حکم در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۵

2025-06-02T13:25:30Z

Bahmani: /* پانویس */

2025-06-02T06:40:43Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۰
خط ۱۹۲:		خط ۱۹۲:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:حکم]]
	[[رده:مدخل‌های در انتظار تلخیص]]		[[رده:مدخل‌های در انتظار تلخیص]]

Bahmani در ‏۲ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۳۸

2025-06-02T06:38:53Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۸
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{نبوت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = حکم		\| موضوع مرتبط = حکم
	\| عنوان مدخل = حکم		\| عنوان مدخل = حکم
	\| مداخل مرتبط = [[حکم در قرآن]] - [[حکم در فقه سیاسی]] - [[حکم در معارف دعا و زیارات]] - [[حکم در معارف و سیره سجادی]]		\| مداخل مرتبط = [[حکم در قرآن]] - [[حکم در فقه سیاسی]] - [[حکم در معارف دعا و زیارات]] - [[حکم در معارف و سیره سجادی]] - [[حکم در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	از جمله آیاتی که در [[ارتباط]] با [[پیامبر]] بیان شده و یا احکامی است که در [[قرآن]] [[تشریع]] شده و از امتیازات این [[پیامبر]] است که حدود و کیفیت آن به این شیوه مشخص شده است؛ زیرا [[قرآن]] نخستین منبع [[احکام فقهی]] است. البته درست است که [[قرآن کریم]] به بیان کلیات اکتفا کرده و [[احکام]] خاص و جزئی و تفصیل و توضیح آنها، در [[سنت]] و در تفصیل [[پیامبر]] بیان شده، اما این [[حقیقت]] روشن و آشکار است که [[قرآن]] [[مادر]] و مبنای [[سنت]] است؛ [[سنت]] [[حجیت]] خود را از کتاب می‌گیرد و شارح [[قرآن]] است. در [[قرآن]] اصول و قواعدی مانند اصل [[عدالت]] و اصل [[آزادی]] و یا [[کرامت]] و [[حق حیات]] و اصول [[اخلاقی]] برای [[انسان]] بیان شده که [[حاکم]] بر [[احکام جزئی]] و یا پایه و [[فلسفه احکام]] و جهت دهنده به آن است.		از جمله آیاتی که در [[ارتباط]] با [[پیامبر]] بیان شده و یا احکامی است که در [[قرآن]] [[تشریع]] شده و از امتیازات این [[پیامبر]] است که حدود و کیفیت آن به این شیوه مشخص شده است؛ زیرا [[قرآن]] نخستین منبع [[احکام فقهی]] است. البته درست است که [[قرآن کریم]] به بیان کلیات اکتفا کرده و [[احکام]] خاص و جزئی و تفصیل و توضیح آنها، در [[سنت]] و در تفصیل [[پیامبر]] بیان شده، اما این [[حقیقت]] روشن و آشکار است که [[قرآن]] [[مادر]] و مبنای [[سنت]] است؛ [[سنت]] [[حجیت]] خود را از کتاب می‌گیرد و شارح [[قرآن]] است. در [[قرآن]] اصول و قواعدی مانند اصل [[عدالت]] و اصل [[آزادی]] و یا [[کرامت]] و [[حق حیات]] و اصول [[اخلاقی]] برای [[انسان]] بیان شده که [[حاکم]] بر [[احکام جزئی]] و یا پایه و [[فلسفه احکام]] و جهت دهنده به آن است.

Jaafari: /* جستارهای وابسته */

2025-04-14T07:48:50Z

جستارهای وابسته

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۸
خط ۱۳۷:		خط ۱۳۷:

	فخر رازی از جبراندیشان نقل می‌کند که [[آیه]] {{متن قرآن\|إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ}} بر آن دلالت دارد که [[اطاعت از خداوند]] و [[نافرمانی]] از او، [[پاداش]] و [[کیفر]] را بر [[خدا]] [[واجب]] نمی‌کند؛ زیرا حکم تنها از آن خدا است و هیچ حکمی بر خدا نیست<ref>التفسیر الکبیر، ج۱۳، ص۱۶.</ref>. [[ابوحیان اندلسی]] به [[آیات]] {{متن قرآن\|أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا وَاللَّهُ يَحْكُمُ لَا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ وَهُوَ سَرِيعُ الْحِسَابِ}}<ref>«آیا نیندیشیده‌اند که ما به سرزمین (کفر) می‌آییم؛ از پیرامون‌های آن می‌کاهیم؟ و خداوند داوری می‌کند و داوری‌اش بازدارنده‌ای ندارد و او حسابرسی سریع است» سوره رعد، آیه ۴۱.</ref> و {{متن قرآن\|إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ وَلَا تَكُنْ لِلْخَائِنِينَ خَصِيمًا}}<ref>«ما این کتاب (آسمانی) را بر تو، به حق فرو فرستاده‌ایم تا در میان مردم بدانچه خداوند به تو نمایانده است داوری کنی و طرفدار خائنان مباش» سوره نساء، آیه ۱۰۵.</ref> بر این مطلب استدلال می‌کند که [[احکام]] [[تشریعی]] تنها بر اساس خواسته خداوند شکل می‌گیرد و هیچ کس نمی‌تواند بر حکم وی [[اعتراض]] کند. ابوحیان بدین بیان، [[باور]] [[عدلیه]] را که [[احکام شرعی]] را بر پایه [[مصالح]] می‌دانند، مردود می‌شمارد<ref>البحر المحیط، ج۳، ص۴۳۳.</ref>.<ref>[[محمد سلطانی\|سلطانی، محمد]]، [[حکم - سلطانی (مقاله)\|مقاله «حکم»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۴۲-۶۴۴.</ref>		فخر رازی از جبراندیشان نقل می‌کند که [[آیه]] {{متن قرآن\|إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ}} بر آن دلالت دارد که [[اطاعت از خداوند]] و [[نافرمانی]] از او، [[پاداش]] و [[کیفر]] را بر [[خدا]] [[واجب]] نمی‌کند؛ زیرا حکم تنها از آن خدا است و هیچ حکمی بر خدا نیست<ref>التفسیر الکبیر، ج۱۳، ص۱۶.</ref>. [[ابوحیان اندلسی]] به [[آیات]] {{متن قرآن\|أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا وَاللَّهُ يَحْكُمُ لَا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ وَهُوَ سَرِيعُ الْحِسَابِ}}<ref>«آیا نیندیشیده‌اند که ما به سرزمین (کفر) می‌آییم؛ از پیرامون‌های آن می‌کاهیم؟ و خداوند داوری می‌کند و داوری‌اش بازدارنده‌ای ندارد و او حسابرسی سریع است» سوره رعد، آیه ۴۱.</ref> و {{متن قرآن\|إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ وَلَا تَكُنْ لِلْخَائِنِينَ خَصِيمًا}}<ref>«ما این کتاب (آسمانی) را بر تو، به حق فرو فرستاده‌ایم تا در میان مردم بدانچه خداوند به تو نمایانده است داوری کنی و طرفدار خائنان مباش» سوره نساء، آیه ۱۰۵.</ref> بر این مطلب استدلال می‌کند که [[احکام]] [[تشریعی]] تنها بر اساس خواسته خداوند شکل می‌گیرد و هیچ کس نمی‌تواند بر حکم وی [[اعتراض]] کند. ابوحیان بدین بیان، [[باور]] [[عدلیه]] را که [[احکام شرعی]] را بر پایه [[مصالح]] می‌دانند، مردود می‌شمارد<ref>البحر المحیط، ج۳، ص۴۳۳.</ref>.<ref>[[محمد سلطانی\|سلطانی، محمد]]، [[حکم - سلطانی (مقاله)\|مقاله «حکم»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۴۲-۶۴۴.</ref>

			==[[آیات]] [[حکم]]==
			قال تعالی:
			{{متن قرآن\|إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ}}<ref>«داوری جز از آن خداوند نیست، فرمان داده است که جز وی را نپرستید» سوره یوسف، آیه ۴۰.</ref>.
			و قال تعالی:
			{{متن قرآن\|مَا لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا يُشْرِكُ فِي حُكْمِهِ أَحَدًا}}<ref>«آنان را جز او سروری نیست و هیچ کس را در فرمانروایی خویش شریک نمی‌گرداند» سوره کهف، آیه ۲۶.</ref>.
			آیۀ نخست صراحتاً بر [[حصر]] حکم در [[ذات خدای متعال]] دلالت دارد و در آیۀ دوم ضمن تأکید بر حصر [[ولایت]] در [[ذات اقدس حق]]، به گونه‌‌ای صریح و روشن بر [[نفی]] [[قاطع]] هرگونه [[شریک]] و انباز برای [[خدا]] در [[حاکمیّت]] دلالت دارد.

			و قال سبحانه:
			{{متن قرآن\|وَمَا اخْتَلَفْتُمْ فِيهِ مِنْ شَيْءٍ فَحُكْمُهُ إِلَى اللَّهِ}}<ref>«و در هر چیزی اختلاف پیدا کنید داوری آن با خداوند است» سوره شوری، آیه ۱۰.</ref>.
			این [[آیه]] نیز با تأکید بر اینکه [[مرجع]] حکم در هر اختلافی [[خدای متعال]] است، دلالت بر [[مرجعیت]] منحصر به فرد خدای متعال در حکم دارد.
			[[تذکر]] این نکته لازم است که [[اختلاف]] به معنای خصوص [[خصومت]] و [[نزاع]] نیست تا [[توهّم]] شود که این آیه در مورد مرجعیت [[خداوند]] در خصوص [[قضاوت]] بین الخصمین وارد شده است.
			بلکه اختلاف مورد نظر در آیه، عام است و عبارت: {{متن قرآن\|وَمَا اخْتَلَفْتُمْ فِيهِ مِنْ شَيْءٍ}} تصریح به این عموم دارد، و به معنای هرگونه اختلاف نظر در رفتارهای اختیاری و گزینش‌هاست که شامل همۀ رفتارهای اختیاری [[انسان]] می‌شود؛ زیرا همۀ رفتاهای اختیاری در معرض اختلاف‌اند چون [[انسان‌ها]] در [[گزینش]] و [[انتخاب]] بایکدیگر متفاوتند.<ref>[[محسن اراکی\|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۳ (کتاب)\|فقه نظام سیاسی اسلام]]، ج۳، ص ۱۱۵</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Jaafari: /* منابع */

2025-04-14T07:47:58Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۷
خط ۱۷۳:		خط ۱۷۳:
	# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد سلطانی\|سلطانی، محمد]]، [[حکم - سلطانی (مقاله)\|مقاله «حکم»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]		# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد سلطانی\|سلطانی، محمد]]، [[حکم - سلطانی (مقاله)\|مقاله «حکم»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
	# [[پرونده:55210091.jpg\|22px]] [[محمد جعفر سعیدیان‌فر\|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی\|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱''']]		# [[پرونده:55210091.jpg\|22px]] [[محمد جعفر سعیدیان‌فر\|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی\|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱''']]
			# [[پرونده:1100460.jpg\|22px]] [[محسن اراکی\|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۳ (کتاب)\|'''فقه نظام سیاسی اسلام ج۳''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* پانویس */

2023-01-23T07:42:20Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۲
خط ۱۷۷:		خط ۱۷۷:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:مدخل‌های در انتظار تلخیص]]

Wasity: جایگزینی متن - 'لام' به 'لام'

2022-09-28T19:38:42Z

جایگزینی متن - 'لام' به 'لام'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۳:۰۸
خط ۱۳۰:		خط ۱۳۰:
	[[طوسی]]، [[حَکَم]] و [[حاکم]] را به معنای داور می‌داند، مگر آن‌که [[حَکم]] کسی است که [[شایستگی]] داوری را داشته باشد، بنابراین حَکم از حاکم رساتر است. و حاکم ممکن است به [[باطل]] حکم کند، ولی حَکم کسی است که همواره به [[حق]] حکم می‌کند<ref>التبیان، ج۴، ص۲۴۴.</ref>.		[[طوسی]]، [[حَکَم]] و [[حاکم]] را به معنای داور می‌داند، مگر آن‌که [[حَکم]] کسی است که [[شایستگی]] داوری را داشته باشد، بنابراین حَکم از حاکم رساتر است. و حاکم ممکن است به [[باطل]] حکم کند، ولی حَکم کسی است که همواره به [[حق]] حکم می‌کند<ref>التبیان، ج۴، ص۲۴۴.</ref>.

	[[فخر رازی]] در معنای [[لام]] در [[آیه]] {{متن قرآن\|وَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ}}<ref>«و بر فرمان پروردگارت شکیب کن» سوره طور، آیه ۴۸.</ref> سه احتمال را روا می‌شمرد: «لام» به معنای «الی» است و معنای [[آیه]] چنین است: [[بردباری]] کن تا [[خداوند]] [[حکم]] کند. «لام» به معنای «علی» است و معنای آیه چنین است: بر آنچه خداوند حکم کرده، بردباری کن. «لام» به معنای «سبب» باشد و معنای آیه چنین است: به دلیل و بر پایه [[فرمان خدا]]، بردبار باش<ref>التفسیر الکبیر، ج۲۸، ص۲۳۷.</ref>. بیشتر [[مفسران]] معنای دوم را ترجیح داده‌اند<ref>به عنوان نمونه احمد نحاس در اعراب القرآن، ج۴، ص۱۷۷؛ التبیان، ج۹، ص۴۰۸.</ref>. راغب اصفهانی، نظریه اول را ترجیح می‌دهد<ref>مفردات، ص۴۷۴، ماده صبر.</ref>.		[[فخر رازی]] در معنای لام در [[آیه]] {{متن قرآن\|وَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ}}<ref>«و بر فرمان پروردگارت شکیب کن» سوره طور، آیه ۴۸.</ref> سه احتمال را روا می‌شمرد: «لام» به معنای «الی» است و معنای [[آیه]] چنین است: [[بردباری]] کن تا [[خداوند]] [[حکم]] کند. «لام» به معنای «علی» است و معنای آیه چنین است: بر آنچه خداوند حکم کرده، بردباری کن. «لام» به معنای «سبب» باشد و معنای آیه چنین است: به دلیل و بر پایه [[فرمان خدا]]، بردبار باش<ref>التفسیر الکبیر، ج۲۸، ص۲۳۷.</ref>. بیشتر [[مفسران]] معنای دوم را ترجیح داده‌اند<ref>به عنوان نمونه احمد نحاس در اعراب القرآن، ج۴، ص۱۷۷؛ التبیان، ج۹، ص۴۰۸.</ref>. راغب اصفهانی، نظریه اول را ترجیح می‌دهد<ref>مفردات، ص۴۷۴، ماده صبر.</ref>.

	پس از [[جنگ صفین]] و در واکنش به جریان [[حکمیت]]، فرقه‌ای مذهبی - [[سیاسی]] پدید آمد که بعدها [[خوارج]] خوانده شدند. آنان به استناد آیه {{متن قرآن\|إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ}}<ref>«داوری جز با خداوند نیست» سوره انعام، آیه ۵۷.</ref>. بر این [[باور]] بودند که [[رضایت]] به [[داوری]] کسی جز [[خدا]]، گناهی بزرگ و [[شرک]] آلود است. این جمله به عنوان [[شعار]] اصلی این گروه درآمد. در باور خوارج، [[نفی]] داوری به نفی [[فرمانروایی]] و [[حکومت]] گسترش پیدا نمود. [[امام علی]] {{ع}} در برابر [[استدلال]] خوارج به این آیه فرمود: {{متن حدیث\|كَلِمَةُ حَقٍّ يُرَادُ بِهَا بَاطِلٌ نَعَمْ إِنَّهُ لَا حُكْمَ إِلَّا لِلَّهِ وَ لَكِنَّ هَؤُلَاءِ يَقُولُونَ لَا إِمْرَةَ إِلَّا لِلَّهِ وَ إِنَّهُ لَا بُدَّ لِلنَّاسِ مِنْ أَمِيرٍ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ}}، «سخن حقی است که از آن، معنای باطلی [[اراده]] شده است. آری، حکم ([[فرمان]]) تنها از آن خدا است، ولی اینان می‌گویند: [[حکومتی]] جز برای خدا نیست. بی‌گمان چاره‌ای نیست که باید [[مردم]] فرمانروایی [[نیکوکار]] یا [[تبه‌کار]] داشته باشند»<ref>نهج البلاغه، خطبه ۴۰.</ref>.		پس از [[جنگ صفین]] و در واکنش به جریان [[حکمیت]]، فرقه‌ای مذهبی - [[سیاسی]] پدید آمد که بعدها [[خوارج]] خوانده شدند. آنان به استناد آیه {{متن قرآن\|إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ}}<ref>«داوری جز با خداوند نیست» سوره انعام، آیه ۵۷.</ref>. بر این [[باور]] بودند که [[رضایت]] به [[داوری]] کسی جز [[خدا]]، گناهی بزرگ و [[شرک]] آلود است. این جمله به عنوان [[شعار]] اصلی این گروه درآمد. در باور خوارج، [[نفی]] داوری به نفی [[فرمانروایی]] و [[حکومت]] گسترش پیدا نمود. [[امام علی]] {{ع}} در برابر [[استدلال]] خوارج به این آیه فرمود: {{متن حدیث\|كَلِمَةُ حَقٍّ يُرَادُ بِهَا بَاطِلٌ نَعَمْ إِنَّهُ لَا حُكْمَ إِلَّا لِلَّهِ وَ لَكِنَّ هَؤُلَاءِ يَقُولُونَ لَا إِمْرَةَ إِلَّا لِلَّهِ وَ إِنَّهُ لَا بُدَّ لِلنَّاسِ مِنْ أَمِيرٍ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ}}، «سخن حقی است که از آن، معنای باطلی [[اراده]] شده است. آری، حکم ([[فرمان]]) تنها از آن خدا است، ولی اینان می‌گویند: [[حکومتی]] جز برای خدا نیست. بی‌گمان چاره‌ای نیست که باید [[مردم]] فرمانروایی [[نیکوکار]] یا [[تبه‌کار]] داشته باشند»<ref>نهج البلاغه، خطبه ۴۰.</ref>.

Hosein: جایگزینی متن - '\=\=\sپانویس\s\=\=↵\{\{پانویس\}\}\n\n\[\[رده\:(.*)در\sقرآن\]\]' به '== پانویس == {{پانویس}}'

2022-09-07T18:12:34Z

جایگزینی متن - '\=\=\sپانویس\s\=\=↵\{\{پانویس\}\}\n\n\[\[رده\:(.*)در\sقرآن\]\]' به '== پانویس == {{پانویس}}'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۱:۴۲
خط ۱۷۷:		خط ۱۷۷:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	~~[[رده:حکم در قرآن]]~~

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T20:19:44Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T06:48:31Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۱۸
خط ۱۳۹:		خط ۱۳۹:

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==
	{{~~مدخل‌~~ وابسته}}		{{مدخل وابسته}}
	* [[جعل احکام]]		* [[جعل احکام]]
	* [[حق الله]]		* [[حق الله]]
خط ۱۷۹:		خط ۱۷۹:

	[[رده:حکم در قرآن]]		[[رده:حکم در قرآن]]
	~~[[رده:مدخل]]~~