حکومت - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۵ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۳

2025-06-05T08:13:41Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۳
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حکومت در قرآن]] - [[حکومت در حدیث]] - [[حکومت در نهج البلاغه]] - [[حکومت در معارف و سیره نبوی]] - [[حکومت در معارف و سیره علوی]] - [[حکومت در فقه سیاسی]] - [[حکومت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حکومت در قرآن]] - [[حکومت در حدیث]] - [[حکومت در نهج البلاغه]] - [[حکومت در معارف و سیره نبوی]] - [[حکومت در معارف و سیره علوی]] - [[حکومت در فقه سیاسی]] - [[حکومت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

	'''حکومت''' به‌معنای فرمانروایی، عبارت است از مجموعه افراد، منصب‌ها و ارگان‌هایی که دست اندرکار [[اداره کشور]] هستند. مهم‌ترین [[وظیفه]] حاکم [[جامعه اسلامی]]، [[حفظ حدود]] و [[ثغور]] [[کشور]] و رفع [[تجاوز]] [[دشمنان]] از شؤون مادی و [[معنوی]] [[ملت]] خویش است. [[قرآن]] در زمینه اصل مسئله [[حاکمیت]] و اصول [[سیاسی]] حکومت و اهداف و منابع [[قانون]] و غیره مقررات و ضوابط و اصول مشخصی را بیان کرده است. حکومت یک [[ضرورت اجتماعی]] است و [[هدف از بعثت انبیاء]] که خود به نوعی مقدمۀ اقامۀ [[عدل]] و در نهایت [[اخلاص]] در [[عبادت]] [[خدای متعال]] است، [[برپایی حکومت الهی]] است. [[قرآن]] حکومت را وسیله‌ای برای رسیدن به سه [[هدف]] اساسی می‌داند: رهانیدن [[انسان‌ها]] از [[اسارت]] [[طاغوت]] و [[استکبار]]؛ [[اقامه قسط]] و عدل و [[هدایت]] فردی و جمعی [[انسان]] به سوی [[خدا]].		'''حکومت''' به‌معنای فرمانروایی، عبارت است از مجموعه افراد، منصب‌ها و ارگان‌هایی که دست اندرکار اداره کشور هستند. مهم‌ترین [[وظیفه]] حاکم [[جامعه اسلامی]]، حفظ حدود و [[ثغور]] [[کشور]] و رفع [[تجاوز]] [[دشمنان]] از شؤون مادی و [[معنوی]] [[ملت]] خویش است. [[قرآن]] در زمینه اصل مسئله [[حاکمیت]] و اصول [[سیاسی]] حکومت و اهداف و منابع [[قانون]] و غیره مقررات و ضوابط و اصول مشخصی را بیان کرده است. حکومت یک ضرورت اجتماعی است و [[هدف از بعثت انبیاء]] که خود به نوعی مقدمۀ اقامۀ [[عدل]] و در نهایت [[اخلاص]] در [[عبادت]] [[خدای متعال]] است، [[برپایی حکومت الهی]] است. [[قرآن]] حکومت را وسیله‌ای برای رسیدن به سه [[هدف]] اساسی می‌داند: رهانیدن [[انسان‌ها]] از [[اسارت]] [[طاغوت]] و [[استکبار]]؛ [[اقامه قسط]] و عدل و [[هدایت]] فردی و جمعی [[انسان]] به سوی [[خدا]].

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==

Bahmani در ‏۵ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۳

2025-06-05T08:13:08Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۳
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{در دست ویرایش ۲\|ماه=[[خرداد]]\|روز=[[۱3]]\|سال=[[۱۴۰۴]]\|کاربر=Bahmani}}~~
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حکومت در قرآن]] - [[حکومت در حدیث]] - [[حکومت در نهج البلاغه]] - [[حکومت در معارف و سیره نبوی]] - [[حکومت در معارف و سیره علوی]] - [[حکومت در فقه سیاسی]] - [[حکومت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حکومت در قرآن]] - [[حکومت در حدیث]] - [[حکومت در نهج البلاغه]] - [[حکومت در معارف و سیره نبوی]] - [[حکومت در معارف و سیره علوی]] - [[حکومت در فقه سیاسی]] - [[حکومت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

			'''حکومت''' به‌معنای فرمانروایی، عبارت است از مجموعه افراد، منصب‌ها و ارگان‌هایی که دست اندرکار [[اداره کشور]] هستند. مهم‌ترین [[وظیفه]] حاکم [[جامعه اسلامی]]، [[حفظ حدود]] و [[ثغور]] [[کشور]] و رفع [[تجاوز]] [[دشمنان]] از شؤون مادی و [[معنوی]] [[ملت]] خویش است. [[قرآن]] در زمینه اصل مسئله [[حاکمیت]] و اصول [[سیاسی]] حکومت و اهداف و منابع [[قانون]] و غیره مقررات و ضوابط و اصول مشخصی را بیان کرده است. حکومت یک [[ضرورت اجتماعی]] است و [[هدف از بعثت انبیاء]] که خود به نوعی مقدمۀ اقامۀ [[عدل]] و در نهایت [[اخلاص]] در [[عبادت]] [[خدای متعال]] است، [[برپایی حکومت الهی]] است. [[قرآن]] حکومت را وسیله‌ای برای رسیدن به سه [[هدف]] اساسی می‌داند: رهانیدن [[انسان‌ها]] از [[اسارت]] [[طاغوت]] و [[استکبار]]؛ [[اقامه قسط]] و عدل و [[هدایت]] فردی و جمعی [[انسان]] به سوی [[خدا]].

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==

Bahmani در ‏۵ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۴

2025-06-05T08:04:47Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۵ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۰

2025-06-05T08:00:35Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* منابع */

2025-06-04T12:16:14Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۴۶
خط ۲۷۵:		خط ۲۷۵:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
			# [[پرونده:11123.jpg\|22px]] [[محسن اراکی\|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۱ (کتاب)\|'''فقه نظام سیاسی اسلام ج۱''']]
			# [[پرونده:11144.jpg\|22px]] [[محسن اراکی\|اراکی، محسن]]، [[نگاهی به رسالت و امامت (کتاب)\|'''نگاهی به رسالت و امامت''']]
	# [[پرونده:978964298273.jpg\|22px]] [[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[امامت ۲ (کتاب)\|'''امامت''']]		# [[پرونده:978964298273.jpg\|22px]] [[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[امامت ۲ (کتاب)\|'''امامت''']]
	# [[پرونده:151722.jpg\|22px]] [[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[دین و نبوت (کتاب)\|'''دین و نبوت''']]		# [[پرونده:151722.jpg\|22px]] [[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[دین و نبوت (کتاب)\|'''دین و نبوت''']]
	# [[پرونده:000062.jpg\|22px]] [[سید محسن کاظمی\|کاظمی، سید محسن]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱''']]		# [[پرونده:000062.jpg\|22px]] [[سید محسن کاظمی\|کاظمی، سید محسن]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱''']]
	# [[پرونده:136864.jpg\|22px]] [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۲ (کتاب)\|'''درسنامه مهدویت ج۲''']]		# [[پرونده:136864.jpg\|22px]] [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۲ (کتاب)\|'''درسنامه مهدویت ج۲''']]
	# [[پرونده:~~11144~~.jpg\|22px]] [[~~محسن اراکی~~\|~~اراکی، محسن~~]]، [[~~نگاهی به رسالت~~ و ~~امامت~~ (کتاب)\|'''~~نگاهی به رسالت و امامت~~''']]		# [[پرونده:1100672.jpg\|22px]] [[علی اصغر نصرتی\|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)\|'''نظام سیاسی اسلام''']]
			# [[پرونده: 1100699.jpg\|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۱''']]
			# [[پرونده:1100759.jpg \|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی]] و [[ابراهیم موسی‌زاده\|موسی‌زاده]]، [[بایسته‌های فقه سیاسی (کتاب)\|'''بایسته‌های فقه سیاسی''']]
			# [[پرونده:1100625.jpg\|22px]] [[سید جواد ورعی\|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''درسنامه فقه سیاسی''']]
			# [[پرونده:11677.jpg\|22px]] [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''واژه‌نامه فقه سیاسی''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* جستارهای وابسته */

2025-06-04T12:13:35Z

جستارهای وابسته

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۳ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۳

2025-06-03T08:33:52Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۰۳
خط ۱:		خط ۱:
	{{~~ولایت~~}}		{{در دست ویرایش ۲\|ماه=[[خرداد]]\|روز=[[۱3]]\|سال=[[۱۴۰۴]]\|کاربر=Bahmani}}
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حکومت در قرآن]] - [[حکومت در حدیث]] - [[حکومت در نهج البلاغه]] - [[حکومت در معارف و سیره نبوی]] - [[حکومت در معارف و سیره علوی]] - [[حکومت در فقه سیاسی]] - [[حکومت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حکومت در قرآن]] - [[حکومت در حدیث]] - [[حکومت در نهج البلاغه]] - [[حکومت در معارف و سیره نبوی]] - [[حکومت در معارف و سیره علوی]] - [[حکومت در فقه سیاسی]] - [[حکومت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

Bahmani: /* جستارهای وابسته */

2025-06-03T08:33:26Z

جستارهای وابسته

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۰۳
خط ۹۸:		خط ۹۸:

	==[[اختیارات حکومت]]==		==[[اختیارات حکومت]]==

			== حکومت در قرآن ==
			{{اصلی\|حکومت در قرآن}}
			[[قرآن]] در زمینه اصل مسئله [[حاکمیت]] و اصول [[سیاسی]] حکومت و اهداف و منابع [[قانون]] و شرایط [[زمامداران]] و دولتمردان و [[مسئولیت‌ها]] و وظایف کارگزاران امور اجتماعی و [[حاکمان]] و بالأخره درباره [[وظایف]] عموم [[مردم]] در [[جامعه سیاسی]] اسلام مقررات و ضوابط و اصول مشخصی را بیان کرده است.

			در قرآن از رژیم سلطنتی یا اریستوکراسی و یا [[جمهوری]] سخنی به میان نیامده، ولی خصایص نظام‌های استکباری و طاغوتی و [[لزوم]] [[مبارزه]] با هر نوع [[قدرت‌طلبی]] و [[ستم]] و سلطه‌جویی و [[انحصارطلبی]] و [[تجاوز]] به آزادی‌های خدادادی و بالأخره حاکمیتی که به [[اسارت]] [[انسان‌ها]] و به تبعیت کورکورانه مردم از حاکمان و [[پرستش]] غیر [[خدا]] بینجامد، به طور کاملاً صریح بیان شده است.

			قرآن با طرح اصل [[حاکمیت الهی]] به معنی اختصاص [[حق]] قانونگذاری به [[خداوند]]<ref>سوره یوسف، آیه ۴۰.</ref>، این نوع حاکمیت را از بشر به‌طور مطلق حتی از [[انبیا]] نیز سلب کرده است<ref>سوره آل عمران، آیه ۷۹.</ref> و در حدود [[قانون]] [[خدا]] [[اطاعت از پیامبر]] و [[امامان]] را [[واجب]] شمرده است<ref>سوره نساء، آیه ۵۹.</ref> و [[حکومت]] بر اساس [[عدالت]] را [[وظیفه]] این [[حاکمان]] قرار داده است<ref>سوره نساء، آیه ۵۸.</ref> و حکومت هر نوع قانونی غیر از قانون خدا و حاکمیتی جز [[حاکمیت]] مجریان قانون خدا را، حکومت [[جاهلی]] می‌داند<ref>سوره مائده، آیه ۵۰.</ref>. [[قرآن]] [[حکومت صالحان]] را [[امامت]] می‌نامد<ref>سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref> و وظیفه عمده آن را [[هدایت]] افراد و [[جامعه]] در روند تکاملی [[انسانی]] معرفی می‌کند و رسیدن به امامت را [[حق]] [[مستضعفان]] و امامت مستضعفان را امر محتوم و نقطه نهایی حرکت [[سیاسی]] [[جوامع بشری]] می‌شمارد<ref>سوره قصص، آیه ۵.</ref>.

			قرآن در تصویر [[رسالت]] [[انبیا]] سخن را از درگیری آنها با [[حاکمان]] وقت آغاز می‌کند و نفی سلطه‌های استکباری و طاغوتی را که ناگزیر ملازم با کسب [[قدرت سیاسی]] پس از [[رهایی]] توده [[مردم]] از یوغ [[اسارت]] [[مستکبران]] و [[طاغوتیان]] است جزء جدایی‎ناپذیر [[تاریخ]] [[زندگی]] انبیا قرار می‌دهد.

			اصولاً رهانیدن [[خلق]] از اسارت [[بندگی]] [[قدرتمندان]] [[حاکم]]<ref>سوره اعراف، ۱۵۷.</ref> و [[اقامه قسط]] و [[عدل]]<ref>سوره حدید، ۲۵.</ref> در میان [[انسان‌ها]] از اهداف مهمی است که قرآن برای رسالت انبیا ذکر می‌کند. واضح است که این دو [[هدف]] بدون [[حکومت صالح]] جایگزین مستکبران، [[ظالمان]]، [[مفسدان]] و [[فاسقان]] قابل تحقق نیست<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)\| دانشنامه فقه سیاسی ج۱]]، ص ۷۷۰.</ref>.

			== مبانی حکومت دینی ==
			{{اصلی\|مبانی حکومت دینی}}
			حکومت دینی بر پایه مجموعه‌ای از بنیادهای نظری استوار است که قوانین، قواعد و ساز و کار اعمال حکومت دینی حجّیت خود را از آنها می‌گیرند. این مبانی به سه دسته خداشناختی، انسان‌شناختی و جامعه‌شناختی قسمت می‌شوند:
			# مبانی خداشناختی: در نگاه قرآنی به خدا، مجموعه‌ای مبانی و قواعد کلی یافت می‌شوند که بر پایه آنها حکومت دینی ضرورت یافته و ساختار می‌گیرد. برخی از این قواعد عبارت است از: هدفمندی آفرینش؛ [[انحصار ولایت به خدا]] و اعمال ولایت در جهان.
			# مبانی انسان‌شناختی: حکومت دینی بر نگرش [[قرآن]] درباره هدف و مسیر انسان و شناخت ابعاد، كمالات، استعدادها، نیازها و ابزار دستیابی به سعادت وی استوار است و این عناصر، تعیین کننده ساختار، نوع، قواعد و قوانین حکومت‌اند مانند: استعدادها و اهداف فرامادی انسان و محدودیت عقل در شناخت سعادت.
			# مبنای جامعه‌شناختی: حکومت دینی بر پایه نگرش ویژه [[قرآن]] درباره جامعه انسانی استوار است. حکومت نیازمند تجمّع انسان‌هایی است که بر اثر اموری چون طبیعت<ref>منهاج الكرامه، ص ۱۱۳؛ المهذب البارع، ج ۱، ص ۴۰۱؛ جامع السعادات، ج ۱، ص ۹۳.</ref>، نیاز، حساب و برنامه، عاطفه و غریزه و آرمان به هم گره خورده‌اند<ref>از معرفت دینی تا حکومت دینی، ص ۱۱۰.</ref> و از سوی دیگر، جامعه نیز برای تأمین سعادت دنیایی و جلوگیری از تجاوز به حقوق یکدیگر به حکومت نیازمند است<ref>تذكرة الفقهاء، ج ۹، ص ۳۹۴-۳۹۵؛ المهذب البارع، ج ۱، ص ۴۰۱؛ بحارالانوار، ج ۵۷، ص ۱۷۷.</ref>؛ اما با توجه به پیوند میان حکومت و هدایت، و استواری آن بر لطف الهی و حقّ حاکمیّت وی، مدنیّت تنها ساختار و برنامه حکومت را فراخ‌تر می‌کند و حکومت در امر هدایت فردی نیز بایسته و راهگشاست<ref>ر.ک: الکافی، ج ۱، ص ۱۷۹.</ref>. بر این پایه، كمال فردی انسان در نتیجه روابط عقیدتی، اخلاقی و رفتاری، با کمال جمعی وی آمیخته است و جامعه دربردارنده همان خصوصیّات فردی است<ref>الميزان، ج ۴، ص ۱۰۲-۱۰۶.</ref>.<ref>[[سید محسن کاظمی\|کاظمی، سید محسن]]، [[حکومت (مقاله)\|حکومت]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۲۷۰ - ۳۰۱.</ref>

			== قواعد حکومت ==
			قواعد [[حکومت]]، سیاست‌های کلّی اداره جامعه [[استوار]] بر [[تعالیم اسلامی]] است. این [[سیاست‌ها]] در شیوه تعیین حاکم، بایسته‌های وی، امور کشورداری و [[روابط بین الملل]] دستورهای کلانی را به دست می‌دهند.

			=== انتخاب حاکم ===
			{{اصلی\|انتخاب حاکم}}
			اکثریت در [[قرآن]] به عنوان وصف کمّی با کیفی، اعتبار و مشروعیت ندارد، چنانکه در سفارشی به [[پیامبر اکرم]] {{صل}} ایشان را از اطاعت بیشتر زمینیان برحذر می‌دارد، زیرا حکم دادن آنها بر پایه گمان است<ref>سوره انعام، آیه ۱۱۶.</ref> و در موارد متعدّدی نیز اکثریّت را کم خرد<ref>سوره عنکبوت، آیه ۶۳.</ref>، ناسپاس<ref>سوره بقره، آیه ۲۴۳.</ref>، ناآگاه<ref>سوره زمر، آیه ۴۹.</ref>، حق‌گریز<ref>سوره انبیاء، آیه ۲۴.</ref>، کافر و طغیانگر<ref>سوره مائده، آیه ۶۴.</ref>، فاسق<ref>سوره اعراف، آیه ۱۰۲.</ref> و... می‌خواند. این، در حالی است که در مواردی قرآن فزونی جمعیّت را موهبتی الهی شمرده<ref>سوره اسراء، آیه ۶.</ref> و همگرایی و اعتماد بر دیدگاه دیگران را پسندیده<ref>سوره آل عمران، آیه ۱۵۹.</ref> و بر یکپارچگی صفوف<ref>سوره آل عمران، آیه ۱۰۳.</ref> سفارش می‌کند. این دو رویکرد در روایاتِ سفارشگر به همراهی با جماعت<ref>برای نمونه: مسند احمد، ج ۱، ص ۳۷۹؛ ج ۴، ص ۲۷۸؛ السنن الكبرى، ج ۸، ص ۱۸۸؛ نهج البلاغه شرح عبده، ج ۲، ص ۸، ۳۱.</ref> و نکوهنده اکثریّت<ref>الکافی، ج ۱، ص ۱۵، ۴۲۷، ۴۳۱-۴۳۲.</ref> نیز به چشم می‌خورد. بر این پایه، برخی نظریّه‌پردازان اسلامی با حمل آیات نکوهش کننده، به مقطع زمانی یا کسانی خاصّ<ref>جامع البیان، ج ۸، ص ۲؛ ج ۹، ص ۹؛ ج ۱۱، ص ۸۶؛ تفسیر سورآبادی، ج ۱، ص ۶۹۹.</ref>، در تعمیم آیات شورا به اصل تعیین حاکمان اسلامی کوشیده<ref>التسهيل، ج ۴، ص ۲۲.</ref> و روایت انّما الشورى للمهاجرين و الأنصار<ref>نهج البلاغه شرح عبده، ج ۳، ص ۷.</ref> را نیز دلیل مشروعیّت این نظام برای تعیین حاکمان دانسته<ref>شرح نهج البلاغه، ج ۱۴، ص ۳۵.</ref> و از این رهگذر، اسلام را از طرفداران اولیه نظام دمکراسی خوانده‌اند<ref>ر.ک: ثم اهتديت، ص ۲۰۰؛ لاكون مع الصادقین، ص ۴۲؛ نک: الالهيات، ج ۴، ص ۵۶.</ref>. این دیدگاه با اعتراض طرفداران ضرورت وجود نصّ بر تعیین حاکمان، روبه‌رو شده است. به عقیده ایشان نظام شورایی در منطقه عربستان پیشینه‌ای نداشته و بر فرض وجود، می‌بایست قوانین آن را [[پیامبر]] {{صل}} تقریر و بر ضرورت و فوائد آن تأکید کند. وانگهی، جامعه اسلامی آن روز بر اثر فقدان توان در تشخیص صحیح نیازهای جامعه، در نتیجه شناخت نداشتن به صالح‌ترین فرد برای رفع نیاز جامعه، صلاحیت نظام شورایی را نداشته است<ref>رهبری در اسلام، ص ۴۳۰-۴۳۴.</ref>. براین پایه، آیه شورا<ref>سوره آل عمران، آیه ۱۵۹.</ref> مربوط به مرحله پس از استقرار حکومت گردیده و ذیل آن نیز به الزام‌آور نبودن حکم شورا اشاره کرده است<ref>الالهيات، ج ۴، ص ۵۷-۵۸.</ref>.<ref>[[سید محسن کاظمی\|کاظمی، سید محسن]]، [[حکومت (مقاله)\|حکومت]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۲۷۰ - ۳۰۱.</ref>

			=== ویژگی‌های حاکم ===
			{{اصلی\|ویژگی‌های حاکم اسلامی}}
			[[قرآن کریم]] و [[روایات]]، چند ویژگی برای حاکم اسلامی بر شمرده‌اند که نظریه‌پردازان بدان توجه و استناد کرده‌اند. این اوصاف، گاه برای پادشاهان یا برای [[پیامبر اکرم]] {{صل}} به عنوان حاکم موفق جامعه اسلامی و گاه به نام بایسته‌های عمومی هر مسئول و... یاد شده‌اند. برخی این ویژگی‌ها را بر ۴ دسته دانسته‌اند:
			# جسمی: مانند بلوغ عقلی، سلامتی حواسّ، تندرستی. در این باره می‌توان به برخی عمومات [[قرآن کریم]] استناد کرد<ref>سوره مائده، آیه ۴.</ref>.
			# روانی و اخلاقی: دادگری، شجاعت، قاطعیّت، شرح صدر، وثاقت و... نیز از بایسته‌های حاکم‌اند که از برخی آیات می‌توان آنها را دریافت: بر پایه آیه {{متن قرآن\|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِن ذُرِّيَّتِي قَالَ لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد؛ سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref> دادگری شرط رهبری جامعه است<ref>رهبری در اسلام، ص ۱۹۹.</ref>. بعضی آیه {{متن قرآن\|... إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ}}<ref>بی‌گمان گرامی‌ترین شما نزد خداوند پرهیزگارترین شماست، به راستی خداوند دانایی آگاه است؛ سوره حجرات، آیه ۱۳.</ref> را نیز دلیل بر لزوم زهد و بندگی حاکم شمرده‌اند<ref>متشابه القرآن، ج ۲، ص ۲۸.</ref> ... .
			# ذهنی و علمی: همچون شروط اعلمیّت، حسن تشخیص، اسلام‌شناسی، برخورداری از بینش سیاسی و آگاهی از زمانه. از شرط نخست در روایات با تعبیر داناترین مردم به شریعت یاد گردیده است<ref>بحار الانوار، ج ۲۵، ص ۱۶۴-۱۶۵.</ref> دانش نیز از امتیازات طالوت برای تصدّی حکومت به شمار آمده<ref>سوره بقره، آیه۲۴۷.</ref> و به دانش سیاست<ref>تفسیر بیضاوی، ج ۱، ص ۱۵۰؛ مواهب عليه، ص ۸۳؛ الفواتح الالهيه، ج ۱، ص ۸۳.</ref>، علم جنگ<ref>تفسير سمرقندی، ج ۱، ص ۱۶۲.</ref>، یا دانستن شریعت<ref>البحر المحيط، ج ۲، ص ۵۷۵.</ref> تفسیر گشته است.
			# خانوادگی: همچون طهارت مولد و حسن شهرت<ref>رهبری در اسلام، ص ۱۸۸.</ref>.<ref>[[سید محسن کاظمی\|کاظمی، سید محسن]]، [[حکومت (مقاله)\|حکومت]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۲۷۰ ـ ۳۰۱.</ref>

			=== قواعد کشورداری ===
			{{اصلی\|قواعد کشورداری}}
			دسته‌ای از قواعد درباره شیوه کشورداری در [[حکومت اسلامی]] وجود دارد که با توجه به [[آیات قرآن]] برخی از آنها عبارت‌اند از: صیانت از آزادی‌ها و [[حقوق]] و التزام به [[ارزش‌های اخلاقی]]؛ [[عدالت‌ورزی]]؛ [[مهرورزی]] و دلسوزی به [[مردم]]؛ پاسبانی از امنیّت اجتماعی؛ اشاعه فرهنگ اسلامی؛ مدیریّت سازمانی<ref>[[سید محسن کاظمی\|کاظمی، سید محسن]]، [[حکومت - کاظمی (مقاله)\|حکومت]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۲۸۹ ـ ۲۹۳.</ref>.

			=== قواعد روابط خارجی ===
			{{اصلی\|قواعد روابط خارجی}}
			براساس [[آیات قرآن]] برخی از [[قواعد کشورداری]] مربوط به شیوه تنظیم روابط خارجی در حکومت اسلامی است که برخی از آنها عبارت‌اند از: زمینه‌سازی برای استقرار حکومت جهانی اسلام؛ [[استکبارستیزی]]؛ گسترش روابط اقتصادی و پیمان‌مداری<ref>[[سید محسن کاظمی\|کاظمی، سید محسن]]، [[حکومت (مقاله)\|حکومت]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۲۷۰ - ۳۰۱.</ref>.

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Jaafari در ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۰۱

2025-04-14T06:01:45Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{ولایت}}		{{ولایت}}
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حکومت در قرآن]] - [[حکومت در نهج البلاغه]] - [[حکومت در معارف و سیره نبوی]] - [[حکومت در معارف و سیره علوی]] - [[حکومت در فقه سیاسی]] - [[حکومت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[حکومت در قرآن]] - [[حکومت در حدیث]] - [[حکومت در نهج البلاغه]] - [[حکومت در معارف و سیره نبوی]] - [[حکومت در معارف و سیره علوی]] - [[حکومت در فقه سیاسی]] - [[حکومت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

	'''حکومت''' نظام سیاسی جامعه<ref>[[سید محسن کاظمی\|کاظمی، سید محسن]]، [[حکومت (مقاله)\|حکومت]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۱، ص۲۷۰ - ۳۰۱.</ref>.		'''حکومت''' نظام سیاسی جامعه<ref>[[سید محسن کاظمی\|کاظمی، سید محسن]]، [[حکومت (مقاله)\|حکومت]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۱، ص۲۷۰ - ۳۰۱.</ref>.

Bahmani: /* پانویس */

2024-04-15T08:31:11Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۰۱
خط ۱۹۳:		خط ۱۹۳:
	{{حکومت}}		{{حکومت}}

			[[رده:سیاست]]
	[[رده:ولایت تشریعی]]		[[رده:ولایت تشریعی]]
	[[رده:مدخل امامت پاسخ به شبهات کلامی]]		[[رده:مدخل امامت پاسخ به شبهات کلامی]]
	[[رده:مدخل درسنامه مهدویت ج۲]]		[[رده:مدخل درسنامه مهدویت ج۲]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۴۶
خط ۲۷۵:		خط ۲۷۵:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
			# [[پرونده:11123.jpg\|22px]] [[محسن اراکی\|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۱ (کتاب)\|'''فقه نظام سیاسی اسلام ج۱''']]
			# [[پرونده:11144.jpg\|22px]] [[محسن اراکی\|اراکی، محسن]]، [[نگاهی به رسالت و امامت (کتاب)\|'''نگاهی به رسالت و امامت''']]
	# [[پرونده:978964298273.jpg\|22px]] [[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[امامت ۲ (کتاب)\|'''امامت''']]		# [[پرونده:978964298273.jpg\|22px]] [[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[امامت ۲ (کتاب)\|'''امامت''']]
	# [[پرونده:151722.jpg\|22px]] [[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[دین و نبوت (کتاب)\|'''دین و نبوت''']]		# [[پرونده:151722.jpg\|22px]] [[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[دین و نبوت (کتاب)\|'''دین و نبوت''']]
	# [[پرونده:000062.jpg\|22px]] [[سید محسن کاظمی\|کاظمی، سید محسن]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱''']]		# [[پرونده:000062.jpg\|22px]] [[سید محسن کاظمی\|کاظمی، سید محسن]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱''']]
	# [[پرونده:136864.jpg\|22px]] [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۲ (کتاب)\|'''درسنامه مهدویت ج۲''']]		# [[پرونده:136864.jpg\|22px]] [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۲ (کتاب)\|'''درسنامه مهدویت ج۲''']]
	# [[پرونده:~~11144~~.jpg\|22px]] [[~~محسن اراکی~~\|~~اراکی، محسن~~]]، [[~~نگاهی به رسالت~~ و ~~امامت~~ (کتاب)\|'''~~نگاهی به رسالت و امامت~~''']]		# [[پرونده:1100672.jpg\|22px]] [[علی اصغر نصرتی\|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)\|'''نظام سیاسی اسلام''']]
			# [[پرونده: 1100699.jpg\|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۱''']]
			# [[پرونده:1100759.jpg \|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی]] و [[ابراهیم موسی‌زاده\|موسی‌زاده]]، [[بایسته‌های فقه سیاسی (کتاب)\|'''بایسته‌های فقه سیاسی''']]
			# [[پرونده:1100625.jpg\|22px]] [[سید جواد ورعی\|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''درسنامه فقه سیاسی''']]
			# [[پرونده:11677.jpg\|22px]] [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''واژه‌نامه فقه سیاسی''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}