الْخَلْقُ وَالْأَمْرُ تَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ}}<ref>«آگاه باشید که آفرینش و تدبیر (جهان)، از آن او (و به فرمان او) است! پر برکت و بى‌زوال است خداوندى که پروردگار جهانیان است» سوره اعراف، آیه ۵۴.</ref>.		# {{متن قرآن\|أَلَا لَهُ الْخَلْقُ وَالْأَمْرُ تَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ}}<ref>«آگاه باشید که آفرینش و تدبیر (جهان)، از آن او (و به فرمان او) است! پر برکت و بى‌زوال است خداوندى که پروردگار جهانیان است» سوره اعراف، آیه ۵۴.</ref>.
	# {{متن قرآن\|سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى * الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى * وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدَى}}<ref>«منزّه شمار نام پروردگار بلند مرتبه‌ات را! * همان خداوندى که آفرید و موزون ساخت * و همان کس که اندازه‌گیرى کرد و هدایت نمود» سوره اعلی، آیه ۱-۳.</ref>.		# {{متن قرآن\|سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى * الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى * وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدَى}}<ref>«منزّه شمار نام پروردگار بلند مرتبه‌ات را! * همان خداوندى که آفرید و موزون ساخت * و همان کس که اندازه‌گیرى کرد و هدایت نمود» سوره اعلی، آیه ۱-۳.</ref>.
خط ۱۱۲:		خط ۱۱۲:
	طمس وجوه و [[لعنت]] خدای در این [[آیه]] از مصادیق امر تمکینی [[خداوند]] است؛ زیرا خداوند به صاحبان کتاب- با توجه به [[علمی]] که به [[بینات]] [[الهی]] و [[کتاب خدا]] در [[اختیار]] داشتند - [[تمکین]] تام بخشید که به [[خدای بزرگ]] و انبیای او [[ایمان]] آورند و از آنان [[تبعیت]] کنند، لکن صاحبان [[علم]] و کتاب، به رغم علم و [[آگاهی]] و دانشی که داشتند با سوء استفاده از تمکین الهی و [[سوء]] [[انتخاب]] خویش، راه کج را برگزیدند و وارونه [[رفتار]] کردند و به همین سبب به وارونگی چهره دچار گشتند؛ زیرا به حقیقتی که در آغاز، روبه سوی آن بودند، پشت کردند و از آن رویگردان شدند.		طمس وجوه و [[لعنت]] خدای در این [[آیه]] از مصادیق امر تمکینی [[خداوند]] است؛ زیرا خداوند به صاحبان کتاب- با توجه به [[علمی]] که به [[بینات]] [[الهی]] و [[کتاب خدا]] در [[اختیار]] داشتند - [[تمکین]] تام بخشید که به [[خدای بزرگ]] و انبیای او [[ایمان]] آورند و از آنان [[تبعیت]] کنند، لکن صاحبان [[علم]] و کتاب، به رغم علم و [[آگاهی]] و دانشی که داشتند با سوء استفاده از تمکین الهی و [[سوء]] [[انتخاب]] خویش، راه کج را برگزیدند و وارونه [[رفتار]] کردند و به همین سبب به وارونگی چهره دچار گشتند؛ زیرا به حقیقتی که در آغاز، روبه سوی آن بودند، پشت کردند و از آن رویگردان شدند.

	در [[آیات]] پیش از آیۀ اخیر از این امر تمکینی به [[مشیت]] تعبیر شده است. در دو آیۀ زیر نیز به امر تمکینی اشاره شده است: {{متن قرآن\|سَوَاءٌ مِنْكُمْ مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَمَنْ جَهَرَ بِهِ وَمَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ وَسَارِبٌ بِالنَّهَارِ * لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِّن بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنفُسِهِمْ وَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوءًا فَلاَ مَرَدَّ لَهُ وَمَا لَهُم مِّن دُونِهِ مِن وَالٍ}}<ref>«کسانى از شما که به طور پنهان سخن بگویند، یا آشکار، براى او یکسان است؛ و (نیز)کسانى که شبانگاه به طور مخفیانه حرکت مى‌کنند، یا در روشنایى [[روز]] * براى هرکس، مأمورانى است که پى‌در‌پى، از پیش رو، و از پشت سر او را از [[فرمان خدا]] [= حوادث غیر حتمى] [[حفظ]] مى‌کنند؛ و خداوند [[سرنوشت]] هیچ قومى (و ملّتى) را [[تغییر]] نمى‌دهد مگر آنکه آنان آنچه را در (وجود) خودشان است تغییر دهند و هنگامى که [[خدا]] براى قومى (به خاطر اعمالشان) بدى (و [[عذاب]]) بخواهد، هیچ چیز مانع آن نخواهد شد؛ و جز ~~[[خدا]]،~~ ([[نجات دهنده]] و) سرپرستى نخواهند داشت» [[سوره ~~رعد]]، [[~~آیه]] ۱۰-۱۱.</ref>.		در [[آیات]] پیش از آیۀ اخیر از این امر تمکینی به [[مشیت]] تعبیر شده است. در دو آیۀ زیر نیز به امر تمکینی اشاره شده است: {{متن قرآن\|سَوَاءٌ مِنْكُمْ مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَمَنْ جَهَرَ بِهِ وَمَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ وَسَارِبٌ بِالنَّهَارِ * لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِّن بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنفُسِهِمْ وَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوءًا فَلاَ مَرَدَّ لَهُ وَمَا لَهُم مِّن دُونِهِ مِن وَالٍ}}<ref>«کسانى از شما که به طور پنهان سخن بگویند، یا آشکار، براى او یکسان است؛ و (نیز)کسانى که شبانگاه به طور مخفیانه حرکت مى‌کنند، یا در روشنایى روز * براى هرکس، مأمورانى است که پى‌در‌پى، از پیش رو، و از پشت سر او را از فرمان خدا [= حوادث غیر حتمى] حفظ مى‌کنند؛ و خداوند سرنوشت هیچ قومى (و ملّتى) را تغییر نمى‌دهد مگر آنکه آنان آنچه را در (وجود) خودشان است تغییر دهند و هنگامى که خدا براى قومى (به خاطر اعمالشان) بدى (و عذاب) بخواهد، هیچ چیز مانع آن نخواهد شد؛ و جز خدا، (نجات دهنده و) سرپرستى نخواهند داشت» سوره رعد، آیه ۱۰-۱۱.</ref>.

	مقصود از {{متن قرآن\|أَرَادَ اللَّهُ}} در این آیه ارادۀ تمکینی [[خداوند]] است که به واسطۀ امر تمکینی [[الهی]] اظهار و [[اعمال]] می‌شود و لذا معنای [[آیه]] ـ نظیر آیۀ یادشدۀ فوق از [[سوره اسراء]] ـ این است که در آنجا که امر تمکینی [[خدا]] ـ در نتیجۀ [[سوء]] [[اختیار]] [[آدمیان]] ـ به عاقبت بدی که نتیجۀ [[انتخاب]] بد آنان است، منجر شود؛ هیچ چیز نمی‌تواند آنان را از این سرانجام شوم برهاند و مانع [[سرنوشت]] سیاهی شود که در [[انتظار]] آنان است.		مقصود از {{متن قرآن\|أَرَادَ اللَّهُ}} در این آیه ارادۀ تمکینی [[خداوند]] است که به واسطۀ امر تمکینی [[الهی]] اظهار و [[اعمال]] می‌شود و لذا معنای [[آیه]] ـ نظیر آیۀ یادشدۀ فوق از [[سوره اسراء]] ـ این است که در آنجا که امر تمکینی [[خدا]] ـ در نتیجۀ [[سوء]] [[اختیار]] [[آدمیان]] ـ به عاقبت بدی که نتیجۀ [[انتخاب]] بد آنان است، منجر شود؛ هیچ چیز نمی‌تواند آنان را از این سرانجام شوم برهاند و مانع [[سرنوشت]] سیاهی شود که در [[انتظار]] آنان است.
خط ۱۴۴:		خط ۱۴۴:
	امر تشریعی الهی ـ تکلیفی یا وضعی ـ تجلّی [[مُلک]] و [[مدیریت سیاسی]] [[خدا]] در [[جامعۀ بشر]] است و لذا در [[قرآن کریم]]، از این جایگاه الهی - یعنی جایگاه [[تشریع]] و [[مدیریت]] الهی [[جهان]] و [[انسان]] - به «مُلک» تعبیر شده و در اشارهای به امر یا مُلک [[تشریعی]] خداوند در حوزۀ «[[تکلیف]]» می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَكَذَلِكَ أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا وَصَرَّفْنَا فِيهِ مِنَ الْوَعِيدِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ أَوْ يُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْرًا * فَتَعَالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ}}<ref>«و این گونه آن را قرآنى عربى (و فصیح و گویا) نازل کردیم، و انواع وعیدها (و انذارها) را در آن بازگو نمودیم، شاید آنان تقوا پیشه کنند؛ یا برایشان سبب یادآورى شود * پس بلند مرتبه است خداوندى که فرمانرواى حقیقى است!» سوره طه، آیه ۱۱۳-۱۱۴.</ref>.		امر تشریعی الهی ـ تکلیفی یا وضعی ـ تجلّی [[مُلک]] و [[مدیریت سیاسی]] [[خدا]] در [[جامعۀ بشر]] است و لذا در [[قرآن کریم]]، از این جایگاه الهی - یعنی جایگاه [[تشریع]] و [[مدیریت]] الهی [[جهان]] و [[انسان]] - به «مُلک» تعبیر شده و در اشارهای به امر یا مُلک [[تشریعی]] خداوند در حوزۀ «[[تکلیف]]» می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَكَذَلِكَ أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا وَصَرَّفْنَا فِيهِ مِنَ الْوَعِيدِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ أَوْ يُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْرًا * فَتَعَالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ}}<ref>«و این گونه آن را قرآنى عربى (و فصیح و گویا) نازل کردیم، و انواع وعیدها (و انذارها) را در آن بازگو نمودیم، شاید آنان تقوا پیشه کنند؛ یا برایشان سبب یادآورى شود * پس بلند مرتبه است خداوندى که فرمانرواى حقیقى است!» سوره طه، آیه ۱۱۳-۱۱۴.</ref>.

	همچنین می‌فرماید: {{متن قرآن\|أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ * فَتَعَالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ}}<ref>«آیا گمان کردید شما را بیهوده آفریده‌ایم، و به سوى ما بازگردانده نمى‌شوید؟! * پس بلندمرتبه است خداوندى که فرمانرواى حق است، معبودى جز او نیست؛ و او پروردگار عرش کریم است» سوره مؤمنون، آیه ۱۱۵-۱۱۶.</ref> و در اشاره‌ای دیگر به امر و مُلک تشریعی خداوند در حوزۀ «وضع» می‌فرماید: {{متن قرآن\|قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَاءُ}}<ref>«بگو: بارالها! اى مالک حکومت‌ها! به هرکس بخواهى، حکومت مى‌بخشى؛ و از هرکس بخواهى، حکومت را مى‌گیرى» سوره آل عمران، آیه ۲۶.</ref> و نیز می‌فرماید: {{متن قرآن\|أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُمْ مُلْكًا عَظِيمًا}}<ref>«یا اینکه نسبت به [[مردم]] [= [[پیامبر]] و خاندانش]، بر آنچه [[خدا]] از فضلش به آنان بخشیده، [[حسد]] مى‌ورزند؟! ما به [[خاندان ~~ابراهیم]]،~~ کتاب و [[حکمت]] دادیم؛ و [[حکومت]] عظیمى در [[اختیار]] آنها قرار دادیم» [[سوره ~~نساء]]، [[~~آیه]] ۵۴.</ref>.		همچنین می‌فرماید: {{متن قرآن\|أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ * فَتَعَالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ}}<ref>«آیا گمان کردید شما را بیهوده آفریده‌ایم، و به سوى ما بازگردانده نمى‌شوید؟! * پس بلندمرتبه است خداوندى که فرمانرواى حق است، معبودى جز او نیست؛ و او پروردگار عرش کریم است» سوره مؤمنون، آیه ۱۱۵-۱۱۶.</ref> و در اشاره‌ای دیگر به امر و مُلک تشریعی خداوند در حوزۀ «وضع» می‌فرماید: {{متن قرآن\|قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَاءُ}}<ref>«بگو: بارالها! اى مالک حکومت‌ها! به هرکس بخواهى، حکومت مى‌بخشى؛ و از هرکس بخواهى، حکومت را مى‌گیرى» سوره آل عمران، آیه ۲۶.</ref> و نیز می‌فرماید: {{متن قرآن\|أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُمْ مُلْكًا عَظِيمًا}}<ref>«یا اینکه نسبت به مردم [= [[پیامبر]] و خاندانش]، بر آنچه خدا از فضلش به آنان بخشیده، حسد مى‌ورزند؟! ما به خاندان ابراهیم، کتاب و حکمت دادیم؛ و حکومت عظیمى در اختیار آنها قرار دادیم» سوره نساء، آیه ۵۴.</ref>.

	از آنچه گفتیم معلوم شد، [[آفرینش]] موجود مختار و [[مسئول]] و پاسخگو به وسیلۀ امر تمکینی، [[لزوم]] فراهم ساختن گزینۀ بهتر را به دنبال دارد که فراهم آوردن گزینۀ بهتر به وسیلۀ [[تمکین]] [[انسان]] از [[انتخاب]] [[مدیریت]] و [[مُلک]] [[الهی]] صورت می‌گیرد و لازمۀ این تمکین، [[امر تشریعی]]، یعنی فراهم ساختن [[نظام مدیریتی]] الهی جامع برای انسان‌هاست که از طریق اِعمال مُلک [[تشریعی]] الهی در حوزۀ [[تکلیف]] و وضع صورت می‌گیرد.		از آنچه گفتیم معلوم شد، [[آفرینش]] موجود مختار و [[مسئول]] و پاسخگو به وسیلۀ امر تمکینی، [[لزوم]] فراهم ساختن گزینۀ بهتر را به دنبال دارد که فراهم آوردن گزینۀ بهتر به وسیلۀ [[تمکین]] [[انسان]] از [[انتخاب]] [[مدیریت]] و [[مُلک]] [[الهی]] صورت می‌گیرد و لازمۀ این تمکین، [[امر تشریعی]]، یعنی فراهم ساختن [[نظام مدیریتی]] الهی جامع برای انسان‌هاست که از طریق اِعمال مُلک [[تشریعی]] الهی در حوزۀ [[تکلیف]] و وضع صورت می‌گیرد.