حسن بصری - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* آشنایی اجمالی */

2024-12-03T09:12:11Z

آشنایی اجمالی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۴۲
خط ۴:		خط ۴:
	[[ابوسعید حسن بن یسار بصری انصاری]] از [[مردم]] میشان<ref>الطبقات الکبری ۷/۱۵۶.</ref>، ناحیه‌ای بزرگ بین واسط، [[بصره]] و [[اهواز]]<ref>معجم البلدان ۵/۲۴۲.</ref> است. گفته شده که پدرش [[یسار]] از [[اسیران]] میشان بوده و هنگامی که به [[مدینه]] برده شد، ربیع دختر نضر (عمه [[أنس بن مالک]]) او را خرید و [[آزاد]] کرد.		[[ابوسعید حسن بن یسار بصری انصاری]] از [[مردم]] میشان<ref>الطبقات الکبری ۷/۱۵۶.</ref>، ناحیه‌ای بزرگ بین واسط، [[بصره]] و [[اهواز]]<ref>معجم البلدان ۵/۲۴۲.</ref> است. گفته شده که پدرش [[یسار]] از [[اسیران]] میشان بوده و هنگامی که به [[مدینه]] برده شد، ربیع دختر نضر (عمه [[أنس بن مالک]]) او را خرید و [[آزاد]] کرد.

	حسن در سال ۲۱هـ در مدینه متولد گردید و در [[وادی القری]] نشأت یافت. به گفته وی تا چهارده سالگی هنگامی که [[عثمان بن عفان]] کشته شد، در مدینه بوده<ref>الطبقات الکبری ۷/۱۵۶و ۱۵۷.</ref> و در سن شانزده سالگی هنگام [[جنگ جمل]]، از مدینه خارج شده و در این [[جنگ]] شرکت نکرده است. وی [[علوم]] قرائت را از بزرگانی چون [[حطان بن عبدالله رقاشی]] و [[ابوالعالیه]] فرا گرفت<ref>غایة النهایه ۱/۲۳۵.</ref> و [[حدیث]] را از کسانی چون [[انس بن مالک]]، [[جابر بن عبدالله انصاری]] و [[عبدالله بن عباس]] آموخته و [[روایت]] کرده است<ref>تهذیب الکمال ۶/۹۷و ۹۸.</ref>. گویند حسن فردی [[فقیه]]، [[قاری]] و پیشوای اهل بصره<ref>الوافی بالوفیات ۱۲/۳۰۶.</ref> و به گفته [[ابن خلکان]]، کسی بود که [[علم]] و [[زهد]] و [[ورع]] و [[عبادت]] را در خود جمع کرده بود<ref>وفیات الاعیان ۲/۶۹.</ref>. عجلی بر وثاقت وی تأکید کرده است<ref>تاریخ الثقات ۱۱۳.</ref>.		حسن در سال ۲۱هـ در مدینه متولد گردید و در [[وادی القری]] نشأت یافت. به گفته وی تا چهارده سالگی هنگامی که [[عثمان بن عفان]] کشته شد، در مدینه بوده<ref>الطبقات الکبری ۷/۱۵۶و ۱۵۷.</ref> و در سن شانزده سالگی هنگام [[جنگ جمل]]، از مدینه خارج شده و در این [[جنگ]] شرکت نکرده است. وی [[علوم]] قرائت را از بزرگانی چون [[حطان بن عبدالله رقاشی]] و [[ابوالعالیه]] فرا گرفت<ref>غایة النهایه ۱/۲۳۵.</ref> و [[حدیث]] را از کسانی چون [[انس بن مالک]]، [[جابر بن عبدالله انصاری]] و [[عبدالله بن عباس]] آموخته و [[روایت]] کرده است<ref>تهذیب الکمال ۶/۹۷و ۹۸.</ref>. گویند حسن فردی [[فقیه]]، [[قاری]] و پیشوای اهل بصره<ref>الوافی بالوفیات ۱۲/۳۰۶.</ref> و به گفته [[ابن خلکان]]، کسی بود که [[علم]] و [[زهد]] و ورع و [[عبادت]] را در خود جمع کرده بود<ref>وفیات الاعیان ۲/۶۹.</ref>. عجلی بر وثاقت وی تأکید کرده است<ref>تاریخ الثقات ۱۱۳.</ref>.

	او دارای شاگردان بسیاری بوده که در حلقه درسش پرورش یافته‌اند که از آن میان نام بزرگانی چون [[واصل بن عطا]] از پایه گذاران [[مذهب]] [[معتزله]]<ref>سیر اعلام النبلاء ۵/۴۶۵.</ref>، [[ابوعمرو بن علاء]] و عاصم جحدری]به چشم می‌‌خورد<ref>غایة النهایه ۱/۲۳۵.</ref>. [[ابونعیم اصفهانی]] می‌‌گوید حسن بصری در [[روزگار]] [[ابوموسی]] در [[اصفهان]] بوده است<ref>ذکر اخبار اصبهان ۱/۳۰۵.</ref>. حسن به گفته خویش، زمانی همراه عبدالرحمان بن سمره در [[جنگی]] که در کابل و اندقان رخ داده، شرکت کرده است<ref> الطبقات الکبری ۷/۱۵۷.</ref>.		او دارای شاگردان بسیاری بوده که در حلقه درسش پرورش یافته‌اند که از آن میان نام بزرگانی چون [[واصل بن عطا]] از پایه گذاران [[مذهب]] [[معتزله]]<ref>سیر اعلام النبلاء ۵/۴۶۵.</ref>، [[ابوعمرو بن علاء]] و عاصم جحدری]به چشم می‌‌خورد<ref>غایة النهایه ۱/۲۳۵.</ref>. [[ابونعیم اصفهانی]] می‌‌گوید حسن بصری در [[روزگار]] [[ابوموسی]] در [[اصفهان]] بوده است<ref>ذکر اخبار اصبهان ۱/۳۰۵.</ref>. حسن به گفته خویش، زمانی همراه عبدالرحمان بن سمره در [[جنگی]] که در کابل و اندقان رخ داده، شرکت کرده است<ref> الطبقات الکبری ۷/۱۵۷.</ref>.

Bahmani در ‏۳ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۱۱

2024-12-03T09:11:45Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۴۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = تابعین \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حسن بصری در علوم قرآنی]] - [[حسن بصری در تراجم و رجال]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = تابعین \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حسن بصری در علوم قرآنی]] - [[حسن بصری در تراجم و رجال]]\| پرسش مرتبط = }}

	== ~~مقدمه~~ ==		== آشنایی اجمالی ==
	[[ابوسعید حسن بن یسار بصری انصاری]] از [[مردم]] ~~میشان،~~<ref>الطبقات الکبری ۷/۱۵۶.</ref> ناحیه‌ای بزرگ بین واسط، [[بصره]] و [[اهواز]]<ref>معجم البلدان ۵/۲۴۲.</ref> است. گفته شده که پدرش [[یسار]] از [[اسیران]] میشان بوده و هنگامی که به [[مدینه]] برده شد، ربیع دختر [[نضر]] (عمه [[أنس بن مالک]]) او را خرید و [[آزاد]] کرد.		[[ابوسعید حسن بن یسار بصری انصاری]] از [[مردم]] میشان<ref>الطبقات الکبری ۷/۱۵۶.</ref>، ناحیه‌ای بزرگ بین واسط، [[بصره]] و [[اهواز]]<ref>معجم البلدان ۵/۲۴۲.</ref> است. گفته شده که پدرش [[یسار]] از [[اسیران]] میشان بوده و هنگامی که به [[مدینه]] برده شد، ربیع دختر نضر (عمه [[أنس بن مالک]]) او را خرید و [[آزاد]] کرد.

	حسن به سال ۲۱هـ در مدینه متولد گردید و در [[وادی القری]] نشأت یافت. به گفته وی تا چهارده سالگی هنگامی که [[عثمان بن عفان]] کشته شد، در مدینه بوده<ref>الطبقات الکبری ۷/۱۵۶و ۱۵۷.</ref> و در سن شانزده هنگام [[جنگ جمل]]، از مدینه خارج شده و در این [[جنگ]] شرکت نکرده است. وی [[علوم]] قرائت را از بزرگانی چون [[حطان بن عبدالله رقاشی]] و [[ابوالعالیه]] فرا گرفت<ref>غایة النهایه ۱/۲۳۵.</ref> و [[حدیث]] را از کسانی چون [[انس بن مالک]]، [[جابر بن عبدالله انصاری]] و [[عبدالله بن عباس]] آموخته و [[روایت]] کرده است.<ref>تهذیب الکمال ۶/۹۷و ۹۸.</ref> گویند که حسن فردی [[فقیه]]، [[قاری]] و پیشوای [[اهل بصره]]<ref>الوافی بالوفیات ۱۲/۳۰۶.</ref> و به گفته [[ابن خلکان]]، کسی بود که [[علم]] و [[زهد]] و [[ورع]] و [[عبادت]] را در خود جمع کرده بود.<ref>وفیات الاعیان ۲/۶۹.</ref> عجلی بر [[وثاقت]] وی تأکید کرده است.<ref>تاریخ الثقات ۱۱۳.</ref>		حسن در سال ۲۱هـ در مدینه متولد گردید و در [[وادی القری]] نشأت یافت. به گفته وی تا چهارده سالگی هنگامی که [[عثمان بن عفان]] کشته شد، در مدینه بوده<ref>الطبقات الکبری ۷/۱۵۶و ۱۵۷.</ref> و در سن شانزده سالگی هنگام [[جنگ جمل]]، از مدینه خارج شده و در این [[جنگ]] شرکت نکرده است. وی [[علوم]] قرائت را از بزرگانی چون [[حطان بن عبدالله رقاشی]] و [[ابوالعالیه]] فرا گرفت<ref>غایة النهایه ۱/۲۳۵.</ref> و [[حدیث]] را از کسانی چون [[انس بن مالک]]، [[جابر بن عبدالله انصاری]] و [[عبدالله بن عباس]] آموخته و [[روایت]] کرده است<ref>تهذیب الکمال ۶/۹۷و ۹۸.</ref>. گویند حسن فردی [[فقیه]]، [[قاری]] و پیشوای اهل بصره<ref>الوافی بالوفیات ۱۲/۳۰۶.</ref> و به گفته [[ابن خلکان]]، کسی بود که [[علم]] و [[زهد]] و [[ورع]] و [[عبادت]] را در خود جمع کرده بود<ref>وفیات الاعیان ۲/۶۹.</ref>. عجلی بر وثاقت وی تأکید کرده است<ref>تاریخ الثقات ۱۱۳.</ref>.

	او دارای [[شاگردان]] بسیاری بوده که در حلقه درسش پرورش یافته‌اند که از آن میان نام بزرگانی چون [[واصل بن عطا]] از پایه گذاران [[مذهب]] [[معتزله]]،<ref>سیر اعلام النبلاء ۵/۴۶۵.</ref> [[ابوعمرو بن علاء]] و [[عاصم جحدری]] به چشم می‌‌خورد.<ref>غایة النهایه ۱/۲۳۵.</ref> [[ابونعیم اصفهانی]] می‌‌گوید ~~که [[~~حسن بصری]] در [[روزگار]] [[ابوموسی]] در [[اصفهان]] بوده است.<ref>ذکر اخبار اصبهان ۱/۳۰۵.</ref> حسن به گفته خویش، زمانی همراه [[عبدالرحمان بن سمره]] در [[جنگی]] که در کابل و اندقان رخ داده، شرکت کرده است <ref> الطبقات الکبری ۷/۱۵۷.</ref>		او دارای شاگردان بسیاری بوده که در حلقه درسش پرورش یافته‌اند که از آن میان نام بزرگانی چون [[واصل بن عطا]] از پایه گذاران [[مذهب]] [[معتزله]]<ref>سیر اعلام النبلاء ۵/۴۶۵.</ref>، [[ابوعمرو بن علاء]] و عاصم جحدری]به چشم می‌‌خورد<ref>غایة النهایه ۱/۲۳۵.</ref>. [[ابونعیم اصفهانی]] می‌‌گوید حسن بصری در [[روزگار]] [[ابوموسی]] در [[اصفهان]] بوده است<ref>ذکر اخبار اصبهان ۱/۳۰۵.</ref>. حسن به گفته خویش، زمانی همراه عبدالرحمان بن سمره در [[جنگی]] که در کابل و اندقان رخ داده، شرکت کرده است<ref> الطبقات الکبری ۷/۱۵۷.</ref>.

	الندیم می‌‌نویسد که حسن مدتی کاتب [[ربیع بن زیاد حارثی]] ([[والی خراسان]]) بود و زمانی چند برای انس بن مالک در شاپور [[کتابت]] می‌‌کرد. وی از کسانی است که با [[ابن اشعث]] [[بیعت]] کرد، ولی هنگامی که ابن اشعث [[شکست]] خورد و [[لشکریان]] او دستگیر شدند، بر [[حجاج]] وارد شد و حجاج او را [[امان]] داد، اما حسن به امان‌نامه [[اطمینان]] نکرد و از [[ترس]] حجاج متواری گشت و تا هنگام فوت متواری بود و سخنانی در [[مذمت]] حجاج گفت.<ref>الفهرست (الندیم) ۲۰۲.</ref> وی در نهایت در اول [[رجب]] سال ۱۱۰ در [[بصره]] درگذشت و در [[غرب]] شط العرب به [[خاک]] سپرده شد.<ref>لغت نامه دهخدا ۶/۷۸۹۲.</ref> او دارای آثار و تألیفاتی بوده که عبارت‌اند از: کتاب [[التفسیر للقرآن]]، کتاب [[الی عبدالملک بن مروان فی الرد علی القدریه]] کتاب [[عدد آی القرآن]]، [[نزول القرآن]]<ref>الفهرست (الندیم) ۲۰۲، ۲۰۳ و ۲۳۵.</ref> [[مناظره حسن بصری]]<ref>الذریعه ۲۲/۲۹۱.</ref> کتاب [[الاخلاص]] [[رسالة فی فضل مکّه]] و [[رسالة الی عبدالرحیم بن أنس فی الترغیب بمجاورة مکّه المکرّمة]]<ref>هدیة العارفین ۱/۲۶۵.</ref>.<ref> [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی]]، ج۱ ص۲۵۰-۲۵۱.</ref>		الندیم می‌‌نویسد که حسن مدتی کاتب [[ربیع بن زیاد حارثی]] ([[والی خراسان]]) بود و زمانی چند برای انس بن مالک در شاپور کتابت می‌‌کرد. وی از کسانی است که با [[ابن اشعث]] [[بیعت]] کرد، ولی هنگامی که ابن اشعث [[شکست]] خورد و [[لشکریان]] او دستگیر شدند، بر [[حجاج]] وارد شد و حجاج او را [[امان]] داد، اما حسن به امان‌نامه [[اطمینان]] نکرد و از [[ترس]] حجاج متواری گشت و تا هنگام فوت متواری بود و سخنانی در مذمت حجاج گفت<ref>الفهرست (الندیم) ۲۰۲.</ref>. وی در نهایت در اول [[رجب]] سال ۱۱۰ در [[بصره]] درگذشت و در [[غرب]] شط العرب به خاک سپرده شد<ref>لغت نامه دهخدا ۶/۷۸۹۲.</ref>. او دارای آثار و تألیفاتی بوده که عبارت‌اند از: کتاب [[التفسیر للقرآن]]، کتاب [[الی عبدالملک بن مروان فی الرد علی القدریه]] کتاب [[عدد آی القرآن]]، [[نزول القرآن]]<ref>الفهرست (الندیم) ۲۰۲، ۲۰۳ و ۲۳۵.</ref> [[مناظره حسن بصری]]<ref>الذریعه ۲۲/۲۹۱.</ref> کتاب [[الاخلاص]] [[رسالة فی فضل مکّه]] و [[رسالة الی عبدالرحیم بن أنس فی الترغیب بمجاورة مکّه المکرّمة]]<ref>هدیة العارفین ۱/۲۶۵.</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱ (کتاب)\| فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱]]، ص۲۵۰ ـ ۲۵۱.</ref>

			== جرح حسن بصری ==
			حسن بصری از سوی ائمۀ جرح و تعدیل قدح شده است. [[ابن حجر]] در مورد وی می‌گوید: {{عربی\|كان يرسل كثيرا ويدلس}}؛ او [[احادیث]] مرسل زیادی دارد و [[تدلیس]] هم می‌کند. تدلیس یکی از اسباب جرح است، و اگر موجب جرح راوی نباشد [[روایت]] او را مجروح می‌کند.

			ابوبکر بزار [[معتقد]] است: {{عربی\|کان يروي عن جماعة لم يسمع منهم فيتجوز ويقول حدثنا وخطبنا}}<ref>تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۶۰؛ فتح الباری، ج۱۳، ص۶۶؛ تهذیب التهذیب، ج۲، ص۲۳۵.</ref>؛ او از جماعتی که از آنها [[حدیث]] نشنیده روایت می‌کند و پا را فراتر می‌گذارد و می‌گوید بر من حدیث کردند و [[خطبه]] خواندند.

	~~==حسن بصری==~~
	او در [[زمان]] [[حکومت]] عثمان و [[خلافت امیرالمؤمنین]] [[زندگی]] می‌کرد. وی نیز از سوی [[ائمه]] [[جرح و تعدیل]] [[قدح]] شده است. [[ابن حجر]] در مورد وی می‌گوید:
	~~{{عربی\|كان يرسل كثيرا ويدلس}}؛~~
	~~او [[احادیث]] مرسل زیادی دارد و [[تدلیس]] هم می‌کند.~~
	~~تدلیس یکی از اسباب [[جرح]] است، و اگر موجب [[جرح راوی]] نباشد [[روایت]] او را مجروح می‌کند.~~
	~~[[ابوبکر بزار]] [[معتقد]] است:~~
	{{عربی\|کان يروي عن جماعة لم يسمع منهم فيتجوز ويقول حدثنا وخطبنا}}<ref>تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۶۰؛ فتح الباری، ج۱۳، ص۶۶؛ تهذیب التهذیب، ج۲، ص۲۳۵.</ref>؛
	او از جماعتی که از آنها [[حدیث]] نشنیده روایت می‌کند و پا را فراتر می‌گذارد و می‌گوید بر من حدیث کردند و [[خطبه]] خواندند.
	ابن حجر می‌گوید: گفتن «حدثنا» در چنین موردی [[کذب]] است نه تدلیس و کذب از تدلیس بدتر است<ref>نخبة الفکر، ص۲۲۹؛ شرح نخبة الفکر، ج۱، ص۴۱۹؛ تهذیب التهذیب، ج۲، ص۲۳۵.</ref>.		ابن حجر می‌گوید: گفتن «حدثنا» در چنین موردی [[کذب]] است نه تدلیس و کذب از تدلیس بدتر است<ref>نخبة الفکر، ص۲۲۹؛ شرح نخبة الفکر، ج۱، ص۴۱۹؛ تهذیب التهذیب، ج۲، ص۲۳۵.</ref>.

	[[ملا علی قاری]] هم در شرح سخن ابن حجر می‌گوید: هرگاه [[حدیثی]] با لفظ صریح در شنیدن از [[راوی]] نقل شود در حالی که جایز نباشد یعنی از الفاظ أخبرنی یا حدثنی یا سمعته که بر شنیدن مستقیم و بدون واسطه دلالت کند استفاده شود و [[حال]] آنکه روای از ایشان نشنیده، چون در طبقۀ بالاتری هستند ناقل [[حدیث]] [[دروغگو]] محسوب می‌شود و نه مدلسه<ref>{{عربی\|متى (وقع) أي الحديث بصيغة صريحة لا يجوز فيها أي في السماع وهي لفظ أخبرني أو حدثني أو سمعته والحال أنه ثبت عدم السماع، (كان) أي الراوي (كاذبا) وليس بمدلس أصلا}}؛ شرح نخبة الفکر، ج۱، ص۴۱۹.</ref>.		ملا علی قاری هم در شرح سخن ابن حجر می‌گوید: هرگاه [[حدیثی]] با لفظ صریح در شنیدن از راوی نقل شود در حالی که جایز نباشد یعنی از الفاظ أخبرنی یا حدثنی یا سمعته که بر شنیدن مستقیم و بدون واسطه دلالت کند استفاده شود و حال آنکه روای از ایشان نشنیده، چون در طبقۀ بالاتری هستند ناقل [[حدیث]] [[دروغگو]] محسوب می‌شود و نه مدلسه<ref>{{عربی\|متى (وقع) أي الحديث بصيغة صريحة لا يجوز فيها أي في السماع وهي لفظ أخبرني أو حدثني أو سمعته والحال أنه ثبت عدم السماع، (كان) أي الراوي (كاذبا) وليس بمدلس أصلا}}؛ شرح نخبة الفکر، ج۱، ص۴۱۹.</ref>.

	علاوه بر نقاط [[ضعف]] فوق، وی با [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} هم مخالف بوده است. براساس برخی اقوال روزی حسن بصری مشغول [[وضو]] بود و آب زیادی [[مصرف]] می‌کرد. [[حضرت امیر]] به وی متذکر شدند که مصرف این همه آب [[اسراف]] است. او در پاسخ امیرالمؤمنین{{ع}} گفت: ریختن این مقدار آب اسراف است ولی این همه [[خون]] که تو ریختی اسراف نبود!<ref>احتجاج، ج۱، ص۱۷۱. در روایتی امیرالمؤمنین{{ع}} او را سامری این امت معرفی کرد. و او را از دشمنان حضرت امیر{{ع}} معرفی کرده‌اند و از جنگ‌های آن حضرت ناراحت بود و با این ناراحتی از دنیا رفت. برای اطلاع بیشتر دربارۀ وی ر.ک: احتجاج، ج۱، ص۴۰۲؛ بحار الانوار، ج۳۲، ص۲۲۵؛ ج۴۱، ص۳۰۲.</ref>.<ref>[[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱ (کتاب)\|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام، ج۱]]، ص ۲۵۱.</ref>		علاوه بر نقاط [[ضعف]] فوق، وی با [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} هم مخالف بوده است. براساس برخی اقوال روزی حسن بصری مشغول [[وضو]] بود و آب زیادی [[مصرف]] می‌کرد. [[حضرت امیر]] به وی متذکر شدند که مصرف این همه آب [[اسراف]] است. او در پاسخ امیرالمؤمنین{{ع}} گفت: ریختن این مقدار آب اسراف است ولی این همه [[خون]] که تو ریختی اسراف نبود!<ref>احتجاج، ج۱، ص۱۷۱. در روایتی امیرالمؤمنین{{ع}} او را سامری این امت معرفی کرد. و او را از دشمنان حضرت امیر{{ع}} معرفی کرده‌اند و از جنگ‌های آن حضرت ناراحت بود و با این ناراحتی از دنیا رفت. برای اطلاع بیشتر دربارۀ وی ر.ک: احتجاج، ج۱، ص۴۰۲؛ بحار الانوار، ج۳۲، ص۲۲۵؛ ج۴۱، ص۳۰۲.</ref>.<ref>[[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱ (کتاب)\|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام، ج۱]]، ص ۲۵۱.</ref>

Jaafari در ‏۱۷ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۱۱

2024-11-17T08:11:42Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۴۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حسن بصری در علوم قرآنی]] - [[حسن بصری در تراجم و رجال]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = تابعین \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حسن بصری در علوم قرآنی]] - [[حسن بصری در تراجم و رجال]]\| پرسش مرتبط = }}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
خط ۳۶:		خط ۳۶:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~حسن بصری~~]]		[[رده:تابعین]]
	[[رده:اعلام]]		[[رده:اعلام]]

Jaafari: /* منابع */

2024-11-17T07:01:22Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۳۱
خط ۳۰:		خط ۳۰:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده: IM009687.jpg\|22px]] جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱ (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱''']]		# [[پرونده: IM009687.jpg\|22px]] جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱ (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱''']]
			# [[پرونده:Jawahir-kalam-1.jpg\|22px]] [[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱ (کتاب)\|'''جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari: /* حسن بصری */

2024-11-17T07:01:12Z

حسن بصری

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۳۱
خط ۲۲:		خط ۲۲:
	[[ملا علی قاری]] هم در شرح سخن ابن حجر می‌گوید: هرگاه [[حدیثی]] با لفظ صریح در شنیدن از [[راوی]] نقل شود در حالی که جایز نباشد یعنی از الفاظ أخبرنی یا حدثنی یا سمعته که بر شنیدن مستقیم و بدون واسطه دلالت کند استفاده شود و [[حال]] آنکه روای از ایشان نشنیده، چون در طبقۀ بالاتری هستند ناقل [[حدیث]] [[دروغگو]] محسوب می‌شود و نه مدلسه<ref>{{عربی\|متى (وقع) أي الحديث بصيغة صريحة لا يجوز فيها أي في السماع وهي لفظ أخبرني أو حدثني أو سمعته والحال أنه ثبت عدم السماع، (كان) أي الراوي (كاذبا) وليس بمدلس أصلا}}؛ شرح نخبة الفکر، ج۱، ص۴۱۹.</ref>.		[[ملا علی قاری]] هم در شرح سخن ابن حجر می‌گوید: هرگاه [[حدیثی]] با لفظ صریح در شنیدن از [[راوی]] نقل شود در حالی که جایز نباشد یعنی از الفاظ أخبرنی یا حدثنی یا سمعته که بر شنیدن مستقیم و بدون واسطه دلالت کند استفاده شود و [[حال]] آنکه روای از ایشان نشنیده، چون در طبقۀ بالاتری هستند ناقل [[حدیث]] [[دروغگو]] محسوب می‌شود و نه مدلسه<ref>{{عربی\|متى (وقع) أي الحديث بصيغة صريحة لا يجوز فيها أي في السماع وهي لفظ أخبرني أو حدثني أو سمعته والحال أنه ثبت عدم السماع، (كان) أي الراوي (كاذبا) وليس بمدلس أصلا}}؛ شرح نخبة الفکر، ج۱، ص۴۱۹.</ref>.

	علاوه بر نقاط [[ضعف]] فوق، وی با [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} هم مخالف بوده است. براساس برخی اقوال روزی [[حسن بصری]] مشغول [[وضو]] بود و آب زیادی [[مصرف]] می‌کرد. [[حضرت امیر]] به وی متذکر شدند که مصرف این همه آب [[اسراف]] است. او در پاسخ امیرالمؤمنین{{ع}} گفت: ریختن این مقدار آب اسراف است ولی این همه [[خون]] که تو ریختی اسراف نبود!<ref>احتجاج، ج۱، ص۱۷۱. در روایتی امیرالمؤمنین{{ع}} او را سامری این امت معرفی کرد. و او را از دشمنان حضرت امیر{{ع}} معرفی کرده‌اند و از جنگ‌های آن حضرت ناراحت بود و با این ناراحتی از دنیا رفت. برای اطلاع بیشتر دربارۀ وی ر.ک: احتجاج، ج۱، ص۴۰۲؛ بحار الانوار، ج۳۲، ص۲۲۵؛ ج۴۱، ص۳۰۲.</ref>.<ref>[[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱ (کتاب)\|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام، ج۱]]، ص ۲۵۱.</ref>		علاوه بر نقاط [[ضعف]] فوق، وی با [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} هم مخالف بوده است. براساس برخی اقوال روزی حسن بصری مشغول [[وضو]] بود و آب زیادی [[مصرف]] می‌کرد. [[حضرت امیر]] به وی متذکر شدند که مصرف این همه آب [[اسراف]] است. او در پاسخ امیرالمؤمنین{{ع}} گفت: ریختن این مقدار آب اسراف است ولی این همه [[خون]] که تو ریختی اسراف نبود!<ref>احتجاج، ج۱، ص۱۷۱. در روایتی امیرالمؤمنین{{ع}} او را سامری این امت معرفی کرد. و او را از دشمنان حضرت امیر{{ع}} معرفی کرده‌اند و از جنگ‌های آن حضرت ناراحت بود و با این ناراحتی از دنیا رفت. برای اطلاع بیشتر دربارۀ وی ر.ک: احتجاج، ج۱، ص۴۰۲؛ بحار الانوار، ج۳۲، ص۲۲۵؛ ج۴۱، ص۳۰۲.</ref>.<ref>[[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱ (کتاب)\|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام، ج۱]]، ص ۲۵۱.</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Jaafari: /* جستارهای وابسته */

2024-11-17T07:01:03Z

جستارهای وابسته

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۳۱
خط ۹:		خط ۹:

	الندیم می‌‌نویسد که حسن مدتی کاتب [[ربیع بن زیاد حارثی]] ([[والی خراسان]]) بود و زمانی چند برای انس بن مالک در شاپور [[کتابت]] می‌‌کرد. وی از کسانی است که با [[ابن اشعث]] [[بیعت]] کرد، ولی هنگامی که ابن اشعث [[شکست]] خورد و [[لشکریان]] او دستگیر شدند، بر [[حجاج]] وارد شد و حجاج او را [[امان]] داد، اما حسن به امان‌نامه [[اطمینان]] نکرد و از [[ترس]] حجاج متواری گشت و تا هنگام فوت متواری بود و سخنانی در [[مذمت]] حجاج گفت.<ref>الفهرست (الندیم) ۲۰۲.</ref> وی در نهایت در اول [[رجب]] سال ۱۱۰ در [[بصره]] درگذشت و در [[غرب]] شط العرب به [[خاک]] سپرده شد.<ref>لغت نامه دهخدا ۶/۷۸۹۲.</ref> او دارای آثار و تألیفاتی بوده که عبارت‌اند از: کتاب [[التفسیر للقرآن]]، کتاب [[الی عبدالملک بن مروان فی الرد علی القدریه]] کتاب [[عدد آی القرآن]]، [[نزول القرآن]]<ref>الفهرست (الندیم) ۲۰۲، ۲۰۳ و ۲۳۵.</ref> [[مناظره حسن بصری]]<ref>الذریعه ۲۲/۲۹۱.</ref> کتاب [[الاخلاص]] [[رسالة فی فضل مکّه]] و [[رسالة الی عبدالرحیم بن أنس فی الترغیب بمجاورة مکّه المکرّمة]]<ref>هدیة العارفین ۱/۲۶۵.</ref>.<ref> [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی]]، ج۱ ص۲۵۰-۲۵۱.</ref>		الندیم می‌‌نویسد که حسن مدتی کاتب [[ربیع بن زیاد حارثی]] ([[والی خراسان]]) بود و زمانی چند برای انس بن مالک در شاپور [[کتابت]] می‌‌کرد. وی از کسانی است که با [[ابن اشعث]] [[بیعت]] کرد، ولی هنگامی که ابن اشعث [[شکست]] خورد و [[لشکریان]] او دستگیر شدند، بر [[حجاج]] وارد شد و حجاج او را [[امان]] داد، اما حسن به امان‌نامه [[اطمینان]] نکرد و از [[ترس]] حجاج متواری گشت و تا هنگام فوت متواری بود و سخنانی در [[مذمت]] حجاج گفت.<ref>الفهرست (الندیم) ۲۰۲.</ref> وی در نهایت در اول [[رجب]] سال ۱۱۰ در [[بصره]] درگذشت و در [[غرب]] شط العرب به [[خاک]] سپرده شد.<ref>لغت نامه دهخدا ۶/۷۸۹۲.</ref> او دارای آثار و تألیفاتی بوده که عبارت‌اند از: کتاب [[التفسیر للقرآن]]، کتاب [[الی عبدالملک بن مروان فی الرد علی القدریه]] کتاب [[عدد آی القرآن]]، [[نزول القرآن]]<ref>الفهرست (الندیم) ۲۰۲، ۲۰۳ و ۲۳۵.</ref> [[مناظره حسن بصری]]<ref>الذریعه ۲۲/۲۹۱.</ref> کتاب [[الاخلاص]] [[رسالة فی فضل مکّه]] و [[رسالة الی عبدالرحیم بن أنس فی الترغیب بمجاورة مکّه المکرّمة]]<ref>هدیة العارفین ۱/۲۶۵.</ref>.<ref> [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی]]، ج۱ ص۲۵۰-۲۵۱.</ref>

			==حسن بصری==
			او در [[زمان]] [[حکومت]] عثمان و [[خلافت امیرالمؤمنین]] [[زندگی]] می‌کرد. وی نیز از سوی [[ائمه]] [[جرح و تعدیل]] [[قدح]] شده است. [[ابن حجر]] در مورد وی می‌گوید:
			{{عربی\|كان يرسل كثيرا ويدلس}}؛
			او [[احادیث]] مرسل زیادی دارد و [[تدلیس]] هم می‌کند.
			تدلیس یکی از اسباب [[جرح]] است، و اگر موجب [[جرح راوی]] نباشد [[روایت]] او را مجروح می‌کند.
			[[ابوبکر بزار]] [[معتقد]] است:
			{{عربی\|کان يروي عن جماعة لم يسمع منهم فيتجوز ويقول حدثنا وخطبنا}}<ref>تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۶۰؛ فتح الباری، ج۱۳، ص۶۶؛ تهذیب التهذیب، ج۲، ص۲۳۵.</ref>؛
			او از جماعتی که از آنها [[حدیث]] نشنیده روایت می‌کند و پا را فراتر می‌گذارد و می‌گوید بر من حدیث کردند و [[خطبه]] خواندند.
			ابن حجر می‌گوید: گفتن «حدثنا» در چنین موردی [[کذب]] است نه تدلیس و کذب از تدلیس بدتر است<ref>نخبة الفکر، ص۲۲۹؛ شرح نخبة الفکر، ج۱، ص۴۱۹؛ تهذیب التهذیب، ج۲، ص۲۳۵.</ref>.

			[[ملا علی قاری]] هم در شرح سخن ابن حجر می‌گوید: هرگاه [[حدیثی]] با لفظ صریح در شنیدن از [[راوی]] نقل شود در حالی که جایز نباشد یعنی از الفاظ أخبرنی یا حدثنی یا سمعته که بر شنیدن مستقیم و بدون واسطه دلالت کند استفاده شود و [[حال]] آنکه روای از ایشان نشنیده، چون در طبقۀ بالاتری هستند ناقل [[حدیث]] [[دروغگو]] محسوب می‌شود و نه مدلسه<ref>{{عربی\|متى (وقع) أي الحديث بصيغة صريحة لا يجوز فيها أي في السماع وهي لفظ أخبرني أو حدثني أو سمعته والحال أنه ثبت عدم السماع، (كان) أي الراوي (كاذبا) وليس بمدلس أصلا}}؛ شرح نخبة الفکر، ج۱، ص۴۱۹.</ref>.

			علاوه بر نقاط [[ضعف]] فوق، وی با [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} هم مخالف بوده است. براساس برخی اقوال روزی [[حسن بصری]] مشغول [[وضو]] بود و آب زیادی [[مصرف]] می‌کرد. [[حضرت امیر]] به وی متذکر شدند که مصرف این همه آب [[اسراف]] است. او در پاسخ امیرالمؤمنین{{ع}} گفت: ریختن این مقدار آب اسراف است ولی این همه [[خون]] که تو ریختی اسراف نبود!<ref>احتجاج، ج۱، ص۱۷۱. در روایتی امیرالمؤمنین{{ع}} او را سامری این امت معرفی کرد. و او را از دشمنان حضرت امیر{{ع}} معرفی کرده‌اند و از جنگ‌های آن حضرت ناراحت بود و با این ناراحتی از دنیا رفت. برای اطلاع بیشتر دربارۀ وی ر.ک: احتجاج، ج۱، ص۴۰۲؛ بحار الانوار، ج۳۲، ص۲۲۵؛ ج۴۱، ص۳۰۲.</ref>.<ref>[[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱ (کتاب)\|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام، ج۱]]، ص ۲۵۱.</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Msadeq در ‏۱۴ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۲

2023-10-14T10:32:13Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۰۲
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حسن بصری در علوم قرآنی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حسن بصری در علوم قرآنی]] - [[حسن بصری در تراجم و رجال]]\| پرسش مرتبط = }}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==

Wasity: جایگزینی متن - 'پرونده:9030760879.jpg|22px]] 22px جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی'

2023-01-04T12:46:01Z

جایگزینی متن - 'پرونده:9030760879.jpg|22px]] 22px جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۶:۱۶
خط ۱۵:		خط ۱۵:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:~~9030760879~~.jpg\|22px]] [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱ (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱''']]		# [[پرونده: IM009687.jpg\|22px]] جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱ (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Wasity: جایگزینی متن - 'اهل بصره' به 'اهل بصره'

2022-10-02T11:04:31Z

جایگزینی متن - 'اهل بصره' به 'اهل بصره'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۳۴
خط ۴:		خط ۴:
	[[ابوسعید حسن بن یسار بصری انصاری]] از [[مردم]] میشان،<ref>الطبقات الکبری ۷/۱۵۶.</ref> ناحیه‌ای بزرگ بین واسط، [[بصره]] و [[اهواز]]<ref>معجم البلدان ۵/۲۴۲.</ref> است. گفته شده که پدرش [[یسار]] از [[اسیران]] میشان بوده و هنگامی که به [[مدینه]] برده شد، ربیع دختر [[نضر]] (عمه [[أنس بن مالک]]) او را خرید و [[آزاد]] کرد.		[[ابوسعید حسن بن یسار بصری انصاری]] از [[مردم]] میشان،<ref>الطبقات الکبری ۷/۱۵۶.</ref> ناحیه‌ای بزرگ بین واسط، [[بصره]] و [[اهواز]]<ref>معجم البلدان ۵/۲۴۲.</ref> است. گفته شده که پدرش [[یسار]] از [[اسیران]] میشان بوده و هنگامی که به [[مدینه]] برده شد، ربیع دختر [[نضر]] (عمه [[أنس بن مالک]]) او را خرید و [[آزاد]] کرد.

	حسن به سال ۲۱هـ در مدینه متولد گردید و در [[وادی القری]] نشأت یافت. به گفته وی تا چهارده سالگی هنگامی که [[عثمان بن عفان]] کشته شد، در مدینه بوده<ref>الطبقات الکبری ۷/۱۵۶و ۱۵۷.</ref> و در سن شانزده هنگام [[جنگ جمل]]، از مدینه خارج شده و در این [[جنگ]] شرکت نکرده است. وی [[علوم]] قرائت را از بزرگانی چون [[حطان بن عبدالله رقاشی]] و [[ابوالعالیه]] فرا گرفت<ref>غایة النهایه ۱/۲۳۵.</ref> و [[حدیث]] را از کسانی چون [[انس بن مالک]]، [[جابر بن عبدالله انصاری]] و [[عبدالله بن عباس]] آموخته و [[روایت]] کرده است.<ref>تهذیب الکمال ۶/۹۷و ۹۸.</ref> گویند که حسن فردی [[فقیه]]، [[قاری]] و پیشوای [[اهل]] ~~بصره~~<ref>الوافی بالوفیات ۱۲/۳۰۶.</ref> و به گفته [[ابن خلکان]]، کسی بود که [[علم]] و [[زهد]] و [[ورع]] و [[عبادت]] را در خود جمع کرده بود.<ref>وفیات الاعیان ۲/۶۹.</ref> عجلی بر [[وثاقت]] وی تأکید کرده است.<ref>تاریخ الثقات ۱۱۳.</ref>		حسن به سال ۲۱هـ در مدینه متولد گردید و در [[وادی القری]] نشأت یافت. به گفته وی تا چهارده سالگی هنگامی که [[عثمان بن عفان]] کشته شد، در مدینه بوده<ref>الطبقات الکبری ۷/۱۵۶و ۱۵۷.</ref> و در سن شانزده هنگام [[جنگ جمل]]، از مدینه خارج شده و در این [[جنگ]] شرکت نکرده است. وی [[علوم]] قرائت را از بزرگانی چون [[حطان بن عبدالله رقاشی]] و [[ابوالعالیه]] فرا گرفت<ref>غایة النهایه ۱/۲۳۵.</ref> و [[حدیث]] را از کسانی چون [[انس بن مالک]]، [[جابر بن عبدالله انصاری]] و [[عبدالله بن عباس]] آموخته و [[روایت]] کرده است.<ref>تهذیب الکمال ۶/۹۷و ۹۸.</ref> گویند که حسن فردی [[فقیه]]، [[قاری]] و پیشوای [[اهل بصره]]<ref>الوافی بالوفیات ۱۲/۳۰۶.</ref> و به گفته [[ابن خلکان]]، کسی بود که [[علم]] و [[زهد]] و [[ورع]] و [[عبادت]] را در خود جمع کرده بود.<ref>وفیات الاعیان ۲/۶۹.</ref> عجلی بر [[وثاقت]] وی تأکید کرده است.<ref>تاریخ الثقات ۱۱۳.</ref>

	او دارای [[شاگردان]] بسیاری بوده که در حلقه درسش پرورش یافته‌اند که از آن میان نام بزرگانی چون [[واصل بن عطا]] از پایه گذاران [[مذهب]] [[معتزله]]،<ref>سیر اعلام النبلاء ۵/۴۶۵.</ref> [[ابوعمرو بن علاء]] و [[عاصم جحدری]] به چشم می‌‌خورد.<ref>غایة النهایه ۱/۲۳۵.</ref> [[ابونعیم اصفهانی]] می‌‌گوید که [[حسن بصری]] در [[روزگار]] [[ابوموسی]] در [[اصفهان]] بوده است.<ref>ذکر اخبار اصبهان ۱/۳۰۵.</ref> حسن به گفته خویش، زمانی همراه [[عبدالرحمان بن سمره]] در [[جنگی]] که در کابل و اندقان رخ داده، شرکت کرده است <ref> الطبقات الکبری ۷/۱۵۷.</ref>		او دارای [[شاگردان]] بسیاری بوده که در حلقه درسش پرورش یافته‌اند که از آن میان نام بزرگانی چون [[واصل بن عطا]] از پایه گذاران [[مذهب]] [[معتزله]]،<ref>سیر اعلام النبلاء ۵/۴۶۵.</ref> [[ابوعمرو بن علاء]] و [[عاصم جحدری]] به چشم می‌‌خورد.<ref>غایة النهایه ۱/۲۳۵.</ref> [[ابونعیم اصفهانی]] می‌‌گوید که [[حسن بصری]] در [[روزگار]] [[ابوموسی]] در [[اصفهان]] بوده است.<ref>ذکر اخبار اصبهان ۱/۳۰۵.</ref> حسن به گفته خویش، زمانی همراه [[عبدالرحمان بن سمره]] در [[جنگی]] که در کابل و اندقان رخ داده، شرکت کرده است <ref> الطبقات الکبری ۷/۱۵۷.</ref>

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T06:35:16Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۰۵
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حسن بصری در علوم قرآنی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حسن بصری در علوم قرآنی]]\| پرسش مرتبط = }}

خط ۱۲:		خط ۱۱:

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==
	*[[تفسیر حسن بصری]]		* [[تفسیر حسن بصری]]

	== منابع ==		== منابع ==