حنیف در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن'

2025-05-29T20:31:26Z

جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۰۱
خط ۱۴:		خط ۱۴:
	[[شناخت]] این واژه، از آنجایی اهمیت دارد که [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در [[روایات]] فراوانی [[دین]] خود را حنیفیت آسان خوانده است<ref>الکافی، ج ۵، ص۴۹۴؛ من لایحضره الفقیه، ج ۱، ص۱۲؛ مسند احمد، ج ۶، ص۱۱۶، ۲۳۳؛ المعجم الکبیر، ج ۱۱، ص۱۸۱.</ref>. با کاوش در [[منابع تفسیری]] و [[تاریخی]] می‌توان معانی و مصادیق مختلفی برای واژه حنیف و [[حنفاء]] مشاهده کرد. برخی از آنها مانند عمل کننده به سنت‌های ده‌گانه ابراهیم<ref>تفسیر قمی، ج ۱، ص۲۲۲؛ بحارالانوار، ج ۱۲، ص۷؛ ج ۷۳، ص۶۸.</ref>، نام [[صابئان]] ابراهیمی برای کسانی که در [[روم]] [[زندگی]] می‌کرده و خود را پیرو ابراهیم می‌دانسته و صحفی را به او نسبت می‌داده‌اند<ref>تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۱۴۷؛ الفهرست، ج ۱، ص۲۴؛ بلوغ الارب، ج ۲، ص۲۲۴.</ref>، صفت برای ابراهیم<ref>البدایة والنهایه، ج۱، ص۱۹۴؛ سبل‌الهدی، ج۴،ص۶۶.</ref>، نام برای [[دین ابراهیم]]<ref>جامع‌البیان، ج ۱، ص۷۸۵.</ref>، [[پایداری]] بر دین ابراهیم<ref>جامع‌البیان، ج۱، ص۷۸۷؛ مجمع‌البیان، ج۱، ص۴۰۲.</ref>، نامی برای [[پیروان]] ابراهیم که به دست عمروبن لحی به [[بت‌پرستی]] روی آوردند و تنها نام [[آیین]] ابراهیمی بر آنان ماند<ref>المیزان، ج ۱۰، ص۲۸۶؛ ج ۳، ص۲۵۳.</ref> به ابراهیم و آیین وی اشاره دارند. بعضی دیگر به پیروان عقایدی خاص، مانند [[سنت]] [[ختنه]]<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۷۸۶؛ البحر المحیط، ج ۱، ص۵۷۷ ـ ۵۷۸؛ غریب القرآن، ص۳۸۸.</ref>، استقبال به [[خانه خدا]]<ref>تفسیر ابن ابی‌حاتم، ج ۱، ص۲۴۱ ـ ۲۴۲؛ التبیان، ج ۱، ص۴۸۰.</ref>، [[حج]] خانه خدا<ref>غریب القرآن، ص۳۸۸؛ تفسیر ثعلبی، ج ۱، ص۲۸۲ ـ ۲۸۳؛ جامع‌البیان، ج ۱، ص۵۶۵، ۷۸۶.</ref>، [[غسل]] جنابت<ref>لسان العرب، ج ۹، ص۵۷؛ تاج العروس، ج ۶، ص۷۷، «حنف»؛ بحارالانوار، ج ۱۲، ص۷؛ ج ۷۳، ص۶۸.</ref>، خودداری از خوردن شراب و [[قربانی]] [[بت‌ها]]<ref>تفسیر قرطبی، ج ۴، ص۱۰۹.</ref> اشاره دارند. موارد دیگری نیز مانند گرویدن به [[اسلام]] از دیگر [[ادیان]]<ref>التبیان، ج ۱، ص۴۸۰؛ تفسیر قرطبی، ج ۱، ص۱۴۴.</ref>، [[استعداد]] پذیرش حق و [[اعتدال]] در [[دین]]<ref>التبیان، ج ۱، ص۴۸۰؛ المیزان، ج ۲۰، ص۳۳۹؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۵۸۸.</ref>، [[طهارت]] از [[معاصی]] و [[گناهان]]<ref>النهایه، ج ۱، ص۴۱۵؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۵۸۸، «حنف».</ref>، [[ایمان به پیامبران]]<ref>تفسیر ابن ابی‌حاتم، ج ۱، ص۲۴۱ ـ ۲۴۲.</ref>، [[پیروی]] و ثبوت بر [[دین الهی]]<ref>مجمع‌البیان، ج ۱، ص۴۰۲؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۲، ص۴۷.</ref>، دوری از [[شرک]] و بازگشت به [[توحید]]<ref>تفسیر مقاتل، ج ۲، ص۳۸۳؛ ج ۳، ص۵۰۵؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۲، ص۶۱۲؛ تفسیر قرطبی، ج ۴، ص۱۰۹.</ref>، [[تحریم]] دختران و مادران و خاله‌ها<ref>تفسیر صنعانی، ج ۱، ص۶۰؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۴۱۴؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۲، ص۴۷.</ref>، [[تسلیم]]<ref>التبیان، ج ۱، ص۴۷۹ ـ ۴۸۰.</ref>، [[اخلاص]]<ref>جامع‌البیان، ج ۱، ص۷۸۵ ـ ۷۸۸؛ مجمع البیان، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>، [[فطرت]]<ref>الکافی، ج ۲، ص۱۵؛ تفسیر نسفی، ج ۳، ص۲۷۱ ـ ۲۷۲؛ نورالثقلین، ج ۳، ص۴۹۶؛ ج ۴، ص۱۸۲.</ref>، دین سهله و سمحه<ref>التفسیر الکبیر، ج ۳۲، ص۴۷؛ مجمع البیان، ج ۱، ص۴۰۲.</ref> و اعتدال و [[میانه روی]]<ref>المیزان، ج ۲۰، ص۳۳۹؛ التحقیق، ج ۲، ص۲۹۴ ـ ۲۹۵، «حنف».</ref> یاد شده‌اند که بیشتر به صفاتی کلی اشاره دارند؛ یا به برداشت‌های مفهومی و نگاه کلی [[مفسران]] به واژه [[حنیف]] برمی‌گردند.		[[شناخت]] این واژه، از آنجایی اهمیت دارد که [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در [[روایات]] فراوانی [[دین]] خود را حنیفیت آسان خوانده است<ref>الکافی، ج ۵، ص۴۹۴؛ من لایحضره الفقیه، ج ۱، ص۱۲؛ مسند احمد، ج ۶، ص۱۱۶، ۲۳۳؛ المعجم الکبیر، ج ۱۱، ص۱۸۱.</ref>. با کاوش در [[منابع تفسیری]] و [[تاریخی]] می‌توان معانی و مصادیق مختلفی برای واژه حنیف و [[حنفاء]] مشاهده کرد. برخی از آنها مانند عمل کننده به سنت‌های ده‌گانه ابراهیم<ref>تفسیر قمی، ج ۱، ص۲۲۲؛ بحارالانوار، ج ۱۲، ص۷؛ ج ۷۳، ص۶۸.</ref>، نام [[صابئان]] ابراهیمی برای کسانی که در [[روم]] [[زندگی]] می‌کرده و خود را پیرو ابراهیم می‌دانسته و صحفی را به او نسبت می‌داده‌اند<ref>تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۱۴۷؛ الفهرست، ج ۱، ص۲۴؛ بلوغ الارب، ج ۲، ص۲۲۴.</ref>، صفت برای ابراهیم<ref>البدایة والنهایه، ج۱، ص۱۹۴؛ سبل‌الهدی، ج۴،ص۶۶.</ref>، نام برای [[دین ابراهیم]]<ref>جامع‌البیان، ج ۱، ص۷۸۵.</ref>، [[پایداری]] بر دین ابراهیم<ref>جامع‌البیان، ج۱، ص۷۸۷؛ مجمع‌البیان، ج۱، ص۴۰۲.</ref>، نامی برای [[پیروان]] ابراهیم که به دست عمروبن لحی به [[بت‌پرستی]] روی آوردند و تنها نام [[آیین]] ابراهیمی بر آنان ماند<ref>المیزان، ج ۱۰، ص۲۸۶؛ ج ۳، ص۲۵۳.</ref> به ابراهیم و آیین وی اشاره دارند. بعضی دیگر به پیروان عقایدی خاص، مانند [[سنت]] [[ختنه]]<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۷۸۶؛ البحر المحیط، ج ۱، ص۵۷۷ ـ ۵۷۸؛ غریب القرآن، ص۳۸۸.</ref>، استقبال به [[خانه خدا]]<ref>تفسیر ابن ابی‌حاتم، ج ۱، ص۲۴۱ ـ ۲۴۲؛ التبیان، ج ۱، ص۴۸۰.</ref>، [[حج]] خانه خدا<ref>غریب القرآن، ص۳۸۸؛ تفسیر ثعلبی، ج ۱، ص۲۸۲ ـ ۲۸۳؛ جامع‌البیان، ج ۱، ص۵۶۵، ۷۸۶.</ref>، [[غسل]] جنابت<ref>لسان العرب، ج ۹، ص۵۷؛ تاج العروس، ج ۶، ص۷۷، «حنف»؛ بحارالانوار، ج ۱۲، ص۷؛ ج ۷۳، ص۶۸.</ref>، خودداری از خوردن شراب و [[قربانی]] [[بت‌ها]]<ref>تفسیر قرطبی، ج ۴، ص۱۰۹.</ref> اشاره دارند. موارد دیگری نیز مانند گرویدن به [[اسلام]] از دیگر [[ادیان]]<ref>التبیان، ج ۱، ص۴۸۰؛ تفسیر قرطبی، ج ۱، ص۱۴۴.</ref>، [[استعداد]] پذیرش حق و [[اعتدال]] در [[دین]]<ref>التبیان، ج ۱، ص۴۸۰؛ المیزان، ج ۲۰، ص۳۳۹؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۵۸۸.</ref>، [[طهارت]] از [[معاصی]] و [[گناهان]]<ref>النهایه، ج ۱، ص۴۱۵؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۵۸۸، «حنف».</ref>، [[ایمان به پیامبران]]<ref>تفسیر ابن ابی‌حاتم، ج ۱، ص۲۴۱ ـ ۲۴۲.</ref>، [[پیروی]] و ثبوت بر [[دین الهی]]<ref>مجمع‌البیان، ج ۱، ص۴۰۲؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۲، ص۴۷.</ref>، دوری از [[شرک]] و بازگشت به [[توحید]]<ref>تفسیر مقاتل، ج ۲، ص۳۸۳؛ ج ۳، ص۵۰۵؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۲، ص۶۱۲؛ تفسیر قرطبی، ج ۴، ص۱۰۹.</ref>، [[تحریم]] دختران و مادران و خاله‌ها<ref>تفسیر صنعانی، ج ۱، ص۶۰؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۴۱۴؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۲، ص۴۷.</ref>، [[تسلیم]]<ref>التبیان، ج ۱، ص۴۷۹ ـ ۴۸۰.</ref>، [[اخلاص]]<ref>جامع‌البیان، ج ۱، ص۷۸۵ ـ ۷۸۸؛ مجمع البیان، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>، [[فطرت]]<ref>الکافی، ج ۲، ص۱۵؛ تفسیر نسفی، ج ۳، ص۲۷۱ ـ ۲۷۲؛ نورالثقلین، ج ۳، ص۴۹۶؛ ج ۴، ص۱۸۲.</ref>، دین سهله و سمحه<ref>التفسیر الکبیر، ج ۳۲، ص۴۷؛ مجمع البیان، ج ۱، ص۴۰۲.</ref> و اعتدال و [[میانه روی]]<ref>المیزان، ج ۲۰، ص۳۳۹؛ التحقیق، ج ۲، ص۲۹۴ ـ ۲۹۵، «حنف».</ref> یاد شده‌اند که بیشتر به صفاتی کلی اشاره دارند؛ یا به برداشت‌های مفهومی و نگاه کلی [[مفسران]] به واژه [[حنیف]] برمی‌گردند.

	گفتنی است مفسران و راویان [[اخبار]]، مجموعه‌ای از این موارد را در تعریف واژه حنیف یا تعیین مصداق حنفا ذکر می‌کنند؛ همچنین حنیف در آثار [[اسلامی]] مصادیق دیگری داشته است؛ مانند اسم برای اشخاص، به ویژه برخی [[زنان]] (حنفاء بنت ابی جهل بن هشام یا بنت حارث)<ref>الطبقات، ج ۸، ص۲۶۲؛ تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۲۲۲.</ref>، صفت برای «سبعة [[املاک]]»<ref>تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۱۴۷؛ التنبیه والاشراف، ص۴، ۱۰۶.</ref>، نام برای «ماء بنی معاویه»<ref>معجم‌البلدان، ج ۲، ص۳۱۱؛ لسان العرب، ج ۹، ص۵۸، «حنف».</ref> و اسم برای «فرس حجر بن معاویه و حذیفة بن بدر»<ref>لسان العرب، ج ۹، ص۵۸.</ref>؛ ~~لیکن~~ موارد یاد شده از بحث این مقاله بیرون‌اند<ref>[[محمد رضا بارانی\|بارانی، محمد رضا]]، [[حنیف - بارانی (مقاله)\|مقاله «حنیف»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص ۴۲۳ ـ ۴۲۵</ref>.		گفتنی است مفسران و راویان [[اخبار]]، مجموعه‌ای از این موارد را در تعریف واژه حنیف یا تعیین مصداق حنفا ذکر می‌کنند؛ همچنین حنیف در آثار [[اسلامی]] مصادیق دیگری داشته است؛ مانند اسم برای اشخاص، به ویژه برخی [[زنان]] (حنفاء بنت ابی جهل بن هشام یا بنت حارث)<ref>الطبقات، ج ۸، ص۲۶۲؛ تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۲۲۲.</ref>، صفت برای «سبعة [[املاک]]»<ref>تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۱۴۷؛ التنبیه والاشراف، ص۴، ۱۰۶.</ref>، نام برای «ماء بنی معاویه»<ref>معجم‌البلدان، ج ۲، ص۳۱۱؛ لسان العرب، ج ۹، ص۵۸، «حنف».</ref> و اسم برای «فرس حجر بن معاویه و حذیفة بن بدر»<ref>لسان العرب، ج ۹، ص۵۸.</ref>؛ لکن موارد یاد شده از بحث این مقاله بیرون‌اند<ref>[[محمد رضا بارانی\|بارانی، محمد رضا]]، [[حنیف - بارانی (مقاله)\|مقاله «حنیف»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص ۴۲۳ ـ ۴۲۵</ref>.

	== حنفا هنگام ظهور اسلام ==		== حنفا هنگام ظهور اسلام ==

Bahmani: /* مصادیق حنیف */

2024-11-05T04:59:23Z

مصادیق حنیف

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۲۹
خط ۱۴:		خط ۱۴:
	[[شناخت]] این واژه، از آنجایی اهمیت دارد که [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در [[روایات]] فراوانی [[دین]] خود را حنیفیت آسان خوانده است<ref>الکافی، ج ۵، ص۴۹۴؛ من لایحضره الفقیه، ج ۱، ص۱۲؛ مسند احمد، ج ۶، ص۱۱۶، ۲۳۳؛ المعجم الکبیر، ج ۱۱، ص۱۸۱.</ref>. با کاوش در [[منابع تفسیری]] و [[تاریخی]] می‌توان معانی و مصادیق مختلفی برای واژه حنیف و [[حنفاء]] مشاهده کرد. برخی از آنها مانند عمل کننده به سنت‌های ده‌گانه ابراهیم<ref>تفسیر قمی، ج ۱، ص۲۲۲؛ بحارالانوار، ج ۱۲، ص۷؛ ج ۷۳، ص۶۸.</ref>، نام [[صابئان]] ابراهیمی برای کسانی که در [[روم]] [[زندگی]] می‌کرده و خود را پیرو ابراهیم می‌دانسته و صحفی را به او نسبت می‌داده‌اند<ref>تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۱۴۷؛ الفهرست، ج ۱، ص۲۴؛ بلوغ الارب، ج ۲، ص۲۲۴.</ref>، صفت برای ابراهیم<ref>البدایة والنهایه، ج۱، ص۱۹۴؛ سبل‌الهدی، ج۴،ص۶۶.</ref>، نام برای [[دین ابراهیم]]<ref>جامع‌البیان، ج ۱، ص۷۸۵.</ref>، [[پایداری]] بر دین ابراهیم<ref>جامع‌البیان، ج۱، ص۷۸۷؛ مجمع‌البیان، ج۱، ص۴۰۲.</ref>، نامی برای [[پیروان]] ابراهیم که به دست عمروبن لحی به [[بت‌پرستی]] روی آوردند و تنها نام [[آیین]] ابراهیمی بر آنان ماند<ref>المیزان، ج ۱۰، ص۲۸۶؛ ج ۳، ص۲۵۳.</ref> به ابراهیم و آیین وی اشاره دارند. بعضی دیگر به پیروان عقایدی خاص، مانند [[سنت]] [[ختنه]]<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۷۸۶؛ البحر المحیط، ج ۱، ص۵۷۷ ـ ۵۷۸؛ غریب القرآن، ص۳۸۸.</ref>، استقبال به [[خانه خدا]]<ref>تفسیر ابن ابی‌حاتم، ج ۱، ص۲۴۱ ـ ۲۴۲؛ التبیان، ج ۱، ص۴۸۰.</ref>، [[حج]] خانه خدا<ref>غریب القرآن، ص۳۸۸؛ تفسیر ثعلبی، ج ۱، ص۲۸۲ ـ ۲۸۳؛ جامع‌البیان، ج ۱، ص۵۶۵، ۷۸۶.</ref>، [[غسل]] جنابت<ref>لسان العرب، ج ۹، ص۵۷؛ تاج العروس، ج ۶، ص۷۷، «حنف»؛ بحارالانوار، ج ۱۲، ص۷؛ ج ۷۳، ص۶۸.</ref>، خودداری از خوردن شراب و [[قربانی]] [[بت‌ها]]<ref>تفسیر قرطبی، ج ۴، ص۱۰۹.</ref> اشاره دارند. موارد دیگری نیز مانند گرویدن به [[اسلام]] از دیگر [[ادیان]]<ref>التبیان، ج ۱، ص۴۸۰؛ تفسیر قرطبی، ج ۱، ص۱۴۴.</ref>، [[استعداد]] پذیرش حق و [[اعتدال]] در [[دین]]<ref>التبیان، ج ۱، ص۴۸۰؛ المیزان، ج ۲۰، ص۳۳۹؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۵۸۸.</ref>، [[طهارت]] از [[معاصی]] و [[گناهان]]<ref>النهایه، ج ۱، ص۴۱۵؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۵۸۸، «حنف».</ref>، [[ایمان به پیامبران]]<ref>تفسیر ابن ابی‌حاتم، ج ۱، ص۲۴۱ ـ ۲۴۲.</ref>، [[پیروی]] و ثبوت بر [[دین الهی]]<ref>مجمع‌البیان، ج ۱، ص۴۰۲؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۲، ص۴۷.</ref>، دوری از [[شرک]] و بازگشت به [[توحید]]<ref>تفسیر مقاتل، ج ۲، ص۳۸۳؛ ج ۳، ص۵۰۵؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۲، ص۶۱۲؛ تفسیر قرطبی، ج ۴، ص۱۰۹.</ref>، [[تحریم]] دختران و مادران و خاله‌ها<ref>تفسیر صنعانی، ج ۱، ص۶۰؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۴۱۴؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۲، ص۴۷.</ref>، [[تسلیم]]<ref>التبیان، ج ۱، ص۴۷۹ ـ ۴۸۰.</ref>، [[اخلاص]]<ref>جامع‌البیان، ج ۱، ص۷۸۵ ـ ۷۸۸؛ مجمع البیان، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>، [[فطرت]]<ref>الکافی، ج ۲، ص۱۵؛ تفسیر نسفی، ج ۳، ص۲۷۱ ـ ۲۷۲؛ نورالثقلین، ج ۳، ص۴۹۶؛ ج ۴، ص۱۸۲.</ref>، دین سهله و سمحه<ref>التفسیر الکبیر، ج ۳۲، ص۴۷؛ مجمع البیان، ج ۱، ص۴۰۲.</ref> و اعتدال و [[میانه روی]]<ref>المیزان، ج ۲۰، ص۳۳۹؛ التحقیق، ج ۲، ص۲۹۴ ـ ۲۹۵، «حنف».</ref> یاد شده‌اند که بیشتر به صفاتی کلی اشاره دارند؛ یا به برداشت‌های مفهومی و نگاه کلی [[مفسران]] به واژه [[حنیف]] برمی‌گردند.		[[شناخت]] این واژه، از آنجایی اهمیت دارد که [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در [[روایات]] فراوانی [[دین]] خود را حنیفیت آسان خوانده است<ref>الکافی، ج ۵، ص۴۹۴؛ من لایحضره الفقیه، ج ۱، ص۱۲؛ مسند احمد، ج ۶، ص۱۱۶، ۲۳۳؛ المعجم الکبیر، ج ۱۱، ص۱۸۱.</ref>. با کاوش در [[منابع تفسیری]] و [[تاریخی]] می‌توان معانی و مصادیق مختلفی برای واژه حنیف و [[حنفاء]] مشاهده کرد. برخی از آنها مانند عمل کننده به سنت‌های ده‌گانه ابراهیم<ref>تفسیر قمی، ج ۱، ص۲۲۲؛ بحارالانوار، ج ۱۲، ص۷؛ ج ۷۳، ص۶۸.</ref>، نام [[صابئان]] ابراهیمی برای کسانی که در [[روم]] [[زندگی]] می‌کرده و خود را پیرو ابراهیم می‌دانسته و صحفی را به او نسبت می‌داده‌اند<ref>تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۱۴۷؛ الفهرست، ج ۱، ص۲۴؛ بلوغ الارب، ج ۲، ص۲۲۴.</ref>، صفت برای ابراهیم<ref>البدایة والنهایه، ج۱، ص۱۹۴؛ سبل‌الهدی، ج۴،ص۶۶.</ref>، نام برای [[دین ابراهیم]]<ref>جامع‌البیان، ج ۱، ص۷۸۵.</ref>، [[پایداری]] بر دین ابراهیم<ref>جامع‌البیان، ج۱، ص۷۸۷؛ مجمع‌البیان، ج۱، ص۴۰۲.</ref>، نامی برای [[پیروان]] ابراهیم که به دست عمروبن لحی به [[بت‌پرستی]] روی آوردند و تنها نام [[آیین]] ابراهیمی بر آنان ماند<ref>المیزان، ج ۱۰، ص۲۸۶؛ ج ۳، ص۲۵۳.</ref> به ابراهیم و آیین وی اشاره دارند. بعضی دیگر به پیروان عقایدی خاص، مانند [[سنت]] [[ختنه]]<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۷۸۶؛ البحر المحیط، ج ۱، ص۵۷۷ ـ ۵۷۸؛ غریب القرآن، ص۳۸۸.</ref>، استقبال به [[خانه خدا]]<ref>تفسیر ابن ابی‌حاتم، ج ۱، ص۲۴۱ ـ ۲۴۲؛ التبیان، ج ۱، ص۴۸۰.</ref>، [[حج]] خانه خدا<ref>غریب القرآن، ص۳۸۸؛ تفسیر ثعلبی، ج ۱، ص۲۸۲ ـ ۲۸۳؛ جامع‌البیان، ج ۱، ص۵۶۵، ۷۸۶.</ref>، [[غسل]] جنابت<ref>لسان العرب، ج ۹، ص۵۷؛ تاج العروس، ج ۶، ص۷۷، «حنف»؛ بحارالانوار، ج ۱۲، ص۷؛ ج ۷۳، ص۶۸.</ref>، خودداری از خوردن شراب و [[قربانی]] [[بت‌ها]]<ref>تفسیر قرطبی، ج ۴، ص۱۰۹.</ref> اشاره دارند. موارد دیگری نیز مانند گرویدن به [[اسلام]] از دیگر [[ادیان]]<ref>التبیان، ج ۱، ص۴۸۰؛ تفسیر قرطبی، ج ۱، ص۱۴۴.</ref>، [[استعداد]] پذیرش حق و [[اعتدال]] در [[دین]]<ref>التبیان، ج ۱، ص۴۸۰؛ المیزان، ج ۲۰، ص۳۳۹؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۵۸۸.</ref>، [[طهارت]] از [[معاصی]] و [[گناهان]]<ref>النهایه، ج ۱، ص۴۱۵؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۵۸۸، «حنف».</ref>، [[ایمان به پیامبران]]<ref>تفسیر ابن ابی‌حاتم، ج ۱، ص۲۴۱ ـ ۲۴۲.</ref>، [[پیروی]] و ثبوت بر [[دین الهی]]<ref>مجمع‌البیان، ج ۱، ص۴۰۲؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۲، ص۴۷.</ref>، دوری از [[شرک]] و بازگشت به [[توحید]]<ref>تفسیر مقاتل، ج ۲، ص۳۸۳؛ ج ۳، ص۵۰۵؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۲، ص۶۱۲؛ تفسیر قرطبی، ج ۴، ص۱۰۹.</ref>، [[تحریم]] دختران و مادران و خاله‌ها<ref>تفسیر صنعانی، ج ۱، ص۶۰؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۴۱۴؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۲، ص۴۷.</ref>، [[تسلیم]]<ref>التبیان، ج ۱، ص۴۷۹ ـ ۴۸۰.</ref>، [[اخلاص]]<ref>جامع‌البیان، ج ۱، ص۷۸۵ ـ ۷۸۸؛ مجمع البیان، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>، [[فطرت]]<ref>الکافی، ج ۲، ص۱۵؛ تفسیر نسفی، ج ۳، ص۲۷۱ ـ ۲۷۲؛ نورالثقلین، ج ۳، ص۴۹۶؛ ج ۴، ص۱۸۲.</ref>، دین سهله و سمحه<ref>التفسیر الکبیر، ج ۳۲، ص۴۷؛ مجمع البیان، ج ۱، ص۴۰۲.</ref> و اعتدال و [[میانه روی]]<ref>المیزان، ج ۲۰، ص۳۳۹؛ التحقیق، ج ۲، ص۲۹۴ ـ ۲۹۵، «حنف».</ref> یاد شده‌اند که بیشتر به صفاتی کلی اشاره دارند؛ یا به برداشت‌های مفهومی و نگاه کلی [[مفسران]] به واژه [[حنیف]] برمی‌گردند.

	گفتنی است مفسران و راویان [[اخبار]]، مجموعه‌ای از این موارد را در تعریف واژه حنیف یا تعیین مصداق حنفا ذکر می‌کنند؛ همچنین حنیف در آثار [[اسلامی]] مصادیق دیگری داشته است؛ مانند اسم برای اشخاص، به ویژه برخی [[زنان]] (حنفاء بنت ابی جهل بن هشام یا بنت حارث)<ref>الطبقات، ج ۸، ص۲۶۲؛ تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۲۲۲.</ref>، صفت برای «سبعة [[املاک]]»<ref>تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۱۴۷؛ التنبیه والاشراف، ص۴، ۱۰۶.</ref>، نام برای «ماء بنی معاویه»<ref>معجم‌البلدان، ج ۲، ص۳۱۱؛ لسان العرب، ج ۹، ص۵۸، «حنف».</ref> و اسم برای «فرس حجر بن معاویه و [[حذیفة بن ~~بدر]]»~~<ref>لسان العرب، ج ۹، ص۵۸.</ref>؛ لیکن موارد یاد شده از بحث این مقاله بیرون‌اند<ref>[[محمد رضا بارانی\|بارانی، محمد رضا]]، [[حنیف - بارانی (مقاله)\|مقاله «حنیف»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص ۴۲۳ ـ ۴۲۵</ref>.		گفتنی است مفسران و راویان [[اخبار]]، مجموعه‌ای از این موارد را در تعریف واژه حنیف یا تعیین مصداق حنفا ذکر می‌کنند؛ همچنین حنیف در آثار [[اسلامی]] مصادیق دیگری داشته است؛ مانند اسم برای اشخاص، به ویژه برخی [[زنان]] (حنفاء بنت ابی جهل بن هشام یا بنت حارث)<ref>الطبقات، ج ۸، ص۲۶۲؛ تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۲۲۲.</ref>، صفت برای «سبعة [[املاک]]»<ref>تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۱۴۷؛ التنبیه والاشراف، ص۴، ۱۰۶.</ref>، نام برای «ماء بنی معاویه»<ref>معجم‌البلدان، ج ۲، ص۳۱۱؛ لسان العرب، ج ۹، ص۵۸، «حنف».</ref> و اسم برای «فرس حجر بن معاویه و حذیفة بن بدر»<ref>لسان العرب، ج ۹، ص۵۸.</ref>؛ لیکن موارد یاد شده از بحث این مقاله بیرون‌اند<ref>[[محمد رضا بارانی\|بارانی، محمد رضا]]، [[حنیف - بارانی (مقاله)\|مقاله «حنیف»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص ۴۲۳ ـ ۴۲۵</ref>.

	== حنفا هنگام ظهور اسلام ==		== حنفا هنگام ظهور اسلام ==

Bahmani: /* حنفا هنگام ظهور اسلام */

2024-11-05T04:59:01Z

حنفا هنگام ظهور اسلام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۲۹
خط ۱۷:		خط ۱۷:

	== حنفا هنگام ظهور اسلام ==		== حنفا هنگام ظهور اسلام ==
	در آستانه ظهور [[اسلام]]، برخی مانند [[عثمان بن ~~حویرث]]،~~ [[ورقه بن نوفل]]، [[زیدبن عمرو بن ~~نفیل]]،~~ [[عبیدالله بن جحش]] و [[ابوقیس بن ~~الاسلت]]،~~ [[بت‌پرستی]] را رها کردند و در پی [[دین حنیف]] بودند و آن را [[دین ابراهیم]]{{ع}} می‌دانستند<ref>الطبقات، ج ۴، ص۲۸۳؛ المنمق، ص۱۵۲؛ البدایة و النهایه، ج ۲، ص۴۱۶.</ref> و بعضی [[قبایل]] مانند مضری‌ها، هر چند بر [[شرک]] و بت‌پرستی بودند، از آنجا که [[حج]] [[خانه خدا]] را به جا می‌آوردند، به حنفاء [[شهرت]] داشتند<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۷۸۶.</ref>. مضری‌ها از آن دسته عرب‌هایی بودند که به [[یکتاپرستی]] [[باور]] داشتند و سپس اندک‌اندک از یکتاپرستی دور شده بودند. آنان جز برخی [[آداب]] حنفیت، مانند حج و [[ختنه]]، به برخی از [[شعائر]] بت‌پرستی ـ نظیر [[طواف]] عریان ـ و باور به اثرگذاری [[بت]] و بعضی آداب دیگر ـ همچون [[غسل]] از آداب [[صابئان]] ـ و باور به دهر و [[انواء]] از آداب برهمیه نیز اعتقاد داشتند<ref>المیزان، ج ۱۰، ص۲۸۶ ـ ۲۸۷.</ref>. شاید بر همین اساس بود که [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: [[مضر]] و [[ربیعه]] را [[سب]] نکنید؛ زیرا آنان [[مسلمان]]؛ یا بر دین ابراهیم بودند<ref>تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۲۲۶ ـ ۲۲۷.</ref>. برخی [[آیات قرآن]] از [[حنیف]] در مقابل شرک و بت‌پرستی یاد کرده‌اند که می‌تواند اشاره‌ای به تصحیح بقایای شرک در میان افراد و گروه‌های منسوب به [[حقیقت]] باشد. از منابع تاریخی به دست نمی‌آید که حنفا دارای [[تشکل]] خاصی بودند؛ یا از [[دین]] خاصی [[پیروی]] می‌کردند، بلکه آنان تنها گروهی بودند که [[بت‌پرستی]] را حماقت شمرده و از [[عقاید]] و [[آداب]] ویژه‌ای [[تبعیت]] می‌کردند. به سخن دیگر، خواستار [[اصلاح]] در [[جامعه]] خود بودند<ref>المفصل، ج ۶، ص۴۵۷ ـ ۴۵۸.</ref>.		در آستانه ظهور [[اسلام]]، برخی مانند عثمان بن حویرث، [[ورقه بن نوفل]]، زیدبن عمرو بن نفیل، [[عبیدالله بن جحش]] و ابوقیس بن الاسلت، [[بت‌پرستی]] را رها کردند و در پی [[دین حنیف]] بودند و آن را [[دین ابراهیم]]{{ع}} می‌دانستند<ref>الطبقات، ج ۴، ص۲۸۳؛ المنمق، ص۱۵۲؛ البدایة و النهایه، ج ۲، ص۴۱۶.</ref> و بعضی [[قبایل]] مانند مضری‌ها، هر چند بر [[شرک]] و بت‌پرستی بودند، از آنجا که [[حج]] [[خانه خدا]] را به جا می‌آوردند، به حنفاء [[شهرت]] داشتند<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۷۸۶.</ref>. مضری‌ها از آن دسته عرب‌هایی بودند که به [[یکتاپرستی]] [[باور]] داشتند و سپس اندک‌اندک از یکتاپرستی دور شده بودند. آنان جز برخی [[آداب]] حنفیت، مانند حج و [[ختنه]]، به برخی از [[شعائر]] بت‌پرستی ـ نظیر [[طواف]] عریان ـ و باور به اثرگذاری [[بت]] و بعضی آداب دیگر ـ همچون [[غسل]] از آداب [[صابئان]] ـ و باور به دهر و انواء از آداب برهمیه نیز اعتقاد داشتند<ref>المیزان، ج ۱۰، ص۲۸۶ ـ ۲۸۷.</ref>. شاید بر همین اساس بود که [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: مضر و [[ربیعه]] را [[سب]] نکنید؛ زیرا آنان [[مسلمان]]؛ یا بر دین ابراهیم بودند<ref>تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۲۲۶ ـ ۲۲۷.</ref>. برخی [[آیات قرآن]] از [[حنیف]] در مقابل شرک و بت‌پرستی یاد کرده‌اند که می‌تواند اشاره‌ای به تصحیح بقایای شرک در میان افراد و گروه‌های منسوب به [[حقیقت]] باشد. از منابع تاریخی به دست نمی‌آید که حنفا دارای [[تشکل]] خاصی بودند؛ یا از [[دین]] خاصی [[پیروی]] می‌کردند، بلکه آنان تنها گروهی بودند که [[بت‌پرستی]] را حماقت شمرده و از [[عقاید]] و [[آداب]] ویژه‌ای [[تبعیت]] می‌کردند. به سخن دیگر، خواستار [[اصلاح]] در [[جامعه]] خود بودند<ref>المفصل، ج ۶، ص۴۵۷ ـ ۴۵۸.</ref>.

	حنفا، نه تنها از [[آیین]] بت‌پرستی بیزار بودند، با برخی مظاهر [[تحریف]] شده [[ادیان]] بزرگ آن [[زمان]] ـ یعنی [[یهودیت]] و [[مسیحیت]] نیز ـ نمی‌توانستند کنار بیایند<ref>المفصل، ج ۶، ص۴۵۴.</ref>. برخی از پژوهشگران معتقدند ~~[[حنیفیت]]،~~ دیانتی [[توحیدی]] بوده است که با اثرپذیری از ادیان یهودیت و مسیحیت بروز یافته بود<ref>المفصل، ج ۶، ص۴۵۳.</ref>.		حنفا، نه تنها از [[آیین]] بت‌پرستی بیزار بودند، با برخی مظاهر [[تحریف]] شده [[ادیان]] بزرگ آن [[زمان]] ـ یعنی [[یهودیت]] و [[مسیحیت]] نیز ـ نمی‌توانستند کنار بیایند<ref>المفصل، ج ۶، ص۴۵۴.</ref>. برخی از پژوهشگران معتقدند حنیفیت، دیانتی [[توحیدی]] بوده است که با اثرپذیری از ادیان یهودیت و مسیحیت بروز یافته بود<ref>المفصل، ج ۶، ص۴۵۳.</ref>.

	به باور بعضی [[مستشرقان]]، [[اسلام]] فراوان از حنفیت اثر پذیرفته است و [[پیامبر]]{{صل}} نخست می‌کوشید با آمیختن ادیان مسیحیت و یهودیت و برخی آیین‌های [[اعراب]]، [[دینی]] نو پدید آورد و ساکنان شبه جزیره را [[متحد]] سازد؛ اما هنگامی که دید ایشان درباره [[یهودیان]] [[تغییر]] یافت، اعلام داشت که در همان حال که [[موسی]]{{ع}}، پیامبر یهودیان و [[عیسی]]{{ع}} پیامبر [[مسیحیان]] است، خود وی و تعلیماتش به پیامبر و آیین کهن‌تری می‌رسند که پذیرفته مسیحیان و یهودیان هم بوده است و آن «ملة ابراهیم» است<ref>واژه‌های دخیل، ص۱۸۲ ـ ۱۸۳.</ref>: {{متن قرآن\|قُلْ إِنَّنِى هَدَىٰنِى رَبِّىٓ إِلَىٰ صِرَٰطٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ دِينًۭا قِيَمًۭا مِّلَّةَ إِبْرَٰهِيمَ حَنِيفًۭا وَمَا كَانَ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ}}<ref>«بگو: بی‌گمان پروردگارم مرا به راهی راست راهنمایی کرده است، به دینی استوار، آیین ابراهیم درست‌آیین و (او) از مشرکان نبود» سوره انعام، آیه ۱۶۱.</ref> آنان در [[تأیید]] سخن خود به این مسئله اشاره می‌کنند که یادکرد حنفیت، در آیات مدنی یا مکی متأخر بوده است؛ زمانی که پیامبر{{صل}} می‌کوشیده است [[استقلال]] خود را تثبیت کند. این در حالی است که [[دعوت]] به پیروی از ابراهیم و [[بیزاری]] از یهودیت و مسیحیت در [[آیات قرآن]]<ref>{{متن قرآن\|وَقَالُوا۟ كُونُوا۟ هُودًا أَوْ نَصَـٰرَىٰ تَهْتَدُوا۟ قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَٰهِـۧمَ حَنِيفًۭا وَمَا كَانَ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ}} «و گفتند: یهودی یا مسیحی باشید تا راه یابید؛ بگو: (خیر) بلکه ما بر آیین ابراهیم درست‌آیین هستیم و او از مشرکان نبود» سوره بقره، آیه ۱۳۵؛ {{متن قرآن\|مَا كَانَ إِبْرَٰهِيمُ يَهُودِيًّۭا وَلَا نَصْرَانِيًّۭا وَلَـٰكِن كَانَ حَنِيفًۭا مُّسْلِمًۭا وَمَا كَانَ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ}} «ابراهیم نه یهودی بود و نه مسیحی ولی درست‌آیینی فرمانبردار بود و از مشرکان نبود» سوره آل عمران، آیه ۶۷.</ref> برخاسته از قوی‌تر بودن جنبه [[توحیدی]] [[آیین]] ابراهیمی و [[تحریف دین]] [[یهود]] (به جهت [[باور]] به [[خدا]] بودن [[عزیر]]) و [[نصارا]] (به جهت خدا دانستن [[مسیح]]) بوده است<ref>سیره رسول اللّه‌، ص۷۹؛ مجمع‌البیان، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>. ناگفته نماند که دو [[دین یهودیت]] و [[مسیحیت]] در شبه جزیره بسیار [[تحریف]] و با [[عقاید]] بت‌پرستانه و [[اساطیر]] [[جاهلی]] آمیخته شده بودند؛ همچنین از آنجا که برخی عقاید آیین ابراهیمی مورد [[تأیید]] [[اسلام]] نیز بودند و [[اعراب]] با [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} آشنایی داشتند، [[قرآن]] به [[تبعیت]] از او فرا خواند<ref>التبیان، ج ۲، ص۵۳۳ - ۵۳۴.</ref> که با این [[پیروی]] در زمره حنیفان قرار گیرند. براساس نقش حالی [[حنیف]] و [[حنفاء]] در قرآن و آرای [[مفسران]] و راویان [[اخبار]] در مورد حنیفان، می‌توان دریافت که واژه حنیف، وصفی برای [[ادیان الهی]] است و به «[[دین]] خاص و ارائه شده از سوی یک [[پیامبر]]» شناسانده نشده است، بلکه [[پیروان]] هر دین آسمانی را که از [[شرک]]، [[بت‌پرستی]] و [[خرافات]] دوری گزینند، می‌توان حنیف شمرد<ref>[[محمد رضا بارانی\|بارانی، محمد رضا]]، [[حنیف - بارانی (مقاله)\|مقاله «حنیف»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص ۴۲۵ ـ ۴۲۶.</ref>.		به باور بعضی [[مستشرقان]]، [[اسلام]] فراوان از حنفیت اثر پذیرفته است و [[پیامبر]]{{صل}} نخست می‌کوشید با آمیختن ادیان مسیحیت و یهودیت و برخی آیین‌های [[اعراب]]، [[دینی]] نو پدید آورد و ساکنان شبه جزیره را [[متحد]] سازد؛ اما هنگامی که دید ایشان درباره [[یهودیان]] [[تغییر]] یافت، اعلام داشت که در همان حال که [[موسی]]{{ع}}، پیامبر یهودیان و [[عیسی]]{{ع}} پیامبر [[مسیحیان]] است، خود وی و تعلیماتش به پیامبر و آیین کهن‌تری می‌رسند که پذیرفته مسیحیان و یهودیان هم بوده است و آن «ملة ابراهیم» است<ref>واژه‌های دخیل، ص۱۸۲ ـ ۱۸۳.</ref>: {{متن قرآن\|قُلْ إِنَّنِى هَدَىٰنِى رَبِّىٓ إِلَىٰ صِرَٰطٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ دِينًۭا قِيَمًۭا مِّلَّةَ إِبْرَٰهِيمَ حَنِيفًۭا وَمَا كَانَ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ}}<ref>«بگو: بی‌گمان پروردگارم مرا به راهی راست راهنمایی کرده است، به دینی استوار، آیین ابراهیم درست‌آیین و (او) از مشرکان نبود» سوره انعام، آیه ۱۶۱.</ref> آنان در [[تأیید]] سخن خود به این مسئله اشاره می‌کنند که یادکرد حنفیت، در آیات مدنی یا مکی متأخر بوده است؛ زمانی که پیامبر{{صل}} می‌کوشیده است [[استقلال]] خود را تثبیت کند. این در حالی است که [[دعوت]] به پیروی از ابراهیم و [[بیزاری]] از یهودیت و مسیحیت در [[آیات قرآن]]<ref>{{متن قرآن\|وَقَالُوا۟ كُونُوا۟ هُودًا أَوْ نَصَـٰرَىٰ تَهْتَدُوا۟ قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَٰهِـۧمَ حَنِيفًۭا وَمَا كَانَ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ}} «و گفتند: یهودی یا مسیحی باشید تا راه یابید؛ بگو: (خیر) بلکه ما بر آیین ابراهیم درست‌آیین هستیم و او از مشرکان نبود» سوره بقره، آیه ۱۳۵؛ {{متن قرآن\|مَا كَانَ إِبْرَٰهِيمُ يَهُودِيًّۭا وَلَا نَصْرَانِيًّۭا وَلَـٰكِن كَانَ حَنِيفًۭا مُّسْلِمًۭا وَمَا كَانَ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ}} «ابراهیم نه یهودی بود و نه مسیحی ولی درست‌آیینی فرمانبردار بود و از مشرکان نبود» سوره آل عمران، آیه ۶۷.</ref> برخاسته از قوی‌تر بودن جنبه [[توحیدی]] [[آیین]] ابراهیمی و [[تحریف دین]] [[یهود]] (به جهت [[باور]] به [[خدا]] بودن [[عزیر]]) و [[نصارا]] (به جهت خدا دانستن [[مسیح]]) بوده است<ref>سیره رسول اللّه‌، ص۷۹؛ مجمع‌البیان، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>. ناگفته نماند که دو [[دین یهودیت]] و [[مسیحیت]] در شبه جزیره بسیار [[تحریف]] و با [[عقاید]] بت‌پرستانه و [[اساطیر]] [[جاهلی]] آمیخته شده بودند؛ همچنین از آنجا که برخی عقاید آیین ابراهیمی مورد [[تأیید]] [[اسلام]] نیز بودند و [[اعراب]] با [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} آشنایی داشتند، [[قرآن]] به [[تبعیت]] از او فرا خواند<ref>التبیان، ج ۲، ص۵۳۳ - ۵۳۴.</ref> که با این [[پیروی]] در زمره حنیفان قرار گیرند. براساس نقش حالی [[حنیف]] و [[حنفاء]] در قرآن و آرای [[مفسران]] و راویان [[اخبار]] در مورد حنیفان، می‌توان دریافت که واژه حنیف، وصفی برای [[ادیان الهی]] است و به «[[دین]] خاص و ارائه شده از سوی یک [[پیامبر]]» شناسانده نشده است، بلکه [[پیروان]] هر دین آسمانی را که از [[شرک]]، [[بت‌پرستی]] و [[خرافات]] دوری گزینند، می‌توان حنیف شمرد<ref>[[محمد رضا بارانی\|بارانی، محمد رضا]]، [[حنیف - بارانی (مقاله)\|مقاله «حنیف»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص ۴۲۵ ـ ۴۲۶.</ref>.

Bahmani: /* مصادیق حنیف */

2024-11-05T04:57:42Z

مصادیق حنیف

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۲۷
خط ۱۲:		خط ۱۲:

	== مصادیق حنیف ==		== مصادیق حنیف ==
	[[شناخت]] این واژه، از آنجایی اهمیت دارد که [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در [[روایات]] فراوانی [[دین]] خود را [[حنیفیت]] آسان خوانده است<ref>الکافی، ج ۵، ص۴۹۴؛ من لایحضره الفقیه، ج ۱، ص۱۲؛ مسند احمد، ج ۶، ص۱۱۶، ۲۳۳؛ المعجم الکبیر، ج ۱۱، ص۱۸۱.</ref>. با [[کاوش]] در [[منابع تفسیری]] و [[تاریخی]] می‌توان معانی و مصادیق مختلفی برای واژه حنیف و [[حنفاء]] مشاهده کرد. برخی از آنها مانند عمل کننده به سنت‌های ده‌گانه ابراهیم<ref>تفسیر قمی، ج ۱، ص۲۲۲؛ بحارالانوار، ج ۱۲، ص۷؛ ج ۷۳، ص۶۸.</ref>، نام [[صابئان]] ابراهیمی برای کسانی که در [[روم]] [[زندگی]] می‌کرده و خود را پیرو ابراهیم می‌دانسته و صحفی را به او نسبت می‌داده‌اند<ref>تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۱۴۷؛ الفهرست، ج ۱، ص۲۴؛ بلوغ الارب، ج ۲، ص۲۲۴.</ref>، صفت برای ابراهیم<ref>البدایة والنهایه، ج۱، ص۱۹۴؛ سبل‌الهدی، ج۴،ص۶۶.</ref>، نام برای [[دین ابراهیم]]<ref>جامع‌البیان، ج ۱، ص۷۸۵.</ref>، [[پایداری]] بر دین ابراهیم<ref>جامع‌البیان، ج۱، ص۷۸۷؛ مجمع‌البیان، ج۱، ص۴۰۲.</ref>، نامی برای [[پیروان]] ابراهیم که به دست عمروبن لحی به [[بت‌پرستی]] روی آوردند و تنها نام [[آیین]] ابراهیمی بر آنان ماند<ref>المیزان، ج ۱۰، ص۲۸۶؛ ج ۳، ص۲۵۳.</ref> به ابراهیم و آیین وی اشاره دارند. بعضی دیگر به پیروان عقایدی خاص، مانند [[سنت]] [[ختنه]]<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۷۸۶؛ البحر المحیط، ج ۱، ص۵۷۷ ـ ۵۷۸؛ غریب القرآن، ص۳۸۸.</ref>، استقبال به [[خانه خدا]]<ref>تفسیر ابن ابی‌حاتم، ج ۱، ص۲۴۱ ـ ۲۴۲؛ التبیان، ج ۱، ص۴۸۰.</ref>، [[حج]] خانه خدا<ref>غریب القرآن، ص۳۸۸؛ تفسیر ثعلبی، ج ۱، ص۲۸۲ ـ ۲۸۳؛ جامع‌البیان، ج ۱، ص۵۶۵، ۷۸۶.</ref>، [[غسل]] جنابت<ref>لسان العرب، ج ۹، ص۵۷؛ تاج العروس، ج ۶، ص۷۷، «حنف»؛ بحارالانوار، ج ۱۲، ص۷؛ ج ۷۳، ص۶۸.</ref>، خودداری از خوردن شراب و [[قربانی]] [[بت‌ها]]<ref>تفسیر قرطبی، ج ۴، ص۱۰۹.</ref> اشاره دارند. موارد دیگری نیز مانند گرویدن به [[اسلام]] از دیگر [[ادیان]]<ref>التبیان، ج ۱، ص۴۸۰؛ تفسیر قرطبی، ج ۱، ص۱۴۴.</ref>، [[استعداد]] [[پذیرش حق]] و [[اعتدال]] در [[دین]]<ref>التبیان، ج ۱، ص۴۸۰؛ المیزان، ج ۲۰، ص۳۳۹؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۵۸۸.</ref>، [[طهارت]] از [[معاصی]] و [[گناهان]]<ref>النهایه، ج ۱، ص۴۱۵؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۵۸۸، «حنف».</ref>، [[ایمان به پیامبران]]<ref>تفسیر ابن ابی‌حاتم، ج ۱، ص۲۴۱ ـ ۲۴۲.</ref>، [[پیروی]] و ثبوت بر [[دین الهی]]<ref>مجمع‌البیان، ج ۱، ص۴۰۲؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۲، ص۴۷.</ref>، دوری از [[شرک]] و بازگشت به [[توحید]]<ref>تفسیر مقاتل، ج ۲، ص۳۸۳؛ ج ۳، ص۵۰۵؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۲، ص۶۱۲؛ تفسیر قرطبی، ج ۴، ص۱۰۹.</ref>، [[تحریم]] دختران و مادران و خاله‌ها<ref>تفسیر صنعانی، ج ۱، ص۶۰؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۴۱۴؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۲، ص۴۷.</ref>، [[تسلیم]]<ref>التبیان، ج ۱، ص۴۷۹ ـ ۴۸۰.</ref>، [[اخلاص]]<ref>جامع‌البیان، ج ۱، ص۷۸۵ ـ ۷۸۸؛ مجمع البیان، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>، [[فطرت]]<ref>الکافی، ج ۲، ص۱۵؛ تفسیر نسفی، ج ۳، ص۲۷۱ ـ ۲۷۲؛ نورالثقلین، ج ۳، ص۴۹۶؛ ج ۴، ص۱۸۲.</ref>، دین سهله و سمحه<ref>التفسیر الکبیر، ج ۳۲، ص۴۷؛ مجمع البیان، ج ۱، ص۴۰۲.</ref> و اعتدال و [[میانه روی]]<ref>المیزان، ج ۲۰، ص۳۳۹؛ التحقیق، ج ۲، ص۲۹۴ ـ ۲۹۵، «حنف».</ref> یاد شده‌اند که بیشتر به صفاتی کلی اشاره دارند؛ یا به برداشت‌های مفهومی و نگاه کلی [[مفسران]] به واژه [[حنیف]] برمی‌گردند.		[[شناخت]] این واژه، از آنجایی اهمیت دارد که [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در [[روایات]] فراوانی [[دین]] خود را حنیفیت آسان خوانده است<ref>الکافی، ج ۵، ص۴۹۴؛ من لایحضره الفقیه، ج ۱، ص۱۲؛ مسند احمد، ج ۶، ص۱۱۶، ۲۳۳؛ المعجم الکبیر، ج ۱۱، ص۱۸۱.</ref>. با کاوش در [[منابع تفسیری]] و [[تاریخی]] می‌توان معانی و مصادیق مختلفی برای واژه حنیف و [[حنفاء]] مشاهده کرد. برخی از آنها مانند عمل کننده به سنت‌های ده‌گانه ابراهیم<ref>تفسیر قمی، ج ۱، ص۲۲۲؛ بحارالانوار، ج ۱۲، ص۷؛ ج ۷۳، ص۶۸.</ref>، نام [[صابئان]] ابراهیمی برای کسانی که در [[روم]] [[زندگی]] می‌کرده و خود را پیرو ابراهیم می‌دانسته و صحفی را به او نسبت می‌داده‌اند<ref>تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۱۴۷؛ الفهرست، ج ۱، ص۲۴؛ بلوغ الارب، ج ۲، ص۲۲۴.</ref>، صفت برای ابراهیم<ref>البدایة والنهایه، ج۱، ص۱۹۴؛ سبل‌الهدی، ج۴،ص۶۶.</ref>، نام برای [[دین ابراهیم]]<ref>جامع‌البیان، ج ۱، ص۷۸۵.</ref>، [[پایداری]] بر دین ابراهیم<ref>جامع‌البیان، ج۱، ص۷۸۷؛ مجمع‌البیان، ج۱، ص۴۰۲.</ref>، نامی برای [[پیروان]] ابراهیم که به دست عمروبن لحی به [[بت‌پرستی]] روی آوردند و تنها نام [[آیین]] ابراهیمی بر آنان ماند<ref>المیزان، ج ۱۰، ص۲۸۶؛ ج ۳، ص۲۵۳.</ref> به ابراهیم و آیین وی اشاره دارند. بعضی دیگر به پیروان عقایدی خاص، مانند [[سنت]] [[ختنه]]<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۷۸۶؛ البحر المحیط، ج ۱، ص۵۷۷ ـ ۵۷۸؛ غریب القرآن، ص۳۸۸.</ref>، استقبال به [[خانه خدا]]<ref>تفسیر ابن ابی‌حاتم، ج ۱، ص۲۴۱ ـ ۲۴۲؛ التبیان، ج ۱، ص۴۸۰.</ref>، [[حج]] خانه خدا<ref>غریب القرآن، ص۳۸۸؛ تفسیر ثعلبی، ج ۱، ص۲۸۲ ـ ۲۸۳؛ جامع‌البیان، ج ۱، ص۵۶۵، ۷۸۶.</ref>، [[غسل]] جنابت<ref>لسان العرب، ج ۹، ص۵۷؛ تاج العروس، ج ۶، ص۷۷، «حنف»؛ بحارالانوار، ج ۱۲، ص۷؛ ج ۷۳، ص۶۸.</ref>، خودداری از خوردن شراب و [[قربانی]] [[بت‌ها]]<ref>تفسیر قرطبی، ج ۴، ص۱۰۹.</ref> اشاره دارند. موارد دیگری نیز مانند گرویدن به [[اسلام]] از دیگر [[ادیان]]<ref>التبیان، ج ۱، ص۴۸۰؛ تفسیر قرطبی، ج ۱، ص۱۴۴.</ref>، [[استعداد]] پذیرش حق و [[اعتدال]] در [[دین]]<ref>التبیان، ج ۱، ص۴۸۰؛ المیزان، ج ۲۰، ص۳۳۹؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۵۸۸.</ref>، [[طهارت]] از [[معاصی]] و [[گناهان]]<ref>النهایه، ج ۱، ص۴۱۵؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۵۸۸، «حنف».</ref>، [[ایمان به پیامبران]]<ref>تفسیر ابن ابی‌حاتم، ج ۱، ص۲۴۱ ـ ۲۴۲.</ref>، [[پیروی]] و ثبوت بر [[دین الهی]]<ref>مجمع‌البیان، ج ۱، ص۴۰۲؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۲، ص۴۷.</ref>، دوری از [[شرک]] و بازگشت به [[توحید]]<ref>تفسیر مقاتل، ج ۲، ص۳۸۳؛ ج ۳، ص۵۰۵؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۲، ص۶۱۲؛ تفسیر قرطبی، ج ۴، ص۱۰۹.</ref>، [[تحریم]] دختران و مادران و خاله‌ها<ref>تفسیر صنعانی، ج ۱، ص۶۰؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۴۱۴؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۲، ص۴۷.</ref>، [[تسلیم]]<ref>التبیان، ج ۱، ص۴۷۹ ـ ۴۸۰.</ref>، [[اخلاص]]<ref>جامع‌البیان، ج ۱، ص۷۸۵ ـ ۷۸۸؛ مجمع البیان، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>، [[فطرت]]<ref>الکافی، ج ۲، ص۱۵؛ تفسیر نسفی، ج ۳، ص۲۷۱ ـ ۲۷۲؛ نورالثقلین، ج ۳، ص۴۹۶؛ ج ۴، ص۱۸۲.</ref>، دین سهله و سمحه<ref>التفسیر الکبیر، ج ۳۲، ص۴۷؛ مجمع البیان، ج ۱، ص۴۰۲.</ref> و اعتدال و [[میانه روی]]<ref>المیزان، ج ۲۰، ص۳۳۹؛ التحقیق، ج ۲، ص۲۹۴ ـ ۲۹۵، «حنف».</ref> یاد شده‌اند که بیشتر به صفاتی کلی اشاره دارند؛ یا به برداشت‌های مفهومی و نگاه کلی [[مفسران]] به واژه [[حنیف]] برمی‌گردند.

	گفتنی است مفسران و راویان [[اخبار]]، مجموعه‌ای از این موارد را در تعریف واژه حنیف یا تعیین مصداق حنفا ذکر می‌کنند؛ همچنین حنیف در آثار [[اسلامی]] مصادیق دیگری داشته است؛ مانند اسم برای اشخاص، به ویژه برخی [[زنان]] (حنفاء بنت ابی جهل بن هشام یا بنت حارث)<ref>الطبقات، ج ۸، ص۲۶۲؛ تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۲۲۲.</ref>، صفت برای «سبعة [[املاک]]»<ref>تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۱۴۷؛ التنبیه والاشراف، ص۴، ۱۰۶.</ref>، نام برای ~~«[[ماء]] [[~~بنی ~~معاویه]]»~~<ref>معجم‌البلدان، ج ۲، ص۳۱۱؛ لسان العرب، ج ۹، ص۵۸، «حنف».</ref> و اسم برای ~~«[[فرس~~ حجر بن معاویه]] و [[حذیفة بن بدر]]»<ref>لسان العرب، ج ۹، ص۵۸.</ref>؛ لیکن موارد یاد شده از بحث این مقاله بیرون‌اند<ref>[[محمد رضا بارانی\|بارانی، محمد رضا]]، [[حنیف - بارانی (مقاله)\|مقاله «حنیف»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص ۴۲۳ ـ ۴۲۵</ref>.		گفتنی است مفسران و راویان [[اخبار]]، مجموعه‌ای از این موارد را در تعریف واژه حنیف یا تعیین مصداق حنفا ذکر می‌کنند؛ همچنین حنیف در آثار [[اسلامی]] مصادیق دیگری داشته است؛ مانند اسم برای اشخاص، به ویژه برخی [[زنان]] (حنفاء بنت ابی جهل بن هشام یا بنت حارث)<ref>الطبقات، ج ۸، ص۲۶۲؛ تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۲۲۲.</ref>، صفت برای «سبعة [[املاک]]»<ref>تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۱۴۷؛ التنبیه والاشراف، ص۴، ۱۰۶.</ref>، نام برای «ماء بنی معاویه»<ref>معجم‌البلدان، ج ۲، ص۳۱۱؛ لسان العرب، ج ۹، ص۵۸، «حنف».</ref> و اسم برای «فرس حجر بن معاویه و [[حذیفة بن بدر]]»<ref>لسان العرب، ج ۹، ص۵۸.</ref>؛ لیکن موارد یاد شده از بحث این مقاله بیرون‌اند<ref>[[محمد رضا بارانی\|بارانی، محمد رضا]]، [[حنیف - بارانی (مقاله)\|مقاله «حنیف»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص ۴۲۳ ـ ۴۲۵</ref>.

	== حنفا هنگام ظهور اسلام ==		== حنفا هنگام ظهور اسلام ==

Bahmani: /* حنیف در قرآن */

2024-11-05T04:56:46Z

حنیف در قرآن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۲۶
خط ۷:		خط ۷:

	== حنیف در قرآن ==		== حنیف در قرآن ==
	[[خداوند]] حنفیت را [[ستایش]] کرده<ref>{{متن قرآن\|وَمَنْ أَحْسَنُ دِينًا مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ وَاتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا}} «و بهدین‌تر از آن کس که روی (دل) خویش به (سوی) خداوند نهد در حالی که نکوکار باشد و از آیین ابراهیم درست‌آیین پیروی کند، کیست؟ و خداوند، ابراهیم را دوست (خود) گرفت» سوره نساء، آیه ۱۲۵.</ref> و به [[حضرت ابراهیم]] نسبت داده<ref>{{متن قرآن\|مَا كَانَ إِبْرَاهِيمُ يَهُودِيًّا وَلَا نَصْرَانِيًّا وَلَكِنْ كَانَ حَنِيفًا مُسْلِمًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ}} «ابراهیم نه یهودی بود و نه مسیحی ولی درست‌آیینی فرمانبردار بود و از مشرکان نبود» سوره آل عمران، آیه ۶۷.</ref> و به [[پیروی]] از آن امر کرده است<ref>{{متن قرآن\|قُلْ صَدَقَ اللَّهُ فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ}} «بگو خداوند راست فرموده است؛ بنابراین از آیین ابراهیم درست‌آیین پیروی کنید و او از مشرکان نبود» سوره آل عمران، آیه ۹۵.</ref>. واژه «حنیف» ۱۰ بار و کلمه «[[حنفاء]]» دو مرتبه در [[قرآن]] به کار رفته‌اند و در تمام آنها به [[یکتاپرستی]] ترغیب و از [[شرک]] [[نهی]] شده است. در برخی نیز به تفاوت [[حنیفیت]] با [[یهودیت]] و [[مسیحیت]] تصریح شده است: {{متن قرآن\|وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ}}<ref>«و گفتند: یهودی یا مسیحی باشید تا راه یابید؛ بگو: (خیر) بلکه ما بر آیین ابراهیم درست‌آیین هستیم و او از مشرکان نبود» سوره بقره، آیه ۱۳۵.</ref>. در ۸ [[آیه]] درباره [[مذهب]] ابراهیم (ملة ابراهیم) و در یک آیه آمده است که [[اهل کتاب]] هم به حنفیت امر شده بودند: {{متن قرآن\|وَمَا تَفَرَّقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَةُ * وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ}}<ref>«و اهل کتاب پراکنده نشدند مگر از آن پس که برای آنان آن برهان فرا رسید * و فرمانی نیافته بودند جز این که خدا را در حالی که دین خویش را برای او ناب داشته‌اند، با درستی آیین، بپرستند و نماز بر پا دارند و زکات بپردازند و این است آیین پایدار (و استوار)» سوره بینه، آیه ۴-۵.</ref>.		[[خداوند]] حنفیت را [[ستایش]] کرده<ref>{{متن قرآن\|وَمَنْ أَحْسَنُ دِينًا مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ وَاتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا}} «و بهدین‌تر از آن کس که روی (دل) خویش به (سوی) خداوند نهد در حالی که نکوکار باشد و از آیین ابراهیم درست‌آیین پیروی کند، کیست؟ و خداوند، ابراهیم را دوست (خود) گرفت» سوره نساء، آیه ۱۲۵.</ref> و به [[حضرت ابراهیم]] نسبت داده<ref>{{متن قرآن\|مَا كَانَ إِبْرَاهِيمُ يَهُودِيًّا وَلَا نَصْرَانِيًّا وَلَكِنْ كَانَ حَنِيفًا مُسْلِمًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ}} «ابراهیم نه یهودی بود و نه مسیحی ولی درست‌آیینی فرمانبردار بود و از مشرکان نبود» سوره آل عمران، آیه ۶۷.</ref> و به [[پیروی]] از آن امر کرده است<ref>{{متن قرآن\|قُلْ صَدَقَ اللَّهُ فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ}} «بگو خداوند راست فرموده است؛ بنابراین از آیین ابراهیم درست‌آیین پیروی کنید و او از مشرکان نبود» سوره آل عمران، آیه ۹۵.</ref>. واژه «حنیف» ۱۰ بار و کلمه «[[حنفاء]]» دو مرتبه در [[قرآن]] به کار رفته‌اند و در تمام آنها به [[یکتاپرستی]] ترغیب و از [[شرک]] [[نهی]] شده است. در برخی نیز به تفاوت حنیفیت با [[یهودیت]] و [[مسیحیت]] تصریح شده است: {{متن قرآن\|وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ}}<ref>«و گفتند: یهودی یا مسیحی باشید تا راه یابید؛ بگو: (خیر) بلکه ما بر آیین ابراهیم درست‌آیین هستیم و او از مشرکان نبود» سوره بقره، آیه ۱۳۵.</ref>. در ۸ [[آیه]] درباره [[مذهب]] ابراهیم (ملة ابراهیم) و در یک آیه آمده است که [[اهل کتاب]] هم به حنفیت امر شده بودند: {{متن قرآن\|وَمَا تَفَرَّقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَةُ * وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ}}<ref>«و اهل کتاب پراکنده نشدند مگر از آن پس که برای آنان آن برهان فرا رسید * و فرمانی نیافته بودند جز این که خدا را در حالی که دین خویش را برای او ناب داشته‌اند، با درستی آیین، بپرستند و نماز بر پا دارند و زکات بپردازند و این است آیین پایدار (و استوار)» سوره بینه، آیه ۴-۵.</ref>.

	واژه‌های [[حنیف]] و [[حنفاء]] در همه موارد کاربرد قرآنی‌شان از دید نحوی، نقش حالی داشته و به معنای «رویگردان از همه [[ادیان]] به [[دین حق]]» هستند<ref>الکشاف، ج ۴، ص۷۸۲؛ ج ۱، ص۱۹۴؛ نک: اعراب القرآن، ج ۱۵، ص۳۷۸؛ ج ۱، ص۲۷۵.</ref>. بر این اساس، شاید بتوان گفت [[آیات قرآنی]] بر اختصاص حنفیّت به ابراهیم دلالتی نداشته، بلکه می‌فهمانند که ابراهیم نیز حنیف بوده و با [[پیروی]] از او در زمره حنیفان قرار گیرید. برخی کوشیده‌اند با اشاره به کاربرد واژه «ملة» برای [[آیین]] ابراهیم و بیان تفاوت آن با [[دین]] و [[شریعت]]، به این [[حقیقت]] دست یابند که ابراهیم{{ع}} واضع دین خاصی نیست و «ملة ابراهیم» آیین [[یکتاپرستی]] است<ref>صحیفه مبین، ش ۲۳، «دین حنیف از دیدگاه قرآن».</ref>. برخی عرب‌های پیش از [[اسلام]]، نه به [[بت‌پرستی]] گرایش داشتند و نه از [[دین یهود]] و [[مسیح]] پیروی می‌کردند، بلکه [[خدای یگانه]] را می‌پرستیدند و دارای [[آداب]] و [[اندیشه]] ویژه‌ای بودند<ref>التبیان، ج ۷، ص۳۱۲؛ روح‌المعانی، ج ۱، ص۶۲۰؛ بلوغ الارب، ج ۲، ص۱۹۴ ـ ۱۹۶.</ref>؛ همچنین به [[پیروی]] از [[حضرت ابراهیم]] [[شهرت]] داشتند<ref>غریب القرآن، ص۳۸۸؛ النهایه، ج ۱، ص۴۵۱، «حنف».</ref>. این گروه را حنفا می‌نامیدند و در [[قرآن]] نیز از آنان به این نام یاد شده است و با آنکه به همین سبب، مورد توجه [[مفسران]] و راویان [[اخبار]] قرار گرفته‌اند، یاد کرد آنان در آثار [[اسلامی]] بسیار متفاوت و پیچیده است و در تألیفات غیر اسلامی از آنان یاد نشده و این امر، واژه [[حنیف]] را از کلمات مبهمی ساخته است که دستیابی به معنای دقیق و واقعی آن بسیار دشوار می‌نماید<ref>خدا و انسان در قرآن، ص۱۴۱؛ واژه‌های دخیل، ص۱۸۲.</ref>.<ref>[[محمد رضا بارانی\|بارانی، محمد رضا]]، [[حنیف - بارانی (مقاله)\|مقاله «حنیف»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص ۴۲۲ ـ ۴۲۳</ref>		واژه‌های [[حنیف]] و [[حنفاء]] در همه موارد کاربرد قرآنی‌شان از دید نحوی، نقش حالی داشته و به معنای «رویگردان از همه [[ادیان]] به [[دین حق]]» هستند<ref>الکشاف، ج ۴، ص۷۸۲؛ ج ۱، ص۱۹۴؛ نک: اعراب القرآن، ج ۱۵، ص۳۷۸؛ ج ۱، ص۲۷۵.</ref>. بر این اساس، شاید بتوان گفت [[آیات قرآنی]] بر اختصاص حنفیّت به ابراهیم دلالتی نداشته، بلکه می‌فهمانند که ابراهیم نیز حنیف بوده و با [[پیروی]] از او در زمره حنیفان قرار گیرید. برخی کوشیده‌اند با اشاره به کاربرد واژه «ملة» برای [[آیین]] ابراهیم و بیان تفاوت آن با [[دین]] و [[شریعت]]، به این [[حقیقت]] دست یابند که ابراهیم{{ع}} واضع دین خاصی نیست و «ملة ابراهیم» آیین [[یکتاپرستی]] است<ref>صحیفه مبین، ش ۲۳، «دین حنیف از دیدگاه قرآن».</ref>. برخی عرب‌های پیش از [[اسلام]]، نه به [[بت‌پرستی]] گرایش داشتند و نه از [[دین یهود]] و [[مسیح]] پیروی می‌کردند، بلکه [[خدای یگانه]] را می‌پرستیدند و دارای [[آداب]] و [[اندیشه]] ویژه‌ای بودند<ref>التبیان، ج ۷، ص۳۱۲؛ روح‌المعانی، ج ۱، ص۶۲۰؛ بلوغ الارب، ج ۲، ص۱۹۴ ـ ۱۹۶.</ref>؛ همچنین به [[پیروی]] از [[حضرت ابراهیم]] [[شهرت]] داشتند<ref>غریب القرآن، ص۳۸۸؛ النهایه، ج ۱، ص۴۵۱، «حنف».</ref>. این گروه را حنفا می‌نامیدند و در [[قرآن]] نیز از آنان به این نام یاد شده است و با آنکه به همین سبب، مورد توجه [[مفسران]] و راویان [[اخبار]] قرار گرفته‌اند، یاد کرد آنان در آثار [[اسلامی]] بسیار متفاوت و پیچیده است و در تألیفات غیر اسلامی از آنان یاد نشده و این امر، واژه [[حنیف]] را از کلمات مبهمی ساخته است که دستیابی به معنای دقیق و واقعی آن بسیار دشوار می‌نماید<ref>خدا و انسان در قرآن، ص۱۴۱؛ واژه‌های دخیل، ص۱۸۲.</ref>.<ref>[[محمد رضا بارانی\|بارانی، محمد رضا]]، [[حنیف - بارانی (مقاله)\|مقاله «حنیف»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص ۴۲۲ ـ ۴۲۳</ref>

Bahmani: /* معناشناسی */

2024-11-05T04:56:27Z

معناشناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۲۶
خط ۴:		خط ۴:
	در بیان معنای لغوی حنیف، از موارد مختلفی مانند [[کژی]] و [[انحراف]] در پا یا [[تمایل]] و انحراف از [[گمراهی]] به [[استقامت]] سخن گفته و [[حنیف]]، گرونده به [[حق]] دانسته شده است<ref>العین، ج ۳، ص۲۴۸؛ مفردات، ص۱۳۳؛ لسان العرب، ج ۹، ص۵۷، «حنف».</ref>. [[مفسران شیعه]] و [[اهل سنت]] معتقدند معنای استقامت و میل در واژه حنیف نهفته است<ref>تفسیر مقاتل، ج ۳، ص۵۰۵؛ التبیان، ج ۱، ص۴۷۹ ـ ۴۸۰؛ مجمع البیان، ج ۱، ص۴۰۲.</ref>.		در بیان معنای لغوی حنیف، از موارد مختلفی مانند [[کژی]] و [[انحراف]] در پا یا [[تمایل]] و انحراف از [[گمراهی]] به [[استقامت]] سخن گفته و [[حنیف]]، گرونده به [[حق]] دانسته شده است<ref>العین، ج ۳، ص۲۴۸؛ مفردات، ص۱۳۳؛ لسان العرب، ج ۹، ص۵۷، «حنف».</ref>. [[مفسران شیعه]] و [[اهل سنت]] معتقدند معنای استقامت و میل در واژه حنیف نهفته است<ref>تفسیر مقاتل، ج ۳، ص۵۰۵؛ التبیان، ج ۱، ص۴۷۹ ـ ۴۸۰؛ مجمع البیان، ج ۱، ص۴۰۲.</ref>.

	درباره ریشه واژه حنیف، آرای متفاوتی هست: بسیاری از نویسندگان [[مسلمان]] مانند [[ابن هشام]]، آن را از ریشه «ح ـ ن ـ ف» و عربی می‌دانند. وی تحنث و تحنف را هم معنا و به معنای حنیف شدن و از [[حنفاء]] قرار گرفتن دانسته است که حرف «ث» گاه در عربی به «ف» تبدیل می‌شود<ref>السیرة النبویه، ج ۱، ص۲۳۵.</ref>. [[مسعودی]] و ابن عبری آن را سریانی از ریشه «حنیفو» می‌دانند که به شخصی به نام [[صابی بن متوشلخ بن ادریس]] یا صابی بن ماری می‌رسند که در [[زمان]] [[ابراهیم خلیل]]{{ع}} می‌زیسته‌اند<ref>التنبیه و الاشراف، ص۷۹ ـ ۸۰؛ المفصل، ج ۶، ص۴۵۴.</ref>. برخی از پژوهشگران معاصر معتقدند واژه حنیف در اشعار عربی سال‌های آغازین [[اسلام]] بسیار به کار می‌رفته که در بیشتر آنها به معنای «مسلمان» بوده است. در موارد انگشت شماری از اشعار عربی پیش از اسلام نیز به کار رفته که به معنای «[[مشرک]]» بوده است<ref>واژه‌های دخیل، ص۱۸۴.</ref>. دیگر پژوهشگران مانند دویچ و هرشفلد [[معتقد]] شده‌اند که این واژه از ریشه‌ای عبری و به معنای [[کفرآمیز]] و [[ناپاک]] گرفته شده است. نولدکه آن را سریانی می‌داند و مونتگمری وات هم سریانی بودن این کلمه را احتمال می‌دهد. به دیده برخیدیگر، کلمه حنیف در آرامی ([[کنعانی]]) معنای [[منافق]] و [[کافر]] داشته و [[مسیحیان]] نیز آن را به همین معنا به کار می‌بردند. با این حال، از آنجا که واژه [[حنیف]] در میان [[عرب]] جنوب، به معنای ملحد، [[منافق]] و [[کافر]] بوده است و [[مسعودی]] و ابن عبری نیز آن را به معنای [[صابئی]] گرفته‌اند و [[اهل مکه]] نیز به [[پیامبر]]{{صل}} و پیروانش صابئی می‌گفتند، این کلمه باید به معنای «خارج شده از [[آیین]] [[بت پرستی]]» باشد. پیامبر{{صل}} نیز نخست پشت کنندگان به [[بت‌پرستی]] را حنیف می‌خواند و به تدریج معنای نکوهشی آن به [[مدح]] بدل شد<ref>المفصل، ج ۶، ص۴۵۴.</ref>. بر این اساس، به نظر می‌رسد این واژه در [[سیر]] تحول [[تاریخ]] خودش نخست به معنای کافر و رویگردان از آیین پدری و اندکی پیش از ظهور اسلام به معنای یکتاپرست و پس از ظهور اسلام به معنای [[مسلمان]] بوده باشد<ref>[[محمد رضا بارانی\|بارانی، محمد رضا]]، [[حنیف - بارانی (مقاله)\|مقاله «حنیف»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص ۴۲۱ ـ ۴۲۲.</ref>.		درباره ریشه واژه حنیف، آرای متفاوتی هست: بسیاری از نویسندگان [[مسلمان]] مانند [[ابن هشام]]، آن را از ریشه «ح ـ ن ـ ف» و عربی می‌دانند. وی تحنث و تحنف را هم معنا و به معنای حنیف شدن و از [[حنفاء]] قرار گرفتن دانسته است که حرف «ث» گاه در عربی به «ف» تبدیل می‌شود<ref>السیرة النبویه، ج ۱، ص۲۳۵.</ref>. [[مسعودی]] و ابن عبری آن را سریانی از ریشه «حنیفو» می‌دانند که به شخصی به نام صابی بن متوشلخ بن ادریس یا صابی بن ماری می‌رسند که در [[زمان]] [[ابراهیم خلیل]]{{ع}} می‌زیسته‌اند<ref>التنبیه و الاشراف، ص۷۹ ـ ۸۰؛ المفصل، ج ۶، ص۴۵۴.</ref>. برخی از پژوهشگران معاصر معتقدند واژه حنیف در اشعار عربی سال‌های آغازین [[اسلام]] بسیار به کار می‌رفته که در بیشتر آنها به معنای «مسلمان» بوده است. در موارد انگشت شماری از اشعار عربی پیش از اسلام نیز به کار رفته که به معنای «[[مشرک]]» بوده است<ref>واژه‌های دخیل، ص۱۸۴.</ref>. دیگر پژوهشگران مانند دویچ و هرشفلد [[معتقد]] شده‌اند که این واژه از ریشه‌ای عبری و به معنای [[کفرآمیز]] و [[ناپاک]] گرفته شده است. نولدکه آن را سریانی می‌داند و مونتگمری وات هم سریانی بودن این کلمه را احتمال می‌دهد. به دیده برخیدیگر، کلمه حنیف در آرامی (کنعانی) معنای [[منافق]] و [[کافر]] داشته و [[مسیحیان]] نیز آن را به همین معنا به کار می‌بردند. با این حال، از آنجا که واژه [[حنیف]] در میان [[عرب]] جنوب، به معنای ملحد، [[منافق]] و [[کافر]] بوده است و [[مسعودی]] و ابن عبری نیز آن را به معنای [[صابئی]] گرفته‌اند و [[اهل مکه]] نیز به [[پیامبر]]{{صل}} و پیروانش صابئی می‌گفتند، این کلمه باید به معنای «خارج شده از [[آیین]] [[بت پرستی]]» باشد. پیامبر{{صل}} نیز نخست پشت کنندگان به [[بت‌پرستی]] را حنیف می‌خواند و به تدریج معنای نکوهشی آن به [[مدح]] بدل شد<ref>المفصل، ج ۶، ص۴۵۴.</ref>. بر این اساس، به نظر می‌رسد این واژه در [[سیر]] تحول [[تاریخ]] خودش نخست به معنای کافر و رویگردان از آیین پدری و اندکی پیش از ظهور اسلام به معنای یکتاپرست و پس از ظهور اسلام به معنای [[مسلمان]] بوده باشد<ref>[[محمد رضا بارانی\|بارانی، محمد رضا]]، [[حنیف - بارانی (مقاله)\|مقاله «حنیف»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص ۴۲۱ ـ ۴۲۲.</ref>.

	== حنیف در قرآن ==		== حنیف در قرآن ==

Bahmani در ‏۵ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۴:۵۵

2024-11-05T04:55:57Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۵ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۴:۳۹

2024-11-05T04:39:02Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۰۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = حنیف\| عنوان مدخل = حنیف\| مداخل مرتبط = [[حنیف در قرآن]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = حنیف\| عنوان مدخل = حنیف\| مداخل مرتبط = [[حنیف در قرآن]]\| پرسش مرتبط = }}

	~~== معانی [[حنیف]] در [[قرآن]]==~~
	حنیف در [[قرآن مجید]] در معنی [[دین]] [[پاک]] [[فطری]] استعمال شده است (سورۀ دوم آیه ۲۹): {{متن قرآن\|فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا}}<ref>«بنابراین با درستی آیین روی (دل) را برای این دین راست بدار! بر همان سرشتی که خداوند مردم را بر آن آفریده است؛ هیچ دگرگونی در آفرینش خداوند راه ندارد؛ این است دین استوار اما بیشتر مردم نمی‌دانند» سوره روم، آیه ۳۰.</ref> و در [[سوره حج]] آیه ۳۲ [[حنفاء]] در مقابل [[مشرکین]] قرار گرفته. به موجب آیه ۷۹ از [[سوره انعام]] [[حضرت ابراهیم]] گفته است که من روی خود را به جانب آن کسی که [[آسمان]] و [[زمین]] را ایجاد کرده متوجه ساخته‌ام در حالی که حنیف هستم و در زمره [[مشرکان]] نیستم.

	بنابر آیه ۶۰ از [[سوره آل عمران]] ابراهیم [[یهودی]] و [[نصرانی]] نبوده بلکه حنیف مسلم بوده است و از جمله مشرکان، به شمار نمی‌رفته است.

	به موجب آیه ۱۲۹ از [[سوره بقره]] [[پیغمبر]] [[مأمور]] است که در برابر [[یهود]] و [[نصاری]] به [[مردم]] بگوید که دارای [[ملت]] ابراهیم باشند که ابراهیم حنیف بوده و [[مشرک]] نبوده است. در سوره انعام آیه ۱۶۲ {{متن قرآن\|مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا}}<ref>«و گفتند: یهودی یا مسیحی باشید تا راه یابید؛ بگو: (خیر) بلکه ما بر آیین ابراهیم درست‌آیین هستیم و او از مشرکان نبود» سوره بقره، آیه ۱۳۵.</ref> بعد از عبارت {{متن قرآن\|دِينًا قِيَمًا}}<ref>«بگو: بی‌گمان پروردگارم مرا به راهی راست راهنمایی کرده است، به دینی استوار، آیین ابراهیم درست‌آیین و (او) از مشرکان نبود» سوره انعام، آیه ۱۶۱.</ref> ذکر شده و مفاد آیه ۴ از [[سوره]] بینه این است که جز به [[عبادت]] [[خدای یگانه]] مأمور نشده‌اند. باید خدای را [[پرستش]] کنند و دین خود را برای او [[خالص]] سازند در حالی که حنفاء باشند و [[نماز]] بخوانند و [[زکوة]] بدهند که آن [[دین قیم]] است<ref>[[محمد خزائلی\|خزائلی، محمد]]، [[اعلام قرآن (کتاب)\|اعلام قرآن]]، ص ۲۹۳-۲۹۴.</ref>.

	== حنیف در نظر لغت شناسان [[عرب]]==		== حنیف در نظر لغت شناسان [[عرب]]==
	'''حنف:''' به معنی [[کجی]] پاست و کسی که پایش کج باشد یا بر پشت پا راه رود او را [[احنف]] می‌گویند و «[[رجل]]» (پا) را که در [[عربی]] مؤنث است به وصف [[حنفاء]] موصوف می‌کنند. مانی را به وصف احنف الرجال وصف کرده‌اند زیرا پای او کج بوده است.		'''حنف:''' به معنی [[کجی]] پاست و کسی که پایش کج باشد یا بر پشت پا راه رود او را احنف می‌گویند و «[[رجل]]» (پا) را که در عربی مؤنث است به وصف [[حنفاء]] موصوف می‌کنند. مانی را به وصف احنف الرجال وصف کرده‌اند زیرا پای او کج بوده است.

	یکی از مستشرقین پنداشته که اتصاف مانی به «حنف الرجال» به واسطه آن بوده که پرهیزگار‌ترین [[مردم]] به شمار آمده است. به هر حال این صفت هانی ناشی از هر خصوصیتی باشد مورد دقت است.		یکی از مستشرقین پنداشته که اتصاف مانی به «حنف الرجال» به واسطه آن بوده که پرهیزگار‌ترین [[مردم]] به شمار آمده است. به هر حال این صفت هانی ناشی از هر خصوصیتی باشد مورد دقت است. همچنین حنفاء نام درختی و نام کمانی است و سنگ پشت هم حنفاء نامیده می‌شود.
	همچنین حنفاء نام درختی و نام کمانی است و سنگ پشت هم حنفاء نامیده می‌شود.

	«[[احنف بن قیس]]» را بدان جهت احنف می‌گویند که پایش کج بوده است و نام اصلی وی [[صخر]] است.		«[[احنف بن قیس]]» را بدان جهت احنف می‌گویند که پایش کج بوده است و نام اصلی وی [[صخر]] است.

	«[[ابن عرفه]]» گفته است که حنف به معنی [[استقامت]] است و پا کج را از باب تفال به خیر، احنف نامیده‌اند.		«[[ابن عرفه]]» گفته است که حنف به معنی [[استقامت]] است و پا کج را از باب تفال به خیر، احنف نامیده‌اند. [[ابوعمرو]] گوید [[حنیف]] کسی است که از بدی به [[نیکی]] یا از نیکی به بدی میل کند. و [[ابوعبیده]] گوید: کسانی که پیش از [[جاهلیت]] بر [[ملت]] ابراهیم بوده حنیف نامیده می‌شده و در برابر [[بت پرستان]] خود را حنفاء و [[معتقد]] به ملت ابراهیم می‌پنداشته‌اند چنان که «جران العود» در [[شعر]] خود، از [[عابد]] متحنف یاد کرده است. «فراء» گفته: حنیف کسی بوده است که ختان می‌کرده و [[حج]] به جا می‌آورده و دیگری [[غسل]] جنابت را هم از [[آداب]] تحنف به شمار آورده است.

	[[ابوعمرو]] گوید [[حنیف]] کسی است که از [[بدی]] به [[نیکی]] یا از نیکی به بدی میل کند. و [[ابوعبیده]] گوید: کسانی که پیش از [[جاهلیت]] بر [[ملت]] ابراهیم بوده حنیف نامیده می‌شده و در برابر [[بت پرستان]] خود را حنفاء و [[معتقد]] به ملت ابراهیم می‌پنداشته‌اند چنان که «جران العود» در [[شعر]] خود، از [[عابد]] متحنف یاد کرده است.
	«فراء» گفته: حنیف کسی بوده است که ختان می‌کرده و [[حج]] به جا می‌آورده و دیگری [[غسل]] جنابت را هم از [[آداب]] تحنف به شمار آورده است.

	«[[امیة بن ابی الصلت]]» گفته هر [[دینی]] در [[روز قیامت]] نزد [[خدا]] غیر از [[دین]] [[حنیفه]] [[باطل]] و [[دروغ]] است.		«[[امیة بن ابی الصلت]]» گفته هر [[دینی]] در [[روز قیامت]] نزد [[خدا]] غیر از [[دین]] حنیفه [[باطل]] و [[دروغ]] است. در [[حدیث]] آمده است که [[پیغمبر]] فرمود {{متن حدیث\|بُعِثْتُ بِالْحَنِيفِيَّةِ السَّمْحَةُ السَّهْلَةُ}} و باز در حدیث آمده {{متن حدیث\|أَحَبُّ الدِّينِ إِلَى الله الْحَنِيفِيَّةُ السَّمْحَةُ}} در دو حدیث مذکور مراد از [[دین حنیف]] [[دین مقدس اسلام]] است.
	در [[حدیث]] آمده است که [[پیغمبر]] فرمود {{متن حدیث\|بُعِثْتُ بِالْحَنِيفِيَّةِ السَّمْحَةُ السَّهْلَةُ}} و باز در حدیث آمده {{متن حدیث\|أَحَبُّ الدِّينِ إِلَى الله الْحَنِيفِيَّةُ السَّمْحَةُ}} در دو حدیث مذکور مراد از [[دین حنیف]] [[دین مقدس اسلام]] است.

	بنوحنیفة [[قبیله]] [[مسیلمه]] [[کذاب]] بوده‌اند. و بعضی گفته‌اند [[بنی حنیفه]] طایفه‌ای از قبیلة [[ربیعه]] است. [[مسعودی]] گفته است حنیف لغتی است [[سریانی]] و بر [[صابئین]] اطلاق می‌شده و [[کیش]] بت پرستان قدیم پیش از آنکه در آن تغییرات و تصنعات راه یابد [[حنیف]] نامیده شده است.		بنوحنیفة [[قبیله]] [[مسیلمه]] [[کذاب]] بوده‌اند. و بعضی گفته‌اند [[بنی حنیفه]] طایفه‌ای از قبیلة [[ربیعه]] است. [[مسعودی]] گفته است حنیف لغتی است [[سریانی]] و بر [[صابئین]] اطلاق می‌شده و [[کیش]] بت پرستان قدیم پیش از آنکه در آن تغییرات و تصنعات راه یابد [[حنیف]] نامیده شده است. [[مسعودی]] [[معتقد]] است که [[ایرانیان]] و [[رومیان]] قدیم حنیف بوده‌اند. [[شهرستانی]] گوید: [[حنفاء]] معتقد به وجود واسطه‌ای بوده‌اند از جنس [[بشر]] که از [[روحانیت]]، [[فیض]] گیرد و به افراد بشر برساند بنا به گفته وی [[حضرت ابراهیم]] صاحب [[ملت]] حنیف است که در مقابل ستاره پرستان و [[بت پرستان]] قولا وعملا [[قیام]] کرده است. شهرستانی می‌گوید: همه [[انبیاء]] پس از حضرت ابراهیم آئین حنیف داشته‌اند و آئین حنفیت به وسیله [[حضرت محمد]] کامل گردیده و [[آیه]] {{متن قرآن\|قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ}}<ref>«بگو: جز این نیست که من هم بشری چون شمایم (جز اینکه) به من وحی می‌شود» سوره کهف، آیه ۱۱۰.</ref> و [[آیات]] دیگر اشاره به [[دین حنیف]] دارد. یعقوبی گفته است: [[فلسطینیان]] که با داوود و شائول [[جنگ]] کرده‌اند از حنفاء بوده‌اند.
	[[مسعودی]] [[معتقد]] است که [[ایرانیان]] و [[رومیان]] قدیم حنیف بوده‌اند. [[شهرستانی]] گوید: [[حنفاء]] معتقد به وجود واسطه‌ای بوده‌اند از جنس [[بشر]] که از [[روحانیت]]، [[فیض]] گیرد و به افراد بشر برساند بنا به گفته وی [[حضرت ابراهیم]] صاحب [[ملت]] حنیف است که در مقابل [[ستاره پرستان]] و [[بت پرستان]] قولا وعملا [[قیام]] کرده است. شهرستانی می‌گوید: همه [[انبیاء]] پس از حضرت ابراهیم آئین حنیف داشته‌اند و آئین حنفیت به وسیله [[حضرت محمد]] کامل گردیده و [[آیه]] {{متن قرآن\|قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ}}<ref>«بگو: جز این نیست که من هم بشری چون شمایم (جز اینکه) به من وحی می‌شود» سوره کهف، آیه ۱۱۰.</ref> و [[آیات]] دیگر اشاره به [[دین حنیف]] دارد. [[یعقوبی]] گفته است: [[فلسطینیان]] که با داوود و شائول [[جنگ]] کرده‌اند از حنفاء بوده‌اند.

	در [[سیره]] [[ابن هشام]] مسطور است که «[[ورقة بن نوفل]]» و «[[عثمان بن حویرث]]» و «[[عبیدالله بن جحش]]» و «[[زید بن عمرو]]» حنفاء بوده‌اند که [[بت پرستی]] را ترک کردند و زید بن عمرو در [[کوه]] [[حراء]] تحنف می‌کرد.		در [[سیره]] [[ابن هشام]] مسطور است که «[[ورقة بن نوفل]]» و «[[عثمان بن حویرث]]» و «[[عبیدالله بن جحش]]» و «[[زید بن عمرو]]» حنفاء بوده‌اند که [[بت پرستی]] را ترک کردند و زید بن عمرو در [[کوه]] [[حراء]] تحنف می‌کرد.

	~~باز~~ در سیره ابن هشام مسطور است که [[حضرت رسول]] برای تحنف به کوه حراء می‌رفت.		در سیره ابن هشام مسطور است که [[حضرت رسول]] برای تحنف به کوه حراء می‌رفت. در همین کتاب اصل تحنف، تحنث مضبوط است که به قاعده [[ابدال]]، ثاء بدل به فاء شده است. چنانکه جدث به معنی [[قبر]] جذف نیز تلفظ می‌گردد و تحنف و تحنت به موجب نقل [[ابن هشام]] به معنی تبرر یعنی انجام [[اعمال]] [[متقیان]] است. در اشعار شعرای [[جاهلیت]] از [[نماز خواندن]] متحنفین در [[تاریکی]] شب و از [[زهد]] و ورع [[حنفی]] سخن به میان آمده است، «هرتسفلد» و «دجفیلد» خواسته‌اند تحنف را از لفظ [[عبرانی]] «چی‌نسtchinnoth» مشتق سازند. عده‌ای از [[علماء]] جدید اصل حنیف را لفظ [[کنعانی]] یا آرامی «حنف» که به معنی منکر [[خدا]] و دارای [[عقیده]] مردود و [[بت]] پرست می‌باشد تشخیص داده‌اند.
	در همین کتاب اصل تحنف، [[تحنث]] مضبوط است که به قاعده [[ابدال]]، ثاء بدل به فاء شده است.
	چنانکه جدث به معنی [[قبر]] جذف نیز تلفظ می‌گردد و تحنف و تحنت به موجب نقل [[ابن هشام]] به معنی تبرر یعنی انجام [[اعمال]] [[متقیان]] است. در اشعار شعرای [[جاهلیت]] از [[نماز خواندن]] متحنفین در [[تاریکی]] [[شب]] و از [[زهد]] و [[ورع]] [[حنفی]] سخن به میان آمده است، «هرتسفلد» و «دجفیلد» خواسته‌اند تحنف را از لفظ [[عبرانی]] «چی‌نسtchinnoth» مشتق سازند. عده‌ای از [[علماء]] جدید اصل حنیف را لفظ [[کنعانی]] یا آرامی «حنف» که به معنی منکر [[خدا]] و دارای [[عقیده]] مردود و [[بت]] پرست می‌باشد تشخیص داده‌اند.

	از مطالعه نظر لغت شناسان معلوم می‌شود که لفظ حنیف دارای تاریخچه‌ای مفصل است نخست در زبان آرامی با زبان قدیمتری این لفظ [[ابداع]] شده و برای اشخاصی که مردود [[عامه]] بوده‌اند اطلاق گردیده است سپس لفظ با [[تغییر]] صوتی به [[زبان سریانی]] منتقل شده و بر [[صابئین]] یا [[جماعت]] مخصوصی از ایشان منطبق گردیده است.		از مطالعه نظر لغت شناسان معلوم می‌شود که لفظ حنیف دارای تاریخچه‌ای مفصل است نخست در زبان آرامی با زبان قدیمتری این لفظ [[ابداع]] شده و برای اشخاصی که مردود [[عامه]] بوده‌اند اطلاق گردیده است سپس لفظ با [[تغییر]] صوتی به زبان سریانی منتقل شده و بر [[صابئین]] یا جماعت مخصوصی از ایشان منطبق گردیده است.

	نزدیک به [[ظهور ~~اسلام]]،~~ جماعتی [[بدعت‌ها]] و [[خرافات]] و آثار دیگر [[شرک]] را کنار گذاشتند و به گفته خود، [[ملت]] ابراهیم را [[احیاء]] کردند و خود را [[حنفاء]] نامیدند. بعضی از [[علماء]] [[حدس]] زده‌اند که حنفیت نتیجه انقلابات مذهبی جنوب [[عربستان]] بوده و بعدا در تمام عربستان انتشار یافته است.		نزدیک به ظهور اسلام، جماعتی [[بدعت‌ها]] و [[خرافات]] و آثار دیگر [[شرک]] را کنار گذاشتند و به گفته خود، [[ملت]] ابراهیم را احیاء کردند و خود را [[حنفاء]] نامیدند. بعضی از [[علماء]] حدس زده‌اند که حنفیت نتیجه انقلابات مذهبی جنوب [[عربستان]] بوده و بعدا در تمام عربستان انتشار یافته است.

	خلاصه آنکه یک نفر [[حنیف]] دارای اندیشه‌هائی غیر از [[افکار]] و تصورات عامه [[مردم]] هر [[زمان]] بوده است. از این روی هم میان [[مشرکان]]، حنیف یافت می‌شده و هم میان [[اهل]] [[توحید]] و در هر حال [[تقوی]] و [[زهد]] از لوازم این آئین به شمار می‌رفته و شاید ذکر مسلم بعد از حنیف در چند [[آیه قرآن]] و همچنین [[نفی شرک]] از [[حضرت ابراهیم]] برای تمیز حنفای [[موحد]] از حنفای [[مشرک]] بوده است.		خلاصه آنکه یک نفر [[حنیف]] دارای اندیشه‌هائی غیر از [[افکار]] و تصورات عامه [[مردم]] هر [[زمان]] بوده است. از این روی هم میان [[مشرکان]]، حنیف یافت می‌شده و هم میان [[اهل]] [[توحید]] و در هر حال [[تقوی]] و [[زهد]] از لوازم این آئین به شمار می‌رفته و شاید ذکر مسلم بعد از حنیف در چند [[آیه قرآن]] و همچنین [[نفی شرک]] از [[حضرت ابراهیم]] برای تمیز حنفای [[موحد]] از حنفای مشرک بوده است.

	دلیل دیگر بر این مدعی آنکه حنف در [[زبان عرب]] به معنی میل است و مانند الفاظ مشابه دیگر از قبیل [[رغبت]] و میل دو معنی متضاد دارد.		دلیل دیگر بر این مدعی آنکه حنف در زبان عرب به معنی میل است و مانند الفاظ مشابه دیگر از قبیل رغبت و میل دو معنی متضاد دارد.

	می‌گویند تحنف الیه یعنی به او میل کرد و تحنف عنه یعنی از او دور شد شاید وقتی [[مشرکین]] بر موحدین و موحدین بر مشرکین لفظ حنیف را متقابلا با دو معنی متضاد اطلاق می‌کرده‌اند. اگر این احتمال صحیح باشد تقیید حنیف به مسلم از باب قرینه تعیینیه تواند بود.		می‌گویند تحنف الیه یعنی به او میل کرد و تحنف عنه یعنی از او دور شد شاید وقتی [[مشرکین]] بر موحدین و موحدین بر مشرکین لفظ حنیف را متقابلا با دو معنی متضاد اطلاق می‌کرده‌اند. اگر این احتمال صحیح باشد تقیید حنیف به مسلم از باب قرینه تعیینیه تواند بود. مختصر آنکه حنیف در اصطلاح [[قرآن]] [[علم]] برای [[دین فطری]] است که حضرت ابراهیم مؤسس آن بوده و همه [[انبیاء]] بدان [[دین]] [[متدین]] بوده‌اند و [[دین مقدس اسلام]] [[دین کامل]] حنیف است.
	مختصر آنکه حنیف در اصطلاح [[قرآن]] [[علم]] برای [[دین فطری]] است که حضرت ابراهیم مؤسس آن بوده و همه [[انبیاء]] بدان [[دین]] [[متدین]] بوده‌اند و [[دین مقدس اسلام]] [[دین کامل]] حنیف است.

	محتمل است که تحنف در [[زمان جاهلیت]] برای [[مردم عرب]] در [[حکم]] تصوف بوده باشد و شاید [[آیین]] مانی با یکی از فرقه‌های حنفاء رابطه‌ای داشته و محتمل است که حنفاء مأخوذ از ریشه پهلوی هونوی ([[وعده]] خوب) پنداشته شود<ref>[[محمد خزائلی\|خزائلی، محمد]]، [[اعلام قرآن (کتاب)\|اعلام قرآن]]، ص۲۹۴-۲۹۷.</ref>.		محتمل است که تحنف در [[زمان جاهلیت]] برای [[مردم عرب]] در [[حکم]] تصوف بوده باشد و شاید [[آیین]] مانی با یکی از فرقه‌های حنفاء رابطه‌ای داشته و محتمل است که حنفاء مأخوذ از ریشه پهلوی هونوی ([[وعده]] خوب) پنداشته شود<ref>[[محمد خزائلی\|خزائلی، محمد]]، [[اعلام قرآن (کتاب)\|اعلام قرآن]]، ص۲۹۴-۲۹۷.</ref>.

Bahmani: /* معانی حنیف در قرآن */

2024-11-05T04:29:37Z

معانی حنیف در قرآن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۵۹
خط ۲:		خط ۲:

	== معانی [[حنیف]] در [[قرآن]]==		== معانی [[حنیف]] در [[قرآن]]==
	حنیف در [[قرآن مجید]] در معنی [[دین]] [[پاک]] [[فطری]] استعمال شده است (سورۀ دوم [[آیه]] ۲۹) {{متن قرآن\|فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا}}<ref>«بنابراین با درستی آیین روی (دل) را برای این دین راست بدار! بر همان سرشتی که خداوند مردم را بر آن آفریده است؛ هیچ دگرگونی در آفرینش خداوند راه ندارد؛ این است دین استوار اما بیشتر مردم نمی‌دانند» سوره روم، آیه ۳۰.</ref> و در [[سوره حج]] آیه ۳۲ [[حنفاء]] در مقابل [[مشرکین]] قرار گرفته. به موجب آیه ۷۹ از [[سوره انعام]] [[حضرت ابراهیم]] گفته است که من روی خود را به جانب آن کسی که [[آسمان]] و [[زمین]] را ایجاد کرده متوجه ساخته‌ام در حالی که حنیف هستم و در زمره [[مشرکان]] نیستم.		حنیف در [[قرآن مجید]] در معنی [[دین]] [[پاک]] [[فطری]] استعمال شده است (سورۀ دوم آیه ۲۹): {{متن قرآن\|فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا}}<ref>«بنابراین با درستی آیین روی (دل) را برای این دین راست بدار! بر همان سرشتی که خداوند مردم را بر آن آفریده است؛ هیچ دگرگونی در آفرینش خداوند راه ندارد؛ این است دین استوار اما بیشتر مردم نمی‌دانند» سوره روم، آیه ۳۰.</ref> و در [[سوره حج]] آیه ۳۲ [[حنفاء]] در مقابل [[مشرکین]] قرار گرفته. به موجب آیه ۷۹ از [[سوره انعام]] [[حضرت ابراهیم]] گفته است که من روی خود را به جانب آن کسی که [[آسمان]] و [[زمین]] را ایجاد کرده متوجه ساخته‌ام در حالی که حنیف هستم و در زمره [[مشرکان]] نیستم.

	بنابر آیه ۶۰ از [[سوره آل عمران]] ابراهیم [[یهودی]] و [[نصرانی]] نبوده بلکه حنیف مسلم بوده است و از جمله مشرکان، به شمار نمی‌رفته است.		بنابر آیه ۶۰ از [[سوره آل عمران]] ابراهیم [[یهودی]] و [[نصرانی]] نبوده بلکه حنیف مسلم بوده است و از جمله مشرکان، به شمار نمی‌رفته است.

	به موجب آیه ۱۲۹ از [[سوره بقره]] [[پیغمبر]] [[مأمور]] است که در برابر [[یهود]] و [[نصاری]] به [[مردم]] بگوید که دارای [[ملت]] ابراهیم باشند که ابراهیم حنیف بوده و [[مشرک]] نبوده است.		به موجب آیه ۱۲۹ از [[سوره بقره]] [[پیغمبر]] [[مأمور]] است که در برابر [[یهود]] و [[نصاری]] به [[مردم]] بگوید که دارای [[ملت]] ابراهیم باشند که ابراهیم حنیف بوده و [[مشرک]] نبوده است. در سوره انعام آیه ۱۶۲ {{متن قرآن\|مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا}}<ref>«و گفتند: یهودی یا مسیحی باشید تا راه یابید؛ بگو: (خیر) بلکه ما بر آیین ابراهیم درست‌آیین هستیم و او از مشرکان نبود» سوره بقره، آیه ۱۳۵.</ref> بعد از عبارت {{متن قرآن\|دِينًا قِيَمًا}}<ref>«بگو: بی‌گمان پروردگارم مرا به راهی راست راهنمایی کرده است، به دینی استوار، آیین ابراهیم درست‌آیین و (او) از مشرکان نبود» سوره انعام، آیه ۱۶۱.</ref> ذکر شده و مفاد آیه ۴ از [[سوره]] بینه این است که جز به [[عبادت]] [[خدای یگانه]] مأمور نشده‌اند. باید خدای را [[پرستش]] کنند و دین خود را برای او [[خالص]] سازند در حالی که حنفاء باشند و [[نماز]] بخوانند و [[زکوة]] بدهند که آن [[دین قیم]] است<ref>[[محمد خزائلی\|خزائلی، محمد]]، [[اعلام قرآن (کتاب)\|اعلام قرآن]]، ص ۲۹۳-۲۹۴.</ref>.
	در سوره انعام آیه ۱۶۲ {{متن قرآن\|مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا}}<ref>«و گفتند: یهودی یا مسیحی باشید تا راه یابید؛ بگو: (خیر) بلکه ما بر آیین ابراهیم درست‌آیین هستیم و او از مشرکان نبود» سوره بقره، آیه ۱۳۵.</ref> بعد از عبارت {{متن قرآن\|دِينًا قِيَمًا}}<ref>«بگو: بی‌گمان پروردگارم مرا به راهی راست راهنمایی کرده است، به دینی استوار، آیین ابراهیم درست‌آیین و (او) از مشرکان نبود» سوره انعام، آیه ۱۶۱.</ref> ذکر شده~~. ومفاد~~ آیه ۴ از [[سوره]] ~~بینة~~ این است که جز به [[عبادت]] [[خدای یگانه]] مأمور نشده‌اند. باید خدای را [[پرستش]] کنند و دین خود را برای او [[خالص]] سازند در حالی که حنفاء باشند و [[نماز]] بخوانند و [[زکوة]] بدهند که آن [[دین قیم]] است<ref>[[محمد خزائلی\|خزائلی، محمد]]، [[اعلام قرآن (کتاب)\|اعلام قرآن]]، ص ۲۹۳-۲۹۴.</ref>.

	== حنیف در نظر لغت شناسان [[عرب]]==		== حنیف در نظر لغت شناسان [[عرب]]==

Bahmani در ‏۲ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۲۹

2024-11-02T09:29:15Z

نمایش تغییرات