Msadeq: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = حکیم بن سعید حنفی | عنوان مدخل = حکیم بن سعید حنفی | مداخل مرتبط = حکیم بن سعید حنفی در تاریخ اسلامی| پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == ابو یحیی حکیم بن سعد حنفی از اولیای یاران علیوسائل الشّیعه، ج۳۰، ص۵۲۹. و...» ایجاد کرد

2023-07-08T07:11:48Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = حکیم بن سعید حنفی | عنوان مدخل = حکیم بن سعید حنفی | مداخل مرتبط = حکیم بن سعید حنفی در تاریخ اسلامی| پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == ابو یحیی حکیم بن سعد حنفی از اولیای یاران علی<ref>وسائل الشّیعه، ج۳۰، ص۵۲۹.</ref> و...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = حکیم بن سعید حنفی | عنوان مدخل = حکیم بن سعید حنفی | مداخل مرتبط = [[حکیم بن سعید حنفی در تاریخ اسلامی]]| پرسش مرتبط = }}

== آشنایی اجمالی ==
[[ابو یحیی حکیم بن سعد حنفی]] از اولیای [[یاران علی]]<ref>وسائل الشّیعه، ج۳۰، ص۵۲۹.</ref> و اعضای [[شرطة الخمیس]] بود. [[شیخ طوسی]] او را از یاران علی{{ع}} و عضو شرطۀ حضرت دانسته است<ref>مستدرک الوسائل، خاتمه، ج۷، ص۳۰۶.</ref>. [[ناسخ التواریخ]] نیز وی را عضو شرطة الخمیس معرفی کرده است<ref>سپهر، ناسخ التّواریخ، ج۵، ص۱۳۳. </ref>. در این آثار و اختصاص نام پدر وی «سعد» و در [[رجال برقی]] «سعید» آمده که سعد درست است.

در اختصاص<ref>الاختصاص، ص۳.</ref> و رجال‌ برقی، وی جزو [[شرطةالخمیس]] معرفی شده است و [[برقی]] وی را جزو اولیای [[امام علی]]{{ع}} دانسته است<ref>رجال البرقی، ص۴.</ref>. در منابع قبلی و چاپ قدیم [[رجال شیخ]]، [[رجال تفرشی]]<ref>تفرشی، نقد الرجال، ج۲، ص۱۴۶.</ref> و [[اعیان الشیعه]]<ref>أعیان الشیعه، ج۶، ص۲۱۵.</ref> کنیۀ او «ابو‌یحیی» آمده است. ولی در کتاب‌های [[عامه]]، مانند [[تاریخ بغداد]]<ref>تاریخ بغداد، ج۸، ص۲۶۸، ش۴۳۷۳.</ref>، [[ثقات]] [[ابن حبان]]<ref>ابنحِبّان، الثّقات، ج۴، ص۱۸۲.</ref> و چاپ جدید رجال شیخ کنیه‌اش «ابو‌تِحیی» آمده است<ref>رجال الطّوسی، ص۶۰، ش۵۱۴.</ref>، که درست به نظر می‌رسد. در [[غیبت نعمانی]] در خبری کنیه‌اش «ابوتحیی» است<ref>نعمانی، الغیبه، ص۳۱۵.</ref>.

[[زبیدی]] در [[تاج العروس]] نام وی را «حُکَیْم بن سعد»، و کنیه‌اش را [[ابویحیی کوفی حنفی]] دانسته که از علی و [[عمار]] [[روایت]] می‌کند و [[اعمش]] از او نقل می‌نماید و او [[ثقه]] است<ref>تاج العروس، ج۱۶، ص۱۶۴.</ref>.اما وقتی ابو‌تحیی را ذکر کرده، می‌نویسد: به کسر «تاء»، نام یک [[صحابی]] از [[انصار]] بود که [[پیامبر]] [[چشم]] [[دجّال]] را به چشم او [[تشبیه]] کرد و نام دو تن از [[تابعان]] است که یکی از [[عثمان بن عفان]] نقل می‌کند و دومی از علی، که اسمش «حُکَیم بن سعد» است<ref>تاج العروس، ج۱۹، ص۳۶۳.</ref>.

در تاریخ بغداد می‌نویسد: [[حکیم بن سعد ابو‌یحیی کوفی]] و [[تابعی]] است و از [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} و [[ابو‌موسی اشعری]] و [[ام سلمه]] ([[همسر پیامبر]])، [[حدیث]] می‌نماید. [[ابو‌اسحاق سبیعی]]، [[عِمران بن ظبیان]]، [[جعفر بن عبدالرّحمان]]، [[عبدالملک بن مسلم بن ثمامه کوفی]] هم از او نقل می‌نمایند. ابوتحیی با علی{{ع}} در [[نهروان]] شرکت داشت. دربارۀ [[نهروانیان]] می‌گوید: ما آنها را [[ملاقات]] نکردیم و درنگ ننمودیم؛ گویا به آنها گفته شد «بمیرید»، پس همه مُردند پیش از آنکه [[شوکت]] آنان زیاد شود. و از [[عجلی]] نقل می‌نماید که: وی [[کوفی]]، [[تابعی]] و [[ثقه]] است<ref>تاریخ بغداد، ج۸، ص۲۶۸، ش۴۳۷۳.</ref>.

[[ذهبی]] در [[تاریخ اسلام]] دو بار نام وی را آورده است و در موردی از ابن معین نقل می‌کند که: باکی بر وی نیست<ref>ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۵، ص۵۶۳.</ref>. و در کنیۀ ابو‌تحیی کوفی، قول به [[توثیق]] او را از [[احمد عجلی]] نقل کرده است که در [[نهروان]] حاضر بوده است<ref>ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۶، ص۵۲؛ عجلی، معرفة الثقات، ج۱، ص۳۱۸؛ عجلی: ابویحیی تابعی کوفی ثقة.</ref>. از [[روایت]] وی چنین برمی آید که بسیاری اوقات با علی{{ع}} بوده، و [[فضایل اهل بیت]] را نقل کرده است.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج3، ص 351 - 352.</ref>

==روایاتی از حُکَیم==
به برخی [[روایات]] وی اشاره می‌کنیم:
#او نقل می‌کند: وقتی در [[نماز صبح]] یکی از [[خوارج]] این [[آیه]] را خواند {{متن قرآن|وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ}}<ref>«و به تو و به پیشینیان تو وحی شده است که اگر شرک بورزی بی‌گمان کردارت از میان خواهد رفت و بی‌شک از زیانکاران خواهی بود» سوره زمر، آیه ۶۵.</ref> حضرت [[صبر]] کرد و بعد این آیه را خواند: {{متن قرآن|فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَلَا يَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِينَ لَا يُوقِنُونَ}}<ref>«پس شکیبا باش که وعده خداوند راستین است و مبادا آنان که اهل یقین نیستند تو را سبکسار گردانند» سوره روم، آیه ۶۰.</ref> و او در حال [[رکوع]] بود<ref>شافعی، کتاب الأم، ج۷ ص۱۷۴؛ بیهقی، سنن الکبری، ج۲، ص۲۴۵؛ همو، معرفة السّنن و الآثار، ج۲، ص۱۰۱.</ref>. در [[منابع شیعه]] از [[امام صادق]]{{ع}} این موضوع مفصّل آمده است و نام [[مرد]] خارجی «ابن کَوّاء» بیان شده و این که حضرت بعد از سه بار شنیدن، با آیه جواب او را داد<ref>تهذیب الأحکام، ج۳، ص۳۵؛ الجعفریات، ص۵۲؛ ثقفی، الغارات (دو جلدی)، ج۲، ص۷۳۸؛ تفسیر العیاشی، ج۲، ص۴۴.</ref>.
#[[عمران بن ظبیان]]، از حُکیم بن سعد، از [[امیرالمؤمنین]] نقل می‌کند که فرمود: «[[یاران مهدی]] [[جوان]] هستند در میان آنان مُسن نیست جز به مقدار [[سرمه در چشم]] و نمک در توشۀ راه، و کمترین توشۀ راه برای [[خوراک]] شخصی نمک است».<ref>{{متن حدیث|أَصْحَابُ الْمَهْدِيِّ القائم (نعمانی، الغیبه، ص۳۱۵-۳۱۶. در اینجا کنیه وی ابوتحیی آمده است). شَبَابٌ لَا كُهُولَ فِيهِمْ إِلَّا مِثْلَ كُحْلِ الْعَيْنِ وَ الْمِلْحِ فِي الزَّادِ وَ أَقَلُّ الزَّادِ الْمِلْحُ}}؛ طوسی، الغیبه، ص۴۷۶؛ بحارالانوار، ج۵۲، ص۳۳۳.</ref>.
#حُکیم بن سعد ابو‌تحیی از علی{{ع}} نقل می‌کند: [[حضرت رسول]]{{صل}} در آستانۀ سفرهایش این [[دعا]] را می‌خواند: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ بِكَ أَصُولُ وَ بِكَ أَجُولُ وَ بِكَ أَسِیرُ}}<ref>طبرانی، الدّعاء، ص۲۵۶؛ مسند أحمد، ج۱، ص۹۰ ص۱۵۰؛ هیثمی، مجمع الزوائد، ج۱۰، ص۱۳۰.</ref>.
#حُکیم بن سعد از [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} نقل می‌کند: هرکس از شما می‌خواهد روزۀ مستحبی بگیرد [[روز]] [[پنج شنبه]] را [[روزه]] بگیرد نه [[جمعه]] را؛ زیرا جمعه روز [[عید]] است و روز خوردن، [[آشامیدن]] و [[یاد خدا]]<ref>ابنأبی‌شیبه، المصنف، تحقیق سعید لحام، ج۲، ص۴۶۰.</ref>.
#ابو‌یحیی حُکیم بن سعد گوید: به مقدار غیر قابل شمارش از علی{{ع}} شنیدم یا گفت<ref>قاضی نعمان، شرح الأخبار، ج۱ ص۱۹۳.</ref>؛ بیش از هزار بار شنیدم که بالای [[منبر]] می‌‌گفت: من بندۀ [[خدا]] و [[برادر]] [[رسول]] او هستم؛ این را بعد از من کسی نمی‌گوید، جز این که [[دروغ]] گوست<ref>{{متن حدیث|أَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَ أَخُو رَسُولِهِ لَا يَقُولُهَا بَعْدِي إِلَّا كَاذِبٌ}}؛ شیخ صدوق همین خبر را با سندی دیگر نقل کرده و بهجای «کاذب»، «کَذّابٌ؛ بسیار دروغگو» نقل کرده است: الخصال، ج۲، ص۴۰۲؛ عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۶۳، قاضی نعمان، شرح الأخبار، ج۱ ص۱۹۳؛ کوفی محمد، مناقب الإمام أمیرالمؤمنین{{ع}}، ج۱، ص۳۸۵</ref>.
#حُکَیم بن سعد از [[ام سلمه]] نقل می‌کند که: [[آیۀ تطهیر]] درباره [[رسول خدا]]{{صل}}، [[علی]]، [[فاطمه]]، [[حسن]] و [[حسین]]{{عم}} نازل شده است<ref>ابنمغازلی، مناقب علی بن أبی طالب{{ع}}، ص۲۵۴؛ طبری، جامع البیان عن تأویل آی القرآن، ج۲۲، ص۱۲؛ حسکانی، شواهد التّنزیل، ج۲، ص۱۲۳؛ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۴، ص۱۴۳؛ طبرانی، معجم الکبیر، ج۲۳، ص۳۲۷.</ref>. این [[احادیث]] نشان می‌دهد که وی [[معتقد]] به [[تفکرات]] [[امام علی]]{{ع}} بود، احادیث مهمی دربارۀ [[اهل بیت]] نقل کرده است و سخنان زیادی از حضرت شنیده که بیش از هزار بار مطلبی را از او شنیده است. البته شاید هزار، دلالت بر [[غلبه]] داشته باشد ولی نشانۀ اهمیت [[همراهی]] همیشگی وی با [[امیرالمؤمنین]] است.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۴، ص 352 - 354.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده: 1100831.jpg|22px]] [[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۴ (کتاب)|'''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۴''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

حکیم بن سعید حنفی در تاریخ اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها