حفیظ در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'ضمیر' به 'ضمیر'

2022-09-27T06:58:20Z

جایگزینی متن - 'ضمیر' به 'ضمیر'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۲۸
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	[[فخر رازی]]، بر این [[باور]] است که دو مفهوم علم و [[قدرت]] در معنای حفظ وجود دارند؛ زیرا کسی که چیزی را نمی‌داند، یا از نگه داشتن آن عاجز است، نمی‌تواند آن را حفظ کند <ref>التفسیر الکبیر، ج۲۵، ص۲۲۰.</ref>. [[محمد بن عاشور]]، بر آن است که حفیظ کسی است که محفوظ را در جایگاهی قرار می‌دهد که دست هیچ کس جز او بدو نرسد. بنابراین در معنای حفیظ، قدرت و [[چیرگی]] وجود دارد<ref>التحریر، ج۱۲، ص۱۰۳.</ref>. وی در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِي شَكٍّ وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ}}<ref>«و او [شیطان] را بر آنان چیرگی نبود مگر برای آنکه: آن کس را که به جهان واپسین ایمان دارد از آن کس که بدان در شک است معلوم داریم. و پروردگار تو بر هر چیزی نگاهبان است» سوره سبأ، آیه ۲۱.</ref> می‌نویسد: وزن فعیل بر قوت فعل دلالت دارد، {{متن قرآن\|كُلِّ شَيْءٍ}} نیز بر آن دلالت دارد که این حفظِ [[قوی]] همه هستی را دربر میگیرد. به بیان [[ابن عاشور]]، اختتام {{متن قرآن\|وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ}} در این [[آیه]]، به جهت آن است که از بخش‌های پیشین آیه معنای نادرستی استفاده نشود.		[[فخر رازی]]، بر این [[باور]] است که دو مفهوم علم و [[قدرت]] در معنای حفظ وجود دارند؛ زیرا کسی که چیزی را نمی‌داند، یا از نگه داشتن آن عاجز است، نمی‌تواند آن را حفظ کند <ref>التفسیر الکبیر، ج۲۵، ص۲۲۰.</ref>. [[محمد بن عاشور]]، بر آن است که حفیظ کسی است که محفوظ را در جایگاهی قرار می‌دهد که دست هیچ کس جز او بدو نرسد. بنابراین در معنای حفیظ، قدرت و [[چیرگی]] وجود دارد<ref>التحریر، ج۱۲، ص۱۰۳.</ref>. وی در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِي شَكٍّ وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ}}<ref>«و او [شیطان] را بر آنان چیرگی نبود مگر برای آنکه: آن کس را که به جهان واپسین ایمان دارد از آن کس که بدان در شک است معلوم داریم. و پروردگار تو بر هر چیزی نگاهبان است» سوره سبأ، آیه ۲۱.</ref> می‌نویسد: وزن فعیل بر قوت فعل دلالت دارد، {{متن قرآن\|كُلِّ شَيْءٍ}} نیز بر آن دلالت دارد که این حفظِ [[قوی]] همه هستی را دربر میگیرد. به بیان [[ابن عاشور]]، اختتام {{متن قرآن\|وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ}} در این [[آیه]]، به جهت آن است که از بخش‌های پیشین آیه معنای نادرستی استفاده نشود.

	[[علامه طباطبایی]] بر این باور است که اختتام این آیه، بر تحذیر و [[انذار]] (هشدار دادن، [[بیم]] دادن) [[مردمان]] دلالت دارد<ref>المیزان، ج۱۶، ص۱۹۵.</ref>. [[محمد آلوسی]]، بر این باور است که حفیظ بودن خداوند بر همه چیز بدان اشاره دارد که همه چیز در بقای خویش به [[خدا]] نیازمند است همان‌گونه که در به وجود آمدن به [[خدا]] نیاز دارد<ref>روح المعانی، ج۲۴، ص۲۱.</ref>. [[علامه طباطبایی]] این سخن را نقل می‌کند و آن را به دور از معنای [[آیه]] می‌شمرد<ref>المیزان، ج۱۷، ص۱۴۸.</ref>. عموم [[مفسران]] در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن\|إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ}}<ref>«بی‌گمان ما خود قرآن را فرو فرستاده‌ایم و به یقین ما نگهبان آن خواهیم بود» سوره حجر، آیه ۹.</ref>، [[مرجع]] [[ضمیر]] غایب در {{متن قرآن\|إِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ}} را [[قرآن کریم]] می‌دانند. [[یحیی بن زیاد فراء]] بازگشت این ضمیر به [[پیامبر اکرم]] {{صل}} را با عنوان {{عربی\|يُقال}} (گفته می‌شود) مطرح کرده است<ref>معانی القرآن، ج۲، ص۸۵.</ref>. علامه طباطبایی بازگشت ضمیر غایب در این آیه به پیامبر اکرم را سخنی سخیف (سبک) و مخالف [[سیاق آیه]] می‌شمرد. به بیان وی، اطلاق دو واژه ذکر و [[حفظ]] در این آیه بر آن دلالت دارد که [[خداوند]] [[قرآن]] را از هر گونه فزونی و [[کاستی]] و تغییری در الفاظ و ترتیب که ذکر بودن قرآن را از میان ببرد، حفظ می‌کند<ref>المیزان، ج۱۲، ص۵۳.</ref>.		[[علامه طباطبایی]] بر این باور است که اختتام این آیه، بر تحذیر و [[انذار]] (هشدار دادن، [[بیم]] دادن) [[مردمان]] دلالت دارد<ref>المیزان، ج۱۶، ص۱۹۵.</ref>. [[محمد آلوسی]]، بر این باور است که حفیظ بودن خداوند بر همه چیز بدان اشاره دارد که همه چیز در بقای خویش به [[خدا]] نیازمند است همان‌گونه که در به وجود آمدن به [[خدا]] نیاز دارد<ref>روح المعانی، ج۲۴، ص۲۱.</ref>. [[علامه طباطبایی]] این سخن را نقل می‌کند و آن را به دور از معنای [[آیه]] می‌شمرد<ref>المیزان، ج۱۷، ص۱۴۸.</ref>. عموم [[مفسران]] در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن\|إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ}}<ref>«بی‌گمان ما خود قرآن را فرو فرستاده‌ایم و به یقین ما نگهبان آن خواهیم بود» سوره حجر، آیه ۹.</ref>، [[مرجع]] ضمیر غایب در {{متن قرآن\|إِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ}} را [[قرآن کریم]] می‌دانند. [[یحیی بن زیاد فراء]] بازگشت این ضمیر به [[پیامبر اکرم]] {{صل}} را با عنوان {{عربی\|يُقال}} (گفته می‌شود) مطرح کرده است<ref>معانی القرآن، ج۲، ص۸۵.</ref>. علامه طباطبایی بازگشت ضمیر غایب در این آیه به پیامبر اکرم را سخنی سخیف (سبک) و مخالف [[سیاق آیه]] می‌شمرد. به بیان وی، اطلاق دو واژه ذکر و [[حفظ]] در این آیه بر آن دلالت دارد که [[خداوند]] [[قرآن]] را از هر گونه فزونی و [[کاستی]] و تغییری در الفاظ و ترتیب که ذکر بودن قرآن را از میان ببرد، حفظ می‌کند<ref>المیزان، ج۱۲، ص۵۳.</ref>.

	[[سیف الدین آمدی]]، سه نظریه درباره [[حفیظ]] بودن خداوند مطرح می‌کند: حفظ به معنای [[علم]] است. در این فرض، حفیظ صفت ثبوتی ذاتی است. حفیظ او است که هر چیز را که بخواهد، باقی می‌گذارد. بنابراین فرض، حفیظ صفت ثبوتی فعلی است. حفیظ اوست که هیچ چیز وی را از [[پاسداشت]] چیز دیگر بازنمی‌دارد. در این فرض، حفیظ صفت سلبی خواهد بود<ref>ابکار الافکار، ج۲، ص۵۱۱.</ref>. بسیاری از پژوهندگان بازگرداندن صفت حفیظ به علم را نمی‌پذیرند. از آن جمله، [[صدوق]] است. به بیان وی، حفظ مطالب در ما بدان معنا است که پس از آنکه آنها را دانستیم در [[ذهن]] ما بماند و از خاطر ما فراموش نشود و چنین معنایی درباره خداوند جریان ندارد<ref>التوحید، ص۲۰۳.</ref>.		[[سیف الدین آمدی]]، سه نظریه درباره [[حفیظ]] بودن خداوند مطرح می‌کند: حفظ به معنای [[علم]] است. در این فرض، حفیظ صفت ثبوتی ذاتی است. حفیظ او است که هر چیز را که بخواهد، باقی می‌گذارد. بنابراین فرض، حفیظ صفت ثبوتی فعلی است. حفیظ اوست که هیچ چیز وی را از [[پاسداشت]] چیز دیگر بازنمی‌دارد. در این فرض، حفیظ صفت سلبی خواهد بود<ref>ابکار الافکار، ج۲، ص۵۱۱.</ref>. بسیاری از پژوهندگان بازگرداندن صفت حفیظ به علم را نمی‌پذیرند. از آن جمله، [[صدوق]] است. به بیان وی، حفظ مطالب در ما بدان معنا است که پس از آنکه آنها را دانستیم در [[ذهن]] ما بماند و از خاطر ما فراموش نشود و چنین معنایی درباره خداوند جریان ندارد<ref>التوحید، ص۲۰۳.</ref>.

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T20:15:35Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۲۳:۴۵
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	[[فخر رازی]]، بر این [[باور]] است که دو مفهوم علم و [[قدرت]] در معنای حفظ وجود دارند؛ زیرا کسی که چیزی را نمی‌داند، یا از نگه داشتن آن عاجز است، نمی‌تواند آن را حفظ کند <ref>التفسیر الکبیر، ج۲۵، ص۲۲۰.</ref>. [[محمد بن عاشور]]، بر آن است که حفیظ کسی است که محفوظ را در جایگاهی قرار می‌دهد که دست هیچ کس جز او بدو نرسد. بنابراین در معنای حفیظ، قدرت و [[چیرگی]] وجود دارد<ref>التحریر، ج۱۲، ص۱۰۳.</ref>. وی در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِي شَكٍّ وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ}}<ref>«و او [شیطان] را بر آنان چیرگی نبود مگر برای آنکه: آن کس را که به جهان واپسین ایمان دارد از آن کس که بدان در شک است معلوم داریم. و پروردگار تو بر هر چیزی نگاهبان است» سوره سبأ، آیه ۲۱.</ref> می‌نویسد: وزن فعیل بر قوت فعل دلالت دارد، {{متن قرآن\|كُلِّ شَيْءٍ}} نیز بر آن دلالت دارد که این حفظِ [[قوی]] همه هستی را دربر میگیرد. به بیان [[ابن عاشور]]، اختتام {{متن قرآن\|وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ}} در این [[آیه]]، به جهت آن است که از بخش‌های پیشین آیه معنای نادرستی استفاده نشود.		[[فخر رازی]]، بر این [[باور]] است که دو مفهوم علم و [[قدرت]] در معنای حفظ وجود دارند؛ زیرا کسی که چیزی را نمی‌داند، یا از نگه داشتن آن عاجز است، نمی‌تواند آن را حفظ کند <ref>التفسیر الکبیر، ج۲۵، ص۲۲۰.</ref>. [[محمد بن عاشور]]، بر آن است که حفیظ کسی است که محفوظ را در جایگاهی قرار می‌دهد که دست هیچ کس جز او بدو نرسد. بنابراین در معنای حفیظ، قدرت و [[چیرگی]] وجود دارد<ref>التحریر، ج۱۲، ص۱۰۳.</ref>. وی در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِي شَكٍّ وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ}}<ref>«و او [شیطان] را بر آنان چیرگی نبود مگر برای آنکه: آن کس را که به جهان واپسین ایمان دارد از آن کس که بدان در شک است معلوم داریم. و پروردگار تو بر هر چیزی نگاهبان است» سوره سبأ، آیه ۲۱.</ref> می‌نویسد: وزن فعیل بر قوت فعل دلالت دارد، {{متن قرآن\|كُلِّ شَيْءٍ}} نیز بر آن دلالت دارد که این حفظِ [[قوی]] همه هستی را دربر میگیرد. به بیان [[ابن عاشور]]، اختتام {{متن قرآن\|وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ}} در این [[آیه]]، به جهت آن است که از بخش‌های پیشین آیه معنای نادرستی استفاده نشود.

	[[علامه طباطبایی]] بر این باور است که اختتام این آیه، بر تحذیر و [[انذار]] (هشدار دادن، [[بیم]] دادن) [[مردمان]] دلالت دارد<ref>المیزان، ج۱۶، ص۱۹۵.</ref>. [[محمد آلوسی]]، بر این باور است که حفیظ بودن خداوند بر همه چیز بدان اشاره دارد که همه چیز در بقای خویش به [[خدا]] نیازمند است همان‌گونه که در به وجود آمدن به [[خدا]] نیاز دارد<ref>روح المعانی، ج۲۴، ص۲۱.</ref>. [[علامه طباطبایی]] این سخن را نقل می‌کند و آن را به دور از معنای [[آیه]] می‌شمرد<ref>المیزان، ج۱۷، ص۱۴۸.</ref>. عموم [[مفسران]] در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن\|إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ}}<ref>«بی‌گمان ما خود قرآن را فرو فرستاده‌ایم و به یقین ما نگهبان آن خواهیم بود» سوره حجر، آیه ۹.</ref>، [[مرجع]] [[ضمیر]] غایب در {{متن قرآن\|إِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ}} را [[قرآن کریم]] می‌دانند. [[یحیی بن زیاد فراء]] بازگشت این ضمیر به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} را با عنوان {{عربی\|يُقال}} (گفته می‌شود) مطرح کرده است<ref>معانی القرآن، ج۲، ص۸۵.</ref>. علامه طباطبایی بازگشت ضمیر غایب در این آیه به پیامبر اکرم را سخنی سخیف (سبک) و مخالف [[سیاق آیه]] می‌شمرد. به بیان وی، اطلاق دو واژه ذکر و [[حفظ]] در این آیه بر آن دلالت دارد که [[خداوند]] [[قرآن]] را از هر گونه فزونی و [[کاستی]] و تغییری در الفاظ و ترتیب که ذکر بودن قرآن را از میان ببرد، حفظ می‌کند<ref>المیزان، ج۱۲، ص۵۳.</ref>.		[[علامه طباطبایی]] بر این باور است که اختتام این آیه، بر تحذیر و [[انذار]] (هشدار دادن، [[بیم]] دادن) [[مردمان]] دلالت دارد<ref>المیزان، ج۱۶، ص۱۹۵.</ref>. [[محمد آلوسی]]، بر این باور است که حفیظ بودن خداوند بر همه چیز بدان اشاره دارد که همه چیز در بقای خویش به [[خدا]] نیازمند است همان‌گونه که در به وجود آمدن به [[خدا]] نیاز دارد<ref>روح المعانی، ج۲۴، ص۲۱.</ref>. [[علامه طباطبایی]] این سخن را نقل می‌کند و آن را به دور از معنای [[آیه]] می‌شمرد<ref>المیزان، ج۱۷، ص۱۴۸.</ref>. عموم [[مفسران]] در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن\|إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ}}<ref>«بی‌گمان ما خود قرآن را فرو فرستاده‌ایم و به یقین ما نگهبان آن خواهیم بود» سوره حجر، آیه ۹.</ref>، [[مرجع]] [[ضمیر]] غایب در {{متن قرآن\|إِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ}} را [[قرآن کریم]] می‌دانند. [[یحیی بن زیاد فراء]] بازگشت این ضمیر به [[پیامبر اکرم]] {{صل}} را با عنوان {{عربی\|يُقال}} (گفته می‌شود) مطرح کرده است<ref>معانی القرآن، ج۲، ص۸۵.</ref>. علامه طباطبایی بازگشت ضمیر غایب در این آیه به پیامبر اکرم را سخنی سخیف (سبک) و مخالف [[سیاق آیه]] می‌شمرد. به بیان وی، اطلاق دو واژه ذکر و [[حفظ]] در این آیه بر آن دلالت دارد که [[خداوند]] [[قرآن]] را از هر گونه فزونی و [[کاستی]] و تغییری در الفاظ و ترتیب که ذکر بودن قرآن را از میان ببرد، حفظ می‌کند<ref>المیزان، ج۱۲، ص۵۳.</ref>.

	[[سیف الدین آمدی]]، سه نظریه درباره [[حفیظ]] بودن خداوند مطرح می‌کند: حفظ به معنای [[علم]] است. در این فرض، حفیظ صفت ثبوتی ذاتی است. حفیظ او است که هر چیز را که بخواهد، باقی می‌گذارد. بنابراین فرض، حفیظ صفت ثبوتی فعلی است. حفیظ اوست که هیچ چیز وی را از [[پاسداشت]] چیز دیگر بازنمی‌دارد. در این فرض، حفیظ صفت سلبی خواهد بود<ref>ابکار الافکار، ج۲، ص۵۱۱.</ref>. بسیاری از پژوهندگان بازگرداندن صفت حفیظ به علم را نمی‌پذیرند. از آن جمله، [[صدوق]] است. به بیان وی، حفظ مطالب در ما بدان معنا است که پس از آنکه آنها را دانستیم در [[ذهن]] ما بماند و از خاطر ما فراموش نشود و چنین معنایی درباره خداوند جریان ندارد<ref>التوحید، ص۲۰۳.</ref>.		[[سیف الدین آمدی]]، سه نظریه درباره [[حفیظ]] بودن خداوند مطرح می‌کند: حفظ به معنای [[علم]] است. در این فرض، حفیظ صفت ثبوتی ذاتی است. حفیظ او است که هر چیز را که بخواهد، باقی می‌گذارد. بنابراین فرض، حفیظ صفت ثبوتی فعلی است. حفیظ اوست که هیچ چیز وی را از [[پاسداشت]] چیز دیگر بازنمی‌دارد. در این فرض، حفیظ صفت سلبی خواهد بود<ref>ابکار الافکار، ج۲، ص۵۱۱.</ref>. بسیاری از پژوهندگان بازگرداندن صفت حفیظ به علم را نمی‌پذیرند. از آن جمله، [[صدوق]] است. به بیان وی، حفظ مطالب در ما بدان معنا است که پس از آنکه آنها را دانستیم در [[ذهن]] ما بماند و از خاطر ما فراموش نشود و چنین معنایی درباره خداوند جریان ندارد<ref>التوحید، ص۲۰۳.</ref>.

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T06:42:41Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۱۲
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = حفیظ		\| موضوع مرتبط = حفیظ
خط ۲۱:		خط ۲۰:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	#[[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد سلطانی\|سلطانی، محمد]]، [[حفیظ - سلطانی (مقاله)\|مقاله «حفیظ»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]		# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد سلطانی\|سلطانی، محمد]]، [[حفیظ - سلطانی (مقاله)\|مقاله «حفیظ»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

خط ۲۷:		خط ۲۶:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	~~[[رده:مدخل]]~~
	[[رده:اسماء و صفات الهی]]		[[رده:اسماء و صفات الهی]]

Msadeq: صفحه‌ای تازه حاوی «{{امامت}} {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = حفیظ | عنوان مدخل = حفیظ | مداخل مرتبط = حفیظ در قرآن | پرسش مرتبط = }} == مقدمه == حفظ کننده، نگاهبان، حافظ آسمان‌ها و زمین و اعمال بندگان. حافظ، اسم فاعل و حفیظ صفت مشبهه، بر وزن فعیل از ماده حفظ...» ایجاد کرد

2022-06-09T08:02:56Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{امامت}} {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = حفیظ | عنوان مدخل = حفیظ | مداخل مرتبط = حفیظ در قرآن | پرسش مرتبط = }} == مقدمه == حفظ کننده، نگاهبان، حافظ آسمان‌ها و زمین و اعمال بندگان. حافظ، اسم فاعل و حفیظ صفت مشبهه، بر وزن فعیل از ماده حفظ...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{امامت}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = حفیظ
| عنوان مدخل = حفیظ
| مداخل مرتبط = [[حفیظ در قرآن]]
| پرسش مرتبط =
}}
== مقدمه ==
[[حفظ]] کننده، نگاهبان، [[حافظ]] [[آسمان‌ها]] و [[زمین]] و [[اعمال]] [[بندگان]]. حافظ، اسم فاعل و [[حفیظ]] صفت مشبهه، بر وزن فعیل از ماده حفظ است. [[ابن فارس]] بر آن است که ماده حفظ اصل واحدی است که بر مراعات (مواظبت، نگاهبانی) دلالت دارد. از این روی، [[خشم]] را حفیظة گویند؛ زیرا که این حالت، [[آدمی]] را به نگاهبانی وامی‌دارد<ref>معجم مقاییس اللغه، ج۲، ص۸۷.</ref>. به بیان [[صاحب بن عباد]]، حفظ در مقابل [[فراموشی]] است و حفیظ کسی است که نگاهبان چیزی است<ref>المحیط فی اللغه، ج۱، ص۲۱۶.</ref>. به نظر راغب اصفهانی، حفظ در اصل به معنای نگاه داشتن مطلب در [[ذهن]] است که با فراموشی متضاد است. و پس از آن، ماده حفظ درباره هر [[تفقد]] و [[تعهد]] و مراعاتی به کار برده شده است<ref>مفردات، ص۲۴۵.</ref>. ماده حفظ به سه گونه فعل، اسم فاعل (حافظ) و صفت [[مشبهه]](حفیظ) در مجموع هفت بار در [[قرآن کریم]] به [[خداوند]] نسبت داده شده است. از این شمار یک [[آیه]] ویژه حفظ قرآن کریم است: {{متن قرآن|إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ}}<ref>«بی‌گمان ما خود قرآن را فرو فرستاده‌ایم و به یقین ما نگهبان آن خواهیم بود» سوره حجر، آیه ۹.</ref> و درباره [[محافظت]] [[آسمان]] در برابر [[شیطان]] و [[یاران]] او می‌فرماید: {{متن قرآن|وَحَفِظْنَاهَا مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ رَجِيمٍ}}<ref>«و آن را از هر شیطان رانده‌ای نگه داشته‌ایم» سوره حجر، آیه ۱۷.</ref> و در یک آیه، [[حضرت یعقوب]]، خداوند را بهترین نگاهبان می‌شمرد: {{متن قرآن|فَاللَّهُ خَيْرٌ حَافِظًا وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ}}<ref>«پس خداوند بهترین نگهبان و او بخشاینده‌ترین بخشایندگان است» سوره یوسف، آیه ۶۴.</ref> و دو آیه بر آن دلالت دارد که خداوند بر هر چیز نگاهبان است: {{متن قرآن|وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ}}<ref>«و پروردگار تو بر هر چیزی نگاهبان است» سوره سبأ، آیه ۲۱.</ref>.

ماده حفظ، پیش و پس از [[اسلام]] به امور ملموس و ناملموس تعلق میگرفت. در قرآن کریم، حفظ به کتاب ([[قرآن]])، [[نماز]] (نماز میانی)، [[حدود الله]] (فرمان‌های [[خداوند]])، [[غیب]] (پنهانی)، [[ایمان]] ([[سوگندها]])، [[جان آدمی]] و فَرْج (شرمگاه) [[وابستگی]] پیدا می‌کند و این مجموعه را در منظومه خویش قرار می‌دهد. [[حفیظ]] بودن خداوند با [[رحمت]] و [[علم]] وی گره میخورد. در بین استعمالات ماده [[حفظ]]، اصطلاح حفظ فَرْج به معنای [[پاکدامنی]] است. حفظ با رعایت هم معنا و با [[غفلت]]، [[نسیان]] و تضییع [[مخالفت]] دارد.

[[فخر رازی]]، بر این [[باور]] است که دو مفهوم علم و [[قدرت]] در معنای حفظ وجود دارند؛ زیرا کسی که چیزی را نمی‌داند، یا از نگه داشتن آن عاجز است، نمی‌تواند آن را حفظ کند <ref>التفسیر الکبیر، ج۲۵، ص۲۲۰.</ref>. [[محمد بن عاشور]]، بر آن است که حفیظ کسی است که محفوظ را در جایگاهی قرار می‌دهد که دست هیچ کس جز او بدو نرسد. بنابراین در معنای حفیظ، قدرت و [[چیرگی]] وجود دارد<ref>التحریر، ج۱۲، ص۱۰۳.</ref>. وی در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن|وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِي شَكٍّ وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ}}<ref>«و او [شیطان] را بر آنان چیرگی نبود مگر برای آنکه: آن کس را که به جهان واپسین ایمان دارد از آن کس که بدان در شک است معلوم داریم. و پروردگار تو بر هر چیزی نگاهبان است» سوره سبأ، آیه ۲۱.</ref> می‌نویسد: وزن فعیل بر قوت فعل دلالت دارد، {{متن قرآن|كُلِّ شَيْءٍ}} نیز بر آن دلالت دارد که این حفظِ [[قوی]] همه هستی را دربر میگیرد. به بیان [[ابن عاشور]]، اختتام {{متن قرآن|وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ}} در این [[آیه]]، به جهت آن است که از بخش‌های پیشین آیه معنای نادرستی استفاده نشود.

[[علامه طباطبایی]] بر این باور است که اختتام این آیه، بر تحذیر و [[انذار]] (هشدار دادن، [[بیم]] دادن) [[مردمان]] دلالت دارد<ref>المیزان، ج۱۶، ص۱۹۵.</ref>. [[محمد آلوسی]]، بر این باور است که حفیظ بودن خداوند بر همه چیز بدان اشاره دارد که همه چیز در بقای خویش به [[خدا]] نیازمند است همان‌گونه که در به وجود آمدن به [[خدا]] نیاز دارد<ref>روح المعانی، ج۲۴، ص۲۱.</ref>. [[علامه طباطبایی]] این سخن را نقل می‌کند و آن را به دور از معنای [[آیه]] می‌شمرد<ref>المیزان، ج۱۷، ص۱۴۸.</ref>. عموم [[مفسران]] در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن|إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ}}<ref>«بی‌گمان ما خود قرآن را فرو فرستاده‌ایم و به یقین ما نگهبان آن خواهیم بود» سوره حجر، آیه ۹.</ref>، [[مرجع]] [[ضمیر]] غایب در {{متن قرآن|إِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ}} را [[قرآن کریم]] می‌دانند. [[یحیی بن زیاد فراء]] بازگشت این ضمیر به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} را با عنوان {{عربی|يُقال}} (گفته می‌شود) مطرح کرده است<ref>معانی القرآن، ج۲، ص۸۵.</ref>. علامه طباطبایی بازگشت ضمیر غایب در این آیه به پیامبر اکرم را سخنی سخیف (سبک) و مخالف [[سیاق آیه]] می‌شمرد. به بیان وی، اطلاق دو واژه ذکر و [[حفظ]] در این آیه بر آن دلالت دارد که [[خداوند]] [[قرآن]] را از هر گونه فزونی و [[کاستی]] و تغییری در الفاظ و ترتیب که ذکر بودن قرآن را از میان ببرد، حفظ می‌کند<ref>المیزان، ج۱۲، ص۵۳.</ref>.

[[سیف الدین آمدی]]، سه نظریه درباره [[حفیظ]] بودن خداوند مطرح می‌کند: حفظ به معنای [[علم]] است. در این فرض، حفیظ صفت ثبوتی ذاتی است. حفیظ او است که هر چیز را که بخواهد، باقی می‌گذارد. بنابراین فرض، حفیظ صفت ثبوتی فعلی است. حفیظ اوست که هیچ چیز وی را از [[پاسداشت]] چیز دیگر بازنمی‌دارد. در این فرض، حفیظ صفت سلبی خواهد بود<ref>ابکار الافکار، ج۲، ص۵۱۱.</ref>. بسیاری از پژوهندگان بازگرداندن صفت حفیظ به علم را نمی‌پذیرند. از آن جمله، [[صدوق]] است. به بیان وی، حفظ مطالب در ما بدان معنا است که پس از آنکه آنها را دانستیم در [[ذهن]] ما بماند و از خاطر ما فراموش نشود و چنین معنایی درباره خداوند جریان ندارد<ref>التوحید، ص۲۰۳.</ref>.

مفسران و [[متکلمان]] فرقه‌های مختلف [[اسلامی]]، به‌ویژه [[علمای شیعه]] امامی، به آیه {{متن قرآن|إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ}}<ref>«بی‌گمان ما خود قرآن را فرو فرستاده‌ایم و به یقین ما نگهبان آن خواهیم بود» سوره حجر، آیه ۹.</ref> بر [[نفی]] هر گونه [[تحریف]] لفظی در [[قرآن کریم]]؛ به گونه زیادت، [[کاستی]] یا [[تغییر]]، [[استدلال]] نموده‌اند. به عنوان نمونه، [[قاضی عبدالجبار]]<ref>تنزیه القرآن عن المطاعن، ص۲۱۵.</ref>، [[ابوبکر بیهقی]]<ref>الاعتقاد و الهدایه، ج۱، ص۱۹۸.</ref>، [[فخر رازی]]<ref>التفسیر الکبیر، ج۱۲، ص۱۱.</ref>، [[طبرسی]]<ref>مجمع البیان، ج۶، ص۹۱.</ref>، [[فیض کاشانی]]<ref>علم الیقین، ص۶۷۱.</ref>، [[آیت‌الله خویی]]<ref>البیان، ج۱، ص۱۳۳.</ref> و [[علامه طباطبایی]]<ref>المیزان، ج۱۲، ص۵۱.</ref>. به بیان [[ابن عربی]]، [[مُلک]] ([[پادشاهی]]) [[خداوند]] در دایره ممکنات (پدیده‌ها) جریان دارد. خداوند آنچه را که بخواهد پدید آورد، هستی را برای آن [[حفظ]] می‌کند و آنچه را نخواهد پدید آورد، نیستی را برای آن حفظ می‌کند<ref>الفتوحات، ج۴، ص۳۲۴.</ref>. در این بیان، هستی دادن به ممکنات و در نیستی نگاه داشتن آنها از معانی صفت [[حفیظ]] شمرده می‌شود.<ref>[[محمد سلطانی|سلطانی، محمد]]، [[حفیظ - سلطانی (مقاله)|مقاله «حفیظ»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص ۶۳۹ - ۶۴۰.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
#[[پرونده:10524027.jpg|22px]] [[محمد سلطانی|سلطانی، محمد]]، [[حفیظ - سلطانی (مقاله)|مقاله «حفیظ»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:مدخل]]
[[رده:اسماء و صفات الهی]]