حاکم جائر - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۲۳

2025-06-02T06:23:02Z

Jaafari در ‏۱۵ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۳۰

2025-04-15T07:30:35Z

Wasity: /* حاکم جائر در قرآن */

2023-02-13T08:12:34Z

حاکم جائر در قرآن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۴۲
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	در اصطلاح [[فقهای شیعه]]، به کسی حاکم جائر می‌گویند که بدون [[اذن امام]] یا [[نایب]] او بر [[مردم]] [[حکمرانی]] کند. [[حاکمان جائر]]، افزون بر آن‌که [[عدالت]] را مراعات نمی‌کنند، با قصد و توجه از [[راه]] راست [[منحرف]] شده‌اند و در [[راه]] [[باطل]] و [[انحراف]] قرار گرفته‌اند. بنابراین حاکم جائر کسی است که از مسیر [[حق]] [[منحرف]] شده و در [[راه]] [[باطل]] قدم برمی‌دارد؛ یا از آغاز به [[راه مستقیم]] نرفته و [[حق]] را از مدار خود خارج کرده است. از آن جهت که حاکم جائر در [[جایگاه]] مناسب و [[حقوقی]] خود قرار نگرفته و از [[امام]] [[معصوم]] اجازه ندارد، افزون بر آن‌که [[ولایت]] وی غصبی است، در [[حق]] صاحب اصلی این [[مقام]] نیز [[ظلم]] کرده است و اگر در این [[منصب]] به [[مردم]] نیز [[ظلم]] کند یا نتواند به خوبی از عهده این [[مقام]] برآید، [[حقوق]] آنان را به نوعی پایمال کرده است که خود [[ظلم]] بر [[مردم]] به شمار می‌رود. در [[فقه سیاسی]] [[شیعه]]، [[حاکم]] به دو دسته [[عادل]] و [[جائر]] تقسیم می‌شود. این ملاک تقسیم‌بندی در منابع متعدد [[فقهی]] [[شیعه]] آمده است که هرکدام احکامی خاص دارد. با توجه به آنچه دربارۀ ویژگی‌های [[نظام امامت]] و [[شرایط حاکم]] خواهیم گفت، می‌توان به این نتیجه [[دست]] یافت که مفهوم حاکم جائر در [[نظام امامت]] با [[نظام]] [[خلافت]] تفاوت اساسی و ماهوی دارد. به [[باور]] [[شیعه]]، هر حاکمی که در [[عصر حضور]] یا [[غیبت]] [[اذن الهی]] نداشته باشد، حاکم جائر شمرده می‌شود. در این زمینه میان [[کافر]] و [[مسلمان]] ([[اهل سنت]] یا [[شیعه]]) فرقی وجود ندارد. مرحوم [[محقق حلی]] گفته است: “هر حاکمی که شرایط و [[صفات لازم]] را برای [[حکومت]] نداشته باشد، خودش حاکم جائر و حکومتش [[نامشروع]] است و به تبع آن، [[همکاری]] با او و [[یاری]] رسانی‌اش [[حرام]] است”<ref>روح الله شریعتی، «حکومت در اندیشه سیاسی محقق حلی»، فصلنامه علوم سیاسی، ش۱۴، تابستان ۱۳۸۰، ص۷۱.</ref>.<ref>[[محمد علی میرعلی\|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)\|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص ۳۸.</ref>		در اصطلاح [[فقهای شیعه]]، به کسی حاکم جائر می‌گویند که بدون [[اذن امام]] یا [[نایب]] او بر [[مردم]] [[حکمرانی]] کند. [[حاکمان جائر]]، افزون بر آن‌که [[عدالت]] را مراعات نمی‌کنند، با قصد و توجه از [[راه]] راست [[منحرف]] شده‌اند و در [[راه]] [[باطل]] و [[انحراف]] قرار گرفته‌اند. بنابراین حاکم جائر کسی است که از مسیر [[حق]] [[منحرف]] شده و در [[راه]] [[باطل]] قدم برمی‌دارد؛ یا از آغاز به [[راه مستقیم]] نرفته و [[حق]] را از مدار خود خارج کرده است. از آن جهت که حاکم جائر در [[جایگاه]] مناسب و [[حقوقی]] خود قرار نگرفته و از [[امام]] [[معصوم]] اجازه ندارد، افزون بر آن‌که [[ولایت]] وی غصبی است، در [[حق]] صاحب اصلی این [[مقام]] نیز [[ظلم]] کرده است و اگر در این [[منصب]] به [[مردم]] نیز [[ظلم]] کند یا نتواند به خوبی از عهده این [[مقام]] برآید، [[حقوق]] آنان را به نوعی پایمال کرده است که خود [[ظلم]] بر [[مردم]] به شمار می‌رود. در [[فقه سیاسی]] [[شیعه]]، [[حاکم]] به دو دسته [[عادل]] و [[جائر]] تقسیم می‌شود. این ملاک تقسیم‌بندی در منابع متعدد [[فقهی]] [[شیعه]] آمده است که هرکدام احکامی خاص دارد. با توجه به آنچه دربارۀ ویژگی‌های [[نظام امامت]] و [[شرایط حاکم]] خواهیم گفت، می‌توان به این نتیجه [[دست]] یافت که مفهوم حاکم جائر در [[نظام امامت]] با [[نظام]] [[خلافت]] تفاوت اساسی و ماهوی دارد. به [[باور]] [[شیعه]]، هر حاکمی که در [[عصر حضور]] یا [[غیبت]] [[اذن الهی]] نداشته باشد، حاکم جائر شمرده می‌شود. در این زمینه میان [[کافر]] و [[مسلمان]] ([[اهل سنت]] یا [[شیعه]]) فرقی وجود ندارد. مرحوم [[محقق حلی]] گفته است: “هر حاکمی که شرایط و [[صفات لازم]] را برای [[حکومت]] نداشته باشد، خودش حاکم جائر و حکومتش [[نامشروع]] است و به تبع آن، [[همکاری]] با او و [[یاری]] رسانی‌اش [[حرام]] است”<ref>روح الله شریعتی، «حکومت در اندیشه سیاسی محقق حلی»، فصلنامه علوم سیاسی، ش۱۴، تابستان ۱۳۸۰، ص۷۱.</ref>.<ref>[[محمد علی میرعلی\|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)\|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص ۳۸.</ref>

	== حاکم جائر در قرآن ==		== حاکم جائر از دیدگاه قرآنی ==
			{{اصلی\|حاکم جائر در قرآن}}
	[[قرآن کریم]] هر [[ولایتی]] جز [[ولایت خدا]] را [[ولایت طاغوت]] معرفی کرده است. [[انسان‌ها]] باید به [[فرمان خدا]] باشند و هر چیزی که [[انسان]] را از [[اطاعت]] [[فرمان خدا]] بازدارد، و زمینۀ [[عصیان]] [[انسان]] را در برابر [[پروردگار]] فراهم آورد، [[طاغوت]] و [[شیطان]] است. بنابر [[آیات الهی]]، [[طاغوت]] و [[شیطان]] نسبت این‌همانی دارد؛ یعنی هر [[ولایتی]] که غیر از [[ولایت الهی]] باشد، [[ولایت طاغوت]] و [[شیطان]] است: {{متن قرآن\|الَّذِينَ آمَنُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ الطَّاغُوتِ}}<ref>«مؤمنان در راه خداوند... و کافران در راه طاغوت جنگ می‌کنند» سوره نساء، آیه ۷۶.</ref> سپس بی‌درنگ درباره [[دوستان شیطان]] به [[جنگ]] [[فرمان]] می‌دهد: {{متن قرآن\|فَقَاتِلُوا أَوْلِيَاءَ الشَّيْطَانِ}}<ref>«پس با یاران شیطان کارزار کنید» سوره نساء، آیه ۷۶.</ref>. در این [[آیه]] [[نورانی]] [[طاغوت]] و [[شیطان]] به جای یکدیگر به کار رفته‌اند و با یکدیگر نسبت عینیت دارند. [[خداوند]] سرانجام [[ولایت طاغوت]] و [[شیطان]] را در یکی از [[آیات]] [[سوره نساء]] به خوبی ترسیم کرده است: {{متن قرآن\|وَمَنْ يُشَاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدَى وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّى وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيرًا}}<ref>«و هر کس پس از آنکه به روشنی رهنمود یافت با پیامبر مخالفت ورزد و از راهی جز راه مؤمنان پیروی کند وی را با آنچه بدان روی آورده است وامی‌نهیم و وی را به دوزخ می‌افکنیم و این بد پایانه‌ای است!» سوره نساء، آیه ۱۱۵.</ref><ref>برای مطالعه بیشتر، ر. ک: سیدعلی خامنه‌ای، ولایت، ص۱۰۲-۱۰۷.</ref>. [[خداوند]] در این [[آیه]] می‌فرماید: هرکس [[راه]] خود را از [[راه]] [[پیامبر]] جدا کند با وی [[مخالفت]] و از او [[سرپیچی]] کرده، وارد [[جهنم]] خواهد شد. پس بنابر این [[آیه]]، یکی از مصادیق تام و بارز [[طاغوت]]، [[حاکمان]] [[کافر]] است. یکی دیگر از مصادیق [[طاغوت]]، چه بسا افراد مسلمان‌اند که [[حکومت]] آنها به [[اذن خداوند]] نبوده است. آنان که [[ولایت]] [[حضرت امیر]] را نپذیرفتند نیز سرانجام [[راه]] خود را از [[پیامبر]] جدا کردند. در این [[آیه]] تصریح شده است که هرگز نباید به [[ولایت]] [[پیشوایان]] [[طاغوت]] تن داد، بلکه باید با آنان مقابله و [[مبارزه]] کرد.		[[قرآن کریم]] هر [[ولایتی]] جز [[ولایت خدا]] را [[ولایت طاغوت]] معرفی کرده است. [[انسان‌ها]] باید به [[فرمان خدا]] باشند و هر چیزی که [[انسان]] را از [[اطاعت]] [[فرمان خدا]] بازدارد، و زمینۀ [[عصیان]] [[انسان]] را در برابر [[پروردگار]] فراهم آورد، [[طاغوت]] و [[شیطان]] است. بنابر [[آیات الهی]]، [[طاغوت]] و [[شیطان]] نسبت این‌همانی دارد؛ یعنی هر [[ولایتی]] که غیر از [[ولایت الهی]] باشد، [[ولایت طاغوت]] و [[شیطان]] است: {{متن قرآن\|الَّذِينَ آمَنُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ الطَّاغُوتِ}}<ref>«مؤمنان در راه خداوند... و کافران در راه طاغوت جنگ می‌کنند» سوره نساء، آیه ۷۶.</ref> سپس بی‌درنگ درباره [[دوستان شیطان]] به [[جنگ]] [[فرمان]] می‌دهد: {{متن قرآن\|فَقَاتِلُوا أَوْلِيَاءَ الشَّيْطَانِ}}<ref>«پس با یاران شیطان کارزار کنید» سوره نساء، آیه ۷۶.</ref>. در این [[آیه]] [[نورانی]] [[طاغوت]] و [[شیطان]] به جای یکدیگر به کار رفته‌اند و با یکدیگر نسبت عینیت دارند. [[خداوند]] سرانجام [[ولایت طاغوت]] و [[شیطان]] را در یکی از [[آیات]] [[سوره نساء]] به خوبی ترسیم کرده است: {{متن قرآن\|وَمَنْ يُشَاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدَى وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّى وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيرًا}}<ref>«و هر کس پس از آنکه به روشنی رهنمود یافت با پیامبر مخالفت ورزد و از راهی جز راه مؤمنان پیروی کند وی را با آنچه بدان روی آورده است وامی‌نهیم و وی را به دوزخ می‌افکنیم و این بد پایانه‌ای است!» سوره نساء، آیه ۱۱۵.</ref><ref>برای مطالعه بیشتر، ر. ک: سیدعلی خامنه‌ای، ولایت، ص۱۰۲-۱۰۷.</ref>. [[خداوند]] در این [[آیه]] می‌فرماید: هرکس [[راه]] خود را از [[راه]] [[پیامبر]] جدا کند با وی [[مخالفت]] و از او [[سرپیچی]] کرده، وارد [[جهنم]] خواهد شد. پس بنابر این [[آیه]]، یکی از مصادیق تام و بارز [[طاغوت]]، [[حاکمان]] [[کافر]] است. یکی دیگر از مصادیق [[طاغوت]]، چه بسا افراد مسلمان‌اند که [[حکومت]] آنها به [[اذن خداوند]] نبوده است. آنان که [[ولایت]] [[حضرت امیر]] را نپذیرفتند نیز سرانجام [[راه]] خود را از [[پیامبر]] جدا کردند. در این [[آیه]] تصریح شده است که هرگز نباید به [[ولایت]] [[پیشوایان]] [[طاغوت]] تن داد، بلکه باید با آنان مقابله و [[مبارزه]] کرد.

Jaafari در ‏۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۰۸

2023-02-13T08:08:51Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۳۸
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = حکومت \| عنوان مدخل = حاکم جائر \| مداخل مرتبط = [[حاکم جائر در قرآن]] - [[حاکم جائر در فقه اسلامی]] - [[حاکم جائر در معارف و سیره علوی]] - [[حاکم جائر از دیدگاه اهل سنت]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = حکومت \| عنوان مدخل = حاکم جائر \| مداخل مرتبط = [[حاکم جائر در قرآن]] - [[حاکم جائر در فقه سیاسی]] - [[حاکم جائر در فقه اسلامی]] - [[حاکم جائر در معارف و سیره علوی]] - [[حاکم جائر از دیدگاه اهل سنت]]\| پرسش مرتبط = }}

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T20:02:57Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

Wasity: /* حرمت اطاعت از حاکم جائر */

2022-08-16T07:38:28Z

حرمت اطاعت از حاکم جائر

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۰۸
خط ۳۳:		خط ۳۳:

	درباره [[اطاعت]] نکردن از حاکم جائر [[روایات]] بسیاری نیز وارد شده است<ref>ر.ک: علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة، ج۱، ص۲۶۴؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۹، ص۱۲۹؛ محمد بن علی بابویه قمی (شیخ صدوق)، من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۶۲۱؛ ابوجعفر محمد بن حسن طوسی، الاستبصار، ج۲، ص۳۱۷.</ref>. [[امام باقر]]{{ع}} فرمود: "کسی که از [[معصیت‌کاران]] [[اطاعت]] کند، [[دین]] ندارد"<ref>{{متن حدیث\|لَا دِينَ لِمَنْ دَانَ بِطَاعَةِ مَنْ عَصَى اللَّهَ‌}}، محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۲، ص۳۷۳.</ref>.<ref>[[محمد علی میرعلی\|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)\|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص۹۸ ـ ۱۰۴.</ref>		درباره [[اطاعت]] نکردن از حاکم جائر [[روایات]] بسیاری نیز وارد شده است<ref>ر.ک: علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة، ج۱، ص۲۶۴؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۹، ص۱۲۹؛ محمد بن علی بابویه قمی (شیخ صدوق)، من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۶۲۱؛ ابوجعفر محمد بن حسن طوسی، الاستبصار، ج۲، ص۳۱۷.</ref>. [[امام باقر]]{{ع}} فرمود: "کسی که از [[معصیت‌کاران]] [[اطاعت]] کند، [[دین]] ندارد"<ref>{{متن حدیث\|لَا دِينَ لِمَنْ دَانَ بِطَاعَةِ مَنْ عَصَى اللَّهَ‌}}، محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۲، ص۳۷۳.</ref>.<ref>[[محمد علی میرعلی\|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)\|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص۹۸ ـ ۱۰۴.</ref>
			=== حرمت همکاری با حاکم جائر ===
			{{اصلی\|همکاری با حاکم جائر}}
			براساس ادله مختلفی مانند آیات<ref>سوره مائده، آیه ۲؛ سوره هود، آیه ۱۱۳.</ref>، روایات، عقل<ref>{{عربی\|و اما معونة الظالمین بما کان ظلما و محرما فیدل علی تحریمه: العقل و النقل، کتابا و سنة}}، ر.ک: یوسف بن احمد بن ابراهیم بحرانی، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، ج۱۸، ص۱۲۱.</ref> و اجماع<ref>{{عربی\|أما معونة الظالمین فی ظلمهم، فالظاهر أنها غیر جائزة بلا خلاف بین المسلمین قاطبة بل بین عقلاء العالم، بل التزم جمع کثیر من الخاصة والعامة بحرمة الاعانة علی مطلق الحرام و حرمة مقدماته}}، ر.ک: ابوالقاسم خویی، مصباح الفقاهه، تحقیق محمد علی التوحیدی التبریزی، ج۱، ص۶۵۴-۶۵۵.</ref>، [[همکاری]] با [[ستمگران]] ممنوع و حرام است. [[پیامبر]]{{صل}} قدم زدن و [[راه رفتن]] با [[ظالم]] را [[جرم]] دانسته است<ref>{{متن حدیث\|مَنْ مَشَى مَعَ ظَالِمٍ فَقَدْ أَجْرَمَ‌}}، ر.ک: تاج‌الدین شعیری، جامع الأخبار، ص۱۵۵؛ ابوالفتح کراجکی، کنز الفوائد، ج۱، ص۳۵۱؛ میرزا حسین النوری الطبرسی، مستدرک الوسائل، ج۱۳، ص۱۲۵.</ref> و بنابر برخی [[روایات]]، چنین عملی [[برائت]] از [[دین]] شمرده شده است. از دیدگاه [[شیعه]]، هر نوع [[همکاری]] با [[نظام]] [[ظلم و جور]] همچون گردآوری قلم و دوات [[حرام]] است و [[حکم]] عضویت در چنین نظامی را دارد.

			برخی از مصادیق کمک به حاکم جائر عبارت است از: [[مسافرت]] به قصد کمک به حاکم جائر؛ [[جهاد]] در رکاب حاکم جائر؛ [[مشروعیت]] قاضی منصوب از سوی حاکم جائر و داشتن روابط [[مالی]] با حاکم جائر<ref>[[محمد علی میرعلی\|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)\|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص۱۴۸ ـ ۱۵۳.</ref>.

	== دیدگاه اهل سنت ==		== دیدگاه اهل سنت ==

Wasity: /* همکاری با حاکم جائر */

2022-08-16T07:37:47Z

همکاری با حاکم جائر

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۰۷
خط ۱۶:		خط ۱۶:
	دسته دیگر از [[حاکمان جائر]] کسانی‌اند که [[مشروعیت]] [[حکومتی]] آنها با چالش روبه‌روست. این افراد ممکن است [[شیعه]] باشند و در [[نظام حکومتی]] نیز به کسی [[ظلم]] روا نداشته باشند، اما چون [[حاکمیت]] آنها بدون [[نصب]] یا [[اذن امام]] است حکومتشان اغتصابی است و از مصادیق [[حکومت جائر]] به شمار می‌رود.		دسته دیگر از [[حاکمان جائر]] کسانی‌اند که [[مشروعیت]] [[حکومتی]] آنها با چالش روبه‌روست. این افراد ممکن است [[شیعه]] باشند و در [[نظام حکومتی]] نیز به کسی [[ظلم]] روا نداشته باشند، اما چون [[حاکمیت]] آنها بدون [[نصب]] یا [[اذن امام]] است حکومتشان اغتصابی است و از مصادیق [[حکومت جائر]] به شمار می‌رود.
	در مجموع، از نظر [[شیعه]] سه دسته از [[حاکمان]] در زمرۀ [[حکام]] جائرند: دستۀ نخست، کسانی که به طور عام بر [[مردم]] [[ستم]] روا می‌دارند؛ اعم از [[کافر]]، [[اهل سنت]] یا [[شیعه]]؛ دستۀ دوم حکامی که [[شایستگی]] [[امامت]] و [[رهبری]] را بنابر ملاک‌ها و معیارهای [[الهی]] ندارند؛ خواه [[شیعه]] باشند یا [[اهل سنت]]؛ گرچه ملاک‌ها و شرایط ممکن است از دیدگاه [[شیعه]] و [[اهل سنت]] در برخی از موارد چون [[قریشی بودن]] تفاوت داشته باشد؛ دستۀ سوم حکامی که [[شیعه]] نیستند و از [[پذیرش ولایت]] [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} سر باز زدند. بنابراین در این نوشتار، هرجا نامی از حاکم جائر به میان آمده است همه یا یکی از مصادیق یادشده را دربر می‌گیرد<ref>[[محمد علی میرعلی\|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)\|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص ۳۸.</ref>.		در مجموع، از نظر [[شیعه]] سه دسته از [[حاکمان]] در زمرۀ [[حکام]] جائرند: دستۀ نخست، کسانی که به طور عام بر [[مردم]] [[ستم]] روا می‌دارند؛ اعم از [[کافر]]، [[اهل سنت]] یا [[شیعه]]؛ دستۀ دوم حکامی که [[شایستگی]] [[امامت]] و [[رهبری]] را بنابر ملاک‌ها و معیارهای [[الهی]] ندارند؛ خواه [[شیعه]] باشند یا [[اهل سنت]]؛ گرچه ملاک‌ها و شرایط ممکن است از دیدگاه [[شیعه]] و [[اهل سنت]] در برخی از موارد چون [[قریشی بودن]] تفاوت داشته باشد؛ دستۀ سوم حکامی که [[شیعه]] نیستند و از [[پذیرش ولایت]] [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} سر باز زدند. بنابراین در این نوشتار، هرجا نامی از حاکم جائر به میان آمده است همه یا یکی از مصادیق یادشده را دربر می‌گیرد<ref>[[محمد علی میرعلی\|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)\|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص ۳۸.</ref>.

	~~== همکاری با حاکم جائر ==~~
	~~{{اصلی\|همکاری با حاکم جائر}}~~
	براساس ادله مختلفی مانند آیات<ref>سوره مائده، آیه ۲؛ سوره هود، آیه ۱۱۳.</ref>، روایات، عقل<ref>{{عربی\|و اما معونة الظالمین بما کان ظلما و محرما فیدل علی تحریمه: العقل و النقل، کتابا و سنة}}، ر.ک: یوسف بن احمد بن ابراهیم بحرانی، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، ج۱۸، ص۱۲۱.</ref> و اجماع<ref>{{عربی\|أما معونة الظالمین فی ظلمهم، فالظاهر أنها غیر جائزة بلا خلاف بین المسلمین قاطبة بل بین عقلاء العالم، بل التزم جمع کثیر من الخاصة والعامة بحرمة الاعانة علی مطلق الحرام و حرمة مقدماته}}، ر.ک: ابوالقاسم خویی، مصباح الفقاهه، تحقیق محمد علی التوحیدی التبریزی، ج۱، ص۶۵۴-۶۵۵.</ref>، [[همکاری]] با [[ستمگران]] ممنوع و حرام است. [[پیامبر]]{{صل}} قدم زدن و [[راه رفتن]] با [[ظالم]] را [[جرم]] دانسته است<ref>{{متن حدیث\|مَنْ مَشَى مَعَ ظَالِمٍ فَقَدْ أَجْرَمَ‌}}، ر.ک: تاج‌الدین شعیری، جامع الأخبار، ص۱۵۵؛ ابوالفتح کراجکی، کنز الفوائد، ج۱، ص۳۵۱؛ میرزا حسین النوری الطبرسی، مستدرک الوسائل، ج۱۳، ص۱۲۵.</ref> و بنابر برخی [[روایات]]، چنین عملی [[برائت]] از [[دین]] شمرده شده است. از دیدگاه [[شیعه]]، هر نوع [[همکاری]] با [[نظام]] [[ظلم و جور]] همچون گردآوری قلم و دوات [[حرام]] است و [[حکم]] عضویت در چنین نظامی را دارد.

	برخی از مصادیق کمک به حاکم جائر عبارت است از: [[مسافرت]] به قصد کمک به حاکم جائر؛ [[جهاد]] در رکاب حاکم جائر؛ [[مشروعیت]] قاضی منصوب از سوی حاکم جائر و داشتن روابط [[مالی]] با حاکم جائر<ref>[[محمد علی میرعلی\|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)\|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص۱۴۸ ـ ۱۵۳.</ref>.

	== پذیرش ولایت حاکم جائر ==		== پذیرش ولایت حاکم جائر ==

Wasity: /* مبارزه با حاکم جائر */

2022-08-16T07:37:04Z

مبارزه با حاکم جائر

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۰۷
خط ۳۴:		خط ۳۴:
	{{اصلی\|مبارزه با حاکم جائر}}		{{اصلی\|مبارزه با حاکم جائر}}
	اصل اولیه نزد [[امامان معصوم]]{{ع}} در ارتباط با [[حاکمان]]، مخالفت با آنها و نپذیرفتن مشروعیتشان بوده است. ایشان شیوه‌های مختلفی در این [[مبارزه]] داشته‌اند مانند: ترک [[بیعت]]؛ [[اعتراض]] به حاکمان<ref>شیخ صدوق، معانی الأخبار، ص۳۶۱؛ همو، علل الشرائع، ج۱، ص۱۵۰؛ نهج البلاغه‌، خ۳.</ref>؛ [[نفرین]] [[ستمگران]] <ref>ابواسحاق ابراهیم بن محمد ثقفی، الغارات‌، ص۴۴۲.</ref>؛ مبارزه و [[جهاد]]؛ مبارزه با دستگاه قضایی [[حاکمان جور]]<ref>{{متن حدیث\|اتَّقُوا الْحُكُومَةَ فَإِنَّ الْحُكُومَةَ إِنَّمَا هِيَ لِلْإِمَامِ الْعَالِمِ بِالْقَضَاءِ الْعَادِلِ فِي الْمُسْلِمِينَ لِنَبِيٍّ أَوْ وَصِيِّ نَبِيٍّ}}؛ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۷، ص۴۰۶؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۵؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۶، ص۲۱۷.</ref>؛ ترک [[همکاری]] با [[دستگاه خلافت]]<ref>{{متن حدیث\|وَ أَمَّا وَجْهُ الْحَرَامِ مِنَ الْوِلَايَةِ فَوِلَايَةُ الْوَالِي الْجَائِرِ وَ وِلَايَةُ وُلَاتِهِ الرَّئِيسِ مِنْهُمْ وَ أَتْبَاعِ الْوَالِي فَمَنْ دُونَهُ مِنْ وُلَاةِ الْوُلَاةِ إِلَى أَدْنَاهُمْ بَاباً مِنْ أَبْوَابِ الْوِلَايَةِ عَلَى مَنْ هُوَ وَالٍ عَلَيْهِ وَ الْعَمَلُ لَهُمْ وَ الْكَسْبُ مَعَهُمْ بِجِهَةِ الْوِلَايَةِ لَهُمْ حَرَامٌ وَ مُحَرَّمٌ مُعَذَّبٌ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ عَلَى قَلِيلٍ مِنْ فِعْلِهِ أَوْ كَثِيرٍ لِأَنَّ كُلَّ شَيْ‏ءٍ مِنْ جِهَةِ الْمَعُونَةِ مَعْصِيَةٌ كَبِيرَةٌ مِنَ الْكَبَائِرِ}}؛ ابن‌شعبه حرانی، تحف العقول، ص۳۳۲؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۷، ص۸۴؛ محمدرضا و محمد و علی حکیمی، الحیاة، ج۵، ص۴۸۲.</ref>؛ همکاری نکردن با حاکم جائر و [[تقیه]]<ref>[[علی اکبر ذاکری\|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیره سیاسی معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)\|سیره سیاسی معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص۵۷ ـ ۷۰؛ [[محمد علی میرعلی\|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)\|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص ۱۲۲ ـ ۱۲۷.</ref>.		اصل اولیه نزد [[امامان معصوم]]{{ع}} در ارتباط با [[حاکمان]]، مخالفت با آنها و نپذیرفتن مشروعیتشان بوده است. ایشان شیوه‌های مختلفی در این [[مبارزه]] داشته‌اند مانند: ترک [[بیعت]]؛ [[اعتراض]] به حاکمان<ref>شیخ صدوق، معانی الأخبار، ص۳۶۱؛ همو، علل الشرائع، ج۱، ص۱۵۰؛ نهج البلاغه‌، خ۳.</ref>؛ [[نفرین]] [[ستمگران]] <ref>ابواسحاق ابراهیم بن محمد ثقفی، الغارات‌، ص۴۴۲.</ref>؛ مبارزه و [[جهاد]]؛ مبارزه با دستگاه قضایی [[حاکمان جور]]<ref>{{متن حدیث\|اتَّقُوا الْحُكُومَةَ فَإِنَّ الْحُكُومَةَ إِنَّمَا هِيَ لِلْإِمَامِ الْعَالِمِ بِالْقَضَاءِ الْعَادِلِ فِي الْمُسْلِمِينَ لِنَبِيٍّ أَوْ وَصِيِّ نَبِيٍّ}}؛ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۷، ص۴۰۶؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۵؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۶، ص۲۱۷.</ref>؛ ترک [[همکاری]] با [[دستگاه خلافت]]<ref>{{متن حدیث\|وَ أَمَّا وَجْهُ الْحَرَامِ مِنَ الْوِلَايَةِ فَوِلَايَةُ الْوَالِي الْجَائِرِ وَ وِلَايَةُ وُلَاتِهِ الرَّئِيسِ مِنْهُمْ وَ أَتْبَاعِ الْوَالِي فَمَنْ دُونَهُ مِنْ وُلَاةِ الْوُلَاةِ إِلَى أَدْنَاهُمْ بَاباً مِنْ أَبْوَابِ الْوِلَايَةِ عَلَى مَنْ هُوَ وَالٍ عَلَيْهِ وَ الْعَمَلُ لَهُمْ وَ الْكَسْبُ مَعَهُمْ بِجِهَةِ الْوِلَايَةِ لَهُمْ حَرَامٌ وَ مُحَرَّمٌ مُعَذَّبٌ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ عَلَى قَلِيلٍ مِنْ فِعْلِهِ أَوْ كَثِيرٍ لِأَنَّ كُلَّ شَيْ‏ءٍ مِنْ جِهَةِ الْمَعُونَةِ مَعْصِيَةٌ كَبِيرَةٌ مِنَ الْكَبَائِرِ}}؛ ابن‌شعبه حرانی، تحف العقول، ص۳۳۲؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۷، ص۸۴؛ محمدرضا و محمد و علی حکیمی، الحیاة، ج۵، ص۴۸۲.</ref>؛ همکاری نکردن با حاکم جائر و [[تقیه]]<ref>[[علی اکبر ذاکری\|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیره سیاسی معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)\|سیره سیاسی معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص۵۷ ـ ۷۰؛ [[محمد علی میرعلی\|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)\|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص ۱۲۲ ـ ۱۲۷.</ref>.
			=== حرمت اطاعت از حاکم جائر ===
			{{اصلی\|اطاعت از حاکم جائر}}
			[[آیات]] و [[روایات]] فراوانی دلالت بر [[حرمت]] اطاعت از حاکم جائر می‌کند. برخی از آیات [[مشروعیت]] نداشتن [[حاکمیت]] [[جائر]] را بیان کرده‌اند<ref>سوره اعراف، آیه ۱۲۷-۱۲۸.</ref>، برخی [[آیات]] دیگر [[مشروعیت]] [[حاکمان]] متغلب را [[نفی]] می‌کند<ref>سوره قصص، آیه ۴-۵.</ref>؛ دسته‌ای از [[آیات قرآن]] بر این مسئله تأکید دارد که [[رهبری سیاسی]] [[جامعه]] از آنِ [[صالحان]] است و به هیچ‌روی به [[ظالمان]] نمی‌رسد<ref>سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>. [[آیات]] دیگری [[مردم]] را از مراجعه به [[حاکمیت]] [[ظلم]] برحذر می‌دارند<ref>سوره نساء، آیه ۶۰.</ref>. از مجموع [[آیات]] برداشت می‌شود که [[اطاعت]] از کسانی که شرایط [[فرمان]] دادن ندارند، چه در مسائل فردی و چه در مسائل [[اجتماعی]] و نیز خواه در [[مسند]] [[حکومت]] باشند یا نه، در هیچ وضعیتی جایز نیست. گرچه برخی از این [[آیات]] عام است و برخی دیگر خاص [[منافقان]] و [[کفار]]، در مجموع از همه [[آیات]] یادشده چنین برداشت می‌شود که به طور عام هرکس که شرایط و [[شایستگی]] [[اطاعت]] را نداشته باشد، نباید از او [[پیروی]] کرد که شامل [[حکام جائر]] نیز می‌شود.

			درباره [[اطاعت]] نکردن از حاکم جائر [[روایات]] بسیاری نیز وارد شده است<ref>ر.ک: علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة، ج۱، ص۲۶۴؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۹، ص۱۲۹؛ محمد بن علی بابویه قمی (شیخ صدوق)، من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۶۲۱؛ ابوجعفر محمد بن حسن طوسی، الاستبصار، ج۲، ص۳۱۷.</ref>. [[امام باقر]]{{ع}} فرمود: "کسی که از [[معصیت‌کاران]] [[اطاعت]] کند، [[دین]] ندارد"<ref>{{متن حدیث\|لَا دِينَ لِمَنْ دَانَ بِطَاعَةِ مَنْ عَصَى اللَّهَ‌}}، محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۲، ص۳۷۳.</ref>.<ref>[[محمد علی میرعلی\|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)\|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص۹۸ ـ ۱۰۴.</ref>

	== دیدگاه اهل سنت ==		== دیدگاه اهل سنت ==

Wasity: /* اطاعت از حاکم جائر */

2022-08-16T07:36:23Z

اطاعت از حاکم جائر

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۰۶
خط ۳۰:		خط ۳۰:

	البته باید توجه داشت که فقهای شیعه در دو مورد قائل به جواز پذیرش ولایت از سوی حاکم جائر هستند؛ یکی در صورت امکان تأمین [[مصالح]] [[عباد]] (مردم) و [[اجرای حدود الهی]] و دیگری در صورتی که [[سلطان جائر]] فردی را مجبور کند که ولایت و منصبی را بپذیرد<ref>[[محمد علی میرعلی\|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)\|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص۱۶۱ ـ ۱۷۵.</ref>.		البته باید توجه داشت که فقهای شیعه در دو مورد قائل به جواز پذیرش ولایت از سوی حاکم جائر هستند؛ یکی در صورت امکان تأمین [[مصالح]] [[عباد]] (مردم) و [[اجرای حدود الهی]] و دیگری در صورتی که [[سلطان جائر]] فردی را مجبور کند که ولایت و منصبی را بپذیرد<ref>[[محمد علی میرعلی\|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)\|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص۱۶۱ ـ ۱۷۵.</ref>.

	~~== اطاعت از حاکم جائر ==~~
	~~{{اصلی\|اطاعت از حاکم جائر}}~~
	[[آیات]] و [[روایات]] فراوانی دلالت بر [[حرمت]] اطاعت از حاکم جائر می‌کند. برخی از آیات [[مشروعیت]] نداشتن [[حاکمیت]] [[جائر]] را بیان کرده‌اند<ref>سوره اعراف، آیه ۱۲۷-۱۲۸.</ref>، برخی [[آیات]] دیگر [[مشروعیت]] [[حاکمان]] متغلب را [[نفی]] می‌کند<ref>سوره قصص، آیه ۴-۵.</ref>؛ دسته‌ای از [[آیات قرآن]] بر این مسئله تأکید دارد که [[رهبری سیاسی]] [[جامعه]] از آنِ [[صالحان]] است و به هیچ‌روی به [[ظالمان]] نمی‌رسد<ref>سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>. [[آیات]] دیگری [[مردم]] را از مراجعه به [[حاکمیت]] [[ظلم]] برحذر می‌دارند<ref>سوره نساء، آیه ۶۰.</ref>. از مجموع [[آیات]] برداشت می‌شود که [[اطاعت]] از کسانی که شرایط [[فرمان]] دادن ندارند، چه در مسائل فردی و چه در مسائل [[اجتماعی]] و نیز خواه در [[مسند]] [[حکومت]] باشند یا نه، در هیچ وضعیتی جایز نیست. گرچه برخی از این [[آیات]] عام است و برخی دیگر خاص [[منافقان]] و [[کفار]]، در مجموع از همه [[آیات]] یادشده چنین برداشت می‌شود که به طور عام هرکس که شرایط و [[شایستگی]] [[اطاعت]] را نداشته باشد، نباید از او [[پیروی]] کرد که شامل [[حکام جائر]] نیز می‌شود.

	درباره [[اطاعت]] نکردن از حاکم جائر [[روایات]] بسیاری نیز وارد شده است<ref>ر.ک: علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة، ج۱، ص۲۶۴؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۹، ص۱۲۹؛ محمد بن علی بابویه قمی (شیخ صدوق)، من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۶۲۱؛ ابوجعفر محمد بن حسن طوسی، الاستبصار، ج۲، ص۳۱۷.</ref>. [[امام باقر]]{{ع}} فرمود: "کسی که از [[معصیت‌کاران]] [[اطاعت]] کند، [[دین]] ندارد"<ref>{{متن حدیث\|لَا دِينَ لِمَنْ دَانَ بِطَاعَةِ مَنْ عَصَى اللَّهَ‌}}، محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۲، ص۳۷۳.</ref>.<ref>[[محمد علی میرعلی\|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)\|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص۹۸ ـ ۱۰۴.</ref>

	== مبارزه با حاکم جائر ==		== مبارزه با حاکم جائر ==

Wasity: /* عزل حاکم جائر */

2022-08-16T07:35:39Z

عزل حاکم جائر

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۰۵
خط ۴۹:		خط ۴۹:
	{{ اصلی\|عزل حاکم جائر}}		{{ اصلی\|عزل حاکم جائر}}
	شرایطی که [[فقهای اهل سنت]] برای [[خلیفه]] برشمرده‌اند، دو دسته است: برخی شرایط [[انعقاد خلافت]] است و دسته‌ای شرایط استمرار آن. بحث درباره عوامل [[عزل]] خلیفه مربوط به بخش دوم، یعنی شرایط استمرار اوست. میان علمای [[اهل سنت]] درباره جواز و یا عدم جواز [[عزل حاکم جائر]] [[اختلاف]] وجود دارد<ref>[[محمد علی میرعلی\|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)\|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص ۱۹۳.</ref>.		شرایطی که [[فقهای اهل سنت]] برای [[خلیفه]] برشمرده‌اند، دو دسته است: برخی شرایط [[انعقاد خلافت]] است و دسته‌ای شرایط استمرار آن. بحث درباره عوامل [[عزل]] خلیفه مربوط به بخش دوم، یعنی شرایط استمرار اوست. میان علمای [[اهل سنت]] درباره جواز و یا عدم جواز [[عزل حاکم جائر]] [[اختلاف]] وجود دارد<ref>[[محمد علی میرعلی\|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)\|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص ۱۹۳.</ref>.
			=== خروج بر حاکم جائر ===
			{{اصلی\|خروج بر حاکم جائر}}

	{{حاکم جائر}}		{{حاکم جائر}}