حسن و قبح عقلی در کلام اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۲

2025-08-19T09:32:48Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۰۲
خط ۵:		خط ۵:
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}


	== مقدمه ==		== مقدمه ==

Bahmani در ‏۱۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۲

2025-08-19T09:32:37Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* پانویس */

2025-08-19T09:14:53Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۴۴
خط ۹۸:		خط ۹۸:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~اصطلاحات کلامی~~]]		[[رده:حسن و قبح عقلی]]
	[[رده:مفاهیم در کلام اسلامی]]		[[رده:مفاهیم در کلام اسلامی]]

Jaafari: /* منابع */

2025-07-28T09:24:54Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۴
خط ۷۸:		خط ۷۸:

	'''بررسی''': وعدهٔ [[دروغ گفتن]] از دو جهت [[قبح]] دارد: یکی خود فعل [[دروغگویی]] که قبح فعلی به‌شمار می‌آید و یکی [[عزم]] بر [[دروغ]] که [[قبح فاعلی]] دارد، و از یک جهت، حسن و خوبی دارد که [[تصدیق]] [[وعده]] است. در مقابل، اگر فرد به وعده‌اش عمل نکند و دروغ نگوید، از دو جهت حسن دارد و از یک جهت قبح؛ دو جهت حسن، ترک دروغگویی و ترک عزم بر دروغ و جهت قبح، [[تکذیب]] وعده است و عقل در این موارد [[حکم]] می‌کند که [[انسان]] آن را که مهم‌تر است و [[مفسده]] کمتری دارد و مصلحتش بیشتر است، [[انتخاب]] کند<ref>تفتازانی، سعدالدین؛ شرح المقاصد، ج۳، ص۲۸۵؛ ارشاد الطالبین الی نهج المسترشدین؛ علامه حلی، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، ص۳۰۴.</ref>.<ref>[[سید ایوب هاشمی\|هاشمی، سید ایوب]]، [[ادله اشاعره بر حسن و قبح شرعی (مقاله)\|مقاله «ادله اشاعره بر حسن و قبح شرعی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۳۸.</ref>		'''بررسی''': وعدهٔ [[دروغ گفتن]] از دو جهت [[قبح]] دارد: یکی خود فعل [[دروغگویی]] که قبح فعلی به‌شمار می‌آید و یکی [[عزم]] بر [[دروغ]] که [[قبح فاعلی]] دارد، و از یک جهت، حسن و خوبی دارد که [[تصدیق]] [[وعده]] است. در مقابل، اگر فرد به وعده‌اش عمل نکند و دروغ نگوید، از دو جهت حسن دارد و از یک جهت قبح؛ دو جهت حسن، ترک دروغگویی و ترک عزم بر دروغ و جهت قبح، [[تکذیب]] وعده است و عقل در این موارد [[حکم]] می‌کند که [[انسان]] آن را که مهم‌تر است و [[مفسده]] کمتری دارد و مصلحتش بیشتر است، [[انتخاب]] کند<ref>تفتازانی، سعدالدین؛ شرح المقاصد، ج۳، ص۲۸۵؛ ارشاد الطالبین الی نهج المسترشدین؛ علامه حلی، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، ص۳۰۴.</ref>.<ref>[[سید ایوب هاشمی\|هاشمی، سید ایوب]]، [[ادله اشاعره بر حسن و قبح شرعی (مقاله)\|مقاله «ادله اشاعره بر حسن و قبح شرعی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۳۸.</ref>

			==[[ادله]] [[حسن و قبح عقلی]] [[افعال]]==
			[[امامیه]] و [[معتزله]] که طرفدار حسن و قبح عقلی افعال هستند، [[دلایل]] متعددی بر مدعای خود اقامه کرده‌اند؛ از جمله:
			#همه ما [[انسان‌ها]] با صرف‌نظر از [[تعالیم]] [[شرعی]] و [[دینی]] به روشنی درمی‌یابیم که برخی از افعال، [[زشت]] و بد و بعضی [[نیکو]] و خوب هستند؛ مانند [[حسن عدل]] و [[راستگویی]] و [[قبح]] [[ستم]] و [[دروغگویی]]، و در این مسئله بین [[پیروان ادیان آسمانی]] و [[منکران]] آن هیچ اختلافی نیست. بدین ترتیب روشن می‌شود که [[درک]] کننده [[حسن و قبح افعال]] [[عقل عملی]] انسان‌هاست که در [[پیروان]] [[شرایع]] و منکران آنها مشترک است<ref>علامه حلی، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد؛ مظفر، محمدحسن، دلائل الصدق لنهج الحق، ج۲، ص۴۰۹؛ سعیدی مهر، محمد، آموزش کلام اسلامی (۱)، ج۱، ص۳۰۶.</ref>.
			# [[انکار]] حسن و قبح عقلی افعال، انکار [[حسن و قبح شرعی]] نیز شمرده می‌شود زیرا اگر ما حسن و قبح افعال را نشناسیم به قبح دروغگویی و حسن راستگویی [[حکم]] نمی‌کنیم، بنابراین، نمی‌توانیم به [[راستی]] و [[مطابق با واقع]] بودن [[وعده]] و وعیدهای [[خداوند]]، حکم و وجود [[بهشت]] و [[ثواب]] [[نیکوکاران]] و [[جهنم]] و [[عقاب]] [[بدکاران]] را [[باور]] کنیم؛ چراکه ممکن است این [[اخبار دروغ]] باشد و [[دروغ]] بودن آنها نزد [[شارع مقدس]] نیکو بوده است<ref>علامه حلی، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد؛ محمدی، علی، شرح کشف المراد، ص۲۰۴.</ref>. اما اگر حسن و قبح افعال را [[عقلی]] بدانیم، هیچگونه نتیجه نادرستی را همراه نخواهد داشت؛ چون [[صدق]] [[کلام خداوند]]، متوقف بر [[قبح عقلی]] [[کذب]] است و با [[اثبات]] کلام خداوند صدق آن نیز ضرورتاً اثبات می‌شود.
			به بیان دیگر، چنانچه حسن و قبح عقلی را نپذیریم، اگر [[پیامبری]] بگوید: دروغگویی [[قبیح]] و زشت است، نمی‌توان این سخنش را باور کرد؛ زیرا چه‌بسا دروغ می‌گوید و حتی پیامبری او را نیز نمی‌توان باور کرد؛ چون بر اساس [[نفی]] حسن و قبح عقلی خلاف [[حکمت]] بر خداوند [[ناپسند]] نیست و [[تصدیق]] [[دروغگو]] نیز [[قبیح]] نیست و بعید نیست، کسی به [[دروغ]] [[ادعای پیامبری]] و [[خداوند]] [[معجزات]] را بر دست او جاری کند و او را [[تصدیق]] کند. او نیز بسیاری چیزها را که [[خدا]] منع نکرده است؛ برای [[مردم]] [[حرام]] کند و چیزهایی را که به آن امر نکرده است [[واجب]] گرداند. پس، با [[نفی]] [[حسن و قبح عقلی]] همه این احتمالات ممکن است<ref>شعرانی، ابوالحسن، ترجمه و شرح کشف المراد، ص۴۲۳-۴۲۴.</ref>.
			اگر حسن و قبح عقلی صحیح نباشد، لازمه‌اش آن است که بتوان عکس قضیه را نیز در موارد [[حسن و قبح شرعی]] جایز دانست؛ یعنی اگر [[ستم]] کردن شرعاً [[قبیح]] است، ممکن است حسن و [[نیکو]] نیز باشد؛ زیرا ذاتاً قبیح نیست تا نتوان آن را حسن دانست بلکه می‌توان به کمک اعتبار کننده و [[شارع]] جایگاهش را عوض کرد و [[ظلم]] را نیکو و [[عدل]] را [[زشت]] شمرد، با اینکه در همه این موارد، [[خردمندان]] به [[ثبات]] این امور [[حکم]] می‌کنند؛ پس روشن می‌شود که [[حسن عدل]] و [[احسان]] و [[زشتی]] [[ستمگری]] و [[بدکاری]] و... به دست اعتبار کننده نیست و اگر [[شارع مقدس]] هم در این موارد حکم کند، حکمش در واقع [[ارشاد]] و [[راهنمایی]] است درباره آنچه حکم می‌کند، نه اینکه حکمی جدید و بی‌سابقه [[جعل]] کرده باشد<ref>شعرانی، ابوالحسن، ترجمه و شرح کشف المراد، ص۴۲۳؛ علامه حلی، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، ص۳۰۳؛ محمدی، علی، شرح کشف المراد، ص۲۰۵؛ و ر.ک: سبحانی، جعفر، رسالة فی التحسین والتقیح العقلیین، ص۴۸-۵۸.</ref>.<ref>[[سید ایوب هاشمی\|هاشمی]] و [[جابر توحیدی اقدم\|توحیدی اقدم]]، [[ادله حسن و قبح عقلی افعال (مقاله)\|مقاله «ادله حسن و قبح عقلی افعال»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۴۱.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==
خط ۸۵:		خط ۹۲:
	# [[پرونده:IM010873.jpg\|22px]] [[سید ایوب هاشمی\|هاشمی، سید ایوب]]، [[آثار قبول حسن و قبح عقلی افعال (مقاله)\|مقاله «آثار قبول حسن و قبح عقلی افعال»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام اسلامی''']]		# [[پرونده:IM010873.jpg\|22px]] [[سید ایوب هاشمی\|هاشمی، سید ایوب]]، [[آثار قبول حسن و قبح عقلی افعال (مقاله)\|مقاله «آثار قبول حسن و قبح عقلی افعال»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام اسلامی''']]
	# [[پرونده:IM010873.jpg\|22px]] [[سید ایوب هاشمی\|هاشمی، سید ایوب]]، [[ادله اشاعره بر حسن و قبح شرعی (مقاله)\|مقاله «ادله اشاعره بر حسن و قبح شرعی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام اسلامی''']]		# [[پرونده:IM010873.jpg\|22px]] [[سید ایوب هاشمی\|هاشمی، سید ایوب]]، [[ادله اشاعره بر حسن و قبح شرعی (مقاله)\|مقاله «ادله اشاعره بر حسن و قبح شرعی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام اسلامی''']]
			# [[پرونده:IM010873.jpg\|22px]] [[سید ایوب هاشمی\|هاشمی]] و [[جابر توحیدی اقدم\|توحیدی اقدم]]، [[ادله حسن و قبح عقلی افعال (مقاله)\|مقاله «ادله حسن و قبح عقلی افعال»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام اسلامی''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari: /* منابع */

2025-07-28T09:22:23Z

منابع

@@ خط ۶۲: / خط ۶۲: @@
 # [[اختیار]] داشتن [[انسان]]؛
 # لزوم [[لطف]]<ref>سبحانی، جعفر، الالهیات، ص۲۵۸-۲۶۱؛ سیوری حلی، مقداد بن عبدالله، ارشاد الطالبین الی نهج المسترشدین، ص۲۷۷.</ref>.<ref>[[سید ایوب هاشمی|هاشمی، سید ایوب]]، [[آثار قبول حسن و قبح عقلی افعال (مقاله)|مقاله «آثار قبول حسن و قبح عقلی افعال»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۱.</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۶۸: / خط ۸۴: @@
 # [[پرونده:1100662.jpg|22px]] [[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|'''فرهنگ مطهر''']]
 # [[پرونده:IM010873.jpg|22px]] [[سید ایوب هاشمی|هاشمی، سید ایوب]]، [[آثار قبول حسن و قبح عقلی افعال (مقاله)|مقاله «آثار قبول حسن و قبح عقلی افعال»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام اسلامی''']]
 {{پایان منابع}}

Jaafari: /* منابع */

2025-07-28T07:09:45Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۹
خط ۶۷:		خط ۶۷:
	# [[پرونده:10119661.jpg\|22px]] [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات علم کلام''']]		# [[پرونده:10119661.jpg\|22px]] [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات علم کلام''']]
	# [[پرونده:1100662.jpg\|22px]] [[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|'''فرهنگ مطهر''']]		# [[پرونده:1100662.jpg\|22px]] [[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|'''فرهنگ مطهر''']]
			# [[پرونده:IM010873.jpg\|22px]] [[سید ایوب هاشمی\|هاشمی، سید ایوب]]، [[آثار قبول حسن و قبح عقلی افعال (مقاله)\|مقاله «آثار قبول حسن و قبح عقلی افعال»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام اسلامی''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari: /* منابع */

2025-07-28T07:09:29Z

منابع

@@ خط ۴۵: / خط ۴۵: @@
 # اگر [[دروغ]] [[قبیح]] است، باید دروغ برای نجات جان [[نبی]] نیز قبیح باشد؛ یا برعکس، اگر راست گفتن عملی نیکوست، اگر سبب هلاک [[جان]] [[پیامبر]] شود، همچنان باید [[نیکو]] می‌‌بود؛ حال آنکه چنین نیست.
 # پاسخ آنکه، حسن [[صدق]] و قبح [[کذب]] همچنان باقی است؛ اما از آنجا که حفظ جان پیامبر اهمیت بیشتری دارد، عقل [[حکم]] می‌‌کند فعلی که قبح کمتری دارد بر فعلی که قبح بیشتری دارد، ترجیح داده شود. حسن چنین ترجیحی خود از موارد حسن [[عقلی]] است<ref>بنگرید به: سبحانی، رسالة فی التحسین و التقبیح العقلیین، ص۸۵ - ۶۱.</ref>.<ref>[[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص۱۰۸.</ref>
 == منابع ==

Bahmani: /* منابع */

2025-04-16T09:47:03Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۷
خط ۵۰:		خط ۵۰:
	# [[پرونده:10119661.jpg\|22px]] [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات علم کلام''']]		# [[پرونده:10119661.jpg\|22px]] [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات علم کلام''']]
	# [[پرونده:1100662.jpg\|22px]] [[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|'''فرهنگ مطهر''']]		# [[پرونده:1100662.jpg\|22px]] [[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|'''فرهنگ مطهر''']]
	# [[پرونده:IM010856.jpg\|22px]] [[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)\|'''قرآن و علم کلام''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani در ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۳

2025-04-16T09:43:04Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۰

2025-04-16T09:40:23Z

نمایش تغییرات