حیات طیبه در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* کاربرد طیب در قرآن کریم */

2026-02-02T06:09:15Z

کاربرد طیب در قرآن کریم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۳۹
خط ۱۴:		خط ۱۴:

	== کاربرد [[طیب]] در قرآن کریم ==		== کاربرد [[طیب]] در قرآن کریم ==
	طیّب در قرآن کریم گاهی در [[امور مادی]] به کار رفته است و زمانی در [[امور معنوی]]. کاربرد مادی آن به معنای ملایم، لطیف و [[پاکیزه]] است؛ نمونه‌ها:		طیّب در قرآن کریم گاهی در امور مادی به کار رفته است و زمانی در [[امور معنوی]]. کاربرد مادی آن به معنای ملایم، لطیف و [[پاکیزه]] است؛ نمونه‌ها:
	# '''[[نسیم]] طیّب:''' {{متن قرآن\|هُوَ الَّذِي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ حَتَّى إِذَا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَجَرَيْنَ بِهِمْ بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ وَفَرِحُوا بِهَا}}<ref>«اوست که شما را در خشکی و دریا می‌گرداند تا چون در کشتی‌ها باشید و آنها سرنشینان خود را با بادی سازگار پیش برند و (سرنشینان) بدان شادمان شوند» سوره یونس، آیه ۲۲.</ref>؛ اینان وقتی سوار کشتی می‌‌شوند، منتظرند تا نسیمی ملایم بوزد و با آن شادمان می‌‌شوند؛ زیرا آنان را به مقصد می‌‌رساند.		# '''[[نسیم]] طیّب:''' {{متن قرآن\|هُوَ الَّذِي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ حَتَّى إِذَا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَجَرَيْنَ بِهِمْ بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ وَفَرِحُوا بِهَا}}<ref>«اوست که شما را در خشکی و دریا می‌گرداند تا چون در کشتی‌ها باشید و آنها سرنشینان خود را با بادی سازگار پیش برند و (سرنشینان) بدان شادمان شوند» سوره یونس، آیه ۲۲.</ref>؛ اینان وقتی سوار کشتی می‌‌شوند، منتظرند تا نسیمی ملایم بوزد و با آن شادمان می‌‌شوند؛ زیرا آنان را به مقصد می‌‌رساند.
	# '''بلد طیّب:''' {{متن قرآن\|... كُلُوا مِنْ رِزْقِ رَبِّكُمْ وَاشْكُرُوا لَهُ بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ * فَأَعْرَضُوا فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ...}}<ref>«... از روزی پروردگارتان بخورید و او را سپاس گزارید! شهری است پاکیزه و پروردگاری آمرزنده * اما روی گرداندند ما نیز بر آنان سیل ویرانگر را فرستادیم.».. سوره سبأ، آیه ۱۵-۱۶.</ref>. «بلد طیّب» [[شهر]] و سرزمینی است که آب کافی، هوای مطبوع و سالم، [[زمین]] حاصلخیز و میوه‌های متنوع و خوشمزه داشته باشد. [[مردم سبأ]] که در چنین سرزمینی می‌‌زیستند، نتوانستند آن را نگهدارند و از آن صحیح بهره ببرند، چون از [[یاد خدا]] [[اعراض]] کردند، پس [[خدا]] [[سیل عرم]] (ویرانگر) را فرستاد و بساطشان را برچید.		# '''بلد طیّب:''' {{متن قرآن\|... كُلُوا مِنْ رِزْقِ رَبِّكُمْ وَاشْكُرُوا لَهُ بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ * فَأَعْرَضُوا فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ...}}<ref>«... از روزی پروردگارتان بخورید و او را سپاس گزارید! شهری است پاکیزه و پروردگاری آمرزنده * اما روی گرداندند ما نیز بر آنان سیل ویرانگر را فرستادیم.».. سوره سبأ، آیه ۱۵-۱۶.</ref>. «بلد طیّب» [[شهر]] و سرزمینی است که آب کافی، هوای مطبوع و سالم، [[زمین]] حاصلخیز و میوه‌های متنوع و خوشمزه داشته باشد. [[مردم سبأ]] که در چنین سرزمینی می‌‌زیستند، نتوانستند آن را نگهدارند و از آن صحیح بهره ببرند، چون از [[یاد خدا]] [[اعراض]] کردند، پس [[خدا]] [[سیل عرم]] (ویرانگر) را فرستاد و بساطشان را برچید.

	در این‌گونه موارد قرینۀ داخلی هست که طیّب مادی مراد است (نه [[معنوی]]) و [[کافران]] نیز از آن بهره می‌برند، چنان‌که ممکن است بر اثر [[ناسپاسی]] و [[اعراض از یاد خدا]] آن را از دست بدهند.		در این‌گونه موارد قرینۀ داخلی هست که طیّب مادی مراد است (نه [[معنوی]]) و [[کافران]] نیز از آن بهره می‌برند، چنان‌که ممکن است بر اثر [[ناسپاسی]] و اعراض از یاد خدا آن را از دست بدهند.

	[[حیات]] طیّب در آیۀ مورد بحث، طیّب معنوی است که خدا در پرتو [[ایمان]] و [[عمل صالح]] به [[مؤمنان]] [[نیکوکار]] می‌دهد و [[قرآن کریم]] نیز از جامع آن بدون ذکر مصداق خاص یاد می‌کند<ref>[[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[تفسیر تسنیم (کتاب)\|تفسیر تسنیم]]، ج۴۷، ص۳۷۰ ـ ۳۷۱.</ref>.		[[حیات]] طیّب در آیۀ مورد بحث، طیّب معنوی است که خدا در پرتو [[ایمان]] و [[عمل صالح]] به [[مؤمنان]] [[نیکوکار]] می‌دهد و [[قرآن کریم]] نیز از جامع آن بدون ذکر مصداق خاص یاد می‌کند<ref>[[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[تفسیر تسنیم (کتاب)\|تفسیر تسنیم]]، ج۴۷، ص۳۷۰ ـ ۳۷۱.</ref>.

Bahmani: /* تبیین حیات طیب */

2026-02-02T06:08:56Z

تبیین حیات طیب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۳۸
خط ۱۲:		خط ۱۲:

	بر پایه [[روایات]] در الواح تورات، برخوردار ساختن [[حضرت موسی]] {{ع}} از "حیات طیب" به وی یادآوری گشته<ref>کنز العمال، ج ۱۶، ص ۴۷۵.</ref>؛ همچنین [[خدا]] به [[امیرمؤمنان]] {{ع}}<ref>نوادر المعجزات، ص ۲۰.</ref> و دیگر [[امامان]] {{عم}} "حیات طیب" بخشیده است<ref>مشکاة الانوار، ص ۱۷۲.</ref>. در [[حدیث معراج]] خدا قسم یاد کرده است [[اهل]] خیر و اهل [[آخرت]] را بعد از [[مرگ]] از "[[حیات طیبه]]" برخوردار سازد<ref> سرّالاسراء، ج ۱، ص ۱۸.</ref>. برپایه روایتی، هر کس [[سوره]] مزمّل را در [[نماز]] عشا یا آخر شب بخواند، حیات طیبه بهره وی می‌گردد و [[نیکو]] خواهد مُرد<ref>ثواب الاعمال، ص ۱۲۰؛ مکارم الاخلاق، ص ۳۶۵.</ref>. در [[دعاها]] نیز برخورداری از "حیات طیبه" فراوان از خدا درخواست شده است<ref>الکافی، ج ۴، ص ۴۶۴؛ اقبال الاعمال، ج ۱، ص ۱۷۱؛ ج ۲، ص ۵۴، ۹۸، ۱۰۹، ۱۱۱، ۱۷۹؛ المصباح، ص ۵۹۹.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی\|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]، [[حیات طیبه (مقاله)\|مقاله «حیات طیبه»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]].</ref>		بر پایه [[روایات]] در الواح تورات، برخوردار ساختن [[حضرت موسی]] {{ع}} از "حیات طیب" به وی یادآوری گشته<ref>کنز العمال، ج ۱۶، ص ۴۷۵.</ref>؛ همچنین [[خدا]] به [[امیرمؤمنان]] {{ع}}<ref>نوادر المعجزات، ص ۲۰.</ref> و دیگر [[امامان]] {{عم}} "حیات طیب" بخشیده است<ref>مشکاة الانوار، ص ۱۷۲.</ref>. در [[حدیث معراج]] خدا قسم یاد کرده است [[اهل]] خیر و اهل [[آخرت]] را بعد از [[مرگ]] از "[[حیات طیبه]]" برخوردار سازد<ref> سرّالاسراء، ج ۱، ص ۱۸.</ref>. برپایه روایتی، هر کس [[سوره]] مزمّل را در [[نماز]] عشا یا آخر شب بخواند، حیات طیبه بهره وی می‌گردد و [[نیکو]] خواهد مُرد<ref>ثواب الاعمال، ص ۱۲۰؛ مکارم الاخلاق، ص ۳۶۵.</ref>. در [[دعاها]] نیز برخورداری از "حیات طیبه" فراوان از خدا درخواست شده است<ref>الکافی، ج ۴، ص ۴۶۴؛ اقبال الاعمال، ج ۱، ص ۱۷۱؛ ج ۲، ص ۵۴، ۹۸، ۱۰۹، ۱۱۱، ۱۷۹؛ المصباح، ص ۵۹۹.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی\|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]، [[حیات طیبه (مقاله)\|مقاله «حیات طیبه»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]].</ref>

			== کاربرد [[طیب]] در قرآن کریم ==
			طیّب در قرآن کریم گاهی در [[امور مادی]] به کار رفته است و زمانی در [[امور معنوی]]. کاربرد مادی آن به معنای ملایم، لطیف و [[پاکیزه]] است؛ نمونه‌ها:
			# '''[[نسیم]] طیّب:''' {{متن قرآن\|هُوَ الَّذِي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ حَتَّى إِذَا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَجَرَيْنَ بِهِمْ بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ وَفَرِحُوا بِهَا}}<ref>«اوست که شما را در خشکی و دریا می‌گرداند تا چون در کشتی‌ها باشید و آنها سرنشینان خود را با بادی سازگار پیش برند و (سرنشینان) بدان شادمان شوند» سوره یونس، آیه ۲۲.</ref>؛ اینان وقتی سوار کشتی می‌‌شوند، منتظرند تا نسیمی ملایم بوزد و با آن شادمان می‌‌شوند؛ زیرا آنان را به مقصد می‌‌رساند.
			# '''بلد طیّب:''' {{متن قرآن\|... كُلُوا مِنْ رِزْقِ رَبِّكُمْ وَاشْكُرُوا لَهُ بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ * فَأَعْرَضُوا فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ...}}<ref>«... از روزی پروردگارتان بخورید و او را سپاس گزارید! شهری است پاکیزه و پروردگاری آمرزنده * اما روی گرداندند ما نیز بر آنان سیل ویرانگر را فرستادیم.».. سوره سبأ، آیه ۱۵-۱۶.</ref>. «بلد طیّب» [[شهر]] و سرزمینی است که آب کافی، هوای مطبوع و سالم، [[زمین]] حاصلخیز و میوه‌های متنوع و خوشمزه داشته باشد. [[مردم سبأ]] که در چنین سرزمینی می‌‌زیستند، نتوانستند آن را نگهدارند و از آن صحیح بهره ببرند، چون از [[یاد خدا]] [[اعراض]] کردند، پس [[خدا]] [[سیل عرم]] (ویرانگر) را فرستاد و بساطشان را برچید.

			در این‌گونه موارد قرینۀ داخلی هست که طیّب مادی مراد است (نه [[معنوی]]) و [[کافران]] نیز از آن بهره می‌برند، چنان‌که ممکن است بر اثر [[ناسپاسی]] و [[اعراض از یاد خدا]] آن را از دست بدهند.

			[[حیات]] طیّب در آیۀ مورد بحث، طیّب معنوی است که خدا در پرتو [[ایمان]] و [[عمل صالح]] به [[مؤمنان]] [[نیکوکار]] می‌دهد و [[قرآن کریم]] نیز از جامع آن بدون ذکر مصداق خاص یاد می‌کند<ref>[[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[تفسیر تسنیم (کتاب)\|تفسیر تسنیم]]، ج۴۷، ص۳۷۰ ـ ۳۷۱.</ref>.

	== [[تبیین]] حیات طیب ==		== [[تبیین]] حیات طیب ==

Bahmani: /* زندگی دنیایی و حیات پاکیزه */

2026-02-02T06:08:28Z

زندگی دنیایی و حیات پاکیزه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۳۸
خط ۴۰:		خط ۴۰:
	== [[زندگی]] دنیایی و حیات [[پاکیزه]] ==		== [[زندگی]] دنیایی و حیات [[پاکیزه]] ==
	در دنیا می‌‌توان به حیات طیّب رسید؛ ولی حیات طیّب نمی‌تواند حیات دنیایی (زرق و برق دنیا و [[رفاه]] مادی) باشد، به چند دلیل:		در دنیا می‌‌توان به حیات طیّب رسید؛ ولی حیات طیّب نمی‌تواند حیات دنیایی (زرق و برق دنیا و [[رفاه]] مادی) باشد، به چند دلیل:
	# برای رسیدن به دنیا و رفاه آن، [[حُسن]] فاعلی شرط نیست، چنان‌که [[خدای سبحان]] [[دنیا]] و نعمت‌های مادی آن را به [[کافران]] نیز داده و می‌دهد، حال‌آنکه آیۀ مورد بحث شرط رسیدن به [[حیات طیب]] را ایمان و عمل صالح ([[حسن فعلی]] و فاعلی) می‌داند: {{متن قرآن\|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً}}.		# برای رسیدن به دنیا و رفاه آن، [[حُسن]] فاعلی شرط نیست، چنان‌که [[خدای سبحان]] [[دنیا]] و نعمت‌های مادی آن را به [[کافران]] نیز داده و می‌دهد، حال‌آنکه آیۀ مورد بحث شرط رسیدن به [[حیات طیب]] را ایمان و عمل صالح (حسن فعلی و فاعلی) می‌داند: {{متن قرآن\|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً}}.
	# [[انسان]] تا در دنیا زندگی می‌کند، در [[رنج]] و [[درد]] و [[گرفتاری]] است، چون خدایی که عالم، [[آدم]] و پیوند این دو را آفرید، [[سوگند]] یاد کرد که [[انسان]] را در رنج و [[زحمت]] آفریدم: {{متن قرآن\|لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي كَبَدٍ}}<ref>«که بی‌گمان انسان را در رنج آفریده‌ایم» سوره بلد، آیه ۴.</ref> پس [[بشر]] تا زنده است، نباید [[امید]] [[راحتی]] مطلق و زندگی بی‌زحمت را در دنیا داشته باشد؛ زیرا دنیا خانۀ [[تکلیف]] و تحصیل معاش و [[سعادت]] [[معاد]] است که با زحمت‌های [[مالی]]، [[علمی]] و عملی همراه است.		# [[انسان]] تا در دنیا زندگی می‌کند، در [[رنج]] و [[درد]] و [[گرفتاری]] است، چون خدایی که عالم، [[آدم]] و پیوند این دو را آفرید، [[سوگند]] یاد کرد که [[انسان]] را در رنج و [[زحمت]] آفریدم: {{متن قرآن\|لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي كَبَدٍ}}<ref>«که بی‌گمان انسان را در رنج آفریده‌ایم» سوره بلد، آیه ۴.</ref> پس [[بشر]] تا زنده است، نباید [[امید]] راحتی مطلق و زندگی بی‌زحمت را در دنیا داشته باشد؛ زیرا دنیا خانۀ [[تکلیف]] و تحصیل معاش و [[سعادت]] [[معاد]] است که با زحمت‌های [[مالی]]، [[علمی]] و عملی همراه است.
	# [[سخن]] [[نورانی]] [[امیر مؤمنان]]، [[حضرت علی]]{{ع}} درباره [[دنیا]] که {{متن حدیث\|دَارٌ بِالْبَلَاءِ مَحْفُوفَةٌ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۲۶.</ref> روشن می‌نماید که [[دنیا]] از آن جهت که دنیاست، [[شایستگی]] طیّب شدن را ندارد، چون خانه‌ای که همۀ جهاتِ درون و بیرونش به [[دشواری]] و [[آزمون الهی]] پیچیده است، چگونه می‌‌تواند طیّب باشد، پس مراد از روایاتی همچون {{متن حدیث\|الدُّنْيَا مَزْرَعَةُ الْآخِرَةِ}}<ref>تنبیه الخواطر ونزهة النواظر، ج۱، ص۱۸۳؛ عوالی اللئالی، ج۱، ص۲۶۷.</ref>، {{متن حدیث\|الدُّنْيَا... مَسْجِدُ أَحِبَّاءِ اللَّهِ وَ مُصَلَّی مَلَائِكَةِ اللَّهِ وَ مَهْبِطُ وَحْيِ اللَّهِ وَ مَتْجَرُ أَوْلِيَاءِ اللَّهِ}}<ref>نهج البلاغه، حکمت ۱۳۱.</ref> آن است که ثمرۀ این مزرعه، طیّب است و می‌‌توان با این ظرف به [[مقامات معنوی]] رسید؛ وگرنه مزرعه همیشه با [[رنج]] و [[زحمت]] همراه است، چنان‌که [[حقیقت دنیا]] نیز [[لهو و لعب]] است: {{متن قرآن\|إِنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ}}<ref>«زندگانی این جهان تنها بازیچه و سرگرمی است» سوره محمد، آیه ۳۶.</ref>.		# [[سخن]] [[نورانی]] [[امیر مؤمنان]]، [[حضرت علی]]{{ع}} درباره [[دنیا]] که {{متن حدیث\|دَارٌ بِالْبَلَاءِ مَحْفُوفَةٌ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۲۶.</ref> روشن می‌نماید که [[دنیا]] از آن جهت که دنیاست، [[شایستگی]] طیّب شدن را ندارد، چون خانه‌ای که همۀ جهاتِ درون و بیرونش به [[دشواری]] و [[آزمون الهی]] پیچیده است، چگونه می‌‌تواند طیّب باشد، پس مراد از روایاتی همچون {{متن حدیث\|الدُّنْيَا مَزْرَعَةُ الْآخِرَةِ}}<ref>تنبیه الخواطر ونزهة النواظر، ج۱، ص۱۸۳؛ عوالی اللئالی، ج۱، ص۲۶۷.</ref>، {{متن حدیث\|الدُّنْيَا... مَسْجِدُ أَحِبَّاءِ اللَّهِ وَ مُصَلَّی مَلَائِكَةِ اللَّهِ وَ مَهْبِطُ وَحْيِ اللَّهِ وَ مَتْجَرُ أَوْلِيَاءِ اللَّهِ}}<ref>نهج البلاغه، حکمت ۱۳۱.</ref> آن است که ثمرۀ این مزرعه، طیّب است و می‌‌توان با این ظرف به مقامات معنوی رسید؛ وگرنه مزرعه همیشه با [[رنج]] و [[زحمت]] همراه است، چنان‌که [[حقیقت دنیا]] نیز [[لهو و لعب]] است: {{متن قرآن\|إِنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ}}<ref>«زندگانی این جهان تنها بازیچه و سرگرمی است» سوره محمد، آیه ۳۶.</ref>.

	[[علامه طباطبایی]] ذیل [[آیه]] مورد بحث گفتار لطیفی دارد که [[خدا]] به مؤمنِ [[نیکوکار]] [[حیات]] طیّب می‌دهد؛ نه آنکه [[زندگی]] دنیایی‌اش را به [[حیات]] طیّب بدل سازد<ref>المیزان، ج۱۲، ص۳۴۱-۳۴۲.</ref>.		[[علامه طباطبایی]] ذیل [[آیه]] مورد بحث گفتار لطیفی دارد که [[خدا]] به مؤمنِ [[نیکوکار]] [[حیات]] طیّب می‌دهد؛ نه آنکه [[زندگی]] دنیایی‌اش را به [[حیات]] طیّب بدل سازد<ref>المیزان، ج۱۲، ص۳۴۱-۳۴۲.</ref>.

	حاصل آنکه رسیدن به حیات طیّب در دنیا با طیّب شدن حیات [[دنیایی]] فرق دارد: اوّلی (رسیدن به حیات طیّب در دنیا) شدنی است و [[انسان]] می‌تواند در دنیا با [[ایمان]] و [[عمل صالح]] به [[زندگی پاکیزه]] برسد، چون اولاً حیات طیّب به [[بهشت]] اختصاص ندارد و ثانیاً با [[معارف اعتقادی]]، [[اخلاقی]] و اوصاف کمالی ـ همچون [[معرفت]] و [[قناعت]] ـ می‌‌توان در دنیا به حیات [[پاکیزه]] رسید؛ اما دومی (طیّب شدن حیات دنیایی) شدنی نیست؛ زیرا مصادیق حیات طیّب همچون قناعت، معرفت و [[التزام]] به [[احکام الهی]]، وابسته به [[روح انسان]] و اموری [[معنوی]] و مجرّدند که فقط ظرف تحقّق آنها، با [[بدنی]] است که آن بدن در دنیاست؛ وگرنه [[روح انسانی]] ـ همچون [[معارف]] و [[علوم]] ـ [[زمان]] و مکان‌بردار نیست و به همین سبب، حیات طیّب با دنیا و بدن مادی انسان که همواره با رنج و زحمت همراه است، پیوند ندارد.		حاصل آنکه رسیدن به حیات طیّب در دنیا با طیّب شدن حیات [[دنیایی]] فرق دارد: اوّلی (رسیدن به حیات طیّب در دنیا) شدنی است و [[انسان]] می‌تواند در دنیا با [[ایمان]] و [[عمل صالح]] به زندگی پاکیزه برسد، چون اولاً حیات طیّب به [[بهشت]] اختصاص ندارد و ثانیاً با [[معارف اعتقادی]]، [[اخلاقی]] و اوصاف کمالی ـ همچون [[معرفت]] و [[قناعت]] ـ می‌‌توان در دنیا به حیات [[پاکیزه]] رسید؛ اما دومی (طیّب شدن حیات دنیایی) شدنی نیست؛ زیرا مصادیق حیات طیّب همچون قناعت، معرفت و [[التزام]] به [[احکام الهی]]، وابسته به روح انسان و اموری [[معنوی]] و مجرّدند که فقط ظرف تحقّق آنها، با بدنی است که آن بدن در دنیاست؛ وگرنه روح انسانی ـ همچون معارف و [[علوم]] ـ [[زمان]] و مکان‌بردار نیست و به همین سبب، حیات طیّب با دنیا و بدن مادی انسان که همواره با رنج و زحمت همراه است، پیوند ندارد.

	گفتنی است که مراد از [[دنیا]] و [[زندگی]] آن، اموری همچون [[زمین]]، [[آسمان]]، دریا، صحرا، آب، [[درخت]] و... نیست؛ زیرا اینها [[نعمت]] و [[آیت]] الهی‌اند که [[خدا]] از آنها با [[عظمت]] یاد کرده و دنیای [[ممدوح]]، ~~تجارتخانۀ~~ [[اولیا]] و [[مسجد]] [[دوستان]] خداست<ref>ر.ک: نهج البلاغه، حکمت ۱۳۱.</ref>. مراد از [[دنیای ~~مذموم]]،~~ همان اعتباریات [[دنیایی]]، [[وابستگی]] و [[دلبستگی]] به [[جاه]] و [[پست]] و [[مقام]] است که [[قرآن کریم]] از آنها به [[بازی]]، ~~[[سرگرمی]]،~~ زینت‌خواهی، [[تفاخر]] و [[تکاثر]] در [[ثروت]] و فرزند یاد می‌‌کند: {{متن قرآن\|أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ}}<ref>«زندگانی این جهان بازیچه و سرگرمی و زیور و نازشی است میان شما و افزون‌خواهی در دارایی‌ها و فرزندان است» سوره حدید، آیه ۲۰.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[تفسیر تسنیم (کتاب)\|تفسیر تسنیم]]، ج۴۷، ص۳۶۳ ـ ۳۶۵.</ref>		گفتنی است که مراد از [[دنیا]] و [[زندگی]] آن، اموری همچون [[زمین]]، [[آسمان]]، دریا، صحرا، آب، درخت و... نیست؛ زیرا اینها [[نعمت]] و [[آیت]] الهی‌اند که [[خدا]] از آنها با عظمت یاد کرده و دنیای [[ممدوح]]، تجارت‌خانۀ [[اولیا]] و [[مسجد]] [[دوستان]] خداست<ref>ر.ک: نهج البلاغه، حکمت ۱۳۱.</ref>. مراد از دنیای مذموم، همان اعتباریات [[دنیایی]]، [[وابستگی]] و دلبستگی به جاه و [[پست]] و [[مقام]] است که [[قرآن کریم]] از آنها به [[بازی]]، سرگرمی، زینت‌خواهی، [[تفاخر]] و [[تکاثر]] در [[ثروت]] و فرزند یاد می‌‌کند: {{متن قرآن\|أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ}}<ref>«زندگانی این جهان بازیچه و سرگرمی و زیور و نازشی است میان شما و افزون‌خواهی در دارایی‌ها و فرزندان است» سوره حدید، آیه ۲۰.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[تفسیر تسنیم (کتاب)\|تفسیر تسنیم]]، ج۴۷، ص۳۶۳ ـ ۳۶۵.</ref>

	== آثار حیات طیب ==		== آثار حیات طیب ==

Bahmani: /* آثار حیات طیب */

2026-02-02T06:06:38Z

آثار حیات طیب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۳۶
خط ۳۷:		خط ۳۷:

	[[خدا]] در [[آیه]] {{متن قرآن\|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«کسانی از مرد و زن که کار شایسته‌ای کنند؛ و مؤمن باشند، بی‌گمان آنان را با زندگانی پاکیزه‌ای زنده می‌داریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام می‌دادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref> به مردان و زنانی که عمل صالح انجام دهند، [[وعده]] می‌دهد که به آنان حیات طیب می‌بخشد و [[عمل]]ایشان را نیکوتر از آن [[پاداش]] می‌دهد، اگر ایمان داشته و [[توحید]] را [[باور]] و به [[راستگویی]] [[پیامبران]] [[اقرار]] کنند<ref> مجمع البیان، ج ۶، ص ۵۹۳.</ref>، زیرا عمل بی‌ایمان، حبط گشته و اثری ندارد: {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ}}<ref>«امروز چیزهای پاکیزه بر شما حلال است و غذای اهل کتاب برای شما حلال است و غذای شما برای آنان حلال است و (نیز ازدواج با) زنان پاکدامن از زنان مؤمن (مسلمان) و زنان پاکدامن از آنان که پیش از شما به آنان کتاب آسمانی داده‌اند، اگر کابینشان را پرداخته و پاکدامن باشید نه پلیدکار و گزینندگان دوست پنهان، (بر شما حلال است) و هر کس گرویدن (به اسلام) را نپذیرد کردارش تباه می‌شود و او در جهان واپسین از زیانکاران است» سوره مائده، آیه ۵.</ref><ref> المیزان، ج ۱۲، ص ۳۴۱؛ منهج الصادقین، ج ۵، ص ۲۲۵.</ref>؛ نیز {{متن قرآن\|أُولَئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا فِيهَا وَبَاطِلٌ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«آنان کسانی هستند که در رستخیز جز آتش (دوزخ) نخواهند داشت و آنچه در آن کرده‌اند نابود و آنچه انجام می‌داده‌اند تباه است» سوره هود، آیه ۱۶.</ref>، بنابراین در پذیرش ایمان و نتیجه عمل صالح از دیدگاه [[قرآن]] میان [[زن]] و مرد تفاوتی نیست، در حالی که بسیاری از [[بت‌پرستان]] و [[اهل کتاب]] [[زنان]] را از بیشتر مزایای [[دینی]] [[محروم]] دانسته و برای آنان نسبت به مردان [[جایگاه]] [[پستی]] [[معتقد]] بودند و آن را هرگز تغییرپذیر نمی‌دانستند<ref>المیزان، ج ۱۲، ص ۳۴۱؛ الفرقان، ج ۴، ص ۴۷۴.</ref>. به گفته برخی، تقدیم عمل صالح بر [[ایمان]] در [[آیه]] یاد شده، اشاره است که [[هدف]] نهایی از ایمان، عمل است، چنان‌که [[علم]] و ایمان نیز ابزار عمل‌اند<ref> الفرقان، ج ۱۴، ص ۴۷۶.</ref>. برپایه احتمالی، نکره بودن {{متن قرآن\|صَالِحًا}} در آیه {{متن قرآن\|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«کسانی از مرد و زن که کار شایسته‌ای کنند؛ و مؤمن باشند، بی‌گمان آنان را با زندگانی پاکیزه‌ای زنده می‌داریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام می‌دادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref> برای تفخیم است و بر اساس آن، [[وعده]] [[حیات طیب]] به کسانی است که [[عمل صالح]] بزرگی انجام دهند و آن، جز [[پذیرش ولایت]] [[امامان معصوم]] {{عم}} نیست، زیرا در پرتو آن، هر عملی ارزش واقعی می‌یابد<ref>بیان السعاده، ج ۲، ص ۴۲۵.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی\|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]، [[حیات طیبه (مقاله)\|مقاله «حیات طیبه»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]].</ref>		[[خدا]] در [[آیه]] {{متن قرآن\|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«کسانی از مرد و زن که کار شایسته‌ای کنند؛ و مؤمن باشند، بی‌گمان آنان را با زندگانی پاکیزه‌ای زنده می‌داریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام می‌دادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref> به مردان و زنانی که عمل صالح انجام دهند، [[وعده]] می‌دهد که به آنان حیات طیب می‌بخشد و [[عمل]]ایشان را نیکوتر از آن [[پاداش]] می‌دهد، اگر ایمان داشته و [[توحید]] را [[باور]] و به [[راستگویی]] [[پیامبران]] [[اقرار]] کنند<ref> مجمع البیان، ج ۶، ص ۵۹۳.</ref>، زیرا عمل بی‌ایمان، حبط گشته و اثری ندارد: {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ}}<ref>«امروز چیزهای پاکیزه بر شما حلال است و غذای اهل کتاب برای شما حلال است و غذای شما برای آنان حلال است و (نیز ازدواج با) زنان پاکدامن از زنان مؤمن (مسلمان) و زنان پاکدامن از آنان که پیش از شما به آنان کتاب آسمانی داده‌اند، اگر کابینشان را پرداخته و پاکدامن باشید نه پلیدکار و گزینندگان دوست پنهان، (بر شما حلال است) و هر کس گرویدن (به اسلام) را نپذیرد کردارش تباه می‌شود و او در جهان واپسین از زیانکاران است» سوره مائده، آیه ۵.</ref><ref> المیزان، ج ۱۲، ص ۳۴۱؛ منهج الصادقین، ج ۵، ص ۲۲۵.</ref>؛ نیز {{متن قرآن\|أُولَئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا فِيهَا وَبَاطِلٌ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«آنان کسانی هستند که در رستخیز جز آتش (دوزخ) نخواهند داشت و آنچه در آن کرده‌اند نابود و آنچه انجام می‌داده‌اند تباه است» سوره هود، آیه ۱۶.</ref>، بنابراین در پذیرش ایمان و نتیجه عمل صالح از دیدگاه [[قرآن]] میان [[زن]] و مرد تفاوتی نیست، در حالی که بسیاری از [[بت‌پرستان]] و [[اهل کتاب]] [[زنان]] را از بیشتر مزایای [[دینی]] [[محروم]] دانسته و برای آنان نسبت به مردان [[جایگاه]] [[پستی]] [[معتقد]] بودند و آن را هرگز تغییرپذیر نمی‌دانستند<ref>المیزان، ج ۱۲، ص ۳۴۱؛ الفرقان، ج ۴، ص ۴۷۴.</ref>. به گفته برخی، تقدیم عمل صالح بر [[ایمان]] در [[آیه]] یاد شده، اشاره است که [[هدف]] نهایی از ایمان، عمل است، چنان‌که [[علم]] و ایمان نیز ابزار عمل‌اند<ref> الفرقان، ج ۱۴، ص ۴۷۶.</ref>. برپایه احتمالی، نکره بودن {{متن قرآن\|صَالِحًا}} در آیه {{متن قرآن\|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«کسانی از مرد و زن که کار شایسته‌ای کنند؛ و مؤمن باشند، بی‌گمان آنان را با زندگانی پاکیزه‌ای زنده می‌داریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام می‌دادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref> برای تفخیم است و بر اساس آن، [[وعده]] [[حیات طیب]] به کسانی است که [[عمل صالح]] بزرگی انجام دهند و آن، جز [[پذیرش ولایت]] [[امامان معصوم]] {{عم}} نیست، زیرا در پرتو آن، هر عملی ارزش واقعی می‌یابد<ref>بیان السعاده، ج ۲، ص ۴۲۵.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی\|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]، [[حیات طیبه (مقاله)\|مقاله «حیات طیبه»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]].</ref>

			== [[زندگی]] دنیایی و حیات [[پاکیزه]] ==
			در دنیا می‌‌توان به حیات طیّب رسید؛ ولی حیات طیّب نمی‌تواند حیات دنیایی (زرق و برق دنیا و [[رفاه]] مادی) باشد، به چند دلیل:
			# برای رسیدن به دنیا و رفاه آن، [[حُسن]] فاعلی شرط نیست، چنان‌که [[خدای سبحان]] [[دنیا]] و نعمت‌های مادی آن را به [[کافران]] نیز داده و می‌دهد، حال‌آنکه آیۀ مورد بحث شرط رسیدن به [[حیات طیب]] را ایمان و عمل صالح ([[حسن فعلی]] و فاعلی) می‌داند: {{متن قرآن\|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً}}.
			# [[انسان]] تا در دنیا زندگی می‌کند، در [[رنج]] و [[درد]] و [[گرفتاری]] است، چون خدایی که عالم، [[آدم]] و پیوند این دو را آفرید، [[سوگند]] یاد کرد که [[انسان]] را در رنج و [[زحمت]] آفریدم: {{متن قرآن\|لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي كَبَدٍ}}<ref>«که بی‌گمان انسان را در رنج آفریده‌ایم» سوره بلد، آیه ۴.</ref> پس [[بشر]] تا زنده است، نباید [[امید]] [[راحتی]] مطلق و زندگی بی‌زحمت را در دنیا داشته باشد؛ زیرا دنیا خانۀ [[تکلیف]] و تحصیل معاش و [[سعادت]] [[معاد]] است که با زحمت‌های [[مالی]]، [[علمی]] و عملی همراه است.
			# [[سخن]] [[نورانی]] [[امیر مؤمنان]]، [[حضرت علی]]{{ع}} درباره [[دنیا]] که {{متن حدیث\|دَارٌ بِالْبَلَاءِ مَحْفُوفَةٌ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۲۶.</ref> روشن می‌نماید که [[دنیا]] از آن جهت که دنیاست، [[شایستگی]] طیّب شدن را ندارد، چون خانه‌ای که همۀ جهاتِ درون و بیرونش به [[دشواری]] و [[آزمون الهی]] پیچیده است، چگونه می‌‌تواند طیّب باشد، پس مراد از روایاتی همچون {{متن حدیث\|الدُّنْيَا مَزْرَعَةُ الْآخِرَةِ}}<ref>تنبیه الخواطر ونزهة النواظر، ج۱، ص۱۸۳؛ عوالی اللئالی، ج۱، ص۲۶۷.</ref>، {{متن حدیث\|الدُّنْيَا... مَسْجِدُ أَحِبَّاءِ اللَّهِ وَ مُصَلَّی مَلَائِكَةِ اللَّهِ وَ مَهْبِطُ وَحْيِ اللَّهِ وَ مَتْجَرُ أَوْلِيَاءِ اللَّهِ}}<ref>نهج البلاغه، حکمت ۱۳۱.</ref> آن است که ثمرۀ این مزرعه، طیّب است و می‌‌توان با این ظرف به [[مقامات معنوی]] رسید؛ وگرنه مزرعه همیشه با [[رنج]] و [[زحمت]] همراه است، چنان‌که [[حقیقت دنیا]] نیز [[لهو و لعب]] است: {{متن قرآن\|إِنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ}}<ref>«زندگانی این جهان تنها بازیچه و سرگرمی است» سوره محمد، آیه ۳۶.</ref>.

			[[علامه طباطبایی]] ذیل [[آیه]] مورد بحث گفتار لطیفی دارد که [[خدا]] به مؤمنِ [[نیکوکار]] [[حیات]] طیّب می‌دهد؛ نه آنکه [[زندگی]] دنیایی‌اش را به [[حیات]] طیّب بدل سازد<ref>المیزان، ج۱۲، ص۳۴۱-۳۴۲.</ref>.

			حاصل آنکه رسیدن به حیات طیّب در دنیا با طیّب شدن حیات [[دنیایی]] فرق دارد: اوّلی (رسیدن به حیات طیّب در دنیا) شدنی است و [[انسان]] می‌تواند در دنیا با [[ایمان]] و [[عمل صالح]] به [[زندگی پاکیزه]] برسد، چون اولاً حیات طیّب به [[بهشت]] اختصاص ندارد و ثانیاً با [[معارف اعتقادی]]، [[اخلاقی]] و اوصاف کمالی ـ همچون [[معرفت]] و [[قناعت]] ـ می‌‌توان در دنیا به حیات [[پاکیزه]] رسید؛ اما دومی (طیّب شدن حیات دنیایی) شدنی نیست؛ زیرا مصادیق حیات طیّب همچون قناعت، معرفت و [[التزام]] به [[احکام الهی]]، وابسته به [[روح انسان]] و اموری [[معنوی]] و مجرّدند که فقط ظرف تحقّق آنها، با [[بدنی]] است که آن بدن در دنیاست؛ وگرنه [[روح انسانی]] ـ همچون [[معارف]] و [[علوم]] ـ [[زمان]] و مکان‌بردار نیست و به همین سبب، حیات طیّب با دنیا و بدن مادی انسان که همواره با رنج و زحمت همراه است، پیوند ندارد.

			گفتنی است که مراد از [[دنیا]] و [[زندگی]] آن، اموری همچون [[زمین]]، [[آسمان]]، دریا، صحرا، آب، [[درخت]] و... نیست؛ زیرا اینها [[نعمت]] و [[آیت]] الهی‌اند که [[خدا]] از آنها با [[عظمت]] یاد کرده و دنیای [[ممدوح]]، تجارتخانۀ [[اولیا]] و [[مسجد]] [[دوستان]] خداست<ref>ر.ک: نهج البلاغه، حکمت ۱۳۱.</ref>. مراد از [[دنیای مذموم]]، همان اعتباریات [[دنیایی]]، [[وابستگی]] و [[دلبستگی]] به [[جاه]] و [[پست]] و [[مقام]] است که [[قرآن کریم]] از آنها به [[بازی]]، [[سرگرمی]]، زینت‌خواهی، [[تفاخر]] و [[تکاثر]] در [[ثروت]] و فرزند یاد می‌‌کند: {{متن قرآن\|أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ}}<ref>«زندگانی این جهان بازیچه و سرگرمی و زیور و نازشی است میان شما و افزون‌خواهی در دارایی‌ها و فرزندان است» سوره حدید، آیه ۲۰.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[تفسیر تسنیم (کتاب)\|تفسیر تسنیم]]، ج۴۷، ص۳۶۳ ـ ۳۶۵.</ref>

	== آثار حیات طیب ==		== آثار حیات طیب ==

Bahmani: /* راه رسیدن به حیات طیب */

2026-02-02T06:05:59Z

راه رسیدن به حیات طیب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۳۵
خط ۲۱:		خط ۲۱:

	== راه رسیدن به [[حیات طیب]] ==		== راه رسیدن به [[حیات طیب]] ==
	برای رسیدن به [[حیات]] طیّب، مجموع دو عنصر محوری [[ایمان]] و [[عمل صالح]] لازم است: {{متن قرآن\|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً}}. هر کس گناهی کند، کیفرش را باید ببیند؛ خواه [[موحّد]] و [[مسلمان]] باشد؛ یا ملحد و [[کافر]]، چون برای [[کیفر]] دادن، تنها [[قبح]] فعلی کافی است و [[قبح فاعلی]] و [[کفر]]، شرط نیست ـ هرچند هر فعل قبیحی از فاعلی صادر می‌‌شود که از جهت وصف [[نفسانی]] [[مبتلا]] به قبح باشد ـ از این‌رو عالم مسلمان نیز همانند غیر عالم [[اهل ~~اسلام]]،~~ کیفر می‌بیند.		برای رسیدن به [[حیات]] طیّب، مجموع دو عنصر محوری [[ایمان]] و [[عمل صالح]] لازم است: {{متن قرآن\|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً}}. هر کس گناهی کند، کیفرش را باید ببیند؛ خواه [[موحّد]] و [[مسلمان]] باشد؛ یا ملحد و [[کافر]]، چون برای [[کیفر]] دادن، تنها قبح فعلی کافی است و قبح فاعلی و [[کفر]]، شرط نیست ـ هرچند هر فعل قبیحی از فاعلی صادر می‌‌شود که از جهت وصف [[نفسانی]] [[مبتلا]] به قبح باشد ـ از این‌رو عالم مسلمان نیز همانند غیر عالم اهل اسلام، کیفر می‌بیند.

	شرط ورود به [[دوزخ]]، مجموع کفر و [[عمل]] [[طالح]] نیست، بلکه صرف [[طلاح]] عمل، سبب کیفر است ـ هرچند با کیفر [[کافران]] یکسان نباشد ـ اما [[ورود به بهشت]] به مجموع ایمان و عمل صالح مشروط است، پس کسی که کارهای خدماتی و عام المنفعه انجام دهد، ولی موحّد و [[مؤمن]] نباشد، چون تنها [[حسن فعلی]] دارد نه فاعلی، برای [[بهشت]] رفتن نصاب ندارد، هرچند [[پاداش]] کارهای خوبش محفوظ است؛ یعنی در [[دنیا]] بهره‌های مادی به او و فرزندانش می‌رسد و [[زندگی]] مرفهانه دارد؛ یا در [[آخرت]] از [[تخفیف]] [[عذاب]] و مانند آن بهره‌مند می‌‌شود.		شرط ورود به [[دوزخ]]، مجموع کفر و [[عمل]] طالح نیست، بلکه صرف [[طلاح]] عمل، سبب کیفر است ـ هرچند با کیفر [[کافران]] یکسان نباشد ـ اما ورود به بهشت به مجموع ایمان و عمل صالح مشروط است، پس کسی که کارهای خدماتی و عام المنفعه انجام دهد، ولی موحّد و [[مؤمن]] نباشد، چون تنها حسن فعلی دارد نه فاعلی، برای [[بهشت]] رفتن نصاب ندارد، هرچند [[پاداش]] کارهای خوبش محفوظ است؛ یعنی در [[دنیا]] بهره‌های مادی به او و فرزندانش می‌رسد و [[زندگی]] مرفهانه دارد؛ یا در [[آخرت]] از [[تخفیف]] [[عذاب]] و مانند آن بهره‌مند می‌‌شود.

	مشروط بودن حیات طیّب به ایمان و [[روح]] طیّب و طاهر ([[حسن فاعلی]]) و عمل صالح (حسن فعلی) نشان می‌دهد که حیات طیّب به دنیا و [[رفاه]] مادی آن ربطی ندارد.		مشروط بودن حیات طیّب به ایمان و [[روح]] طیّب و طاهر (حسن فاعلی) و عمل صالح (حسن فعلی) نشان می‌دهد که حیات طیّب به دنیا و [[رفاه]] مادی آن ربطی ندارد.

	گفتنی است:		گفتنی است:
	# [[قرآن کریم]] عملی را [[صالح]] و شایسته می‌‌شمارد که برابر با [[حجت عصر]] ([[اسلام]]) باشد<ref>سوره بقره، آیه ۲۶؛ ر.ک: تسنیم، ج۲۲، ص۲۱۵؛ تفسیر القرآن العظیم، ابن کثیر، ج۳، ص۱۴۱.</ref>؛ خواه [[عبادی]] باشد یا معاملی، پس اگر کسی هم اکنون به سَمت [[بیت]] [[مقدس]] [[نماز]] بگزارد، عملش صالح نیست؛ زیرا مطابق با [[حجّت]] عصر نیست.		# [[قرآن کریم]] عملی را [[صالح]] و شایسته می‌‌شمارد که برابر با حجت عصر ([[اسلام]]) باشد<ref>سوره بقره، آیه ۲۶؛ ر.ک: تسنیم، ج۲۲، ص۲۱۵؛ تفسیر القرآن العظیم، ابن کثیر، ج۳، ص۱۴۱.</ref>؛ خواه [[عبادی]] باشد یا معاملی، پس اگر کسی هم اکنون به سَمت [[بیت]] [[مقدس]] [[نماز]] بگزارد، عملش صالح نیست؛ زیرا مطابق با [[حجّت]] عصر نیست.
	# جملۀ {{متن قرآن\|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا}} در مورد صلاح در [[مقام عمل]] است، از این‌رو ممکن است چنین شخصی بلغزد و کار [[بدی]] انجام دهد، چون هنوز گوهر ذاتش [[صالح]] نشده است؛ ولی تعبیر {{متن قرآن\|كُلٌّ مِنَ الصَّالِحِينَ}}<ref>«آنان همه از شایستگان بودند» سوره انعام، آیه ۸۵.</ref> که در وصف [[پیامبران]]{{عم}} آمده است، درباره گوهر [[ذات]] آنهاست، پس کسی که گوهر ذاتش [[صالح]] است، هرگز خود را به کار زشت نمی‌آلاید.		# جملۀ {{متن قرآن\|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا}} در مورد صلاح در مقام عمل است، از این‌رو ممکن است چنین شخصی بلغزد و کار بدی انجام دهد، چون هنوز گوهر ذاتش [[صالح]] نشده است؛ ولی تعبیر {{متن قرآن\|كُلٌّ مِنَ الصَّالِحِينَ}}<ref>«آنان همه از شایستگان بودند» سوره انعام، آیه ۸۵.</ref> که در وصف [[پیامبران]]{{عم}} آمده است، درباره گوهر ذات آنهاست، پس کسی که گوهر ذاتش [[صالح]] است، هرگز خود را به کار زشت نمی‌آلاید.
	# کار شایسته، زمینه‌ساز صلاح [[روح آدمی]] است، چنان‌که صلاح[[روح]] نیز بستر انجام دادن کار شایسته؛ هم کارهای شایسته کم‌کم بر [[روح انسانی]] اثر می‌گذارند و او را به [[توبه]] و [[انابه]] وامی‌دارند و گوهر [[ذات]] را [[مؤمن]] می‌کنند؛ هم صلاح روح و گوهر [[ایمان]] در انجام دادن کارهای شایسته اثر دارد (تأثیر و تأثّر متقابل) لیکن نه صِرف [[عمل صالح]] کافی است؛ نه صلاح روح به [[تنهایی]] کارساز.		# کار شایسته، زمینه‌ساز صلاح [[روح آدمی]] است، چنان‌که صلاح [[روح]] نیز بستر انجام دادن کار شایسته؛ هم کارهای شایسته کم‌کم بر روح انسانی اثر می‌گذارند و او را به [[توبه]] و [[انابه]] وامی‌دارند و گوهر ذات را [[مؤمن]] می‌کنند؛ هم صلاح روح و گوهر [[ایمان]] در انجام دادن کارهای شایسته اثر دارد (تأثیر و تأثّر متقابل) لیکن نه صِرف [[عمل صالح]] کافی است؛ نه صلاح روح به تنهایی کارساز.
	# [[ایمان]] و عمل صالح آثار فراوانی دارند که برخی از آنها در [[دنیا]] و بیشترشان در [[آخرت]] ظهور می‌کنند. «[[حیات]] طیّب» یکی از آثار و نتایج [[دنیایی]] یا [[آخرتی]] آن [[دوست]] و [[شکر]]، [[صبر]] و [[رضایت]] نیز از آثار حیات طیّب‌اند<ref>[[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[تفسیر تسنیم (کتاب)\|تفسیر تسنیم]]، ج۴۷، ص۳۵۷ ـ ۳۶۰.</ref>.		# [[ایمان]] و عمل صالح آثار فراوانی دارند که برخی از آنها در [[دنیا]] و بیشترشان در [[آخرت]] ظهور می‌کنند. «[[حیات]] طیّب» یکی از آثار و نتایج [[دنیایی]] یا [[آخرتی]] آن [[دوست]] و [[شکر]]، [[صبر]] و [[رضایت]] نیز از آثار حیات طیّب‌اند<ref>[[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[تفسیر تسنیم (کتاب)\|تفسیر تسنیم]]، ج۴۷، ص۳۵۷ ـ ۳۶۰.</ref>.

Bahmani: /* راه رسیدن به حیات طیب */

2026-02-02T06:03:41Z

راه رسیدن به حیات طیب

نمایش تغییرات

Bahmani: /* تبیین حیات طیب */

2026-02-02T06:02:40Z

تبیین حیات طیب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۳۲
خط ۱۹:		خط ۱۹:

	در دیدگاهی دیگر، "حیات طیب" به زندگانی در [[قبر]] و [[برزخ]] [[تفسیر]] شده است<ref>زادالمسیر، ج ۴، ص ۴۸۹؛ مجمع البیان، ج ۶، ص ۵۹۳.</ref>. مستند آن، روایتی است که قبر را [[باغی]] از بستان‌های بهشتی یا گودالی از گودال‌های [[آتش]] می‌شناساند<ref> روح المعانی، ج ۱۴، ص ۳۳۴.</ref>؛ یا بدین جهت است که جمله "ولَنَجزِینَّهُم اَجرَهُم بِاَحسَنِ ما کانوا یعمَلون" را در [[آیه]]{{متن قرآن\|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«کسانی از مرد و زن که کار شایسته‌ای کنند؛ و مؤمن باشند، بی‌گمان آنان را با زندگانی پاکیزه‌ای زنده می‌داریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام می‌دادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref> درباره بهشت آخرت دانسته‌اند<ref> المیزان، ج ۱۲، ص ۳۴۳.</ref>. شاید سخن کسانی که حیات طیب را [[حیات]] [[آخرتی]] و سرای باقی و دائمی بهشتی می‌دانند، صحیح‌تر باشد<ref> مخزن العرفان، ج ۷، ص ۲۳۸.</ref>؛ ولی چون از یک‌سو باید امکان برخورداری از آن از پیش فراهم شود: {{متن قرآن\|يَقُولُ يَا لَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَيَاتِ}}<ref>«می‌گوید: کاش برای (این) زندگیم (توشه‌ای) پیش می‌فرستادم» سوره فجر، آیه ۲۴.</ref> ـ زیرا [[دنیا]] مزرعه [[آخرت]] است:{{متن قرآن\|وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَى}}<ref>«و اینکه آدمی را چیزی جز آنچه (برای آن) کوشیده است نخواهد بود» سوره نجم، آیه ۳۹.</ref>.<ref> الفرقان، ج ۱۴، ص ۴۷۵.</ref>ـ و از سوی دیگر، حیات طیب در آیه {{متن قرآن\|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«کسانی از مرد و زن که کار شایسته‌ای کنند؛ و مؤمن باشند، بی‌گمان آنان را با زندگانی پاکیزه‌ای زنده می‌داریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام می‌دادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref> به دنیا یا آخرت مقید نشده است، می‌توان گفت مراد از آن، حیات معنوی [[قلب]] و سریره [[انسان]]<ref> مخزن العرفان، ج ۷، ص ۲۳۸.</ref> و زندگی حقیقی و نوری است که حیاتی نو و جدا از زندگانی [[دنیایی]] طبیعی و همگانی است <ref>المیزان، ج ۱۲، ص ۳۴۱.</ref> و به مراتب، بالاتر و ارزشمندتر از آن است<ref>المیزان، ج ۹، ص ۴۵.</ref>: {{متن قرآن\|فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ}}<ref>«در جایگاهی راستین نزد فرمانفرمایی توانمند» سوره قمر، آیه ۵۵.</ref>.<ref>مخزن العرفان، ج ۷، ص ۲۳۸.</ref> چون حیات یاد شده با تجرّد انسان از موادّ بدنی و درآمدن وی در سلک مجردات به دست می‌آید<ref>تفسیر ابن عربی، ج ۱، ص ۶۹۰.</ref>{{متن قرآن\|الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ}}<ref>«پلید زنان برای پلید مردان و پلید مردان برای پلید زنانند و پاک زنان، برای پاک مردان و پاک مردان برای پاک زنانند، آنان از آنچه (شایعه سازان) می‌گویند برکنارند، آنان آمرزش و روزی ارجمندی دارند» سوره نور، آیه ۲۶.</ref><ref>الفتوحات المکیه، ج ۴، ص ۱۲۳؛ رحمة من الرحمن، ج ۲، ص ۵۰۴ ـ ۵۰۵.</ref> و از [[دنیا]] می‌آغازد و تا [[برزخ]] و [[قیامت]] کبرا پایسته است و در آنجا کامل‌تر ظاهر می‌شود<ref> الفرقان، ج ۱۴، ص ۴۷۵؛ المیزان، ج ۹، ص ۴۵.</ref>، همیشگی است و مرگی پس از آن تصور نمی‌شود<ref>تفسیر ابن عربی، ج ۱، ص ۶۹۰؛ مخزن العرفان، ج ۷، ص ۲۳۸.</ref>، هرچند به ظاهر چنین [[انسانی]] کشته شود: {{متن قرآن\|وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَكِنْ لَا تَشْعُرُونَ}}<ref>«و کسانی را که در راه خداوند کشته می‌شوند مرده نخوانید که زنده‌اند امّا شما درنمی‌یابید» سوره بقره، آیه ۱۵۴.</ref><ref> المیزان، ج ۲، ص ۱۸۷.</ref>؛ برخلاف [[زندگی]] طبیعی که با [[حیات طیب]] سنجیدنی نیست و در جنب آن [[حیات]] شمرده نمی‌شود: {{متن قرآن\|أَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَأَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ كَمَنْ مَثَلُهُ فِي الظُّلُمَاتِ لَيْسَ بِخَارِجٍ مِنْهَا كَذَلِكَ زُيِّنَ لِلْكَافِرِينَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«و آیا (داستان) آن کس که (به دل) مرده بود و زنده‌اش کردیم و برای او فروغی پدید آوردیم که با آن در میان مردم راه می‌رود، چون داستان کسی است در تیرگی‌ها که از آنها بیرون آمدنی نیست؟ بدین‌گونه آنچه کافران می‌کردند، در نظرشان آراسته شده است» سوره انعام، آیه ۱۲۲.</ref>.<ref> الفرقان، ج ۱۴، ص ۴۷۵ ـ ۴۷۷؛ مبدأ و معاد، ص ۳۹۸.</ref>، بلکه [[مرگ]] تدریجی است و در آن بافت‌های بدن همواره میان مرگ و حیات‌اند<ref> مخزن العرفان، ج ۷، ص ۲۳۸.</ref>. مراد از حیات طیب این نیست که همان حیات [[دنیایی]] و همگانی در اصل [[پایدار]] مانده و تنها صفت آن از خبیث به [[طیب]] [[تغییر]] یابد، وگرنه باید در [[آیه]] {{متن قرآن\|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«کسانی از مرد و زن که کار شایسته‌ای کنند؛ و مؤمن باشند، بی‌گمان آنان را با زندگانی پاکیزه‌ای زنده می‌داریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام می‌دادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref> به جای {{متن قرآن\|فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً}} تعبیر "فلنطیبن حیوته" به کار می‌رفت<ref> المیزان، ج ۱۲، ص ۳۴۲.</ref>، بلکه حیات طیب، زندگی جداگانه و نوی است که به حیات پیشین پیوسته است و تفاوت آن با حیات قبلی و مشترک از [[جایگاه]] برترِ آن برمی‌خیزد، از این‌رو بهره‌مند از [[نعمت]] حیات طیب عینا همان شخصی است که پیش‌تر تنها نعمت حیات عمومی داشته و اکنون به زندگانی بالاتری دست یافته است<ref>المیزان، ج ۱۲، ص ۳۴۳.</ref>. بر اساس این نظر، بسیاری از سخنان در [[تفسیر]] حیات طیب را می‌توان آثار آن به شمار آورد؛ مانند قانع بودن [[انسان]] به روزی الهی‌اش<ref>الفرقان، ج ۱۴، ص ۴۷۴.</ref>، چنان‌که در [[روایات]] [[حیات طیب]] به آن [[تفسیر]] شده است<ref>نورالثقلین، ج ۳، ص ۸۳ ـ ۸۴؛ الامالی، ص ۲۷۵؛ المستدرک، ج ۲، ص ۳۸۸.</ref>. برخی [[مفسران]] با نادیده انگاشتن این مطلب، مفهوم [[حیات طیب]] را گسترده پنداشته و تفسیر آن را به مانند [[قناعت]]، از قبیل بیان مصداقِ روشن آن [[گمان]] کرده‌اند<ref>نمونه، ج ۱۱، ص ۳۹۵.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی\|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]، [[حیات طیبه (مقاله)\|مقاله «حیات طیبه»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]].</ref>		در دیدگاهی دیگر، "حیات طیب" به زندگانی در [[قبر]] و [[برزخ]] [[تفسیر]] شده است<ref>زادالمسیر، ج ۴، ص ۴۸۹؛ مجمع البیان، ج ۶، ص ۵۹۳.</ref>. مستند آن، روایتی است که قبر را [[باغی]] از بستان‌های بهشتی یا گودالی از گودال‌های [[آتش]] می‌شناساند<ref> روح المعانی، ج ۱۴، ص ۳۳۴.</ref>؛ یا بدین جهت است که جمله "ولَنَجزِینَّهُم اَجرَهُم بِاَحسَنِ ما کانوا یعمَلون" را در [[آیه]]{{متن قرآن\|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«کسانی از مرد و زن که کار شایسته‌ای کنند؛ و مؤمن باشند، بی‌گمان آنان را با زندگانی پاکیزه‌ای زنده می‌داریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام می‌دادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref> درباره بهشت آخرت دانسته‌اند<ref> المیزان، ج ۱۲، ص ۳۴۳.</ref>. شاید سخن کسانی که حیات طیب را [[حیات]] [[آخرتی]] و سرای باقی و دائمی بهشتی می‌دانند، صحیح‌تر باشد<ref> مخزن العرفان، ج ۷، ص ۲۳۸.</ref>؛ ولی چون از یک‌سو باید امکان برخورداری از آن از پیش فراهم شود: {{متن قرآن\|يَقُولُ يَا لَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَيَاتِ}}<ref>«می‌گوید: کاش برای (این) زندگیم (توشه‌ای) پیش می‌فرستادم» سوره فجر، آیه ۲۴.</ref> ـ زیرا [[دنیا]] مزرعه [[آخرت]] است:{{متن قرآن\|وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَى}}<ref>«و اینکه آدمی را چیزی جز آنچه (برای آن) کوشیده است نخواهد بود» سوره نجم، آیه ۳۹.</ref>.<ref> الفرقان، ج ۱۴، ص ۴۷۵.</ref>ـ و از سوی دیگر، حیات طیب در آیه {{متن قرآن\|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«کسانی از مرد و زن که کار شایسته‌ای کنند؛ و مؤمن باشند، بی‌گمان آنان را با زندگانی پاکیزه‌ای زنده می‌داریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام می‌دادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref> به دنیا یا آخرت مقید نشده است، می‌توان گفت مراد از آن، حیات معنوی [[قلب]] و سریره [[انسان]]<ref> مخزن العرفان، ج ۷، ص ۲۳۸.</ref> و زندگی حقیقی و نوری است که حیاتی نو و جدا از زندگانی [[دنیایی]] طبیعی و همگانی است <ref>المیزان، ج ۱۲، ص ۳۴۱.</ref> و به مراتب، بالاتر و ارزشمندتر از آن است<ref>المیزان، ج ۹، ص ۴۵.</ref>: {{متن قرآن\|فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ}}<ref>«در جایگاهی راستین نزد فرمانفرمایی توانمند» سوره قمر، آیه ۵۵.</ref>.<ref>مخزن العرفان، ج ۷، ص ۲۳۸.</ref> چون حیات یاد شده با تجرّد انسان از موادّ بدنی و درآمدن وی در سلک مجردات به دست می‌آید<ref>تفسیر ابن عربی، ج ۱، ص ۶۹۰.</ref>{{متن قرآن\|الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ}}<ref>«پلید زنان برای پلید مردان و پلید مردان برای پلید زنانند و پاک زنان، برای پاک مردان و پاک مردان برای پاک زنانند، آنان از آنچه (شایعه سازان) می‌گویند برکنارند، آنان آمرزش و روزی ارجمندی دارند» سوره نور، آیه ۲۶.</ref><ref>الفتوحات المکیه، ج ۴، ص ۱۲۳؛ رحمة من الرحمن، ج ۲، ص ۵۰۴ ـ ۵۰۵.</ref> و از [[دنیا]] می‌آغازد و تا [[برزخ]] و [[قیامت]] کبرا پایسته است و در آنجا کامل‌تر ظاهر می‌شود<ref> الفرقان، ج ۱۴، ص ۴۷۵؛ المیزان، ج ۹، ص ۴۵.</ref>، همیشگی است و مرگی پس از آن تصور نمی‌شود<ref>تفسیر ابن عربی، ج ۱، ص ۶۹۰؛ مخزن العرفان، ج ۷، ص ۲۳۸.</ref>، هرچند به ظاهر چنین [[انسانی]] کشته شود: {{متن قرآن\|وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَكِنْ لَا تَشْعُرُونَ}}<ref>«و کسانی را که در راه خداوند کشته می‌شوند مرده نخوانید که زنده‌اند امّا شما درنمی‌یابید» سوره بقره، آیه ۱۵۴.</ref><ref> المیزان، ج ۲، ص ۱۸۷.</ref>؛ برخلاف [[زندگی]] طبیعی که با [[حیات طیب]] سنجیدنی نیست و در جنب آن [[حیات]] شمرده نمی‌شود: {{متن قرآن\|أَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَأَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ كَمَنْ مَثَلُهُ فِي الظُّلُمَاتِ لَيْسَ بِخَارِجٍ مِنْهَا كَذَلِكَ زُيِّنَ لِلْكَافِرِينَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«و آیا (داستان) آن کس که (به دل) مرده بود و زنده‌اش کردیم و برای او فروغی پدید آوردیم که با آن در میان مردم راه می‌رود، چون داستان کسی است در تیرگی‌ها که از آنها بیرون آمدنی نیست؟ بدین‌گونه آنچه کافران می‌کردند، در نظرشان آراسته شده است» سوره انعام، آیه ۱۲۲.</ref>.<ref> الفرقان، ج ۱۴، ص ۴۷۵ ـ ۴۷۷؛ مبدأ و معاد، ص ۳۹۸.</ref>، بلکه [[مرگ]] تدریجی است و در آن بافت‌های بدن همواره میان مرگ و حیات‌اند<ref> مخزن العرفان، ج ۷، ص ۲۳۸.</ref>. مراد از حیات طیب این نیست که همان حیات [[دنیایی]] و همگانی در اصل [[پایدار]] مانده و تنها صفت آن از خبیث به [[طیب]] [[تغییر]] یابد، وگرنه باید در [[آیه]] {{متن قرآن\|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«کسانی از مرد و زن که کار شایسته‌ای کنند؛ و مؤمن باشند، بی‌گمان آنان را با زندگانی پاکیزه‌ای زنده می‌داریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام می‌دادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref> به جای {{متن قرآن\|فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً}} تعبیر "فلنطیبن حیوته" به کار می‌رفت<ref> المیزان، ج ۱۲، ص ۳۴۲.</ref>، بلکه حیات طیب، زندگی جداگانه و نوی است که به حیات پیشین پیوسته است و تفاوت آن با حیات قبلی و مشترک از [[جایگاه]] برترِ آن برمی‌خیزد، از این‌رو بهره‌مند از [[نعمت]] حیات طیب عینا همان شخصی است که پیش‌تر تنها نعمت حیات عمومی داشته و اکنون به زندگانی بالاتری دست یافته است<ref>المیزان، ج ۱۲، ص ۳۴۳.</ref>. بر اساس این نظر، بسیاری از سخنان در [[تفسیر]] حیات طیب را می‌توان آثار آن به شمار آورد؛ مانند قانع بودن [[انسان]] به روزی الهی‌اش<ref>الفرقان، ج ۱۴، ص ۴۷۴.</ref>، چنان‌که در [[روایات]] [[حیات طیب]] به آن [[تفسیر]] شده است<ref>نورالثقلین، ج ۳، ص ۸۳ ـ ۸۴؛ الامالی، ص ۲۷۵؛ المستدرک، ج ۲، ص ۳۸۸.</ref>. برخی [[مفسران]] با نادیده انگاشتن این مطلب، مفهوم [[حیات طیب]] را گسترده پنداشته و تفسیر آن را به مانند [[قناعت]]، از قبیل بیان مصداقِ روشن آن [[گمان]] کرده‌اند<ref>نمونه، ج ۱۱، ص ۳۹۵.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی\|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]، [[حیات طیبه (مقاله)\|مقاله «حیات طیبه»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]].</ref>

			== راه رسیدن به حیات طیب ==
			برای رسیدن به حیات طیّب، مجموع دو عنصر محوری ایمان و عمل صالح لازم است: {{متن قرآن\|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً}}. هر کس گناهی کند، کیفرش را باید ببیند؛ خواه موحّد و مسلمان باشد؛ یا ملحد و کافر، چون برای کیفر دادن، تنها قبح فعلی کافی است و قبح فاعلی و کفر، شرط نیست ـ هرچند هر فعل قبیحی از فاعلی صادر می‌‌شود که از جهت وصف نفسانی مبتلا به قبح باشد ـ از این‌رو عالم مسلمان نیز همانند غیر عالم اهل اسلام، کیفر می‌بیند.

			شرط ورود به دوزخ، مجموع کفر و عمل طالح نیست، بلکه صرف طلاح عمل، سبب کیفر است ـ هرچند با کیفر کافران یکسان نباشد ـ اما ورود به بهشت به مجموع ایمان و عمل صالح مشروط است، پس کسی که کارهای خدماتی و عام المنفعه انجام دهد، ولی موحّد و مؤمن نباشد، چون تنها حسن فعلی دارد نه فاعلی، برای بهشت رفتن نصاب ندارد، هرچند پاداش کارهای خوبش محفوظ است؛ یعنی در دنیا بهره‌های مادی به او و فرزندانش می‌رسد و زندگی مرفهانه دارد؛ یا در آخرت از تخفیف عذاب و مانند آن بهره‌مند می‌‌شود.

			مشروط بودن حیات طیّب به ایمان و روح طیّب و طاهر (حسن فاعلی) و عمل صالح (حسن فعلی) نشان می‌دهد که حیات طیّب به دنیا و رفاه مادی آن ربطی ندارد.

			گفتنی است:
			# قرآن کریم عملی را صالح و شایسته می‌‌شمارد که برابر با حجت عصر (اسلام) باشد<ref>سوره بقره، آیه ۲۶؛ ر.ک: تسنیم، ج۲۲، ص۲۱۵؛ تفسیر القرآن العظیم، ابن کثیر، ج۳، ص۱۴۱.</ref>؛ خواه عبادی باشد یا معاملی، پس اگر کسی هم اکنون به سَمت بیت مقدس نماز بگزارد، عملش صالح نیست، زیرا مطابق با حجّت عصر نیست.
			# جملۀ {{متن قرآن\|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا}} در مورد صلاح در مقام عمل است، از این‌رو ممکن است چنین شخصی بلغزد و کار بدی انجام دهد، چون هنوز گوهر ذاتش صالح نشده است؛ ولی تعبیر {{متن قرآن\|كُلٌّ مِنَ الصَّالِحِينَ}}<ref>«آنان همه از شایستگان بودند» سوره انعام، آیه ۸۵.</ref> که در وصف پیامبران{{عم}} آمده است، درباره گوهر ذات آن‌هاست، پس کسی که گوهر ذاتش صالح است، هرگز خود را به کار زشت نمی‌آلاید.
			# کار شایسته، زمینه‌ساز صلاح روح آدمی است، چنان‌که صلاح روح نیز بستر انجام دادن کار شایسته؛ هم کارهای شایسته کم‌کم بر روح انسانی اثر می‌گذارند و او را به توبه و انابه وامی‌دارند و گوهر ذات را مؤمن می‌کنند؛ هم صلاح روح و گوهر ایمان در انجام دادن کارهای شایسته اثر دارد (تأثیر و تأثّر متقابل) لیکن نه صِرف عمل صالح کافی است؛ نه صلاح روح به تنهایی کارساز.
			# ایمان و عمل صالح آثار فراوانی دارند که برخی از آن‌ها در دنیا و بیشترشان در آخرت ظهور می‌کنند. «حیات طیّب» یکی از آثار و نتایج دنیایی یا آخرتی آن دوست و شکر، صبر و رضایت نیز از آثار حیات طیّب‌اند<ref> [[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[تفسیر تسنیم (کتاب)\|تفسیر تسنیم]]، ج۴۷، ص۳۵۷ ـ ۳۶۰.</ref>.

	== حیات طیب در گرو [[ایمان]] و [[عمل صالح]] و الغای جنسیت ==		== حیات طیب در گرو [[ایمان]] و [[عمل صالح]] و الغای جنسیت ==

Bahmani: /* منابع */

2026-02-02T06:02:15Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۳۲
خط ۳۲:		خط ۳۲:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:202139.jpg\|22px]] [[~~سید رضا اسحاق‌نیا تربتی~~\|~~اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا~~]]، [[~~حیات طیبه (مقاله)\|مقاله «حیات طیبه»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱~~ (کتاب)\|'''~~دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱~~''']]		# [[پرونده:202139.jpg\|22px]] [[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[تفسیر تسنیم (کتاب)\|'''تفسیر تسنیم''']]، ج۴۷
	# [[پرونده:000062.jpg\|22px]] [[~~عبدالله جوادی آملی~~\|~~جوادی آملی، عبدالله~~]]، [[~~تفسیر تسنیم~~ (کتاب)\|'''~~تفسیر تسنیم~~''']]~~، ج۴۷~~		# [[پرونده:000062.jpg\|22px]] [[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی\|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]، [[حیات طیبه (مقاله)\|مقاله «حیات طیبه»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* منابع */

2026-02-02T06:01:15Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۳۱
خط ۳۲:		خط ۳۲:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:~~000062~~.jpg\|22px]] [[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی\|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]، [[حیات طیبه (مقاله)\|مقاله «حیات طیبه»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱''']]		# [[پرونده:202139.jpg\|22px]] [[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی\|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]، [[حیات طیبه (مقاله)\|مقاله «حیات طیبه»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱''']]
			# [[پرونده:000062.jpg\|22px]] [[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[تفسیر تسنیم (کتاب)\|'''تفسیر تسنیم''']]، ج۴۷
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani در ‏۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۴:۵۸

2026-02-02T04:58:53Z

نمایش تغییرات