Ali: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = صحابه | عنوان مدخل = حويصة بن مسعود حارثی انصاری | مداخل مرتبط = حويصة بن مسعود حارثی انصاری در تاریخ اسلامی | پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == حُوَیّصَه فرزندِ مسعود بن کعب بن عامر، از تیره بنو حارث بن خزرج، از...» ایجاد کرد

2025-09-22T17:21:26Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = صحابه | عنوان مدخل = حويصة بن مسعود حارثی انصاری | مداخل مرتبط = حويصة بن مسعود حارثی انصاری در تاریخ اسلامی | پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == حُوَیّصَه فرزندِ مسعود بن کعب بن عامر، از تیره بنو حارث بن خزرج، از...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = صحابه
| عنوان مدخل = حويصة بن مسعود حارثی انصاری
| مداخل مرتبط = [[حويصة بن مسعود حارثی انصاری در تاریخ اسلامی]]
| پرسش مرتبط =
}}
== آشنایی اجمالی ==
حُوَیّصَه فرزندِ [[مسعود بن کعب بن عامر]]، از تیره [[بنو حارث]] بن [[خزرج]]، از [[قبیله اوس]] است<ref>ابن قدامه، الإکمال، ص۲۴۳؛ ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۳۴۲.</ref> و به این لحاظ به [[حارثی]] معروف<ref>بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۲۰۶؛ ابن اثیر، أسد الغابه، ج۲، ص۹۷.</ref> و کنیه‌اش [[ابوسعد]]<ref>ابن جوزی، تلقیح فهوم اهل الأثر، ص۱۸۴.</ref> است. مادرش ادام، دختر جموح بن زید، از [[زنان]] [[بیعت‌کننده]] با [[رسول خدا]]{{صل}} است<ref>ابن حبیب بغدادی، المحبر، ج۱، ص۴۲۶.</ref>.

[[اسلام آوردن]] او بعد از [[اسلام]] [[برادر]] کوچک‌ترش، [[محیصه]] بود؛ [[پذیرش اسلام]] او این‌گونه بود که وقتی [[کعب بن اشرف]]<ref>شاعر یهودی که با اشعار خود مسلمانان را آزار می‌داد و نیز قبایل دیگر را برای حمله به مسلمانان تحریک می‌کرد.</ref>، در [[ربیع الاول]] [[سال سوم هجری]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۲۴؛ بلاذری، أنساب الأشراف، ج۱، ص۴۸۰.</ref> از سوی گروه اعزامی رسول خدا{{صل}} به [[قتل]] رسید. [[پیامبر]]{{صل}} به [[مسلمانان]] دستور داد هر کدام از بزرگان [[یهودیان]] را یافتید، بکشید. البته با توجه به سال وقوع این رویداد، یعنی ابتدای سال سوم هجری و [[پیمان]] رسول خدا{{صل}} با یهودیان و به قرینه [[فرمان]] قتل کعب بن اشرف، منظور پیامبر{{صل}} از این فرمان، صرفاً آن بزرگانی از [[یهود]] بوده‌اند که به [[تمسخر]] مسلمانان می‌پرداختند، نه همه آنان. به دنبال این دستور، مُحیصه، ابن سنینه<ref>تاجر یهودی که به آنان غذا و لباس می‌داد.</ref>، را کشت. حویصه وقتی که از قتل ابن‌سنینه [[آگاه]] شد، به محیصه [[حمله]] کرد و گفت: «چرا او را کشتی؟ به [[خدا]] قسم او برگردن تو [[حق]] نان و نمک داشت؛ (چربی‌های شکم تو از [[مال]] اوست)». محیصه پاسخ داد: «کسی فرمان قتل او را صادر کرد که به خدا [[سوگند]]، اگر فرمان قتل تو را هم صادر می‌کرد (با اینکه برادرم هستی)، بی‌درنگ تو را هم می‌کشتم». حویصه با [[تعجب]] گفت: «واقعاً این کار را انجام می‌دادی؟» محیصه دوباره سوگند خورد که این کار را می‌کرد. حویصه گفت: «به [[خدا]] [[سوگند]]! [[دینی]] که تو را به این اندازه [[مطیع]] خود کند، [[دین]] عجیبی است» و همین رخداد موجب شد که او نیز [[مسلمان]] شود<ref>ابن اسحاق، السیرة النبویه، ج۳، ص۳۰۰؛ واقدی، المغازی، ج۱، ص۱۹۲؛ طبری، تاریخ، ج۲، ص۴۹۱.</ref>.

البته [[ابن هشام]] افزون بر این رویداد، داستان دیگری را نیز به عنوان علت [[مسلمان]] شدن حُوَیْصَه آورده است؛ بر پایه این نقل، او در سال پنجم هجری و در جریان [[اعدام]] [[یهودیان]] [[بنو قریظه]]، [[اسلام]] آورد. به این صورت که محیصه [[مأمور]] شد یکی از یهودیان به نام [[کعب بن یهوذا]] را اعدام کند، ولی حویصه به این عمل برادرش [[اعتراض]] کرده و خوبی‌های آن [[یهودی]]، در [[حق]] محیصه را یادآور شد. محیصه نیز در پاسخ گفت: آن کسی که دستور [[قتل]] این یهودی را صادر کرد، اگر دستور قتل تو را هم می‌داد، من [[اجرا]] می‌کردم. با [[مشاهده]] این [[اعتقاد]] راسخِ [[برادر]]، حویصه نیز اسلام آورد<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۳، ص۶۳.</ref>. اما با ملاحظه حضور حویصه در [[جنگ احد]]<ref>بنگرید ادامه مدخل.</ref>، طبعاً نقل اول را باید پذیرفت.

بر پایه خبر [[تأیید]] نشده‌ای، انگیزه اسلام حویصه، [[اخبار غیبی]] بوده که او در [[کودکی]] شنیده بود؛ حویصه می‌گوید: در سال‌های کودکی‌ام از یهودیان [[مدینه]] می‌شنیدم که [[پیامبری]] در [[مکه]] [[مبعوث]] خواهد شد که نامش احمد است و هیچ پیامبری جز او نمانده و صفاتش چنین و چنان است. در همان سال‌ها، صدایی به وضوح از ناحیة [[بنوعبدالاشهل]] شنیدیم که می‌گفت: ای [[مردم یثرب]]! این [[ستاره]]، [[احمد]] است که متولد شده است. سال‌ها گذشت. ما آن قضیه را فراموش کردیم؛ تا اینکه باز مانند آن صدا را شنیدیم که می‌گفت: ای مردم یثرب! این محمد است که به پیامبری مبعوث شده است. مدتی بعد از مکه خبر آمد که مردی [[ادعای پیامبری]] دارد، شماری از [[مردم]] [[شهر]] هم به او [[ایمان]] آوردند، ولی من تا او به شهرمان [[هجرت]] نکرد، به او ایمان نیاوردم<ref>شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۱، ص۱۲۳؛ به نقل از واقدی و ابونعیم.</ref>. با وجود [[اختلاف]] درباره انگیزه اسلام حویصه، تقریباً همه [[صحابه‌نگاران]] نام وی را در شمار [[صحابه]] آورده‌اند<ref>ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۸۹۸؛ ابن اثیر، أسد الغابه، ج۲، ص۹۷؛ ذهبی، تجرید أسماء الصحابه، ج۱، ص۱۴۵؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۲۴.</ref>.

حویصه در [[اُحد]]، [[خندق]] و جنگ‌های بعد از آن<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۵۶؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۲۴.</ref> از جمله [[فتح خیبر]]<ref>ابن ابی عاصم، الآحاد والمثانی، ج۶، ص۲۴۵.</ref>، در کنار [[رسول خدا]]{{صل}} حضور داشت. او افزون بر آن در چند سریه نیز حاضر بود؛ از جمله: سریه‌ای به [[فرماندهی]] [[محمد بن مسلمه]] برای [[جنگ]] با بنو معاویه و بنوعوال در [[ذی‌القصه]]<ref>در ۲۴ مایلی راه مدینه به ربذه، بنگرید: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۳۶۶.</ref>، در اول [[ربیع الآخر]] [[سال]] ششم<ref>واقدی، المغازی، ج۲، ص۵۵۱؛ شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۶، ص۷۹.</ref>؛ و نیز بنا به نقل [[ابن سعد]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۹۶.</ref> در سریه‌ای که به فرماندهی [[غالب بن عبدالله]] به سوی [[بنومره]] در [[فدک]]، در صفر سال هشتم صورت گرفت، حضور داشت. غالب بن عبدالله در این [[نبرد]] میان حویصه و [[ابوسعید خدری]] [[پیمان برادری]] برقرار کرد. اما [[واقدی]]<ref>واقدی، المغازی، ج۲، ص۷۲۵.</ref> خبر این سریه و ماجرای پیمان برادری با ابوسعید خدری را به نقل از حویصه، برای [[اسامة بن زید]]، در [[شعبان]] سال هفتم، آورده است.

هنگامی که پس از فتح خیبر، پسر عموی حویصه، عبدالله بن سهل، در سفری به آنجا در [[ذی‌القعده]] سال هفتم قبل از عمرة‌القضیه به [[قتل]] رسید، حویصه به همراه جمعی از [[خویشاوندان]] که برای [[دادخواهی]] نزد [[پیامبر]]{{صل}} رفتند، حاضر بود و رسول خدا{{صل}} به جهت حضور حویصه که مسن‌ترین فرد در میان آنان بود، به عبدالرحمن [[برادر]] مقتول<ref>و یا محیصه، بنگرید: بخاری، صحیح، ج۸، ص۱۱۹؛ ابن ماجه، سنن، ج۲، ص۸۹۲.</ref> که شروع به [[سخن گفتن]] کرده بود، فرمود: «کَبِّر، کَبِّر»، کنایه از اینکه فرد بزرگ‌تر، یعنی حویصه سخن بگوید؛ در این قضیه، پیامبر{{صل}} پس از اینکه اولیای دم حاضر به انجام [[مراسم]] [[قسامه]] نشدند و [[یهودیان]] [[خیبر]] نیز طی نامه‌ای [[سوگند]] یاد کردند که عبدالله را، آنان نکشته‌اند و از [[قاتل]] او نیز خبر ندارند سرانجام به خاطر پایمال نشدن [[خون]] عبدالله، صد شتر [[دیه]] او را، از [[بیت‌المال]] به [[ورثه]] مقتول داد<ref>ابن هشام، السیرة النبویة، ج ۳، ص۳۷۰؛ واقدی، المغازی، ج ۲، ص۷۱۴.</ref>. این قضیه [[شهرت]] بسیاری در کتاب‌های [[فقهی]]<ref>طوسی، المبسوط، ج ۵، ص۳۱۱؛ شهید ثانی، الروضة البهیة، ج ۱۵، ص۱۹۸؛ شافعی، الام، ج ۶، ص۹۶.</ref> و [[حدیثی]]<ref>عبدالرزاق صنعانی، المصنف، ج ۱۰، ص۳۱؛ ابن‌ابی‌شیبه، المصنف، ج ۶، ص۴۱۲؛ مسلم، الصحیح، ج ۵، ص۹۹.</ref> داشته و مهم‌ترین مستند «مسئله [[قسامه]]» است.

از [[خانواده]] حویصه، به جز محیصه، [[برادر]] دیگرش، احوص نیز در شمار [[صحابه]] بوده و در [[اُحد]]، [[خندق]] و جنگ‌های بعد از آن شرکت داشته است<ref>ابن‌حجر، الاصابه، ج ۱، ص۱۸۸.</ref>؛ خواهرش، [[سلامه]]، از [[زنان]] [[بیعت‌کننده]] با [[رسول خدا]]{{صل}} بود<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج ۸، ص۲۵۳.</ref> و [[خواهر]] دیگرش<ref>و شاید همان سلامه.</ref>، مکنی به اُمّ‌ضحاک، در [[فتح خیبر]]، به عنوان پرستار [[جنگی]] حضور داشت<ref>ابن‌ابی‌عاصم، الآحاد و المثانی، ج ۶، ص۲۴۵.</ref> و سهمی از [[غنایم]] آن [[جنگ]] به او تعلق گرفت<ref>ابن‌شبه، تاریخ المدینة المنورة، ج ۱، ص۱۸۸.</ref>. ابراهیم، پسر حویصه، نیز در شمار [[راویان حدیث]] است<ref>بنگرید: ابن‌ابی‌حاتم، الجرح و التعدیل، ج ۳، ص۳۱۳؛ طبرانی، المعجم الکبیر، ج ۴، ص۳۳.</ref>.<ref>[[رسول قلیچ|قلیچ، رسول]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|مقاله «حويصة بن مسعود حارثی انصاری»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۳، ص۱۵۸-۱۶۰.</ref>

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[اوس]] (قبیله)
* [[مسعود بن کعب بن عامر]] (پدر)
* [[ادام بنت جموح بن زید]] (مادر)
* [[محیصه بن مسعود]] (برادر)
* [[احوص بن مسعود]] (برادر)
* [[سلامه بنت مسعود]] (خواهر)
* [[مکنی بنت مسعود]] (خواهر)
* [[عبدالله بن سهل]] (پسرعمو)
{{پایان مدخل وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM009659.jpg|22px]] [[رسول قلیچ|قلیچ، رسول]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|'''مقاله «حويصة بن مسعود حارثی انصاری»، دانشنامه سیره نبوی ج۳''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اعلام]]
[[رده:اصحاب پیامبر]]

حویصة بن مسعود حارثی انصاری - تاریخچهٔ نسخه‌ها