حباب بن منذر سلمی خزرجی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Ali: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = صحابه | عنوان مدخل = حباب بن منذر سلمی خزرجی | مداخل مرتبط = حباب بن منذر سلمی خزرجی در تاریخ اسلامی | پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == منسوب به تیره بنوشمه، از قبیله بزرگ خزرج استسمعانی، الأنساب، ج۳، ص۲۸۰.
2023-12-09T14:08:04Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = صحابه | عنوان مدخل = حباب بن منذر سلمی خزرجی | مداخل مرتبط = حباب بن منذر سلمی خزرجی در تاریخ اسلامی | پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == منسوب به تیره بنوشمه، از قبیله بزرگ خزرج است<ref>سمعانی، الأنساب، ج۳، ص۲۸۰.</r...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = صحابه
| عنوان مدخل = حباب بن منذر سلمی خزرجی
| مداخل مرتبط = [[حباب بن منذر سلمی خزرجی در تاریخ اسلامی]]
| پرسش مرتبط = }}

== آشنایی اجمالی ==
منسوب به تیره [[بنوشمه]]، از [[قبیله]] بزرگ [[خزرج]] است<ref>سمعانی، الأنساب، ج۳، ص۲۸۰.</ref>. نام [[مادر]] حباب، [[شموس بنت حق بن امة بن حرام|شموس دختر حق بن امة بن حرام]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۲۷.</ref> و کنیه‌اش «ابوعمر» (و به قولی «ابوعمرو»)، شاعر و از بزرگان و اشخاص صاحب [[نفوذ]] [[خزرجیان]] است<ref>ابن کثیر، البدایة و النهایه، ج۷، ص۱۴۲.</ref>. او در بیشتر [[غزوات]] و [[سرایا]] شرکت داشت و عهده‌دار [[پرچم]] خزرجیان بود<ref>ابن حجر، الاصابه، الاصابه، ج۲، ص۹.</ref>. با توجه به اینکه معمولا [[رسول خدا]] {{صل}} در [[جنگ‌ها]] پرچم را به دست نامداران هر قومی می‌سپرد، باید وی را از نامداران بزرگ [[انصار]] دانست<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۱۱۴.</ref>. حباب در ۳۲ سالگی در [[جنگ بدر]] شرکت کرد و قبل از [[جنگ]] به رسول خدا [[مشاوره]] داد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۶۰؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۱، ص۶۶۵.</ref>.

در آستانه جنگ بدر رسول خدا {{صل}} زودتر از [[کفار]] [[قریش]] به آب رسید و بر لب بزرگترین [[چاه]] [[بدر]] موضع گرفت، از [[اصحاب]] خود خواست درباره محل پیاده شدن و توقف [[سپاه]] [[رأی]] خود را بگویید<ref>مقریزی، احمد بن علی، إمتاع الأسماع، ج۱، ص۹۸.</ref>. حباب بن منذر برخاست و گفت: ای رسول خدا اگر به [[امر الهی]] فرود آمده‌ای ما هم به ناچار فرود می‌آییم و قدمی پیش و پس نمی‌گذاریم، اما اگر می‌‌توانیم نظر بدهیم من این [[سرزمین]] و چاه‌های آن را خوب می‌شناسم، اگر [[مصلحت]] بدانی حرکت کنید و [[مردم]] را بر سر چاهی که به قرشیان نزدیک‌تر و آب آن بسیار شیرین و مقدار آن هم زیاد است، فرود آیید و همه چاه‌های دیگر را [[کور]] کنید و بر سر آن چاه حوضی بسازید و پُر از آب کنید<ref>بیهقی، سنن، ج۹، ص۸۵؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۱، ص۶۶۵.</ref>. با آنها جنگ می‌کنیم در حالی که ما آب داریم و آنها ندارند. [[حضرت]] رأی حباب را پسندید<ref>و به قولی جبرئیل حضور آن حضرت رسید و رأی حباب را تأیید کرد، از این رو او را حباب ذوالرأی لقب دادند؛ بنگرید: ابن سعد، الطبقات الکبری، و ابن کثیر، البدایة و النهایه، ج۳، ص۳۶۷.</ref> و حرکت کرد تا به [[چاه]] نزدیک قرشیان رسید، آنجا فرود آمد و دستور داد چاه‌ها دیگر را [[کور]] کردند و حوضی بر سر آن چاه ایجاد کردند و آن را از آب پُر کردند<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۶۲۰؛ ذهبی، تاریخ، ج۲، ص۵۳ و ۱۰۸؛ بیهقی، دلائل، ج۳، ص۳۵.</ref> و ظرف در آن انداختند<ref>ابن سید الناس، عیون الاثر، ج۱، ص۲۹۳.</ref>. گفته شده [[رسول خدا]] {{صل}} در [[جنگ بنی نضیر]] و [[بنی قریظه]] هم [[مشورت]] کرد؛ آنجا هم حباب بن منذر برخاست و گفت: عقیده‌ام این است که میان دژهای ایشان فرود آییم و [[ارتباط]] آنان را با یکدیگر قطع کنیم، و رسول خدا {{صل}} به پیشنهاد او عمل فرمود<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۲۸.</ref>، اما در [[جنگ خیبر]] پیشنهاد حباب را رد کرد. حباب در [[خیبر]] نزد رسول خدا {{صل}} آمد و گفت: ای رسول خدا {{صل}} شما نزدیک به حصار میان نخلستان و زمین‌های مرطوب فرود آمده‌اید، از طرفی هم من [[مردم]] قلعه نطاة را می‌شناسم، هیچ قومی آزمندتر و تجاوزگرتر از ایشان نیست، و آنها هم اکنون بر ما مشرف‌اند، این موجب می‌شود که بیشتر در تیررس آنها قرار گیرید، ظاهراً آن [[حضرت]] پیشنهاد حباب را نپذیرفت و فرمود: همین امروز با آنان می‌جنگیم<ref>مقریزی، إمتاع الأسماع، ج۹، ص۲۳۱.</ref>؛ [[مقریزی]]<ref>مقریزی، إمتاع الأسماع، ج۱، ص۲۳۶.</ref> در جای دیگری این داستان را مربوط به [[جنگ]] [[طائف]] دانسته است. برخی محققان با استناد به اینکه رسول خدا {{صل}} همیشه درست عمل می‌کرد و هیچ گاه دچار [[خطا]] نمی‌شد، در [[صحت]] [[روایات]] پیش گفته و [[تغییر]] موضع آن حضرت به سبب مشورت و [[رأی]] دیگران، [[تردید]] کرده‌اند<ref>جعفر مرتضی عاملی، الصحیح من سیرة النبی الأعظم، ج۵، ص۲۹.</ref>. قبل از شروع [[جنگ بدر]] حضرت چند [[پرچم]] بست و پرچم [[خزرجیان]] را به حباب بن منذر داد و برای آنان [[شعار]] «یا بنی عبدالله» را معین کرد<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۱۰.</ref>، [[ابن هشام]]<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۴۰۹.</ref>، گفته است «یا بنی عبدالله» [[شعار]] [[خزرجیان]] در [[جنگ حنین]] بوده که البته منافاتی با اینکه شعار آنان در دیگر [[جنگ‌ها]] نیز باشد ندارد. [[خالد بن اعلم]]<ref>واقدی، المغازی، ج۱، ص۱۴۱.</ref> و بنا به قولی [[ابو قیس بن فاکه]] نیز که از [[دشمنان]] سرسخت [[رسول خدا]] {{صل}} بود، در [[بدر]] به دست حباب کشته شدند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۱۵۶؛ مقریزی، إمتاع الأسماع، ج۱، ص۱۵۸۸.</ref> و گوشه بینی امیه نیز با [[شمشیر]] حباب قطع شد<ref>واقدی، المغازی، ج۱، ص۸۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۱۶.</ref>. «عایشه» دختر [[قدامه]] گوید: در [[مکه]] [[مادر]] [[صفوان بن امیه]] به [[حباب بن منذر]] نگاه کرد. به او گفتند: این همان کسی است که پای علی بن امیه را در بدر جدا کرد. مادر صفوان گفت: ما را از خاطره افرادی که در [[شرک]] و [[کفر]] کشته شده‌اند رها کنید! [[خداوند]] علی را با ضربت حباب [[خوار]] ساخت و حباب را به واسطه ضربتی که به علی بن امیه زد گرامی داشت<ref>واقدی، المغازی، ج۱، ص۸۵.</ref>. [[ابن سعد]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۲۸.</ref> گوید: همه [[سیره‌نویسان]] حباب را از شرکت کنندگان در بدر می‌دانند، اما [[محمد بن اسحاق]] او را در شمار شرکت کنندگان بدر نیاورده و این اشتباهی است که از او سر زده است و شرکت حباب در بدر بسیار مشهور است. حباب در [[جنگ احد]] نیز از [[پایداری]] کنندگان<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۳۸۹.</ref> و [[پرچمدار]] خزرجیان بود<ref>مقریزی، إمتاع الأسماع، ج۱، ص۱۳۵؛ سمعانی، الأنساب، ج۳، ص۲۷۸.</ref> و با چند نفر دیگر [[پیمان]] بستند تا [[زمان مرگ]] پایداری کنند<ref>مقریزی، إمتاع الأسماع، ج۱، ص۱۴۸.</ref>. قبل از جنگ احد رسول خدا {{صل}}، حباب بن منذر را مخفیانه برای کسب خبر و ارزیابی [[دشمن]] میان ایشان فرستاد و به او امر فرمود: چون برگشتی نزد هیچ یک از [[مسلمانان]] به من گزارش نده، مگر اینکه بگویی دشمن را اندک دیدم. حباب برگشت و در [[خلوت]] به [[پیامبر]] گزارش داد<ref>واقدی، المغازی، ج۱، ص۲۰۲؛ مقریزی، إمتاع الأسماع، ج۱، ص۱۳۳.</ref>. [[واقدی]] به طریق خود از قول کسی که به [[حباب بن منذر]] می‌نگریسته نقل کرده است که می‌‌گفت: حباب در [[جنگ احد]] با دستار سبزی که بر سر خود بسته بود، مشخص بود و او چنان گرداگرد [[دشمن]] می‌گشت و [[حمله]] می‌کرد که گویی بر [[گله]] گوسفندان حمله می‌کند و [[دشمنان]] چنان او را محاصره کرده بودند که گفته شد: حباب کشته شد، اما او در حالی که [[شمشیر]] در دستش بود آشکار شد و دشمن از گرد او پراکنده شده و به هر سوی گریختند <ref>شامی، سبل الهدی و الرشاد، ج۴، ص۲۰۴؛ واقدی، المغازی، ج۱، ص۲۵۶.</ref>.

حباب بن منذر علاوه بر شرکت در [[جنگ‌ها]] و [[غزوات]] همواره از افراد تأثیرگذار در حوادث [[صدر اسلام]] بود. او در [[جنگ]] [[بنی قریظه]] با [[سعد بن عباده]] [[خدمت]] [[رسول خدا]] {{صل}} رسیده عرض کردند: گویا [[اوسیان]] به جهت هم پیمانی با بنی قریظه از کشته شدن ایشان [[راضی]] نیستند. [[سید بن حضیر]] به مقابله با آنان برآمد و پیشنهاد داد تا به هر [[خانه]] [[اوسی]] اسیری برای گردن زدن، داده شود و هر اوسی به این کار [[رضایت]] ندهد، [[خداوند]] بینی او را به [[خاک]] بمالد. واقدی<ref>واقدی، المغازی، ج۱، ص۲۵۶.</ref> در ادامه، گزارش‌هایی ارائه داده است که رسول خدا {{صل}} پس از این، اسرای [[یهود]] را برای گردن زدن به تیره‌ها و خانه‌های اوسیان فرستاد<ref>نیز ر. ک: مقریزی، إمتاع الأسماع، ج۱، ص۲۵۱؛ شامی، سبل الهدی و الرشاد، ج۵، ص۱۲.</ref>.

در جنگ با [[اهل]] نطاة ([[خیبر]]) [[یهودیان]] سخت فراهم بودند و گاه تیرهای آنان به [[لشکرگاه]] [[مسلمانان]] می‌رسید، حباب از آن [[حضرت]] خواست مکان [[سپاه]] را [[تغییر]] دهد و نخل‌های یهودیان را که از [[فرزندان]] نورس خود بیشتر [[دوست]] داشتند، قطع کند <ref>مقریزی، إمتاع الأسماع، ج۹، ص۲۶۱.</ref>. در [[جنگ خیبر]] نیز حباب [[پرچمدار]] [[بنی اسلم]] بود و به [[تحریض]] و [[تشویق]] رسول خدا {{صل}} به [[حصار صعب بن معاذ]] حمله کرد و [[یوشع یهودی]] را کُشت و آن قلعه را گشود.

پس از [[رحلت رسول خدا]] {{صل}} که [[انصار]] از [[خوف]] [[امارت]] [[مهاجران]] در [[سقیفه بنی ساعده]] برای [[بیعت]] با [[سعد بن عباده]] جمع شدند، [[حباب بن منذر]] هم آنجا حاضر بود، [[ابوبکر]]، [[عمر]]، [[ابو عبیدة بن جراح]] و دیگر مهاجران نیز حاضر شدند<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۲۹.</ref>، و چون سخن گفتند، حباب بن منذر برخاست و گفت: ای گروه [[انصار]]، دست‌هایتان را نگه دارید، [[مردم]] در [[پناه]] و در زیر سایه‌های شما هستند و هیچ [[ستمگری]] بر شما نمی‌تواند [[ستم]] کند و هیچ مردمی از [[رأی]] شما [[سرپیچی]] نخواهند کرد، شما گروهی هستید [[عزیز]]، [[ثروتمند]] و [[شجاع]] و مردم می‌نگرند که شما چه می‌کنید. با یکدیگر [[نزاع]] و [[اختلاف]] نکنید در غیر این صورت رأیتان [[فاسد]] می‌شود و کارهایتان به سرانجام نمی‌رسد<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۲۲۰؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۲، ص۳۸؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۲۸، ص۳۲۷.</ref>. سپس ادامه داد که شما گروه [[پناه دهنده]] و [[یاری]] دهنده [[رسول خدا]] {{صل}} هستید. [[هجرت]] به سوی شما بود و [[اجر]] و [[پاداش]] شما مثل أجر نخستین [[ایمان]] آورندگان است. شما قبل از مهاجران صاحب [[خانه]] و ایمان بوده‌اید. [[سوگند]] به [[خدا]]، فقط در [[سرزمین]] شما بود که [[خداوند]] به صورت آشکار مورد [[پرستش]] قرار گرفت و فقط در [[مسجد]] شما [[نماز]] به صورت گروهی برگزار شد، [[عرب]] به واسطه شمشیرهای شما کوچک شد. شما بیشترین بهره را از کار [[خلافت]] دارید، اگر مهاجران خودداری کردند، در این صورت حاکمی از آنان باشد و حاکمی نیز از ما<ref>ابن قتیبه، الأمامه، ج۱، ص۲۴ و بنگرید: ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۱۳۶؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۶۱؛ ابن اثیر، اسد الغابه، الکامل، ج۲، ص۳۲۹.</ref>.

[[بشیر بن سعد انصاری]] بدون توجه به سخنان حباب بن منذر پیش افتاد و با ابوبکر [[بیعت]] کرد. حباب بن منذر فریاد زد: ای بشیر کار را ضایع کردی، چه چیزی تو را مجبور بر این کار کرد، آیا بر اینکه پسر عمویت [[امیر]] شود [[حسادت]] ورزیدی؟<ref>ابن اثیر، اسد الغابه، الکامل، ج۲، ص۳۳۰؛ سید مرتضی، علی بن الحسین، الثانی فی الأمامه، ج۳، ص۱۸۹.</ref>

بعد از [[بیعت]] بشیر با [[ابوبکر]]، با [[دعوت]] [[اسید بن حضیر]] [[اوسیان]] نیز با ابوبکر [[بیعت]] کردند و در این حال، [[حباب بن منذر]] برخاست و به جهت گرفتن [[شمشیر]] اسید بن حضیر به او [[حمله]] کرد، اما دیگران نیز به حباب حمله بردند و شمشیر [[اسید]] را از حباب گرفتند و حباب نیز با [[لباس]] خود به صورت [[مردم]] میزد تا اینکه همه از [[بیعت با ابوبکر]] فارغ شدند. حباب می‌‌گفت: گروه [[انصار]] بدانید، [[سوگند]] به [[خدا]]، روزی را می‌بینم که با [[فرزندان]] خود در خانه‌های [[مهاجران]] خواهید ایستاد و از آنان آب خواهید خواست و أتان از شما دریغ خواهند کرد<ref>ابن قتیبه، الإمامه، ج۱، ص۲۶.</ref>. ابوبکر به حباب گفت: حباب، آیا از ما می‌ترسی؟ حباب گفت: از تو نمی‌ترسم ولی از کسانی می‌ترسم که پس از تو می‌آیند و [[پدران]] و برادرانشان به دست ما کشته شده‌اند<ref>ابن قتیبه، الأمامه، ج۱، ص۳۶.</ref>. [[ابن ابی الحدید]]<ref>شرح نهج البلاغه، ج۲، ص۵۲.</ref> گوید: این خبر را بر استاد خود [[ابوجعفر نقیب]] خواندم، [[فراست]] و [[هوشیاری]] حباب بن منذر را ستود. حباب مثل [[واقعه حره]] را [[پیش بینی]] کرد. در واقعه حره [[قریشیان]] عوض کشته‌های خود در [[بدر]]، از انصار [[انتقام]] گرفتند<ref>ابن حجر، فتح، ج۱۲، ص۱۳۵؛ مظفر، السقیفه، ص۹۷</ref>.

در نقل دیگر آمده است حباب بن منذر برخاست و گفت: ای گروه انصار، مراقب کار خویش باشید و سخن این و یارانش را نشنوید که نصیب شما را از این کار ببرند و اگر آنچه را خواستید دریغ دارند از این دیار بیرونشان کنید و [[کارها]] را به دست گیرید که [[حق]] شما به این کار از آنها بیشتر است، که در سایه شمشیر شما دیگران به این [[دین]] گرویده‌اند. من درختی هستم که معیار و محک [[قوم]] میباشم و [[نخل]] پربار و [[حراست]] شده آنم اگر خواهید از نو آغاز کنیم<ref>واقدی، المغازی، رده، ص۳۹؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۲، ص۳۸.</ref>. [[عمر]] گفت: در این صورت [[خدا]] تو را می‌کشد. حباب گفت: خدا تو را می‌کشد<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۲۲۰.</ref>. بعد از این حباب [[بیعت]] نکرد تا به [[روزگار]] [[خلافت عمر]] در حدود ۵۵ سالگی درگذشت<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۳۷۷؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۹.</ref>. با توجه به سن حباب در [[جنگ بدر]] (۳۳ساله) باید او ۱۸ سال قبل از بعثت متولد شده و در اواخر دوران خلافت عمر درگذشته باشد. [[عامر بن واثله]] از او [[روایت]] دارد<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۳۷۷.</ref>.

حباب دو پسر به نام‌های [[خشرم بن حباب بن منذر بن جموح سلمی خزرجی|خشرم]] و [[منذر بن حباب بن منذر بن جموح سلمی خزرجی|منذر]] و دختری به نام [[ام جمیل بنت حباب بن منذر بن جموح سلمی خزرجی|ام جمیل]] داشت که مادرشان [[زینب بنت صیفی بن صخر بن خنساء|زینب دختر صیفی بن صخر بن خنساء]] از [[بنی‌عبید بن سلمه]] بود و [[مسلمان]] شد و با [[رسول خدا]] {{صل}} [[بیعت]] کرد<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۲۷ و ج۸، ص۴۰۱.</ref>. [[ابن سعد]] گوید: نسلی از او باقی نماند.<ref>[[رمضان محمدی|محمدی، رمضان]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۲ (کتاب)|مقاله «حباب بن منذر بن جموح سلمی خزرجی»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۲، ص ۵۱۷-۵۱۹.</ref>

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[بنوشمه]] (قبیله)
* [[خزرج]] (قبیله)
* [[شموس بنت حق بن امة بن حرام]] (مادر)
* [[خشرم بن حباب بن منذر بن جموح سلمی خزرجی]] (فرزند)
* [[منذر بن حباب بن منذر بن جموح سلمی خزرجی]] (فرزند)
* [[ام جمیل بنت حباب بن منذر بن جموح سلمی خزرجی]] (فرزند)
* [[زینب بنت صیفی بن صخر بن خنساء]] (همسر)
{{پایان مدخل وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM009658.jpg|22px]] [[رمضان محمدی|محمدی، رمضان]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۲ (کتاب)|'''مقاله «حباب بن منذر بن جموح سلمی خزرجی»، دانشنامه سیره نبوی ج۲''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اعلام]]
[[رده:اصحاب پیامبر]]