Bahmani: /* پانویس */

2024-04-27T10:15:46Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۴۵
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:اسماء و صفات الهی]]

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== «حنّان» صیغه مبالغهلسان العرب، ج ۳، ص۳۶۶، «حنن». از ریشه «ح ـ ن ـ ن» است و «حنّ» یا با «عَلى» به کار مى‌رود، یا با «إلى». در صورت نخست به معناى مشمول [[رحمت]...» ایجاد کرد

2024-04-27T07:48:22Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== «حنّان» صیغه مبالغه<ref>لسان العرب، ج ۳، ص۳۶۶، «حنن».</ref> از ریشه «ح ـ ن ـ ن» است و «حنّ» یا با «عَلى» به کار مى‌رود، یا با «إلى». در صورت نخست به معناى مشمول [[رحمت]...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط =
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==مقدمه==
«حنّان» صیغه [[مبالغه]]<ref>لسان العرب، ج ۳، ص۳۶۶، «حنن».</ref> از ریشه «ح ـ ن ـ ن» است و «حنّ» یا با «عَلى» به کار مى‌رود، یا با «إلى». در صورت نخست به معناى مشمول [[رحمت]] قراردادن کسى است و از همین دست است آنچه در [[دعا]] خطاب به [[خدا]] آمده است که مرا مورد رحمت پیاپى خویش قرار ده: {{متن حدیث|سُبْحَانَكَ وَحَنَانَیْكَ}}<ref>شرح الاسماء، ج ۱، ص۴۹.</ref>؛ یا در [[حدیث]] چنین دستور داده شده است که [[یتیمان]] را مورد [[عطوفت]] و رحم قرار دهید<ref>مجمع البحرين، ج ۱، ص۵۹۱، «حنن».</ref>: {{متن حدیث|وَ تَحَنَّنُوا عَلَى أَيْتَامِ المسلمین}}. در صورت دوم، به معناى [[اشتیاق]] به چیزى است و از همین دست است آنچه در [[روایت]] آمده است که با زنى که پیش‌تر همسرى داشته و بالطبع به وى اشتیاق و [[گرایش]] دارد [[ازدواج]] نکنید<ref>شرح الاسماء، ج ۱، ص۴۹.</ref>: {{متن حدیث|لاتتزوجّن حنّانة..}}.؛ همچنین در حدیث هست که [[پیامبر]]{{صل}} در کنار ستونى از تنه درختى در [[مسجد]] خویش [[نماز]] مى‌گزارد؛ هنگامى که جاى نماز خویش را [[تغییر]] داد یا بر منبرى بالا رفت که براى وى ساخته شده بود، [[ستون]] یاد شده به جهت اشتیاق به پیامبر{{صل}} و از فراق حضرت ناله‌اى سرداد: {{متن حدیث|فحنّ الجذع الیه}} و پیامبر{{صل}} آن را کنار خویش گرفته و آرام شد<ref>لسان العرب، ج ۳، ص۳۶۷ - ۳۶۸.</ref>؛ نیز در حدیث است که دل‌هاى [[شیعیان]] به ما اشتیاق دارد: {{متن حدیث|قلوب شیعتنا تحنّ إلینا}}<ref>مجمع‌البحرين، ج ۱، ص۵۹۱، «حنن».</ref>. اصل «حنین» آن است که ماده شتر، بر اثر شوقى که به فرزند خود دارد، صدایش را به دنبال آن در گلو بپیچاند<ref>لسان العرب، ج ۳، ص۳۶۷.</ref>. «حنّان» از اسماى حسناى الهى است<ref>شرح الاسماء، ج ۱، ص۴۹.</ref>، چنان‌که در دعا آمده است<ref>اقبال الاعمال، ج ۱، ص۹۴.</ref> و براساس [[آیه]] ۱۳ [[مریم]]<ref>{{متن قرآن|وَحَنَانًا مِنْ لَدُنَّا وَزَكَاةً وَكَانَ تَقِيًّا}} «و از نزد خویش مهر و پاکیزگی ارزانی داشتیم و او پرهیزگار بود» سوره مریم، آیه ۱۳.</ref> مى‌توان آن را به [[خدا]] نسبت داد. برپایه وجه نخست، حنان کسى است که به [[بندگان]] پیاپى [[رحمت]] مى‌کند و براساس وجه دوم نیز از آنجا که خدا به چیزى [[شوق]] ندارد ـ زیرا شوق همراه با فقد است ـ «حنّان» کسى است که توجه و [[محبت]] فراوان به بندگان دارد<ref>شرح الاسماء، ج ۱، ص۴۹.</ref>، ازاین‌رو این صفت الهى را به کسى معنا کرده‌اند که بر بندگان [[رحیم]] است<ref>لسان العرب، ج ۳، ص۳۶۶.</ref>، به‌گونه‌اى که بر کسى که از وى روى برگردانده است، رو مى‌کند<ref>شرح الاسماء، ج ۱، ص۴۹.</ref>. در بیان تفاوت آن با «منّان» گفته‌اند: «منّان» کسى است که پیش از درخواست، عطا را آغاز مى‌کند<ref>معجم الفروق اللغويه، ص۲۰۴.</ref>. «حَنان» نیز به معانى رحمت، عطف (توجه)، [[رزق]]، [[برکت]]، هیبت و [[وقار]] به‌کار رفته<ref>الاسماء والصفات، ج ۱، ص۱۴۸ - ۱۴۹؛ الاسنى، ص۱۴۰ - ۱۴۱.</ref> و «حَنان» به معناى رحمت، صفتى فعلى است که بر اساس [[قرآن]] و [[حدیث]] براى خدا ثابت است<ref>صفات الله عزوجل، ص۱۰۳.</ref>، بنابراین تفاوت این دو، آن است که «حنان» به معناى رحمت و «حنّان» به معناى صاحب رحمت است<ref>مجمع‌البحرين، ج ۱، ص۵۹۱.</ref>. واژه «حنّان» در قرآن به کار نرفته و تنها یک‌بار کلمه «حنان» در [[آیه]] ۱۳ [[مریم]]<ref>{{متن قرآن|وَحَنَانًا مِنْ لَدُنَّا وَزَكَاةً وَكَانَ تَقِيًّا}} «و از نزد خویش مهر و پاکیزگی ارزانی داشتیم و او پرهیزگار بود» سوره مریم، آیه ۱۳.</ref> آمده است که برپایه برخى احتمالات، اسم «حنّان» را از آن مى‌توان انتزاع کرد: در آیه ۱۲ مریم<ref>{{متن قرآن|يَا يَحْيَى خُذِ الْكِتَابَ بِقُوَّةٍ وَآتَيْنَاهُ الْحُكْمَ صَبِيًّا}} «ای یحیی، کتاب (آسمانی) را با توانمندی بگیر! و ما به او در کودکی (نیروی) داوری دادیم؛» سوره مریم، آیه ۱۲.</ref> از اعطاى [[حکم]] ([[فهم]]، [[عقل]]، [[حکمت]]، [[نبوّت]] و...)<ref>الميزان، ج ۱۴، ص۱۹.</ref> به حضرت یحیى{{ع}} در کودکى سخن به میان آمده: {{متن قرآن|يَا يَحْيَى خُذِ الْكِتَابَ بِقُوَّةٍ وَآتَيْنَاهُ الْحُكْمَ صَبِيًّا}} و در [[آیات]] ۱۳ - ۱۴ مریم خدا مى‌فرماید: {{متن قرآن|وَحَنَانًا مِنْ لَدُنَّا وَزَكَاةً وَكَانَ تَقِيًّا * وَبَرًّا بِوَالِدَيْهِ وَلَمْ يَكُنْ جَبَّارًا عَصِيًّا}}<ref>«و از نزد خویش مهر و پاکیزگی ارزانی داشتیم و او پرهیزگار بود * و با پدر و مادرش نکوکار بود و گردنکشی سرکش نبود» سوره مریم، آیه ۱۳-۱۴.</ref>. درباره «حنان» در این [[آیه]] دو قول اساسى هست:
#{{متن قرآن|حَنَانًا}} که به معناى مهربانى، [[عطوفت]]، [[رحمت]]، [[محبت]]، [[شفقت]] و [[رقت]] است<ref>كشف‌الاسرار، ج ۶، ص۱۴؛ مجمع‌البيان، ج ۶، ص۷۸۱؛ تفسير قرطبى، ج ۱۱، ص۵۹.</ref>، صفت یحیى{{ع}} و از ویژگى‌هایى باشد که [[خدا]] به وى داده، چنان‌که [[پیامبر]]{{صل}} نیز به وصف نرمى و [[رأفت]] [[ستوده]] شده است: {{متن قرآن|فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ}}<ref>«پس با بخشایشی از (سوی) خداوند با آنان نرمخویی ورزیدی و اگر درشتخویی سنگدل می‌بودی از دورت می‌پراکندند؛ پس آنان را ببخشای و برای ایشان آمرزش بخواه و با آنها در کار، رایزنی کن و چون آهنگ (کاری) کردی به خداوند توکل کن که خداوند توکل کنندگان (به خویش) را دوست می‌دارد» سوره آل عمران، آیه ۱۵۹.</ref>؛ {{متن قرآن|لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ}}<ref>«بی‌گمان پیامبری از (میان) خودتان نزد شما آمده است که هر رنجی ببرید بر او گران است، بسیار خواستار شماست، با مؤمنان مهربانی بخشاینده است» سوره توبه، آیه ۱۲۸.</ref> بر این پایه، «حنان» به موضوع این مقاله ربط ندارد، مگر از این جهت که چون فاقد شى‌ء نمى‌تواند مُعطى آن باشد، [[بخشش]]، عطوفت و محبت از خدا به یحیى{{ع}} بر این [[استوار]] است که خدا داراى «حَنان» و خودش «حنّان» باشد.
#{{متن قرآن|حَنَانًا}} «مفعول لاجله» براى {{متن قرآن|وَآتَيْنَاهُ الْحُكْمَ}} و بیانگر ملاک بخشش [[حکم]] یاد شده به یحیى{{ع}} باشد؛ بدین معنا که ما آنچه را به یحیى دادیم، براساس شدت محبّتى بود که به او داشتیم. براین اساس است که «حَنانـًا» [[صفت خدا]] و به وى مربوط مى‌شود و مى‌توان اسم «حنّان» را از آن انتزاع کرد<ref>التفسير الكبير، ج ۲۱، ص۱۹۲.</ref>. برخى که «حَنانـًا» را عطف بر «الحکم» در [[آیه]] پیشین و به معناى توجه و دلسوزى دانسته ـ و چون دلسوزى جدا از [[رحمت]] نیست، در آیه از رحمت به «حنان» تعبیر شده است ـ گفته‌اند: در [[تفسیر]] «حنان» ۴ قول هست:
## رحمت و احتمالاً مراد از آن [[نبوت]] و [[ولایت]] است، چنان‌که [[حضرت نوح]]{{ع}} فرمود: {{متن قرآن|قَالَ يَا قَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَآتَانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنْتُمْ لَهَا كَارِهُونَ}}<ref>«گفت: ای قوم من! به من بگویید اگر من برهانی از پروردگارم داشته باشم و به من بخشایشی از سوی خویش داده باشد که از چشم شما پنهان گردانده باشند آیا می‌توانیم شما را به (قبول) آن وا داریم در حالی که شما آن را ناپسند می‌دارید؟» سوره هود، آیه ۲۸.</ref> و [[حضرت صالح]]: {{متن قرآن|...وَآتَانِي مِنْهُ رَحْمَةً...}}<ref>«گفت: ای قوم من! مرا خبر دهید اگر برهانی از پروردگار خود داشته باشم و او از نزد خویش بخشایشی به من ارزانی داشته باشد، چه کسی مرا در برابر خداوند چنانچه با او نافرمانی کنم، یاری خواهد کرد؟! پس شما جز زیان، بر من نمی‌افزایید» سوره هود، آیه ۶۳.</ref>
## [[محبت]] و گویا مراد از آن، محبت [[مردم]] به اوست؛ نظیر آنچه درباره حضرت موسى{{ع}} در [[قرآن]] آمده است که هرکس وى را مى‌دید، او را [[دوست]] مى‌داشت: {{متن قرآن|وَأَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِنِّي}}<ref>سوره طه، آیه ۳۹.</ref>
## [[عطوفت]] و رحمت و [[رقّت]] وى بر مردم، به گونه‌اى که با ایشان [[مهربان]] و [[خیرخواه]] آنان بوده و آنها را به سوى [[خدا]] [[هدایت]] و ایشان را به [[توبه]] امر مى‌کرد<ref>الميزان، ج ۱۴، ص۲۰.</ref>، از این رو در [[عهد جدید]] به وى «[[یوحنّا]]» گفته شده و نام آن حضرت در زبان عبرى «یوحانان» بوده است؛ یعنى خداى [[رحمت]] فرستد<ref>نثر طوبى، ج ۱، ص۲۰۲.</ref>.
##حنانِ [[خدا]] بر وى، به گونه‌اى که هرگاه خدا را مى‌خواند، او را [[اجابت]] مى‌فرمود، چنان‌که در [[روایت]] آمده است<ref>نورالثقلين، ج ۳، ص۳۲۷ و نيز ر. ك: الميزان، ج ۱۴، ص۲۰.</ref>. از نکره بودن واژه «حنان» برمى‌آید که خدا، حنانِ ویژه‌اى به وى داشته است.

با توجه به [[تفاسیر]] یاد شده، از [[سیاق آیه]] به ویژه از [[مقید]] شدن «حنان» به «مِن لَدُنّا» برمى‌آید که در مواردى به کار مى‌رود که جایى براى اسباب طبیعى عادى در آن نیست؛ یا در آنجا به اسباب یاد شده اعتنایى نیست. مراد از «حنان» رویکردى ویژه و نامعمول از خدا به حضرت یحیى{{ع}} و انجذابى این چنین از وى به خداست. بر این اساس، [[تفسیر]] دوم و سوم پذیرفته نیستند؛ همچنین «زَکوةً» که به دنبال «حَنانـًا» در [[آیه]] آمده است و در اصل به معناى [[رشد]] شایسته است، با تفسیر نخست چندان سازگار نیست، بنابراین مراد از «حنان» یا حنانِ خدا به وى با عهده‌دار شدن امر حضرت یحیى{{ع}} و توجه به [[شأن]] اوست؛ یا حنان و انجذاب حضرت یحیى{{ع}} نسبت به خداست که در هر صورت، رشد روحى همه جانبه در پرتو آن به دست خواهد آمد. چنان که جمله‌هاى {{متن قرآن|وَكَانَ تَقِيًّۭا}} {{متن قرآن|وَبَرًّۢا بِوَٰلِدَيْهِ}} {{متن قرآن|وَلَمْ يَكُنْ جَبَّارًا عَصِيًّا}}، به ترتیب، بیانگر [[حال]] حضرت یحیى{{ع}} نسبت به [[پروردگار]]، پدر و مادر خویش و مردم‌اند<ref>الميزان، ج ۱۴، ص۱۹ - ۲۰.</ref>. ذکر «حنّان» در کنار [[اسماء]] دیگرى یا همراه دعاهایى با توجه به شرایطى ویژه، آثارى دارد که در کتاب‌هاى [[ادعیه]] و [[روایات]] به آنها اشاره شده‌اند؛ مانند [[اجابت دعا]] و برداشتن گرفتارى<ref>مهج الدعوات، ص۱۲۲ و ۱۹۱.</ref>، بیرون آمدن از [[آتش]] [[عذاب]] و درآمدن به [[بهشت]]<ref>مسند احمد، ج ۴، ص۱۰۸، ح ۱۲۹۹۸؛ المستدرك، ج ۱، ص۶۴؛ جامع‌السعادات، ج ۱، ص۲۸۳.</ref>، [[بخشش گناهان]]<ref>مهج الدعوات، ص۳۶۵.</ref>، [[دفع ضرر]] و [[درد]]<ref>همان، ص۱۹۴.</ref>، رفع درد شقیقه، خونخواهى از [[ستمگر]]<ref>مفتاح الفلاح، ص۱۱۳.</ref>، توجه [[قلب]]، حصول [[بصیرت]]، [[مستجاب الدعوه]] شدن<ref>بحر الغرائب، ص۱۵۰.</ref> و [[آگاه]] شدن به [[غیب]] و عالَم معنى<ref>همان؛ مفتاح الفلاح، ص۱۱۳.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]، [[حنان / اسماء و صفات (مقاله)|مقاله «حنان / اسماء و صفات»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۱، ص ۴۱۴.</ref>.

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:000062.jpg|22px]] [[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]، [[حنان / اسماء و صفات (مقاله)|مقاله «حنان / اسماء و صفات»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

حنان (اسم الهی) - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* پانویس */