حکومت در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* پانویس */

2025-06-03T08:34:07Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۰۴
خط ۱۶۰:		خط ۱۶۰:
	[[رده:حکومت]]		[[رده:حکومت]]
	[[رده:مفاهیم در قرآن]]		[[رده:مفاهیم در قرآن]]
	[[رده:مدخل‌های ~~در انتظار~~ تلخیص]]		[[رده:مدخل‌های تلخیص شده]]

Bahmani در ‏۳ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۴

2025-06-03T08:14:41Z

Bahmani در ‏۳ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۲

2025-06-03T08:12:36Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* منابع */

2025-06-03T07:13:15Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۴۳
خط ۱۳۷:		خط ۱۳۷:
	# [[پرونده: 1100699.jpg\|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۱''']]		# [[پرونده: 1100699.jpg\|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۱''']]
	# [[پرونده:1100460.jpg\|22px]] [[محسن اراکی\|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۳ (کتاب)\|'''فقه نظام سیاسی اسلام ج۳''']]		# [[پرونده:1100460.jpg\|22px]] [[محسن اراکی\|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۳ (کتاب)\|'''فقه نظام سیاسی اسلام ج۳''']]
			# [[پرونده:11677.jpg\|22px]] [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''واژه‌نامه فقه سیاسی''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari در ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۰۷

2025-04-14T06:07:44Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = حکومت		\| موضوع مرتبط = حکومت
	\| عنوان مدخل = حکومت		\| عنوان مدخل = حکومت
	\| مداخل مرتبط = [[حکومت در قرآن]] - [[حکومت در نهج البلاغه]] - [[حکومت در معارف و سیره نبوی]] - [[حکومت در فقه سیاسی]] - [[حکومت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[حکومت در قرآن]] - [[حکومت در حدیث]] - [[حکومت در نهج البلاغه]] - [[حکومت در معارف و سیره نبوی]] - [[حکومت در معارف و سیره علوی]] - [[حکومت در فقه سیاسی]] - [[حکومت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari: /* منابع */

2025-04-14T06:00:46Z

منابع

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۱۵ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۰

2024-04-15T08:30:53Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۰۰
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{ولایت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = حکومت		\| موضوع مرتبط = حکومت
	\| عنوان مدخل = [[حکومت]]		\| عنوان مدخل = حکومت
	\| مداخل مرتبط = [[حکومت در قرآن]] - [[حکومت در نهج البلاغه]] - [[حکومت در معارف و سیره نبوی]] - [[حکومت در فقه سیاسی]] - [[حکومت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[حکومت در قرآن]] - [[حکومت در نهج البلاغه]] - [[حکومت در معارف و سیره نبوی]] - [[حکومت در فقه سیاسی]] - [[حکومت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =

Jaafari: /* منابع */

2023-02-19T06:35:33Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۰۵
خط ۴۹:		خط ۴۹:

	=== [[قواعد روابط خارجی]] ===		=== [[قواعد روابط خارجی]] ===

			==حکومت در قرآن==
			اگر [[انتظار]] آن باشد که یک [[قانون اساسی مدون]] با [[قوانین]] مشخص در مورد هر کدام از قوای [[مقننه]] و مجریه و قضاییه و دیگر نهادهای اساسی [[حکومت]] و اصول خاصی در رابطه با [[حقوق]] و [[آزادی‌های فردی]]، آن گونه که در قوانین اساسی کشورها - از سده نوزدهم میلادی - متداول شده است، در یکی از [[سوره‌های قرآن]] ارائه شود، بی‌شک پاسخ منفی است؛ چنین انتظاری ما را به [[نفی]] مسئله حکومت در [[اسلام]] نمی‌کشاند، بلکه مفهوم آن نفی اصل مسئله در [[تاریخ]] [[زندگی سیاسی]] [[بشر]] تا سده نوزدهم است.
			[[قرآن]] در زمینه اصل مسئله [[حاکمیت]] و اصول [[سیاسی]] حکومت و اهداف و منابع [[قانون]] و شرایط [[زمامداران]] و [[دولتمردان]] و [[مسئولیت‌ها]] و [[وظایف کارگزاران]] [[امور اجتماعی]] و [[حاکمان]] و بالأخره درباره [[وظایف]] عموم [[مردم]] در [[جامعه سیاسی]] اسلام مقررات و ضوابط و اصول مشخصی را بیان کرده است.
			در قرآن از [[رژیم سلطنتی]] یا اریستوکراسی و یا [[جمهوری]] سخنی به میان نیامده، ولی خصایص نظام‌های استکباری و طاغوتی و [[لزوم]] [[مبارزه]] با هر نوع [[قدرت‌طلبی]] و [[ستم]] و [[سلطه‌جویی]] و [[انحصارطلبی]] و [[تجاوز]] به آزادی‌های [[خدادادی]] و بالأخره حاکمیتی که به [[اسارت]] [[انسان‌ها]] و به [[تبعیت کورکورانه]] مردم از حاکمان و [[پرستش]] غیر [[خدا]] بینجامد، به طور کاملاً صریح بیان شده است.
			قرآن با طرح اصل [[حاکمیت الهی]] به معنی اختصاص [[حق]] [[قانونگذاری]] به [[خداوند]] {{متن قرآن\|إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ}}<ref>«داوری جز از آن خداوند نیست، فرمان داده است که جز وی را نپرستید» سوره یوسف، آیه ۴۰.</ref>، «این نوع حاکمیت را از بشر به‌طور مطلق حتی از [[انبیا]] نیز سلب کرده است: {{متن قرآن\|مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ ثُمَّ يَقُولَ لِلنَّاسِ كُونُوا عِبَادًا لِي}}<ref>«هیچ بشری را نسزد که خداوند به او کتاب و حکمت و پیامبری بدهد سپس او به مردم بگوید: به جای خداوند، بندگان من باشید» سوره آل عمران، آیه ۷۹.</ref> و در حدود [[قانون]] [[خدا]] [[اطاعت از پیامبر]] و [[امامان]] را [[واجب]] شمرده است: {{متن قرآن\|أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ}}<ref>«از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید» سوره نساء، آیه ۵۹.</ref> و [[حکومت]] بر اساس [[عدالت]] را [[وظیفه]] این [[حاکمان]] قرار داده است: {{متن قرآن\|وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ}}<ref>«و چون میان مردم داوری می‌کنید با دادگری داوری کنید» سوره نساء، آیه ۵۸.</ref> و حکومت هر نوع قانونی غیر از قانون خدا و حاکمیتی جز [[حاکمیت]] مجریان قانون خدا را، حکومت [[جاهلی]] می‌داند: {{متن قرآن\|أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ}}<ref>«آیا داوری (دوره) «جاهلیّت» را می‌جویند؟ و برای گروهی که یقین دارند، در داوری از خداوند بهتر کیست؟» سوره مائده، آیه ۵۰.</ref>. [[قرآن]] [[حکومت صالحان]] را [[امامت]] می‌نامد: {{متن قرآن\|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref>، و وظیفه عمده آن را [[هدایت]] افراد و [[جامعه]] در روند تکاملی [[انسانی]] معرفی می‌کند؛ و رسیدن به امامت را [[حق]] [[مستضعفان]] و امامت مستضعفان را امر محتوم و نقطه نهایی حرکت [[سیاسی]] [[جوامع بشری]] می‌شمارد: {{متن قرآن\|وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ}}<ref>«و برآنیم که بر آنان که در زمین ناتوان شمرده شده‌اند منّت گذاریم و آنان را پیشوا گردانیم و آنان را وارثان (روی زمین) کنیم» سوره قصص، آیه ۵.</ref>.

			ولی حکومت را در هیچ مرحله از قلمروی [[آزادی]] و [[اختیار انسان]] خارج نمی‌کند: {{متن قرآن\|لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ}}<ref>«در (کار) دین هیچ اکراهی نیست» سوره بقره، آیه ۲۵۶.</ref> و [[انسان]] را [[حاکم]] بر [[سرنوشت]] خویش و مختار در تعیین [[شیوه زندگی]] و آینده‌اش می‌شمارد: {{متن قرآن\|إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ}}<ref>«بی‌گمان خداوند آنچه را که گروهی دارند دگرگون نمی‌کند (و از آنان نمی‌ستاند) مگر آنها آنچه را که در خویش دارند دگرگون سازند» سوره رعد، آیه ۱۱.</ref>. صدها [[آیه]] در [[قرآن]] به‌طور مستقیم و غیرمستقیم در مورد مسائل مختلف [[حکومت]] آمده که هر کدام [[مبین]] گوشه‌ای از مسائل [[سیاسی]]، [[اقتصادی]]، نظامی، [[فرهنگی]] و [[اعتقادی]] [[نظام سیاسی اسلام]] است.
			قرآن در تصویر [[رسالت]] [[انبیا]] سخن را از درگیری آنها با [[حاکمان]] وقت آغاز می‌کند ونفی سلطه‌های استکباری و طاغوتی را که ناگزیر ملازم با کسب [[قدرت سیاسی]] پس از [[رهایی]] [[توده]] [[مردم]] از یوغ [[اسارت]] [[مستکبران]] و [[طاغوتیان]] است جزء جدایی‎ناپذیر [[تاریخ]] [[زندگی]] انبیا قرار می‌دهد.
			اصولاً رهانیدن [[خلق]] از اسارت [[بندگی]] [[قدرتمندان]] [[حاکم]]<ref>اعراف، ۱۵۷.</ref> و [[اقامه قسط]] و [[عدل]]<ref>حدید، ۲۵.</ref> در میان [[انسان‌ها]] از اهداف مهمی است که قرآن برای رسالت انبیا ذکر می‌کند. واضح است که این دو [[هدف]] بدون [[حکومت صالح]] جایگزین مستکبران، [[ظالمان]]، [[مفسدان]] و [[فاسقان]] قابل تحقق نیست.
			نکته‌ای که نباید از آن [[غفلت]] ورزید، این است که حکومت و قدرت سیاسی برای [[انبیاء]] هرگز هدف نبوده است و قرآن مسائل حکومت را تنها به عنوان یک وسیله برای رسیدن به سه هدف اساسی مطرح می‌کنند:
			#رهانیدن انسان‌ها از اسارت‌های تجمیل شده از طرف [[مستکبرین]] و [[طواغیت]]<ref>اعراف، ۱۵۷.</ref>؛
			#اقامه قسط و عدل و [[احقاق حقوق]] در موارد [[اختلاف]]<ref>حدید، ۲۵.</ref>؛
			#[[هدایت]] انسان‌ها به طور فردی و جمعی به سوی [[خدا]]<ref>احزاب، ۴۶.</ref>و<ref>فقه سیاسی، ج۲، ص۱۶۸-۱۷۰.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۷۷۰.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:000062.jpg\|22px]] [[سید محسن کاظمی\|کاظمی، سید محسن]]، '''[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]]'''.		# [[پرونده:000062.jpg\|22px]] [[سید محسن کاظمی\|کاظمی، سید محسن]]، '''[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]]'''
			# [[پرونده: 1100699.jpg\|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۱''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* پانویس */

2023-01-26T07:27:06Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۵۷
خط ۶۰:		خط ۶۰:
	[[رده:حکومت]]		[[رده:حکومت]]
	[[رده:مفاهیم در قرآن]]		[[رده:مفاهیم در قرآن]]
			[[رده:مدخل‌های در انتظار تلخیص]]

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T20:20:29Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۴
خط ۷۱:		خط ۷۱:
	{{اصلی\|مبانی حکومت دینی}}		{{اصلی\|مبانی حکومت دینی}}
	حکومت دینی بر پایه مجموعه‌ای از بنیادهای نظری استوار است که قوانین، قواعد و ساز و کار اعمال حکومت دینی حجّیت خود را از آنها می‌گیرند. این مبانی به سه دسته خداشناختی، انسان‌شناختی و جامعه‌شناختی قسمت می‌شوند:		حکومت دینی بر پایه مجموعه‌ای از بنیادهای نظری استوار است که قوانین، قواعد و ساز و کار اعمال حکومت دینی حجّیت خود را از آنها می‌گیرند. این مبانی به سه دسته خداشناختی، انسان‌شناختی و جامعه‌شناختی قسمت می‌شوند:
	# مبانی خداشناختی: در نگاه قرآنی به خدا، مجموعه‌ای مبانی و قواعد کلی یافت می‌شوند که بر پایه آنها حکومت دینی ضرورت یافته و ساختار می‌گیرد. برخی از این قواعد عبارت است از: هدفمندی آفرینش؛ [[انحصار ولایت به خدا]] و اعمال ولایت در جهان.		# '''مبانی خداشناختی:''' در نگاه قرآنی به خدا، مجموعه‌ای مبانی و قواعد کلی یافت می‌شوند که بر پایه آنها حکومت دینی ضرورت یافته و ساختار می‌گیرد. برخی از این قواعد عبارت است از: هدفمندی آفرینش؛ [[انحصار ولایت به خدا]] و اعمال ولایت در جهان.
	# مبانی انسان‌شناختی: حکومت دینی بر نگرش [[قرآن]] درباره هدف و مسیر انسان و شناخت ابعاد، كمالات، استعدادها، نیازها و ابزار دستیابی به سعادت وی استوار است و این عناصر، تعیین کننده ساختار، نوع، قواعد و قوانین حکومت‌اند مانند: استعدادها و اهداف فرامادی انسان و محدودیت عقل در شناخت سعادت.		# '''مبانی انسان‌شناختی:''' حکومت دینی بر نگرش [[قرآن]] درباره هدف و مسیر انسان و شناخت ابعاد، كمالات، استعدادها، نیازها و ابزار دستیابی به سعادت وی استوار است و این عناصر، تعیین کننده ساختار، نوع، قواعد و قوانین حکومت‌اند مانند: استعدادها و اهداف فرامادی انسان و محدودیت عقل در شناخت سعادت.
	# مبنای جامعه‌شناختی: حکومت دینی بر پایه نگرش ویژه [[قرآن]] درباره جامعه انسانی استوار است. حکومت نیازمند تجمّع انسان‌هایی است که بر اثر اموری چون طبیعت<ref>منهاج الكرامه، ص ۱۱۳؛ المهذب البارع، ج ۱، ص ۴۰۱؛ جامع السعادات، ج ۱، ص ۹۳.</ref>، نیاز، حساب و برنامه، عاطفه و غریزه و آرمان به هم گره خورده‌اند<ref>از معرفت دینی تا حکومت دینی، ص ۱۱۰.</ref> و از سوی دیگر، جامعه نیز برای تأمین سعادت دنیایی و جلوگیری از تجاوز به حقوق یکدیگر به حکومت نیازمند است<ref>تذكرة الفقهاء، ج ۹، ص ۳۹۴-۳۹۵؛ المهذب البارع، ج ۱، ص ۴۰۱؛ بحارالانوار، ج ۵۷، ص ۱۷۷.</ref>؛ اما با توجه به پیوند میان حکومت و هدایت، و استواری آن بر لطف الهی و حقّ حاکمیّت وی، مدنیّت تنها ساختار و برنامه حکومت را فراخ‌تر می‌کند و حکومت در امر هدایت فردی نیز بایسته و راهگشاست<ref>ر.ک: الکافی، ج ۱، ص ۱۷۹.</ref>. بر این پایه، كمال فردی انسان در نتیجه روابط عقیدتی، اخلاقی و رفتاری، با کمال جمعی وی آمیخته است و جامعه دربردارنده همان خصوصیّات فردی است<ref>الميزان، ج ۴، ص ۱۰۲-۱۰۶.</ref>.<ref>[[سید محسن کاظمی\|کاظمی، سید محسن]]، [[حکومت (مقاله)\|حکومت]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۲۷۰ - ۳۰۱.</ref>		# '''مبنای جامعه‌شناختی:''' حکومت دینی بر پایه نگرش ویژه [[قرآن]] درباره جامعه انسانی استوار است. حکومت نیازمند تجمّع انسان‌هایی است که بر اثر اموری چون طبیعت<ref>منهاج الكرامه، ص ۱۱۳؛ المهذب البارع، ج ۱، ص ۴۰۱؛ جامع السعادات، ج ۱، ص ۹۳.</ref>، نیاز، حساب و برنامه، عاطفه و غریزه و آرمان به هم گره خورده‌اند<ref>از معرفت دینی تا حکومت دینی، ص ۱۱۰.</ref> و از سوی دیگر، جامعه نیز برای تأمین سعادت دنیایی و جلوگیری از تجاوز به حقوق یکدیگر به حکومت نیازمند است<ref>تذكرة الفقهاء، ج ۹، ص ۳۹۴-۳۹۵؛ المهذب البارع، ج ۱، ص ۴۰۱؛ بحارالانوار، ج ۵۷، ص ۱۷۷.</ref>؛ اما با توجه به پیوند میان حکومت و هدایت، و استواری آن بر لطف الهی و حقّ حاکمیّت وی، مدنیّت تنها ساختار و برنامه حکومت را فراخ‌تر می‌کند و حکومت در امر هدایت فردی نیز بایسته و راهگشاست<ref>ر.ک: الکافی، ج ۱، ص ۱۷۹.</ref>. بر این پایه، كمال فردی انسان در نتیجه روابط عقیدتی، اخلاقی و رفتاری، با کمال جمعی وی آمیخته است و جامعه دربردارنده همان خصوصیّات فردی است<ref>الميزان، ج ۴، ص ۱۰۲-۱۰۶.</ref>.<ref>[[سید محسن کاظمی\|کاظمی، سید محسن]]، [[حکومت (مقاله)\|حکومت]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۲۷۰ - ۳۰۱.</ref>

	== قواعد حکومت ==		== قواعد حکومت ==
خط ۸۵:		خط ۸۵:
	{{اصلی\|ویژگی‌های حاکم اسلامی}}		{{اصلی\|ویژگی‌های حاکم اسلامی}}
	[[قرآن کریم]] و [[روایات]]، چند ویژگی برای حاکم اسلامی بر شمرده‌اند که نظریه‌پردازان بدان توجه و استناد کرده‌اند. این اوصاف، گاه برای پادشاهان یا برای [[پیامبر اکرم]] {{صل}} به عنوان حاکم موفق جامعه اسلامی و گاه به نام بایسته‌های عمومی هر مسئول و... یاد شده‌اند. برخی این ویژگی‌ها را بر ۴ دسته دانسته‌اند:		[[قرآن کریم]] و [[روایات]]، چند ویژگی برای حاکم اسلامی بر شمرده‌اند که نظریه‌پردازان بدان توجه و استناد کرده‌اند. این اوصاف، گاه برای پادشاهان یا برای [[پیامبر اکرم]] {{صل}} به عنوان حاکم موفق جامعه اسلامی و گاه به نام بایسته‌های عمومی هر مسئول و... یاد شده‌اند. برخی این ویژگی‌ها را بر ۴ دسته دانسته‌اند:
	# جسمی: مانند بلوغ عقلی، سلامتی حواسّ، تندرستی. در این باره می‌توان به برخی عمومات [[قرآن کریم]] استناد کرد<ref>سوره مائده، آیه ۴.</ref>.		# '''جسمی:''' مانند بلوغ عقلی، سلامتی حواسّ، تندرستی. در این باره می‌توان به برخی عمومات [[قرآن کریم]] استناد کرد<ref>سوره مائده، آیه ۴.</ref>.
	# روانی و اخلاقی: دادگری، شجاعت، قاطعیّت، شرح صدر، وثاقت و... نیز از بایسته‌های حاکم‌اند که از برخی آیات می‌توان آنها را دریافت: بر پایه آیه {{متن قرآن\|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِن ذُرِّيَّتِي قَالَ لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد؛ سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref> دادگری شرط رهبری جامعه است<ref>رهبری در اسلام، ص ۱۹۹.</ref>. بعضی آیه {{متن قرآن\|... إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ}}<ref>بی‌گمان گرامی‌ترین شما نزد خداوند پرهیزگارترین شماست، به راستی خداوند دانایی آگاه است؛ سوره حجرات، آیه ۱۳.</ref> را نیز دلیل بر لزوم زهد و بندگی حاکم شمرده‌اند<ref>متشابه القرآن، ج ۲، ص ۲۸.</ref> ... .		# '''روانی و اخلاقی:''' دادگری، شجاعت، قاطعیّت، شرح صدر، وثاقت و... نیز از بایسته‌های حاکم‌اند که از برخی آیات می‌توان آنها را دریافت: بر پایه آیه {{متن قرآن\|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِن ذُرِّيَّتِي قَالَ لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد؛ سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref> دادگری شرط رهبری جامعه است<ref>رهبری در اسلام، ص ۱۹۹.</ref>. بعضی آیه {{متن قرآن\|... إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ}}<ref>بی‌گمان گرامی‌ترین شما نزد خداوند پرهیزگارترین شماست، به راستی خداوند دانایی آگاه است؛ سوره حجرات، آیه ۱۳.</ref> را نیز دلیل بر لزوم زهد و بندگی حاکم شمرده‌اند<ref>متشابه القرآن، ج ۲، ص ۲۸.</ref> ... .
	# ذهنی و علمی: همچون شروط اعلمیّت، حسن تشخیص، اسلام‌شناسی، برخورداری از بینش سیاسی و آگاهی از زمانه. از شرط نخست در روایات با تعبیر داناترین مردم به شریعت یاد گردیده است<ref>بحار الانوار، ج ۲۵، ص ۱۶۴-۱۶۵.</ref> دانش نیز از امتیازات طالوت برای تصدّی حکومت به شمار آمده<ref>سوره بقره، آیه۲۴۷.</ref> و به دانش سیاست<ref>تفسیر بیضاوی، ج ۱، ص ۱۵۰؛ مواهب عليه، ص ۸۳؛ الفواتح الالهيه، ج ۱، ص ۸۳.</ref>، علم جنگ<ref>تفسير سمرقندی، ج ۱، ص ۱۶۲.</ref>، یا دانستن شریعت<ref>البحر المحيط، ج ۲، ص ۵۷۵.</ref> تفسیر گشته است.		# '''ذهنی و علمی:''' همچون شروط اعلمیّت، حسن تشخیص، اسلام‌شناسی، برخورداری از بینش سیاسی و آگاهی از زمانه. از شرط نخست در روایات با تعبیر داناترین مردم به شریعت یاد گردیده است<ref>بحار الانوار، ج ۲۵، ص ۱۶۴-۱۶۵.</ref> دانش نیز از امتیازات طالوت برای تصدّی حکومت به شمار آمده<ref>سوره بقره، آیه۲۴۷.</ref> و به دانش سیاست<ref>تفسیر بیضاوی، ج ۱، ص ۱۵۰؛ مواهب عليه، ص ۸۳؛ الفواتح الالهيه، ج ۱، ص ۸۳.</ref>، علم جنگ<ref>تفسير سمرقندی، ج ۱، ص ۱۶۲.</ref>، یا دانستن شریعت<ref>البحر المحيط، ج ۲، ص ۵۷۵.</ref> تفسیر گشته است.
	# خانوادگی: همچون طهارت مولد و حسن شهرت<ref>رهبری در اسلام، ص ۱۸۸.</ref>.<ref>[[سید محسن کاظمی\|کاظمی، سید محسن]]، [[حکومت (مقاله)\|حکومت]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۲۷۰ ـ ۳۰۱.</ref>		# '''خانوادگی:''' همچون طهارت مولد و حسن شهرت<ref>رهبری در اسلام، ص ۱۸۸.</ref>.<ref>[[سید محسن کاظمی\|کاظمی، سید محسن]]، [[حکومت (مقاله)\|حکومت]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۲۷۰ ـ ۳۰۱.</ref>

	=== قواعد کشورداری ===		=== قواعد کشورداری ===
خط ۹۷:		خط ۹۷:
	{{اصلی\|قواعد روابط خارجی}}		{{اصلی\|قواعد روابط خارجی}}
	براساس [[آیات قرآن]] برخی از [[قواعد کشورداری]] مربوط به شیوه تنظیم روابط خارجی در حکومت اسلامی است که برخی از آنها عبارت‌اند از: زمینه‌سازی برای استقرار حکومت جهانی اسلام؛ [[استکبارستیزی]]؛ گسترش روابط اقتصادی و پیمان‌مداری<ref>[[سید محسن کاظمی\|کاظمی، سید محسن]]، [[حکومت (مقاله)\|حکومت]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۲۷۰ - ۳۰۱.</ref>.		براساس [[آیات قرآن]] برخی از [[قواعد کشورداری]] مربوط به شیوه تنظیم روابط خارجی در حکومت اسلامی است که برخی از آنها عبارت‌اند از: زمینه‌سازی برای استقرار حکومت جهانی اسلام؛ [[استکبارستیزی]]؛ گسترش روابط اقتصادی و پیمان‌مداری<ref>[[سید محسن کاظمی\|کاظمی، سید محسن]]، [[حکومت (مقاله)\|حکومت]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۲۷۰ - ۳۰۱.</ref>.




	== پیدایش حکومت در جامعه بشری ==		== پیدایش حکومت در جامعه بشری ==