Bahmani در ‏۱۹ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۳۹

2025-10-19T07:39:55Z

Bahmani: /* پانویس */

2025-10-19T07:37:58Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۰۷
خط ۶۶:		خط ۶۶:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:حقوق]]

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==حقوق بین‌الملل== آن رشته از علم حقوق که امروز به نام حقوق بین‌الملل نامیده می‌شود، بخشی از حقوق عمومی و خارجی است که سابقه تدوین آن در غرب به اوائل سده هفدهم می‌رسد...» ایجاد کرد

2023-02-16T05:08:10Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==حقوق بین‌الملل== آن رشته از علم حقوق که امروز به نام حقوق بین‌الملل نامیده می‌شود، بخشی از حقوق عمومی و خارجی است که سابقه تدوین آن در غرب به اوائل سده هفدهم می‌رسد...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط =
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==حقوق بین‌الملل==
آن رشته از [[علم حقوق]] که امروز به نام حقوق بین‌الملل نامیده می‌شود، بخشی از [[حقوق عمومی]] و خارجی است که سابقه تدوین آن در غرب به اوائل سده هفدهم می‌رسد و طی تحولاتی که به خود دیده به نام‌های: [[حقوق]] [[جنگ]] و [[صلح]]، حقوق دول، حقوق نوع [[بشر]]، حقوق عمومی اروپا، [[حقوق سیاسی]] خارجی و سرانجام توسط بنتهام حقوقدان [[انگلیسی]] در سده نوزدهم به نام حقوق بین‌الملل نامیده شده است. برخی نیز چون کانت این رشته [[حقوقی]] را حقوق بین‌الدول خوانده‌اند؛ زیرا [[جامعه]] بین‌الملل مرکب از دولت‌های مختلف [[جهان]] است و تنها [[دولت‌ها]] با هم [[روابط]] و مناسبات - اعم از دوستانه و خصمانه - دارند<ref>حقوق بین‌الملل عمومی، ج۱، ص۱۸.</ref>.
[[دائرة‌المعارف]] حقوق بین‌الملل، کاربرد نوین عنوان حقوق بین‌الملل را چنین توصیف کرده است: هرگونه [[قواعد]] الزام‌آوری که [[حاکم]] بر [[روابط بین‌المللی]] است<ref>حقوق بین‌الملل اسلامی، ص۳۵.</ref>.
تا قبل از جنگ جهانی، حقوق بین‌الملل به مجموعه اصول و قواعدی که دولت‌ها خود را ملزم به رعایت آنها می‌دانند و در روابط با یکدیگر [[اجرا]] می‌کنند، اطلاق می‌شد. ولی با تشکیل [[سازمان‌های بین‌المللی]] و توافق بر حقوق و آزادی‌های اساسی و همچنین [[مجازات]] مرتکبان [[جرائم]] و جنایات بین‌المللی ناگزیر تعریف جامع‌تری که شامل روابط سازمان‌های بین‌المللی و حقوق و [[تکالیف]] افراد نیز باشد، ارائه شد و در تعریف آن گفتند: حقوق بین‌الملل مجموعه اصول و قواعدی است که دولت‌ها یعنی اعضاء اصلی جامعه بین‌الملل خود را ملزم به رعایت آنها می‌دانند و طرز تشکیل و [[وظایف]] سازمان‌های بین‌المللی و روابط این سازمان‌ها را با یکدیگر و با دولت‌ها و نیز در بعضی موارد حقوق و تکالیف افراد را تعیین می‌کنند.
بنابر این تعریف، حقوق بین‌الملل شامل سه قسمت متمایز است:
# روابط متقابل دولت‌ها در مناسبات بین‌المللی؛
# سازمان‌های بین‌المللی؛
# حقوق و تکالیف بین‌المللی بعضی از افراد.

با توجه به قلمروی حقوق بین‌الملل آن را به سه نوع حقوق بین‌الملل [[جهانی]] و [[عام و خاص]] قابل تقسیم دانسته‌اند. منظور از حقوق بین‌الملل [[جهانی]] قواعدی است که رعایت آن برای همه دول [[جهان]] لازم است، ولی حقوق بین‌الملل عام در [[روابط]] دولت‌های بزرگ در منطقه‌ای وسیع مانند اروپا [[حاکم]] است و حقوق بین‌الملل خاص، تنها در مورد چند [[دولت]] منطقه‌ای حاکم است، مانند [[قواعد]] مربوط به [[پناهندگی سیاسی]] که به صورت قواعد ناحیه‌ای بین چند دولت رعایت می‌شود. آن بخش از حقوق بین‌الملل که جنبه جهانی دارد، شامل قواعد کلی مبتنی بر عرف و [[عادات]] مورد قبول بیشتر [[دولت‌ها]] و قراردادهایی است که همه دولت‌های [[جامعه جهانی]] بر آن توافق دارند.
هرکدام از این قواعد در اختلاف‌های بین‌المللی کاربرد خاصی دارد، برای مثال [[دیوان]] [[دادگستری]] بین‌المللی به سال ۱۹۵۰ هنگام رسیدگی به [[اختلاف]] بین دولت کلمبیا و پرو در موضوع پناهندگی سیاسی، قواعد ناحیه‌ای (حقوق بین‌الملل خاص) را مورد قبول قرار داده و به آن استناد کرد<ref>حقوق بین الملل خصوصی، ص۱.</ref>.
حقوق بین‌الملل به لحاظ قلمروی آن به دو قسمت متمایز عمومی و خصوصی تقسیم می‌شود. منظور از حقوق بین‌الملل عمومی، قواعد [[حقوقی]] حاکم بر روابط بین دولت‌ها و [[سازمان‌های بین‌المللی]] است که گاه به طور استثنایی افراد را نیز به طور عام شامل می‌شود. ولی حقوق بین‌الملل خصوصی براساس پدیده مرز و [[تابعیت]] از روابط افراد در [[زندگی]] بین‌المللی بحث می‌کند و عمده مسائل آن عبارت است از تابعیت، وضعیف [[بیگانگان]]، [[تعارض]] [[قوانین]]، تعارض در صلاحیت محاکم. اصطلاح حقوق بین‌الملل خصوصی اولین‌بار به سال ۱۸۳۶ م. توسط یک حقوقدان آمریکایی به عنوان قرینه حقوق بین‌الملل عمومی مطرح شد<ref>فقه سیاسی، ج۳، ص۱۲ – ۱۴.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۷۲۳.</ref>

==[[حقوق بین‌الملل اسلام]]==
می‌توان حقوق بین‌الملل اسلام را چنین تعریف کردن تمامی اصول و قواعد حقوقی [[اسلام]] که حاکم بر زمینه‌های مختلف [[روابط بین‌الملل]] است.
اصطلاح قواعد در این تعریف به معنای اعم آن یعنی کلیه مقررات الزام‌آور حاکم بر [[روابط اجتماعی]] اطلاق شده است و نباید با اصطلاح [[فقهی]] آنکه عبارت از قضایای کلی فقهی است - که از هر مورد از آن قضایا و [[قواعد]]، [[احکام کلی]] متعددی در موضوعات مختلف [[فقهی]] به دست می‌آید - [[اشتباه]] شود<ref>اسلام و حقوق بین‌الملل، ص۲۰ و ۲۱.</ref>؛ چنانکه مفهوم [[حقوق]] نیز در اینجا به همان معنای متداول در بحث‌های [[حقوقی]] یعنی قواعد کلی و الزام‌آور [[حاکم]] بر [[روابط]] [[زندگی اجتماعی]] به کار رفته و با اصطلاح فقهی این کلمه (حقوق) که جمع [[حق]] و به معنی آن نوع [[آزادی]] و اختیاری است که به موجب آن [[انسان]] می‌تواند کاری را انجام دهد و یا از انجام کاری خودداری کند، به طور کامل متفاوت است، چنانکه این کلمه در محاوارت [[فلسفی]] بیشتر به معنای امر ثابت که در خارج از [[اندیشه]] انسان [[ثبات]] و عینیت دارد اطلاق می‌شود.

در زبان [[انگلیسی]] اغلب از دو معنای اول به واژه Law تعبیر می‌کنند و در زبان فرانسه، معنی اول ([[قانون]]) را Loi و معنی دوم (حقوق جمع حق) Droit می‌گویند.
تعریف حقوق بین‌الملل [[اسلامی]] به «مجموعه‌ای از قواعد حقوقی که بر [[روابط بین‌المللی]] یک [[کشور اسلامی]] حاکم است»، نه تنها با تعریف شایع در مورد حقوق بین‌الملل (مجموعه قواعد حقوقی که روابط بین‌المللی را تنظیم می‌کند) سازگار نیست، اصولاً مفهوم [[حقوق بین‌الملل اسلام]] را در حدّ مقررات [[سیاست خارجی]] یک [[کشور]]، تنزل می‌بخشد.
درست است که در [[نظام]] [[حقوق بین‌المللی]] [[اسلام]] یک طرف همواره [[دارالاسلام]] یا یک کشور اسلامی است، ولی معنای آن، این نیست که قواعد حقوقی بین‌الملل در اسلام تنها در جهت تبیین [[تکلیف]] [[دولت اسلامی]] و مشخص کردن سیاست خارجی آن باشد. دید [[جهان شمول]] اسلام، [[روابط بین‌الملل]] را به طور عام منظور می‌دارد و در جهت رسیدن به اهداف خاص از قبیل [[صلح]] و [[امنیت]] عادلانه و زمینه‌سازی برای اتکای بر [[مشترکات]] [[انسانی]] و بازگشت به [[فطرت]] واحد بشری، همه [[دولت‌ها]] را مخاطب خویش قرار می‌دهد و اصول و مقررات عادلانه‌ای را در روابط بین [[ملّت‌ها]] ارائه می‌کند.
از آنجا که کشور اسلامی یا [[دارالاسلام]] عهده‌دار تحقق بخشیدن به مقررات [[حقوقی]] و اهداف حقوقی و [[اهداف]] [[نظام حقوقی اسلام]] است، نقش اجرایی مؤثری را در این میان بر عهده دارد و همواره باید در ارائه و تطبیق این [[نظام حقوقی]] پیشگام بوده و [[ابتکار]] عمل را در دست داشته باشد.
از این رو می‌توان گفت که مقررات و [[قواعد]] حقوقی مربوط به [[روابط بین‌الملل]] در [[اسلام]]، هرگاه در رابطه با یک [[کشور اسلامی]] و یا دارالاسلام مطرح شود، [[حکم]] قواعد و [[اصول سیاست خارجی]] و [[خط مشی]] کلی آن کشور اسلامی و یا دارالاسلام با [[جهان]] خارج و در صحنه [[روابط بین‌المللی]] را پیدا می‌کند و هرگاه همان قواعد و اصول در زمینه مسائل بین‌المللی مطرح شود، حالت [[حقوق بین‌المللی]] را به خود می‌گیرد.

برای مثال وقتی کشوری چون [[جمهوری اسلامی ایران]] [[قوانین اسلام]] را پایه تنظیم [[روابط]] همه‌جانبه خود قرار داد و [[مسئولیت]] اجرای [[سیستم]] حقوقی اسلام را به عنوان یک [[رسالت]] مکتبی برعهده گرفت، ناگزیر اصولی چون «[[سعادت انسان]] در کل [[جامعه بشری]] است»، «[[استقلال]] و [[آزادی]] و [[حکومت حق]] وعدل که [[حق]] همه [[مردم]] جهان است» و «ایجاد روابط صلح‌آمیز متقابل<ref>قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل ۱۵۶.</ref>» را در [[سیاست خارجی]] خود [[حاکم]] می‌کند و چنین قواعدی حالت [[حقوق]] داخلی و جزیی از [[قوانین]] این کشور اسلامی محسوب خواهد شد.
ولی از سوی دیگر همین مقررات و قواعد کلی قطع نظر از آنکه کشوری اجرای آن را در [[روابط خارجی]] [[اعمال]] می‌کند، وقتی در رابطه با مسائل بین‌المللی - به‌طور کلی - مورد بحث قرار می‌گیرد، بخشی از [[حقوق بین‌الملل اسلام]] تلقی می‌شود؛ زیرا همین اصول و قواعد [[مبین]] دیدگاه‌های حقوقی اسلام در رابطه با [[نظام]] بین‌المللی و سیستم حقوقی آن است.
با این توضیح، هم می‌توان به خلطی که برخی در تبیین دو مفهوم متفاوت سیاست خارجی [[دولت اسلامی]] و حقوق بین‌الملل [[اسلامی]] مرتکب شده‌اند، پی برد، و هم به این نکته توجه داشت که چگونه ما در عین تفاوت مفهومی بین آن دو مقوله [[حقوقی]]، اصول و [[قواعد سیاست خارجی]] [[کشور اسلامی]] را در شمار [[قواعد]] حقوق بین‌الملل محسوب می‌کنیم.
یکی از نویسندگان، پاسخ به این [[پرسش]] را که آیا در [[اسلام]] حقوق بین‌الملل وجود دارد و تعریف آن چیست؟ را به طور غیرمستقیم چنین بیان می‌کند: اگر [[فلسفه]] تأسیس [[دانش]] حقوق بین‌الملل را دگرگونی در [[روابط]] [[ملّت‌ها]] و جلوگیری از [[تجاوز]] [[زورمندان]] و [[توانگران]]، و [[برابری]] و [[برادری]] [[انسان‌ها]] بدانیم، باید [[اذعان]] کنیم که [[پیامبر اسلام]]{{صل}} بنیانگذار حقوق بین‌الملل بوده است<ref>اسلام در جهان امروز، ص۲۷۰.</ref>.
طرح [[اخلاق]] بین‌المللی به معنای مجموعه قواعد [[رفتار]] که نیروی الزام‌آور خود را در کاربرد معیارهای [[خیر و شر]]، از عقیده‌ای درونی کسب می‌کند، پیشنهاد جدیدی است که مارسل بوازار نویسنده مدافع اسلام در غرب از آن به جای حقوق بین‌الملل که [[ناتوانی]] خود را به [[اثبات]] رسانده است، سخت [[دفاع]] می‌کند<ref>انسان‌دوستی در اسلام، ص۱۱ – ۱۲.</ref>. وی که جهانی‌شدن [[واقعی]] [[حقوق]] را تنها در گروی استکمال [[وجدان]] عمومی می‌داند، با اضافه کردن این اصل که وجدان عمومی نمودار نوعی معیار است که در اخلاق نهفته، سعی دارد که قواعد [[حقوق بین‌الملل اسلام]] را نوعی [[نظام اخلاقی]] بین‌المللی معرفی کند.
از آنجا که تعمیم تدریجی وجدان عمومی، گسترش آن را بر ارزش‌های جهانی امکان‌پذیر می‌شمارد، چنین نتیجه می‌گیرد که اگر واقعاً می‌خواهند [[عدالت]] بین‌المللی تحقق پذیرد و [[جهان]] بشری از [[صلح]] وسعادت [[حقیقی]] برخوردار شود، باید [[نظام]] اخلاق بین‌المللی اسلام و اهمیت [[جهان اسلام]] را بشناسند و بر اساس آن در ایجاد نظام بین‌المللی جدید بکوشند و از اندیشه‌های ناروای خود در این باب دست بکشند؛ اندیشه‌هایی که از ۱۴ ساده پیش به این طرف، بر محیط و زمینه [[ذهنی]] و فضای [[فکری]] و [[تمدن]] و [[فرهنگ]] [[مغرب زمین]] [[حاکم]] بوده است<ref>انسان‌دوستی در اسلام، ص۳۲۱.</ref>و<ref>فقه سیاسی، ج۳، ص۷۳ – ۷۸.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۷۲۴.</ref>

==حقوق بین‌الملل اسلام و [[قواعد آن]]==
اصول و قواعد حقوقی که [[حاکم]] بر زمینه‌های مختلف [[روابط]] [[جامعه اسلامی]] و [[جامعه]] بین‌الملل است را می‌توان به این صورت برشمرد:
# [[اصل صلح]] و [[همزیستی]]؛
#اصل [[امنیت]]؛
#اصل [[برابری]] و [[حقوق]] یکسان [[ملّت‌ها]]؛
#اصل [[نفی سلطه‌گری]] و [[سلطه‌پذیری]]؛
#اصل [[استقلال]] و [[آزادی]] ملّت‌ها؛
#اصل [[تعاون]] و مشارکت در امور بین‌المللی؛
#اصل [[حمایت از مبارزات حق‌طلبانه]] و آزادی‌بخش؛
#اصل تفاهم
#اصل اعتزال و [[بی‌طرفی]]؛
# [[اصل مقابله به مثل]]؛
# [[اصل عدم مداخله]] در اموری که در صلاحیت ملّی کشورهاست؛
#اصل عدم [[تهدید]] به [[زور]] و عدم استعمال زور؛
#اصل [[مودّت]] و [[دوستی]]؛
#اصل [[وحدت]] [[جامعه بشری]]؛
#اصل قبول [[پناهندگی]]؛
#اصل [[نفی]] [[فساد]] نه نفی [[جنگ]]؛
#اصل [[الزام]] کشورها به [[قواعد]] حقوق داخلی؛
# [[اصل حکمیت]] و [[حل اختلافات]] بین‌المللی به روش [[مسالمت‌آمیز]] بر اساس [[عدالت]] و [[حق]]؛
#اصل [[قرارداد]]؛
# [[دیپلماسی]]<ref>فقه سیاسی، ج۳، ص۴۲۴ – ۴۲۵.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۷۲۶.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده: 1100699.jpg|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۱''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

حقوق بین‌الملل - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱۹ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۳۹

Bahmani: /* پانویس */