حسن و قبح عقلی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۷

2025-04-16T09:37:02Z

Bahmani در ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۰

2025-04-16T09:20:38Z

Jaafari در ‏۱۰ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۲۸

2024-04-10T10:28:06Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۵۸
خط ۱:		خط ۱:
	{{اعتقادات شیعه}}		{{اعتقادات شیعه}}
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حسن و قبح عقلی در کلام اسلامی]] - [[حسن و قبح عقلی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حسن و قبح عقلی در قرآن]] - [[حسن و قبح عقلی در کلام اسلامی]] - [[حسن و قبح عقلی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==

Bahmani: /* پانویس */

2023-12-07T09:39:44Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۰۹
خط ۵۲:		خط ۵۲:

	[[رده:اصطلاحات کلامی]]		[[رده:اصطلاحات کلامی]]
	~~[[رده:اختلافات شیعه با اشاعره]]~~
	[[رده:اصطلاحات کلامی]]		[[رده:اصطلاحات کلامی]]

	{{مفاهیم اخلاقی}}		{{مفاهیم اخلاقی}}
	{{کلام اسلامی}}		{{کلام اسلامی}}

Bahmani: /* پانویس */

2023-12-07T09:39:01Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۰۹
خط ۵۱:		خط ۵۱:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~حسن و قبح عقلی~~]]		[[رده:اصطلاحات کلامی]]
	[[رده:اختلافات شیعه با اشاعره]]		[[رده:اختلافات شیعه با اشاعره]]
	[[رده:اصطلاحات کلامی]]		[[رده:اصطلاحات کلامی]]

Bahmani در ‏۷ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۳۷

2023-12-07T09:37:23Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۰۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{اعتقادات شیعه}}		{{اعتقادات شیعه}}
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = ~~[[حسن و قبح عقلی در قرآن]] - [[حسن و قبح عقلی در حدیث]] -~~ [[حسن و قبح عقلی در کلام ~~اسلامی]] - [[حسن و قبح عقلی در فلسفه~~ اسلامی]] - [[حسن و قبح عقلی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = ~~حسن و قبح عقلی (پرسش)~~}}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حسن و قبح عقلی در کلام اسلامی]] - [[حسن و قبح عقلی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	مسئله "حسن و قبح عقلی" از مسائل کهن و بحث برانگیز در [[علم کلام]] است که اثبات بسیاری از مسائل اساسی [[علم کلام]]، مانند [[معرفت خداوند]] و [[عدل الهی]] برآن [[استوار]] است؛ حتی تمام [[احکام دینی]] و بلکه بنای همه [[ادیان]] بر این اصل مترتب است <ref>آیت الله سبحانی در پاورقی کتاب کشف المراد در همین مسئله و همچنین در فصل یازدهم از کتاب حسن و قبح عقلی، موارد متعددی از مسائل اساسی علم کلام را نام می‌برد که متفرع بر اصل حسن و قبح عقلی است.</ref>. در روایتی از [[امام صادق]] {{ع}} آمده است: {{متن حدیث\|فبالعقل عرف العباد خالقهم و عرفوا به الحسن من القبیح}}<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱، کتاب العقل و الجهل، ح۳۵.</ref>.<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۱۰۶-۱۰۸.</ref>		مسئله "حسن و قبح عقلی" از مسائل کهن و بحث برانگیز در [[علم کلام]] است که اثبات بسیاری از مسائل اساسی [[علم کلام]]، مانند [[معرفت خداوند]] و [[عدل الهی]] برآن [[استوار]] است؛ حتی تمام [[احکام دینی]] و بلکه بنای همه [[ادیان]] بر این اصل مترتب است <ref>آیت الله سبحانی در پاورقی کتاب کشف المراد در همین مسئله و همچنین در فصل یازدهم از کتاب حسن و قبح عقلی، موارد متعددی از مسائل اساسی علم کلام را نام می‌برد که متفرع بر اصل حسن و قبح عقلی است.</ref>. در روایتی از [[امام صادق]] {{ع}} آمده است: {{متن حدیث\|فبالعقل عرف العباد خالقهم و عرفوا به الحسن من القبیح}}<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱، کتاب العقل و الجهل، ح۳۵.</ref>.<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۱۰۶-۱۰۸.</ref>

	== معناشناسی ~~[[حسن و قبح]]~~ ==		== معناشناسی ==
	برای [[حسن و قبح]] چند معنا گفته شده که عبارت‌اند از:		برای [[حسن و قبح]] چند معنا گفته شده که عبارت‌اند از:
	# کمال و [[نقص]]، مانند [[علم]] و [[جهل]]؛		# کمال و [[نقص]]، مانند [[علم]] و [[جهل]]؛

Wasity در ‏۱۶ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۰۸

2023-01-16T05:08:04Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۳۸
خط ۱:		خط ۱:
	{{~~نبوت~~}}		{{اعتقادات شیعه}}
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حسن و قبح عقلی در قرآن]] - [[حسن و قبح عقلی در حدیث]] - [[حسن و قبح عقلی در کلام اسلامی]] - [[حسن و قبح عقلی در فلسفه اسلامی]] - [[حسن و قبح عقلی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = حسن و قبح عقلی (پرسش)}}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حسن و قبح عقلی در قرآن]] - [[حسن و قبح عقلی در حدیث]] - [[حسن و قبح عقلی در کلام اسلامی]] - [[حسن و قبح عقلی در فلسفه اسلامی]] - [[حسن و قبح عقلی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = حسن و قبح عقلی (پرسش)}}

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T20:11:37Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

Wasity: جایگزینی متن - 'سلسله' به 'سلسله'

2022-08-03T11:07:41Z

جایگزینی متن - 'سلسله' به 'سلسله'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۳۷
خط ۱۶:		خط ۱۶:
	[[اشاعره]] [[حسن و قبح]] به سه معنای نخست را قبول دارند و تنها محل [[نزاع]] را معنای چهارم می‌دانند<ref>ایجی، شرح مواقف، ج۸، ص۱۸۳.</ref>.<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۱۰۶-۱۰۸.</ref>		[[اشاعره]] [[حسن و قبح]] به سه معنای نخست را قبول دارند و تنها محل [[نزاع]] را معنای چهارم می‌دانند<ref>ایجی، شرح مواقف، ج۸، ص۱۸۳.</ref>.<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۱۰۶-۱۰۸.</ref>

	در مجموع مقصود از “حسن و [[قبح]] عقلی” این است که [[طبیعت]] [[انسان]] علاوه بر مطلوب‌های [[حسّی]] و فردی و شخصی و علاوه بر منفورهای [[حسی]] و فردی و شخصی، به واسطه برخورداری از نوع [[حس]] انسان‌دوستی و فضیلت‌دوستی، یک [[سلسله]] [[کارها]] را که با جنبه ماوراءالطبیعی دارد و در رساندن انسان به مقاصد ماوراءالطبیعی مؤثر است و یا در [[صلاح]] و [[مصلحت]] [[جامعه انسانی]] مؤثر است طبعاً [[دوست]] دارد و آنها را [[زیبا]] و [[محبوب]] و دوست داشتنی می‌بیند و برعکس یک سلسله کارها را که مضرّ و مخلّ به [[اجتماع]] [[انسانی]] است [[دشمن]] می‌دارد و از آنها متنفّر است. [[راستی]]، [[امانت]]، [[درستی]]، [[عفاف]]، [[تقوا]]، [[حیاء]]، مروّت، [[جود]] و [[کرم]] و [[عدالت]] به همین [[دلیل]] زیباست، و [[دروغ]]، [[خیانت]]، شهوت‌پرستی، [[بی‌بندوباری]]، [[بی‌شرمی]]، [[نامردی]]، [[بخل]]، امساک و [[ستم]] به همین دلیل نازیبا و منفور است<ref>مجموعه آثار، ج۷، ص۲۳۴-۲۳۵؛ مقالات فلسفی (۲)، ص۲۰۶.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۳۶۳.</ref>		در مجموع مقصود از “حسن و [[قبح]] عقلی” این است که [[طبیعت]] [[انسان]] علاوه بر مطلوب‌های [[حسّی]] و فردی و شخصی و علاوه بر منفورهای [[حسی]] و فردی و شخصی، به واسطه برخورداری از نوع [[حس]] انسان‌دوستی و فضیلت‌دوستی، یک سلسله [[کارها]] را که با جنبه ماوراءالطبیعی دارد و در رساندن انسان به مقاصد ماوراءالطبیعی مؤثر است و یا در [[صلاح]] و [[مصلحت]] [[جامعه انسانی]] مؤثر است طبعاً [[دوست]] دارد و آنها را [[زیبا]] و [[محبوب]] و دوست داشتنی می‌بیند و برعکس یک سلسله کارها را که مضرّ و مخلّ به [[اجتماع]] [[انسانی]] است [[دشمن]] می‌دارد و از آنها متنفّر است. [[راستی]]، [[امانت]]، [[درستی]]، [[عفاف]]، [[تقوا]]، [[حیاء]]، مروّت، [[جود]] و [[کرم]] و [[عدالت]] به همین [[دلیل]] زیباست، و [[دروغ]]، [[خیانت]]، شهوت‌پرستی، [[بی‌بندوباری]]، [[بی‌شرمی]]، [[نامردی]]، [[بخل]]، امساک و [[ستم]] به همین دلیل نازیبا و منفور است<ref>مجموعه آثار، ج۷، ص۲۳۴-۲۳۵؛ مقالات فلسفی (۲)، ص۲۰۶.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۳۶۳.</ref>

	==دیدگاه عدلیه و اشاعره درباره [[حسن و قبح]]==		==دیدگاه عدلیه و اشاعره درباره [[حسن و قبح]]==

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T06:37:03Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۰۷
خط ۹:		خط ۹:
	#کمال و [[نقص]]، مانند [[علم]] و [[جهل]]؛		#کمال و [[نقص]]، مانند [[علم]] و [[جهل]]؛
	#تناسب و عدم تناسب با ذوق [[انسان]]، مانند دینی‌ها یا غذاها؛		#تناسب و عدم تناسب با ذوق [[انسان]]، مانند دینی‌ها یا غذاها؛
	#[[مصلحت]] و مفسده، مانند خوردن داروی تلخ؛([[مدح]] و [[ثواب]] یا ذم و [[عقاب]]) [[افعال]] اختیاری [[انسان]]، مانند [[عدالت]] و [[ظلم]]؛		# [[مصلحت]] و مفسده، مانند خوردن داروی تلخ؛([[مدح]] و [[ثواب]] یا ذم و [[عقاب]]) [[افعال]] اختیاری [[انسان]]، مانند [[عدالت]] و [[ظلم]]؛
	#[[شایستگی]] و ناشایستگی ([[مدح]] و [[ثواب]] یا ذم و [[عقاب]]) [[افعال]] اختیاری [[انسان]]، مانند [[عدالت]] و [[ظلم]].		# [[شایستگی]] و ناشایستگی ([[مدح]] و [[ثواب]] یا ذم و [[عقاب]]) [[افعال]] اختیاری [[انسان]]، مانند [[عدالت]] و [[ظلم]].

	سه معنای اول مربوط به امور [[تکوینی]] و انسانی است و در حوزه [[افعال الهی]] راه ندارد و تنها معنای چهارم است که به [[افعال]] ارادی اعم از انسانی یا [[الهی]] اختصاص دارد و مورد [[اختلاف]] است.		سه معنای اول مربوط به امور [[تکوینی]] و انسانی است و در حوزه [[افعال الهی]] راه ندارد و تنها معنای چهارم است که به [[افعال]] ارادی اعم از انسانی یا [[الهی]] اختصاص دارد و مورد [[اختلاف]] است.
خط ۳۲:		خط ۳۲:

	==[[ادله]] حسن و قبح عقلی==		==[[ادله]] حسن و قبح عقلی==
	#[[اجماع]] [[عقلای بشر]]، حتی منکرین [[خداوند]] بر [[حسن و قبح]] برخی قضایا، مانند [[صدق]] و [[کذب]] که نمی‌توان آن را براساس چیزی جز وجه مشترک [[بشر]] ([[عقل]] و [[فطرت انسان‌ها]]) دانست.		# [[اجماع]] [[عقلای بشر]]، حتی منکرین [[خداوند]] بر [[حسن و قبح]] برخی قضایا، مانند [[صدق]] و [[کذب]] که نمی‌توان آن را براساس چیزی جز وجه مشترک [[بشر]] ([[عقل]] و [[فطرت انسان‌ها]]) دانست.
	#[[اعتقاد]] به اینکه [[حسن و قبح]] شرعی بدون حسن و قبح عقلی معقول نیست؛ زیرا اثبات [[حسن و قبح]] شرعی از دو راه ممکن است: یکی از راه [[اخبار]] شرعی و دیگری [[اوامر و نواهی]] شرعی. به دست آوردن این [[حسن و قبح]] شرعی نیز در گرو پذیرش دو اصل است: یکی اینکه [[پیامبر]] [[دروغ]] نمی‌گوید و دیگری اینکه [[پیامبر]] در [[امر و نهی]] خود [[صادق]] و جدی است. بدیهی است پذیرش این دو اصل از طریق [[شرع]] دور است و راهی جز حسن و قبح عقلی نداریم.		# [[اعتقاد]] به اینکه [[حسن و قبح]] شرعی بدون حسن و قبح عقلی معقول نیست؛ زیرا اثبات [[حسن و قبح]] شرعی از دو راه ممکن است: یکی از راه [[اخبار]] شرعی و دیگری [[اوامر و نواهی]] شرعی. به دست آوردن این [[حسن و قبح]] شرعی نیز در گرو پذیرش دو اصل است: یکی اینکه [[پیامبر]] [[دروغ]] نمی‌گوید و دیگری اینکه [[پیامبر]] در [[امر و نهی]] خود [[صادق]] و جدی است. بدیهی است پذیرش این دو اصل از طریق [[شرع]] دور است و راهی جز حسن و قبح عقلی نداریم.
	#عدم [[التزام]] به این اصل، موجب انسداد [[باب]] [[معرفت]] [[نبی]] می‌‌شود؛ زیرا [[معجزه]] اثبات‌کننده [[صدق]] [[نبی]] در دعوی [[نبوت]] او هست و این در صورتی صحیح است که دادن [[معجزه]] به دست [[آدم]] [[دروغ‌گو]] قبیح باشد و بری بودن [[خدا]] از [[فعل قبیح]] را پذیرفته باشیم؛ اینها مانند مورد قبلی تنها از طریق حسن و قبح عقلی امکان‌پذیر است.		#عدم [[التزام]] به این اصل، موجب انسداد [[باب]] [[معرفت]] [[نبی]] می‌‌شود؛ زیرا [[معجزه]] اثبات‌کننده [[صدق]] [[نبی]] در دعوی [[نبوت]] او هست و این در صورتی صحیح است که دادن [[معجزه]] به دست [[آدم]] [[دروغ‌گو]] قبیح باشد و بری بودن [[خدا]] از [[فعل قبیح]] را پذیرفته باشیم؛ اینها مانند مورد قبلی تنها از طریق حسن و قبح عقلی امکان‌پذیر است.
	#علاوه بر این، [[آیات]] متعددی از [[قرآن کریم]] بر این امر دلالت دارد. به این بیان که [[حسن و قبح]] برخی [[افعال]]، مانند [[عدل]] و [[احسان]] و [[فحشا]] و منکر بین عقلا مسلّم شمرده شده است<ref>بنگرید به: سبحانی، رسالة فی التحسین و التقبیح العقلیین، ص۶۰ - ۴۸؛ ربانی گلپایگانی، القواعد الکلامیه، ص۶۰ - ۵۹.</ref>.<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۱۰۸.</ref>		#علاوه بر این، [[آیات]] متعددی از [[قرآن کریم]] بر این امر دلالت دارد. به این بیان که [[حسن و قبح]] برخی [[افعال]]، مانند [[عدل]] و [[احسان]] و [[فحشا]] و منکر بین عقلا مسلّم شمرده شده است<ref>بنگرید به: سبحانی، رسالة فی التحسین و التقبیح العقلیین، ص۶۰ - ۴۸؛ ربانی گلپایگانی، القواعد الکلامیه، ص۶۰ - ۵۹.</ref>.<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۱۰۸.</ref>
خط ۵۱:		خط ۵۱:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	~~[[رده:مدخل]]~~
	[[رده:حسن و قبح عقلی]]		[[رده:حسن و قبح عقلی]]
	[[رده:اختلافات شیعه با اشاعره]]		[[رده:اختلافات شیعه با اشاعره]]