حیان بن نمله - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari: تغییرمسیر به حیان بن نمله انصاری

2025-10-16T06:05:49Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۵
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{مدخل مرتبط~~		#تغییر_مسیر [[حیان بن نمله انصاری]]
	~~\| موضوع مرتبط = صحابه~~
	~~\| عنوان مدخل = حیان بن نمله~~
	~~\| مداخل مرتبط =~~ [[حیان بن نمله ~~در تاریخ اسلامی]]~~
	~~\| پرسش مرتبط =~~
	}}
	~~== آشنایی اجمالی ==~~
	[[ابن حجر]]<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۲۶.</ref> می‌گوید: جز [[ابن منده]]، کسی را ندیده‌ام که نام پدر [[حیان]] را نمله گفته باشد، بلکه مشهور او را [[حیان انصاری]] می‌شناسند. [[مغلطای]]<ref>مغلطای، الإنابة، ج۱، ص۱۹۰.</ref> برخلاف دیگران، نام وی را نیمله ثبت کرده است. کنیه‌اش ابوعمران است<ref>ابو نعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۸۷۸؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۲۵.</ref>. برخی [[منابع روایی]] و [[صحابه‌نگاری]] او را [[صحابی]] دانسته‌اند<ref>بخاری، التاریخ الکبیر، ج۲، ص۵۳؛ ابن ابی عاصم، الآحاد والمثانی، ج۲، ص۲۱۹؛ ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعدیل، ج۳، ص۲۴۳؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۳۱۷.</ref>. [[ابن حبان]]<ref>ابن حبان، کتاب الثقات، ج۴، ص۱۷۱.</ref> او را در شمار [[ثقات]] [[تابعین]] آورده و با بیان مرسل دانستن روایتش از [[رسول خدا]]{{صل}} و نیز ابن منده<ref>ابن منده به نقل از ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۲۵.</ref> و [[ابو نعیم]]<ref>ابو نعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۸۷۸.</ref> با بیان «{{عربی\|و فی صحبته نظر و اختلاف}}؛ در صحابی بودن او [[اختلاف]] نظر است»، این موضوع را نپذیرفته، یا در آن تشکیک کرده‌اند. مغلطای<ref>مغلطای، الإنابة، ج۱، ص۱۹۰.</ref> نیز نام او را در شمار افرادی که صحابی بودنشان اختلافی است آورده است.

	[[روایت]] او از طریق پسرش [[عمران]] نقل شده که در برخی نقل‌ها حیان می‌گوید: [[پیامبر]]{{صل}} را دیدم که [[خطبه]] می‌خواند و در برخی نقل‌ها عبارت «{{عربی\|عن رسول الله}}» آمده است<ref>بنگرید: منابع ذیل حدیث را.</ref>. بدیهی است که بنا بر نقل اول، به [[یقین]] حیان صحابی است؛ در حالی که نقل دوم این مطلب را ثابت نمی‌کند. منابع موجود [[حدیثی]] و صحابه‌نگاری، جز ابو نعیم که به احتمال از ابن منده برگرفته شده، به صورت نقل دوم آمده است و حتی [[بخاری]] که او را در شمار [[صحابه]] نام برده، ذیل نام پسرش، عمران<ref>بخاری، التاریخ الکبیر، ج۶، ص۴۱۸.</ref> با اشاره به روایت پدر او از رسول خدا{{صل}} می‌گوید: عمران «سماع» را؛ یعنی سماع پدرش از پیامبر{{صل}} را نگفته است. تنها ابن حجر<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۲۵.</ref> گویا برای رد سخن [[ابن منده]]، [[حدیث]] [[حیان]] را از [[مسند]] [[حسن بن سفیان]] و معجم [[بغوی]] و معجم [[طبرانی]] به صورت نقل اول که [[رؤیت]] را تصریح کرده، آورده است. حال آنکه [[بغوی]]<ref>بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۱۳۶.</ref> و طبرانی<ref>طبرانی، المعجم الکبیر، ج۴، ص۳۵.</ref> و همه منابع یادشده جز [[ابونعیم]]، تعبیر «عن النبی» را نقل کرده‌اند. بر این اساس، تعبیر «[[رأی]] = دیدن» باید برداشت و [[استنباط]] دیگران باشد که به [[روایت]] اضافه شده است؛ هرچند این روایت، از سوی [[صحابه‌نگاران]] دلیل بر [[صحابی]] بودن [[حیان]] تلقی شده است.

	خطبه‌ای که حیان از [[پیامبر]]{{صل}} نقل کرده چنین است: [[رسول خدا]]{{صل}} سه چیز را [[حرام]] اعلام کرد که [[مردم]] آنها را [[حلال]] می‌پنداشتند و سه چیز را حلال اعلام کرد که از آن [[نهی]] کرده بود. [[حرام‌ها]] عبارت بودند از: فروش سهام [[غنیمت]] پیش از تقسیم؛ مجامعت با [[زن]] [[اسیر]] حامله؛ فروش ثمره درختان پیش از معلوم شدن و [[اطمینان]] از خوبی و خرابی آنها. [[حلال‌ها]] نیز چنین بود: گوشت [[قربانی]] و [[زیارت قبور]] و ظروف(اوعیه!).

	[[زمان]] این [[خطبه]] در غالب منابع [[جنگ خیبر]] عنوان شده است، اما [[ابن اثیر]]<ref>ابن اثیر، اسد الغابة، ج۲، ص۱۰۱.</ref> به سند خود که باز به [[عمران بن حیان]] می‌رسد، بیان [[خطبه پیامبر]]{{صل}} را [[روز فتح مکه]] ثبت کرده است و خود آن را چنین نقد کرده و می‌گوید: ابونعیم و [[ابن عبدالبر]] زمان خطبه را [[غزوه خیبر]] نقل کرده‌اند، در حالی که پیامبر{{صل}} [[حرمت]] مجامعت با زن اسیر حامله را در حنین اعلام کرده است که آن [[غزوه]] پس از [[فتح مکه]] است و [[خیبر]] نیز پیش از فتح مکه است. افزون بر اینکه در فتح مکه زنی به [[اسارت]] در نیامد، بلکه در حنین چنین شد. نقد ابن اثیر درباره فتح مکه صحیح است، اما اولاً، برخلاف اتفاق منابع یادشده است و ثانیاً، هرچند مضمون این خطبه در [[غزوه حنین]] نیز نقل شده<ref>احمد بن حنبل، المسند، ج۴، ص۱۰۸؛ طبرانی، المعجم الاوسط، ج۷، ص۱۰۲؛ هیثمی، مجمع الزوائد، ج۵، ص۴.</ref>، اما مخالفتی با بیان شدن آن [[خطبه]] در [[غزوه خیبر]] ندارد و در آن [[غزوه]] نیز [[زنان]] [[اسیر]] شده‌اند. [[بغوی]]<ref>بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۱۳۶.</ref> و دیگران جز همین [[روایت]]، روایت دیگری برای [[حیان بن نمله انصاری]] نشناخته‌اند.<ref>[[محمد رضا هدایت‌پناه\|هدایت‌پناه، محمد رضا]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|مقاله «حیان بن نمله»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۳، ص۱۶۵-۱۶۶.</ref>

	~~== جستارهای وابسته ==~~
	~~{{مدخل وابسته}}~~
	* [[عمران بن حیان]] (فرزند)
	~~{{پایان مدخل وابسته}}~~

	~~== منابع ==~~
	~~{{منابع}}~~
	# [[پرونده:IM009659.jpg\|22px]] [[محمد رضا هدایت‌پناه\|هدایت‌پناه، محمد رضا]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|'''مقاله «حیان بن نمله»، دانشنامه سیره نبوی ج۳''']]
	~~{{پایان منابع}}~~

	~~== پانویس ==~~
	~~{{پانویس}}~~

	~~[[رده:اعلام]]~~
	~~[[رده:اصحاب پیامبر~~]]

Ali: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = صحابه | عنوان مدخل = حیان بن نمله | مداخل مرتبط = حیان بن نمله در تاریخ اسلامی | پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == ابن حجرابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۲۶. می‌گوید: جز ابن منده، کسی را ندیده‌ام که نام پدر حیان را...» ایجاد کرد

2025-10-15T08:05:30Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = صحابه | عنوان مدخل = حیان بن نمله | مداخل مرتبط = حیان بن نمله در تاریخ اسلامی | پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == ابن حجر<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۲۶.</ref> می‌گوید: جز ابن منده، کسی را ندیده‌ام که نام پدر حیان را...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = صحابه
| عنوان مدخل = حیان بن نمله
| مداخل مرتبط = [[حیان بن نمله در تاریخ اسلامی]]
| پرسش مرتبط =
}}
== آشنایی اجمالی ==
[[ابن حجر]]<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۲۶.</ref> می‌گوید: جز [[ابن منده]]، کسی را ندیده‌ام که نام پدر [[حیان]] را نمله گفته باشد، بلکه مشهور او را [[حیان انصاری]] می‌شناسند. [[مغلطای]]<ref>مغلطای، الإنابة، ج۱، ص۱۹۰.</ref> برخلاف دیگران، نام وی را نیمله ثبت کرده است. کنیه‌اش ابوعمران است<ref>ابو نعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۸۷۸؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۲۵.</ref>. برخی [[منابع روایی]] و [[صحابه‌نگاری]] او را [[صحابی]] دانسته‌اند<ref>بخاری، التاریخ الکبیر، ج۲، ص۵۳؛ ابن ابی عاصم، الآحاد والمثانی، ج۲، ص۲۱۹؛ ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعدیل، ج۳، ص۲۴۳؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۳۱۷.</ref>. [[ابن حبان]]<ref>ابن حبان، کتاب الثقات، ج۴، ص۱۷۱.</ref> او را در شمار [[ثقات]] [[تابعین]] آورده و با بیان مرسل دانستن روایتش از [[رسول خدا]]{{صل}} و نیز ابن منده<ref>ابن منده به نقل از ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۲۵.</ref> و [[ابو نعیم]]<ref>ابو نعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۸۷۸.</ref> با بیان «{{عربی|و فی صحبته نظر و اختلاف}}؛ در صحابی بودن او [[اختلاف]] نظر است»، این موضوع را نپذیرفته، یا در آن تشکیک کرده‌اند. مغلطای<ref>مغلطای، الإنابة، ج۱، ص۱۹۰.</ref> نیز نام او را در شمار افرادی که صحابی بودنشان اختلافی است آورده است.

[[روایت]] او از طریق پسرش [[عمران]] نقل شده که در برخی نقل‌ها حیان می‌گوید: [[پیامبر]]{{صل}} را دیدم که [[خطبه]] می‌خواند و در برخی نقل‌ها عبارت «{{عربی|عن رسول الله}}» آمده است<ref>بنگرید: منابع ذیل حدیث را.</ref>. بدیهی است که بنا بر نقل اول، به [[یقین]] حیان صحابی است؛ در حالی که نقل دوم این مطلب را ثابت نمی‌کند. منابع موجود [[حدیثی]] و صحابه‌نگاری، جز ابو نعیم که به احتمال از ابن منده برگرفته شده، به صورت نقل دوم آمده است و حتی [[بخاری]] که او را در شمار [[صحابه]] نام برده، ذیل نام پسرش، عمران<ref>بخاری، التاریخ الکبیر، ج۶، ص۴۱۸.</ref> با اشاره به روایت پدر او از رسول خدا{{صل}} می‌گوید: عمران «سماع» را؛ یعنی سماع پدرش از پیامبر{{صل}} را نگفته است. تنها ابن حجر<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۲۵.</ref> گویا برای رد سخن [[ابن منده]]، [[حدیث]] [[حیان]] را از [[مسند]] [[حسن بن سفیان]] و معجم [[بغوی]] و معجم [[طبرانی]] به صورت نقل اول که [[رؤیت]] را تصریح کرده، آورده است. حال آنکه [[بغوی]]<ref>بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۱۳۶.</ref> و طبرانی<ref>طبرانی، المعجم الکبیر، ج۴، ص۳۵.</ref> و همه منابع یادشده جز [[ابونعیم]]، تعبیر «عن النبی» را نقل کرده‌اند. بر این اساس، تعبیر «[[رأی]] = دیدن» باید برداشت و [[استنباط]] دیگران باشد که به [[روایت]] اضافه شده است؛ هرچند این روایت، از سوی [[صحابه‌نگاران]] دلیل بر [[صحابی]] بودن [[حیان]] تلقی شده است.

خطبه‌ای که حیان از [[پیامبر]]{{صل}} نقل کرده چنین است: [[رسول خدا]]{{صل}} سه چیز را [[حرام]] اعلام کرد که [[مردم]] آنها را [[حلال]] می‌پنداشتند و سه چیز را حلال اعلام کرد که از آن [[نهی]] کرده بود. [[حرام‌ها]] عبارت بودند از: فروش سهام [[غنیمت]] پیش از تقسیم؛ مجامعت با [[زن]] [[اسیر]] حامله؛ فروش ثمره درختان پیش از معلوم شدن و [[اطمینان]] از خوبی و خرابی آنها. [[حلال‌ها]] نیز چنین بود: گوشت [[قربانی]] و [[زیارت قبور]] و ظروف(اوعیه!).

[[زمان]] این [[خطبه]] در غالب منابع [[جنگ خیبر]] عنوان شده است، اما [[ابن اثیر]]<ref>ابن اثیر، اسد الغابة، ج۲، ص۱۰۱.</ref> به سند خود که باز به [[عمران بن حیان]] می‌رسد، بیان [[خطبه پیامبر]]{{صل}} را [[روز فتح مکه]] ثبت کرده است و خود آن را چنین نقد کرده و می‌گوید: ابونعیم و [[ابن عبدالبر]] زمان خطبه را [[غزوه خیبر]] نقل کرده‌اند، در حالی که پیامبر{{صل}} [[حرمت]] مجامعت با زن اسیر حامله را در حنین اعلام کرده است که آن [[غزوه]] پس از [[فتح مکه]] است و [[خیبر]] نیز پیش از فتح مکه است. افزون بر اینکه در فتح مکه زنی به [[اسارت]] در نیامد، بلکه در حنین چنین شد. نقد ابن اثیر درباره فتح مکه صحیح است، اما اولاً، برخلاف اتفاق منابع یادشده است و ثانیاً، هرچند مضمون این خطبه در [[غزوه حنین]] نیز نقل شده<ref>احمد بن حنبل، المسند، ج۴، ص۱۰۸؛ طبرانی، المعجم الاوسط، ج۷، ص۱۰۲؛ هیثمی، مجمع الزوائد، ج۵، ص۴.</ref>، اما مخالفتی با بیان شدن آن [[خطبه]] در [[غزوه خیبر]] ندارد و در آن [[غزوه]] نیز [[زنان]] [[اسیر]] شده‌اند. [[بغوی]]<ref>بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۱۳۶.</ref> و دیگران جز همین [[روایت]]، روایت دیگری برای [[حیان بن نمله انصاری]] نشناخته‌اند.<ref>[[محمد رضا هدایت‌پناه|هدایت‌پناه، محمد رضا]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|مقاله «حیان بن نمله»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۳، ص۱۶۵-۱۶۶.</ref>

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[عمران بن حیان]] (فرزند)
{{پایان مدخل وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM009659.jpg|22px]] [[محمد رضا هدایت‌پناه|هدایت‌پناه، محمد رضا]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|'''مقاله «حیان بن نمله»، دانشنامه سیره نبوی ج۳''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اعلام]]
[[رده:اصحاب پیامبر]]