حکومت در معارف و سیره علوی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* حق ولایت و حاکمیت (انتخاب یا انتصاب) */

2025-06-21T05:06:51Z

حق ولایت و حاکمیت (انتخاب یا انتصاب)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۶
خط ۶۰:		خط ۶۰:
	در گفتمان درون‌دینی یا همان گفتمان نقلی، با شواهد زیادی روبه‌رو هستیم که مبین [[حق حاکمیت]] است؛ از جمله آنکه در خطبه ۱۴۴ [[مقام ولایت]] و [[رهبری]] مختص به [[امامان]] ـ که همگی از بنی‌هاشم‌اند ـ دانسته شده: {{متن حدیث\|إِنَّ الْأَئِمَّةَ مِنْ قُرَيْشٍ غُرِسُوا فِي هَذَا الْبَطْنِ مِنْ هَاشِمٍ لَا تَصْلُحُ عَلَى سِوَاهُمْ وَ لَا تَصْلُحُ الْوُلَاةُ مِنْ غَيْرِهِمْ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۴۴.</ref>.		در گفتمان درون‌دینی یا همان گفتمان نقلی، با شواهد زیادی روبه‌رو هستیم که مبین [[حق حاکمیت]] است؛ از جمله آنکه در خطبه ۱۴۴ [[مقام ولایت]] و [[رهبری]] مختص به [[امامان]] ـ که همگی از بنی‌هاشم‌اند ـ دانسته شده: {{متن حدیث\|إِنَّ الْأَئِمَّةَ مِنْ قُرَيْشٍ غُرِسُوا فِي هَذَا الْبَطْنِ مِنْ هَاشِمٍ لَا تَصْلُحُ عَلَى سِوَاهُمْ وَ لَا تَصْلُحُ الْوُلَاةُ مِنْ غَيْرِهِمْ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۴۴.</ref>.

	همانا امامان [[دوازده‌گانه]] همه از [[قریش]] بوده که درخت آن را در [[خاندان]] [[بنی‌هاشم]] کاشته‌اند. مقام ولایت و [[امامت]] درخور دیگران نیست و دیگر مدعیان [[زمامداری]]، شایستگی آن را ندارند. [[ابن میثم بحرانی]] ـ یکی از مشهورترین و بهترین [[شارحان نهج البلاغه]] ـ می‌نویسد: اینکه [[ائمه]]{{عم}} از قریش‌اند، عیناً همان [[نصوص]] مشهوری است که [[پیامبر خدا]]{{صل}} درباره حق حاکمیت ائمه فرموده است. اما اینکه ائمه مذکور چه کسانی هستند، بنابر روایات پیامبر اکرم، منظور [[امام علی]]{{ع}} و یازده تن از [[فرزندان]] آن بزرگوارند که هر یک از آنها نیز بر امامت [[جانشین]] خود تصریح کرده است. منظور از جمله {{متن حدیث\|لَا تَصْلُحُ عَلَى سِوَاهُمْ}} این است که صلاح نیست امامت در دست کسی جز اینها باشد. به بیانی دیگر، [[حاکمان]] و امامانی غیر از اینان صلاحیت [[حکومت]] و [[خلافت]] را ندارند<ref>بنگرید به: ابن میثم، ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۳۴۹.</ref>.		همانا امامان دوازده‌گانه همه از [[قریش]] بوده که درخت آن را در [[خاندان]] [[بنی‌هاشم]] کاشته‌اند. مقام ولایت و [[امامت]] درخور دیگران نیست و دیگر مدعیان [[زمامداری]]، شایستگی آن را ندارند. [[ابن میثم بحرانی]] ـ یکی از مشهورترین و بهترین [[شارحان نهج البلاغه]] ـ می‌نویسد: اینکه [[ائمه]]{{عم}} از قریش‌اند، عیناً همان [[نصوص]] مشهوری است که [[پیامبر خدا]]{{صل}} درباره حق حاکمیت ائمه فرموده است. اما اینکه ائمه مذکور چه کسانی هستند، بنابر روایات پیامبر اکرم، منظور [[امام علی]]{{ع}} و یازده تن از [[فرزندان]] آن بزرگوارند که هر یک از آنها نیز بر امامت [[جانشین]] خود تصریح کرده است. منظور از جمله {{متن حدیث\|لَا تَصْلُحُ عَلَى سِوَاهُمْ}} این است که صلاح نیست امامت در دست کسی جز اینها باشد. به بیانی دیگر، [[حاکمان]] و امامانی غیر از اینان صلاحیت [[حکومت]] و [[خلافت]] را ندارند<ref>بنگرید به: ابن میثم، ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۳۴۹.</ref>.

	همچنین در [[خطبه]] دیگری آمده است: {{متن حدیث\|وَ لَهُمْ خَصَائِصُ حَقِّ الْوِلَايَةِ وَ فِيهِمُ الْوَصِيَّةُ وَ الْوِرَاثَةُ الْآنَ إِذْ رَجَعَ الْحَقُّ إِلَى أَهْلِهِ وَ نُقِلَ إِلَى مُنْتَقَلِهِ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲.</ref>. [[امام]] در این بند می‌فرماید: ویژگی‌های [[ولایت]] و حکومت از آنِ آنهاست: {{متن حدیث\|وَ لَهُمْ خَصَائِصُ حَقِّ الْوِلَايَةِ}}. مقدم داشتن «لهم» در این جمله بیانگر آن است که این ویژگی‌ها منحصر به آنان است. درست به همین دلیل است که «[[وصیت پیامبر]] و [[وراثت]] [[خلافت]] او، متعلق به آنهاست: {{متن حدیث\|وَ فِيهِمُ الْوَصِيَّةُ وَ الْوِرَاثَةُ}}؛ یعنی اگر [[پیامبر]] درباره آنان [[وصیت]] کرد و [[پیشوایی]] [[خلق]] را بدانها سپرد، به خاطر همین واقعیت‌ها بود، نه مسئله پیوند [[خویشاوندی]] و نسب. پیداست که منظور از وصیت و وراثت در اینجا [[مقام]] خلافت و [[نبوت]] است و حتی کسانی که [[ارث]] را در اینجا به معنای [[علوم پیامبر]]{{صل}} گرفته‌اند، نتیجه‌اش شایستگی آنها برای احراز این مقام است؛ چراکه پیشوای خلق باید [[وارث]] علوم پیامبر باشد و [[جانشین]] او همان [[وصی]] اوست. آشکار است که ارث [[اموال]]، افتخاری نیست و وصیت نیز در مسائل شخصی و عادی، مطلب مهمی محسوب نمی‌شود. [[شاهد]] این مدعا آن است که [[امام]]{{ع}} در ادامه می‌فرماید: «هم‌اکنون که [[حق]] به اهلش بازگشته و به جایگاه اصلی منتقل شده، چرا کوتاهی می‌کنید و پراکنده‌اید و قدر این [[نعمت]] عظیم را نمی‌شناسید؟» {{متن حدیث\|الْآنَ إِذْ رَجَعَ الْحَقُّ إِلَى أَهْلِهِ وَ نُقِلَ إِلَى مُنْتَقَلِهِ}}. از آنچه درباره وصیت و وراثت گفته شد، به خوبی روشن می‌شود که منظور از حق در اینجا همان حق خلافت و [[ولایت]] است که [[اهل بیت]]{{عم}} نسبت به آن از همه شایسته‌تر بودند. در واقع خلافت و ولایت، قبایی بود که تنها به قامت آنها راست می‌آمد<ref>بنگرید به: مکارم شیرازی، پیام امام شرح تازه و جامعی بر نهج البلاغه، ج۱، ص۳۱۱.</ref>.		همچنین در [[خطبه]] دیگری آمده است: {{متن حدیث\|وَ لَهُمْ خَصَائِصُ حَقِّ الْوِلَايَةِ وَ فِيهِمُ الْوَصِيَّةُ وَ الْوِرَاثَةُ الْآنَ إِذْ رَجَعَ الْحَقُّ إِلَى أَهْلِهِ وَ نُقِلَ إِلَى مُنْتَقَلِهِ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲.</ref>. [[امام]] در این بند می‌فرماید: ویژگی‌های [[ولایت]] و حکومت از آنِ آنهاست: {{متن حدیث\|وَ لَهُمْ خَصَائِصُ حَقِّ الْوِلَايَةِ}}. مقدم داشتن «لهم» در این جمله بیانگر آن است که این ویژگی‌ها منحصر به آنان است. درست به همین دلیل است که «[[وصیت پیامبر]] و [[وراثت]] [[خلافت]] او، متعلق به آنهاست: {{متن حدیث\|وَ فِيهِمُ الْوَصِيَّةُ وَ الْوِرَاثَةُ}}؛ یعنی اگر [[پیامبر]] درباره آنان [[وصیت]] کرد و [[پیشوایی]] [[خلق]] را بدانها سپرد، به خاطر همین واقعیت‌ها بود، نه مسئله پیوند [[خویشاوندی]] و نسب. پیداست که منظور از وصیت و وراثت در اینجا [[مقام]] خلافت و [[نبوت]] است و حتی کسانی که [[ارث]] را در اینجا به معنای [[علوم پیامبر]]{{صل}} گرفته‌اند، نتیجه‌اش شایستگی آنها برای احراز این مقام است؛ چراکه پیشوای خلق باید [[وارث]] علوم پیامبر باشد و [[جانشین]] او همان [[وصی]] اوست. آشکار است که ارث [[اموال]]، افتخاری نیست و وصیت نیز در مسائل شخصی و عادی، مطلب مهمی محسوب نمی‌شود. [[شاهد]] این مدعا آن است که [[امام]]{{ع}} در ادامه می‌فرماید: «هم‌اکنون که [[حق]] به اهلش بازگشته و به جایگاه اصلی منتقل شده، چرا کوتاهی می‌کنید و پراکنده‌اید و قدر این [[نعمت]] عظیم را نمی‌شناسید؟» {{متن حدیث\|الْآنَ إِذْ رَجَعَ الْحَقُّ إِلَى أَهْلِهِ وَ نُقِلَ إِلَى مُنْتَقَلِهِ}}. از آنچه درباره وصیت و وراثت گفته شد، به خوبی روشن می‌شود که منظور از حق در اینجا همان حق خلافت و [[ولایت]] است که [[اهل بیت]]{{عم}} نسبت به آن از همه شایسته‌تر بودند. در واقع خلافت و ولایت، قبایی بود که تنها به قامت آنها راست می‌آمد<ref>بنگرید به: مکارم شیرازی، پیام امام شرح تازه و جامعی بر نهج البلاغه، ج۱، ص۳۱۱.</ref>.

Bahmani: /* = اصلاح نگرش زمامداران درباره حکومت */

2025-06-21T05:06:18Z

= اصلاح نگرش زمامداران درباره حکومت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۶
خط ۲۷۲:		خط ۲۷۲:
	[[پرسش]] دوم: [[نقش مردم در حکومت]] [[دینی]] چیست؟ پاسخ به این سؤال می‌تواند نوع [[مدل حکومت]] بر اساس مشارکت [[شهروندان]] را بیان کند<ref>[[حامد پوررستمی\|پوررستمی، حامد]]، [[سبک زندگی در آموزه‌های نهج البلاغه (کتاب)\|سبک زندگی در آموزه‌های نهج البلاغه]]، ص ۲۵۴.</ref>.		[[پرسش]] دوم: [[نقش مردم در حکومت]] [[دینی]] چیست؟ پاسخ به این سؤال می‌تواند نوع [[مدل حکومت]] بر اساس مشارکت [[شهروندان]] را بیان کند<ref>[[حامد پوررستمی\|پوررستمی، حامد]]، [[سبک زندگی در آموزه‌های نهج البلاغه (کتاب)\|سبک زندگی در آموزه‌های نهج البلاغه]]، ص ۲۵۴.</ref>.

	== اصلاح نگرش [[زمامداران]] درباره حکومت =		== اصلاح نگرش [[زمامداران]] درباره حکومت ==
	=== [[حکومت]]؛ [[امانت الهی]] ===		=== [[حکومت]]؛ [[امانت الهی]] ===
	نگرش و دیدگاه افراد، مبنای عمل آنها در [[روابط فردی]] و [[اجتماعی]] است. اهمیت مسئله، به ویژه آن‌گاه آشکار می‌شود که فرد [[مسئول]] و [[زمامدار]]، پیوسته در [[ارتباط با مردم]] است. تعیین چگونگی [[زمامداری]] و رابطه با [[اجتماع]] بر عهده اوست و هنجارها، جایگاه‌ها و نقش‌ها را او مشخص می‌سازد. اگر نگرش او به حکومت، سلطه‌جویانه، اربابانه و [[استبدادی]] باشد و حکومت را مِلک مطلق خود بداند، عملکرد او مطابق با همان نگرش خواهد بود؛ بدین معنا که نوع حکومت در عمل، به [[حکومت استبدادی]] و سلطنتی می‌گراید. در حکومت استبدادی، فرد منشأ [[قدرت]] و تصمیم‌گیری است و بر اساس رأی خود عمل می‌کند. در چنین نظامی، [[حقوق]] [[ناتوانان]] پای‌مال می‌شود، اشرافی‎گری گسترش می‌یابد، قبیله‌گرایی اساس [[نظام]] را تشکیل می‌دهد، ول‎خرجی گسترش می‌یابد، [[بیت المال]] به نفع [[خویشان]] پای‎مال می‌شود و [[فاصله طبقاتی]] به شدت افزایش می‌یابد. سرانجام در آن، هنجارها و [[ارزش‌ها]] دگرگون شده، عناصر آن [[تغییر]] یافته، [[اختلاف]] و پراکندگی بیشتر گشته، [[بدعت‌ها]] و خرافه‌پرستی‌ها رونق پیدا می‌کند.		نگرش و دیدگاه افراد، مبنای عمل آنها در [[روابط فردی]] و [[اجتماعی]] است. اهمیت مسئله، به ویژه آن‌گاه آشکار می‌شود که فرد [[مسئول]] و [[زمامدار]]، پیوسته در [[ارتباط با مردم]] است. تعیین چگونگی [[زمامداری]] و رابطه با [[اجتماع]] بر عهده اوست و هنجارها، جایگاه‌ها و نقش‌ها را او مشخص می‌سازد. اگر نگرش او به حکومت، سلطه‌جویانه، اربابانه و [[استبدادی]] باشد و حکومت را مِلک مطلق خود بداند، عملکرد او مطابق با همان نگرش خواهد بود؛ بدین معنا که نوع حکومت در عمل، به [[حکومت استبدادی]] و سلطنتی می‌گراید. در حکومت استبدادی، فرد منشأ [[قدرت]] و تصمیم‌گیری است و بر اساس رأی خود عمل می‌کند. در چنین نظامی، [[حقوق]] [[ناتوانان]] پای‌مال می‌شود، اشرافی‎گری گسترش می‌یابد، قبیله‌گرایی اساس [[نظام]] را تشکیل می‌دهد، ول‎خرجی گسترش می‌یابد، [[بیت المال]] به نفع [[خویشان]] پای‎مال می‌شود و [[فاصله طبقاتی]] به شدت افزایش می‌یابد. سرانجام در آن، هنجارها و [[ارزش‌ها]] دگرگون شده، عناصر آن [[تغییر]] یافته، [[اختلاف]] و پراکندگی بیشتر گشته، [[بدعت‌ها]] و خرافه‌پرستی‌ها رونق پیدا می‌کند.

Bahmani: /* ولایت */

2025-06-21T05:05:57Z

ولایت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۵
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	در دکترین [[شیعه]] نمی‌توان از سیاست و حکومت سخن گفت، ولی از ولایت سخنی به میان نیاورد. ولایت جان‌مایه حکومت و سیاست در آموزه‌های شیعه است. اگر می‌خواهیم با راهبردها و خط‌مشی‌های [[حکومت دینی]] آشنا شویم، باید در مفهوم ولایت بیشتر بیندیشیم. البته ولایت ابعاد گسترده‌ای دارد که یکی از مهم‌ترین آنها [[ولایت سیاسی]] است.		در دکترین [[شیعه]] نمی‌توان از سیاست و حکومت سخن گفت، ولی از ولایت سخنی به میان نیاورد. ولایت جان‌مایه حکومت و سیاست در آموزه‌های شیعه است. اگر می‌خواهیم با راهبردها و خط‌مشی‌های [[حکومت دینی]] آشنا شویم، باید در مفهوم ولایت بیشتر بیندیشیم. البته ولایت ابعاد گسترده‌ای دارد که یکی از مهم‌ترین آنها [[ولایت سیاسی]] است.

	اساساً ولایت از «ولی» به معنای [[قرب]] و در کنار هم قرار گرفتن است. این واژه بدین معانی به کار می‌رود: [[یاور]]، [[سرپرست]] امور، ~~[[هم‌پیمان]]،~~ [[دوست]]، [[آزاد]] کننده، آزاد شونده، پسر عمو و پسر عمه<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۵، ص۴۰۸ - ۴۱۰.</ref>.		اساساً ولایت از «ولی» به معنای [[قرب]] و در کنار هم قرار گرفتن است. این واژه بدین معانی به کار می‌رود: [[یاور]]، [[سرپرست]] امور، هم‌پیمان، [[دوست]]، [[آزاد]] کننده، آزاد شونده، پسر عمو و پسر عمه<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۵، ص۴۰۸ - ۴۱۰.</ref>.

	اما طبق [[اتفاق نظر]] دانشمندان، وقتی واژه ولایت در گفتمان‌های سیاسی و [[اجتماعی]] به کار می‌رود، تنها به معنای [[رهبری]]، [[سرپرستی]] و [[تصرف در امور]] است<ref>بنگرید به: حربی، غریب الحدیث، ج۲، ص۵۰۱؛ جوهری، الصحاح، ج۶، ص۲۵۳۰؛ راغب اصفهانی، مفردات ۵۵۳؛ طریحی، مجمع البحرین، ج۴، ص۵۵۶.</ref>. در [[روایات]] نیز کاربرد واژه ولایت در معنای رهبری و [[مدیریت جامعه]] است<ref>بنگرید به: الغازی، مسند الرضا{{ع}}، ص۲۶؛ هلالی، کتاب سلیم، ص۱۹۸؛ الثقفی، الغارات، ج۱، ص۳۰۷؛ کوفی، المناقب، ج۱، ص۱۱۸؛ طبری، دلائل الامامه، ص۴۹۱؛ صدوق، صفات الشیعه، ص۴۹.</ref>.<ref>[[حامد پوررستمی\|پوررستمی، حامد]]، [[سبک زندگی در آموزه‌های نهج البلاغه (کتاب)\|سبک زندگی در آموزه‌های نهج البلاغه]]، ص ۲۲۶.</ref>		اما طبق [[اتفاق نظر]] دانشمندان، وقتی واژه ولایت در گفتمان‌های سیاسی و [[اجتماعی]] به کار می‌رود، تنها به معنای [[رهبری]]، [[سرپرستی]] و [[تصرف در امور]] است<ref>بنگرید به: حربی، غریب الحدیث، ج۲، ص۵۰۱؛ جوهری، الصحاح، ج۶، ص۲۵۳۰؛ راغب اصفهانی، مفردات ۵۵۳؛ طریحی، مجمع البحرین، ج۴، ص۵۵۶.</ref>. در [[روایات]] نیز کاربرد واژه ولایت در معنای رهبری و [[مدیریت جامعه]] است<ref>بنگرید به: الغازی، مسند الرضا{{ع}}، ص۲۶؛ هلالی، کتاب سلیم، ص۱۹۸؛ الثقفی، الغارات، ج۱، ص۳۰۷؛ کوفی، المناقب، ج۱، ص۱۱۸؛ طبری، دلائل الامامه، ص۴۹۱؛ صدوق، صفات الشیعه، ص۴۹.</ref>.<ref>[[حامد پوررستمی\|پوررستمی، حامد]]، [[سبک زندگی در آموزه‌های نهج البلاغه (کتاب)\|سبک زندگی در آموزه‌های نهج البلاغه]]، ص ۲۲۶.</ref>

Bahmani در ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۰۵

2025-06-21T05:05:06Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۳ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۲۷

2025-06-03T06:27:12Z

نمایش تغییرات

Jaafari در ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۰۷

2025-04-14T06:07:33Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = حکومت		\| موضوع مرتبط = حکومت
	\| عنوان مدخل = حکومت		\| عنوان مدخل = حکومت
	\| مداخل مرتبط = [[حکومت در قرآن]] - [[حکومت در نهج البلاغه]] - [[حکومت در معارف و سیره نبوی]] - [[حکومت در معارف و سیره علوی]] - [[حکومت در فقه سیاسی]] - [[حکومت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[حکومت در قرآن]] - [[حکومت در حدیث]] - [[حکومت در نهج البلاغه]] - [[حکومت در معارف و سیره نبوی]] - [[حکومت در معارف و سیره علوی]] - [[حکومت در فقه سیاسی]] - [[حکومت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Bahmani: /* حکومت وسیله خدمتگزاری */

2024-04-15T08:29:51Z

حکومت وسیله خدمتگزاری

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۵۹
خط ۱۶:		خط ۱۶:
	{{متن حدیث\|وَ إِنَّ عَمَلَكَ لَيْسَ لَكَ بِطُعْمَةٍ وَ لَكِنَّهُ فِي عُنُقِكَ أَمَانَةٌ وَ أَنْتَ مُسْتَرْعًى لِمَنْ فَوْقَكَ لَيْسَ لَكَ أَنْ تَفْتَاتَ فِي رَعِيَّةٍ وَ لَا تُخَاطِرَ إِلَّا بِوَثِيقَةٍ وَ فِي يَدَيْكَ مَالٌ مِنْ مَالِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ}}؛ «حوزه فرمانروایی‌ات طعمه تو نیست، بلکه امانتی است بر گردن تو، و از تو خواسته‌اند که فرمان‌بُردار کسی باشی که فراتر از توست. تو را نرسد که خود هرچه خواهی، [[رعیت]] را [[فرمان]] دهی یا خود را درگیر کاری بزرگ کنی، مگر آنکه [[دستوری]] به تو رسیده باشد. در دستان تو [[مالی]] است از [[اموال]] [[خداوند عزوجل]]».<ref>[[مهدی محمدی صیفار\|محمدی صیفار، مهدی]]، [[اندیشه و روش اصلاح جامعه از دیدگاه امام علی (کتاب)\|اندیشه و روش اصلاح جامعه از دیدگاه امام علی]] ص ۶۶.</ref>		{{متن حدیث\|وَ إِنَّ عَمَلَكَ لَيْسَ لَكَ بِطُعْمَةٍ وَ لَكِنَّهُ فِي عُنُقِكَ أَمَانَةٌ وَ أَنْتَ مُسْتَرْعًى لِمَنْ فَوْقَكَ لَيْسَ لَكَ أَنْ تَفْتَاتَ فِي رَعِيَّةٍ وَ لَا تُخَاطِرَ إِلَّا بِوَثِيقَةٍ وَ فِي يَدَيْكَ مَالٌ مِنْ مَالِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ}}؛ «حوزه فرمانروایی‌ات طعمه تو نیست، بلکه امانتی است بر گردن تو، و از تو خواسته‌اند که فرمان‌بُردار کسی باشی که فراتر از توست. تو را نرسد که خود هرچه خواهی، [[رعیت]] را [[فرمان]] دهی یا خود را درگیر کاری بزرگ کنی، مگر آنکه [[دستوری]] به تو رسیده باشد. در دستان تو [[مالی]] است از [[اموال]] [[خداوند عزوجل]]».<ref>[[مهدی محمدی صیفار\|محمدی صیفار، مهدی]]، [[اندیشه و روش اصلاح جامعه از دیدگاه امام علی (کتاب)\|اندیشه و روش اصلاح جامعه از دیدگاه امام علی]] ص ۶۶.</ref>

	===[[حکومت]] وسیله [[خدمتگزاری]]===		===[[حکومت]] وسیله خدمتگزاری===
	[[امام علی]]{{ع}} حکومت را ابزاری برای [[هدایت مردم]] از راه سامان‌دهی امور آنان، [[حفظ جان]] و [[مال]]، [[برقراری عدالت]] و... می‌داند. [[مسئولیت]] [[حاکمیت]]، [[تکلیف]] و بار سنگینی است که جای [[خوش‌گذرانی]]، [[ثروت‌اندوزی]]، [[هوس‌بازی]] و [[ستمگری]] نیست. [[انتخاب کارگزاران]] شایسته [[نظام]]، صدور فرمان‌های [[حکومتی]] و [[دعوت]] [[زمامداران]] به [[اصلاح خود]]، همه در راستای خدمتگزاری بهتر برای [[بندگان]] خداست. [[امام]] در نامه ۲۶، [[کارگزاران]] را از خیانت باز می‌دارد و آنها را از خواری دنیا و آخرت [[بیم]] می‌دهد. در نامه ۵۳، طی دستورهایی به [[مالک اشتر]]، رسیدگی به [[مردم]]، کارگزاران زیردست و [[منشیان]] و... را سفارش می‌کند و به او درباره [[منت‌گذاری]] به [[مردم]] در برابر خدمات انجام یافته، هشدار می‌دهد. همچنین در سخنانی، به رابطه متقابل [[حاکم]] و مردم اشاره و [[تکلیف]] [[مسئولان]] را در برابر [[حقوق مردم]] گوشزد می‌کند.		[[امام علی]]{{ع}} حکومت را ابزاری برای [[هدایت مردم]] از راه سامان‌دهی امور آنان، [[حفظ جان]] و [[مال]]، [[برقراری عدالت]] و... می‌داند. [[مسئولیت]] [[حاکمیت]]، [[تکلیف]] و بار سنگینی است که جای [[خوش‌گذرانی]]، [[ثروت‌اندوزی]]، [[هوس‌بازی]] و [[ستمگری]] نیست. [[انتخاب کارگزاران]] شایسته [[نظام]]، صدور فرمان‌های [[حکومتی]] و [[دعوت]] [[زمامداران]] به [[اصلاح خود]]، همه در راستای خدمتگزاری بهتر برای [[بندگان]] خداست. [[امام]] در نامه ۲۶، [[کارگزاران]] را از خیانت باز می‌دارد و آنها را از خواری دنیا و آخرت [[بیم]] می‌دهد. در نامه ۵۳، طی دستورهایی به [[مالک اشتر]]، رسیدگی به [[مردم]]، کارگزاران زیردست و [[منشیان]] و... را سفارش می‌کند و به او درباره [[منت‌گذاری]] به [[مردم]] در برابر خدمات انجام یافته، هشدار می‌دهد. همچنین در سخنانی، به رابطه متقابل [[حاکم]] و مردم اشاره و [[تکلیف]] [[مسئولان]] را در برابر [[حقوق مردم]] گوشزد می‌کند.
	در [[نامه]] ۵۳ به مالک می‌نویسد که [[خداوند]] را با [[دل]] و دست و زبان [[یاری]] و [[فرمان‌های الهی]] را [[پیروی]] کند که در غیر این صورت جنایت‌کار است در عبارت دیگری از همین نامه آمده است: {{متن حدیث\|وَ أَشْعِرْ قَلْبَكَ الرَّحْمَةَ لِلرَّعِيَّةِ وَ الْمَحَبَّةَ لَهُمْ وَ اللُّطْفَ بِهِمْ وَ لَا تَكُونَنَّ عَلَيْهِمْ سَبُعاً ضَارِياً تَغْتَنِمُ أَكْلَهُمْ}}؛ «[[مهربانی]] به [[رعیت]] و [[دوست داشتن]] آنها و [[لطف]] در [[حق]] ایشان را [[شعار]] دل خود ساز؛ و چونان حیوانی درنده مباش که خوردنشان را [[غنیمت]] شماری».		در [[نامه]] ۵۳ به مالک می‌نویسد که [[خداوند]] را با [[دل]] و دست و زبان [[یاری]] و [[فرمان‌های الهی]] را [[پیروی]] کند که در غیر این صورت جنایت‌کار است در عبارت دیگری از همین نامه آمده است: {{متن حدیث\|وَ أَشْعِرْ قَلْبَكَ الرَّحْمَةَ لِلرَّعِيَّةِ وَ الْمَحَبَّةَ لَهُمْ وَ اللُّطْفَ بِهِمْ وَ لَا تَكُونَنَّ عَلَيْهِمْ سَبُعاً ضَارِياً تَغْتَنِمُ أَكْلَهُمْ}}؛ «[[مهربانی]] به [[رعیت]] و [[دوست داشتن]] آنها و [[لطف]] در [[حق]] ایشان را [[شعار]] دل خود ساز؛ و چونان حیوانی درنده مباش که خوردنشان را [[غنیمت]] شماری».

Bahmani: /* اصلاح نگرش زمامداران */

2024-04-15T08:29:39Z

اصلاح نگرش زمامداران

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۵۹
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==[[اصلاح نگرش]] [[زمامداران]]==		==اصلاح نگرش [[زمامداران]]==
	===[[حکومت]]؛ [[امانت الهی]]===		===[[حکومت]]؛ [[امانت الهی]]===
	نگرش و دیدگاه افراد، مبنای عمل آنها در [[روابط فردی]] و [[اجتماعی]] است. اهمیت مسئله، به ویژه آن‌گاه آشکار می‌شود که فرد [[مسئول]] و [[زمامدار]]، پیوسته در [[ارتباط با مردم]] است. تعیین چگونگی [[زمامداری]] و رابطه با [[اجتماع]] بر عهده اوست و [[هنجارها]]، جایگاه‌ها و نقش‌ها را او مشخص می‌سازد. اگر نگرش او به حکومت، سلطه‌جویانه، اربابانه و [[استبدادی]] باشد و حکومت را مِلک مطلق خود بداند، عملکرد او مطابق با همان نگرش خواهد بود؛ بدین معنا که نوع حکومت در عمل، به [[حکومت استبدادی]] و سلطنتی می‌گراید. در حکومت استبدادی، فرد منشأ [[قدرت]] و [[تصمیم‌گیری]] است و بر اساس [[رأی]] خود عمل می‌کند. در چنین نظامی، [[حقوق]] [[ناتوانان]] پای‌مال می‌شود، اشرافی‎گری گسترش می‌یابد، قبیله‌گرایی اساس [[نظام]] را تشکیل می‌دهد، ول‎خرجی گسترش می‌یابد، [[بیت المال]] به نفع [[خویشان]] پای‎مال می‌شود و [[فاصله طبقاتی]] به شدت افزایش می‌یابد. سرانجام در آن، هنجارها و [[ارزش‌ها]] دگرگون شده، عناصر آن [[تغییر]] یافته، [[اختلاف]] و پراکندگی بیشتر گشته، [[بدعت‌ها]] و خرافه‌پرستی‌ها رونق پیدا می‌کند.		نگرش و دیدگاه افراد، مبنای عمل آنها در [[روابط فردی]] و [[اجتماعی]] است. اهمیت مسئله، به ویژه آن‌گاه آشکار می‌شود که فرد [[مسئول]] و [[زمامدار]]، پیوسته در [[ارتباط با مردم]] است. تعیین چگونگی [[زمامداری]] و رابطه با [[اجتماع]] بر عهده اوست و [[هنجارها]]، جایگاه‌ها و نقش‌ها را او مشخص می‌سازد. اگر نگرش او به حکومت، سلطه‌جویانه، اربابانه و [[استبدادی]] باشد و حکومت را مِلک مطلق خود بداند، عملکرد او مطابق با همان نگرش خواهد بود؛ بدین معنا که نوع حکومت در عمل، به [[حکومت استبدادی]] و سلطنتی می‌گراید. در حکومت استبدادی، فرد منشأ [[قدرت]] و [[تصمیم‌گیری]] است و بر اساس [[رأی]] خود عمل می‌کند. در چنین نظامی، [[حقوق]] [[ناتوانان]] پای‌مال می‌شود، اشرافی‎گری گسترش می‌یابد، قبیله‌گرایی اساس [[نظام]] را تشکیل می‌دهد، ول‎خرجی گسترش می‌یابد، [[بیت المال]] به نفع [[خویشان]] پای‎مال می‌شود و [[فاصله طبقاتی]] به شدت افزایش می‌یابد. سرانجام در آن، هنجارها و [[ارزش‌ها]] دگرگون شده، عناصر آن [[تغییر]] یافته، [[اختلاف]] و پراکندگی بیشتر گشته، [[بدعت‌ها]] و خرافه‌پرستی‌ها رونق پیدا می‌کند.

Bahmani: /* پانویس */

2023-12-05T07:44:32Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۴
خط ۱۱۸:		خط ۱۱۸:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:حکومت]]

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = حکومت | عنوان مدخل = حکومت | مداخل مرتبط = حکومت در قرآن - حکومت در نهج البلاغه - حکومت در معارف و سیره نبوی - حکومت در معارف و سیره علوی - حکومت در فقه سیاسی - حکومت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی | پرسش مرتبط =...» ایجاد کرد

2023-12-05T07:16:32Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = حکومت | عنوان مدخل = حکومت | مداخل مرتبط = حکومت در قرآن - حکومت در نهج البلاغه - حکومت در معارف و سیره نبوی - حکومت در معارف و سیره علوی - حکومت در فقه سیاسی - حکومت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی | پرسش مرتبط =...» ایجاد کرد

نمایش تغییرات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۶
خط ۶۰:		خط ۶۰:
	در گفتمان درون‌دینی یا همان گفتمان نقلی، با شواهد زیادی روبه‌رو هستیم که مبین [[حق حاکمیت]] است؛ از جمله آنکه در خطبه ۱۴۴ [[مقام ولایت]] و [[رهبری]] مختص به [[امامان]] ـ که همگی از بنی‌هاشم‌اند ـ دانسته شده: {{متن حدیث\|إِنَّ الْأَئِمَّةَ مِنْ قُرَيْشٍ غُرِسُوا فِي هَذَا الْبَطْنِ مِنْ هَاشِمٍ لَا تَصْلُحُ عَلَى سِوَاهُمْ وَ لَا تَصْلُحُ الْوُلَاةُ مِنْ غَيْرِهِمْ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۴۴.</ref>.		در گفتمان درون‌دینی یا همان گفتمان نقلی، با شواهد زیادی روبه‌رو هستیم که مبین [[حق حاکمیت]] است؛ از جمله آنکه در خطبه ۱۴۴ [[مقام ولایت]] و [[رهبری]] مختص به [[امامان]] ـ که همگی از بنی‌هاشم‌اند ـ دانسته شده: {{متن حدیث\|إِنَّ الْأَئِمَّةَ مِنْ قُرَيْشٍ غُرِسُوا فِي هَذَا الْبَطْنِ مِنْ هَاشِمٍ لَا تَصْلُحُ عَلَى سِوَاهُمْ وَ لَا تَصْلُحُ الْوُلَاةُ مِنْ غَيْرِهِمْ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۴۴.</ref>.

	همانا امامان [[دوازده‌گانه]] همه از [[قریش]] بوده که درخت آن را در [[خاندان]] [[بنی‌هاشم]] کاشته‌اند. مقام ولایت و [[امامت]] درخور دیگران نیست و دیگر مدعیان [[زمامداری]]، شایستگی آن را ندارند. [[ابن میثم بحرانی]] ـ یکی از مشهورترین و بهترین [[شارحان نهج البلاغه]] ـ می‌نویسد: اینکه [[ائمه]]{{عم}} از قریش‌اند، عیناً همان [[نصوص]] مشهوری است که [[پیامبر خدا]]{{صل}} درباره حق حاکمیت ائمه فرموده است. اما اینکه ائمه مذکور چه کسانی هستند، بنابر روایات پیامبر اکرم، منظور [[امام علی]]{{ع}} و یازده تن از [[فرزندان]] آن بزرگوارند که هر یک از آنها نیز بر امامت [[جانشین]] خود تصریح کرده است. منظور از جمله {{متن حدیث\|لَا تَصْلُحُ عَلَى سِوَاهُمْ}} این است که صلاح نیست امامت در دست کسی جز اینها باشد. به بیانی دیگر، [[حاکمان]] و امامانی غیر از اینان صلاحیت [[حکومت]] و [[خلافت]] را ندارند<ref>بنگرید به: ابن میثم، ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۳۴۹.</ref>.		همانا امامان دوازده‌گانه همه از [[قریش]] بوده که درخت آن را در [[خاندان]] [[بنی‌هاشم]] کاشته‌اند. مقام ولایت و [[امامت]] درخور دیگران نیست و دیگر مدعیان [[زمامداری]]، شایستگی آن را ندارند. [[ابن میثم بحرانی]] ـ یکی از مشهورترین و بهترین [[شارحان نهج البلاغه]] ـ می‌نویسد: اینکه [[ائمه]]{{عم}} از قریش‌اند، عیناً همان [[نصوص]] مشهوری است که [[پیامبر خدا]]{{صل}} درباره حق حاکمیت ائمه فرموده است. اما اینکه ائمه مذکور چه کسانی هستند، بنابر روایات پیامبر اکرم، منظور [[امام علی]]{{ع}} و یازده تن از [[فرزندان]] آن بزرگوارند که هر یک از آنها نیز بر امامت [[جانشین]] خود تصریح کرده است. منظور از جمله {{متن حدیث\|لَا تَصْلُحُ عَلَى سِوَاهُمْ}} این است که صلاح نیست امامت در دست کسی جز اینها باشد. به بیانی دیگر، [[حاکمان]] و امامانی غیر از اینان صلاحیت [[حکومت]] و [[خلافت]] را ندارند<ref>بنگرید به: ابن میثم، ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۳۴۹.</ref>.

	همچنین در [[خطبه]] دیگری آمده است: {{متن حدیث\|وَ لَهُمْ خَصَائِصُ حَقِّ الْوِلَايَةِ وَ فِيهِمُ الْوَصِيَّةُ وَ الْوِرَاثَةُ الْآنَ إِذْ رَجَعَ الْحَقُّ إِلَى أَهْلِهِ وَ نُقِلَ إِلَى مُنْتَقَلِهِ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲.</ref>. [[امام]] در این بند می‌فرماید: ویژگی‌های [[ولایت]] و حکومت از آنِ آنهاست: {{متن حدیث\|وَ لَهُمْ خَصَائِصُ حَقِّ الْوِلَايَةِ}}. مقدم داشتن «لهم» در این جمله بیانگر آن است که این ویژگی‌ها منحصر به آنان است. درست به همین دلیل است که «[[وصیت پیامبر]] و [[وراثت]] [[خلافت]] او، متعلق به آنهاست: {{متن حدیث\|وَ فِيهِمُ الْوَصِيَّةُ وَ الْوِرَاثَةُ}}؛ یعنی اگر [[پیامبر]] درباره آنان [[وصیت]] کرد و [[پیشوایی]] [[خلق]] را بدانها سپرد، به خاطر همین واقعیت‌ها بود، نه مسئله پیوند [[خویشاوندی]] و نسب. پیداست که منظور از وصیت و وراثت در اینجا [[مقام]] خلافت و [[نبوت]] است و حتی کسانی که [[ارث]] را در اینجا به معنای [[علوم پیامبر]]{{صل}} گرفته‌اند، نتیجه‌اش شایستگی آنها برای احراز این مقام است؛ چراکه پیشوای خلق باید [[وارث]] علوم پیامبر باشد و [[جانشین]] او همان [[وصی]] اوست. آشکار است که ارث [[اموال]]، افتخاری نیست و وصیت نیز در مسائل شخصی و عادی، مطلب مهمی محسوب نمی‌شود. [[شاهد]] این مدعا آن است که [[امام]]{{ع}} در ادامه می‌فرماید: «هم‌اکنون که [[حق]] به اهلش بازگشته و به جایگاه اصلی منتقل شده، چرا کوتاهی می‌کنید و پراکنده‌اید و قدر این [[نعمت]] عظیم را نمی‌شناسید؟» {{متن حدیث\|الْآنَ إِذْ رَجَعَ الْحَقُّ إِلَى أَهْلِهِ وَ نُقِلَ إِلَى مُنْتَقَلِهِ}}. از آنچه درباره وصیت و وراثت گفته شد، به خوبی روشن می‌شود که منظور از حق در اینجا همان حق خلافت و [[ولایت]] است که [[اهل بیت]]{{عم}} نسبت به آن از همه شایسته‌تر بودند. در واقع خلافت و ولایت، قبایی بود که تنها به قامت آنها راست می‌آمد<ref>بنگرید به: مکارم شیرازی، پیام امام شرح تازه و جامعی بر نهج البلاغه، ج۱، ص۳۱۱.</ref>.		همچنین در [[خطبه]] دیگری آمده است: {{متن حدیث\|وَ لَهُمْ خَصَائِصُ حَقِّ الْوِلَايَةِ وَ فِيهِمُ الْوَصِيَّةُ وَ الْوِرَاثَةُ الْآنَ إِذْ رَجَعَ الْحَقُّ إِلَى أَهْلِهِ وَ نُقِلَ إِلَى مُنْتَقَلِهِ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲.</ref>. [[امام]] در این بند می‌فرماید: ویژگی‌های [[ولایت]] و حکومت از آنِ آنهاست: {{متن حدیث\|وَ لَهُمْ خَصَائِصُ حَقِّ الْوِلَايَةِ}}. مقدم داشتن «لهم» در این جمله بیانگر آن است که این ویژگی‌ها منحصر به آنان است. درست به همین دلیل است که «[[وصیت پیامبر]] و [[وراثت]] [[خلافت]] او، متعلق به آنهاست: {{متن حدیث\|وَ فِيهِمُ الْوَصِيَّةُ وَ الْوِرَاثَةُ}}؛ یعنی اگر [[پیامبر]] درباره آنان [[وصیت]] کرد و [[پیشوایی]] [[خلق]] را بدانها سپرد، به خاطر همین واقعیت‌ها بود، نه مسئله پیوند [[خویشاوندی]] و نسب. پیداست که منظور از وصیت و وراثت در اینجا [[مقام]] خلافت و [[نبوت]] است و حتی کسانی که [[ارث]] را در اینجا به معنای [[علوم پیامبر]]{{صل}} گرفته‌اند، نتیجه‌اش شایستگی آنها برای احراز این مقام است؛ چراکه پیشوای خلق باید [[وارث]] علوم پیامبر باشد و [[جانشین]] او همان [[وصی]] اوست. آشکار است که ارث [[اموال]]، افتخاری نیست و وصیت نیز در مسائل شخصی و عادی، مطلب مهمی محسوب نمی‌شود. [[شاهد]] این مدعا آن است که [[امام]]{{ع}} در ادامه می‌فرماید: «هم‌اکنون که [[حق]] به اهلش بازگشته و به جایگاه اصلی منتقل شده، چرا کوتاهی می‌کنید و پراکنده‌اید و قدر این [[نعمت]] عظیم را نمی‌شناسید؟» {{متن حدیث\|الْآنَ إِذْ رَجَعَ الْحَقُّ إِلَى أَهْلِهِ وَ نُقِلَ إِلَى مُنْتَقَلِهِ}}. از آنچه درباره وصیت و وراثت گفته شد، به خوبی روشن می‌شود که منظور از حق در اینجا همان حق خلافت و [[ولایت]] است که [[اهل بیت]]{{عم}} نسبت به آن از همه شایسته‌تر بودند. در واقع خلافت و ولایت، قبایی بود که تنها به قامت آنها راست می‌آمد<ref>بنگرید به: مکارم شیرازی، پیام امام شرح تازه و جامعی بر نهج البلاغه، ج۱، ص۳۱۱.</ref>.