Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== امروز جمع‌آوری اطلاعات راهبردی، تاکتیکی و فنی در زمینه‌های مختلف مربوط به مسائل نظامی و سیاسی از آن چنان اهمیتی برخوردار است که بسیاری برای آن نقش تعیین...» ایجاد کرد

2023-02-19T07:02:56Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== امروز جمع‌آوری اطلاعات راهبردی، تاکتیکی و فنی در زمینه‌های مختلف مربوط به مسائل نظامی و سیاسی از آن چنان اهمیتی برخوردار است که بسیاری برای آن نقش تعیین...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط =
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==مقدمه==
امروز جمع‌آوری اطلاعات [[راهبردی]]، تاکتیکی و فنی در زمینه‌های مختلف مربوط به [[مسائل نظامی]] و [[سیاسی]] از آن چنان اهمیتی برخوردار است که بسیاری برای آن نقش تعیین‌کننده قائلند و [[پیروزی]] در صحنه‌های سیاسی و نظامی را از آن صاحبان اطلاعات بیشتر و گسترده‌تر می‌دانند.
گرچه پیچیدگی فناوری نظامی و سازوکارهای تحولات سیاسی در دنیای معاصر نقش اطلاعات را افزون‌تر و مؤثرتر کرده است، ولی نقش مؤثر اطلاعات در رسیدن به [[برتری]] نظامی و موفقیت‌های سیاسی اختصاص به عصر حاضر نداشته، همواره در [[تاریخ]] این چنین بوده و اطلاعات نظامی و سیاسی از [[دشمن]] بالفعل و یا بالقوه، عامل مؤثر [[قدرت]] به شمار می‌رفته است.
[[انگیزه]] اصلی [[جاسوسی]] که سابقه دیرینه در تاریخ تحولات سیاسی و نظامی [[جهان]] دارد، همانا دستیابی به این عامل قدرت بوده است.
اما با وجود این [[واقعیت]] انکارناپذیر، عنصر اطلاعات به [[تنهایی]] نمی‌تواند نقش اصلی خود را ایفا کند و برای تضمین اهداف و نتایج آن باید از یک سو اطلاعات کسب شده، [[حفاظت]] شود و از سوی دیگر اطلاعات مربوط به وضعیت خودی، سخت از دسترس دشمن [[محافظت]] بشود، تا به نتایج مطلوب اطلاعات به دست آمده، [[اطمینان]] حاصل شود.
اطلاعات به دست آمده و سپس [[کشف]] شده و لو رفته، به جای این که مفید و قدرت آفرین باشد خود وسیله آسیب‌پذیری و سوءاستفاده متقابل می‌شود. به همین دلیل است که [[جاسوسان]] دوطرفه در خنثی‌سازی اطلاعات [[ارزشمند]] به دست آمده برای یک طرف به مبادله اطلاعات کاذب و یا کشف و انتقال [[میزان]] اطلاعات یک طرف به نفع طرف دیگر می‌پردازند و از این راه بسیاری از اطلاعات ارزشمند را خنثی می‌کنند. بنابراین، [[خبریابی]] همواره باید با [[حفاظت اطلاعات]] همراه باشد و این امر نه تنها بر [[ارزش]] و اهمیت اطلاعات می‌افزاید، بلکه پیوسته آن را مشکل‌تر و پیچیده‌تر نیز می‌کند.
در این که خبریابی و حفاظت اطلاعات در رابطه با وضعیت دشمن با [[دشمنان]] بالفعل و یا بالقوه یک امر کاملاً [[عقلانی]] و منطقی و متکی بر [[تجربه]] و [[تعقل]] و برخواسته از [[هوشمندی]] [[انسان]] است، تردیدی نمی‌توان داشت و [[اسلام]] هم چه از دیدگاه نظری و چه به صورت عملی و کاربردی بر آن تأکید ورزیده است، اما اشاره به این نکته ضروری است که راه‌ها و شیوه‌ها در این زمینه کاملاً متفاوت بوده و تأکید اسلام بر کسب اطلاعات از وضعیت [[دشمن]] و [[حفاظت اطلاعات]] در اسلام هرگز به معنای قابل قبول بودن شیوه‌های نادرستی که در سازمان‌های [[جاسوسی]] [[دنیا]] از قبیل [[سازمان]] سیا، کا.گ. ب و موساد متداول بوده، نیست.
فجایع وحشتناکی که این سازمان‌های مخوف بر علیه ملت‌های [[مظلوم]] و جهانیان در [[تاریخ]] یکصد ساله اخیر به وجود آورده‌اند، ننگین‌ترین صفحات تاریخ [[سیاسی]] معاصر را رقم زده است.
روش‌های معمول این سازمان‌های ضد بشری همواره با [[قتل]]، [[شکنجه]]، [[خشونت]]، [[فریب]]، [[تجاوز]]، [[نفاق]]، زیر پا گذاردن [[حقوق اساسی]] [[ملت‌ها]]، [[هتک حرمت]] و [[کرامت]] [[انسان‌ها]]، قانون‌شکنی‌ها، [[تقلب]] و [[تزویر]] همراه بوده که هرگز با اهداف و [[آرمان‌ها]] و [[رسالت]] [[انسانی]] و [[الهی]] اسلام سازگار نیست.
برای به دست آوردن دیدگاه اصولی اسلام در زمینه [[ضرورت]] جمع‌آوری اطلاعات مربوط به موجودیت و تحرکات دشمن، لازم است مروری در متون [[اسلامی]] داشته باشیم.

١. [[سیره پیامبر اکرم]]{{صل}} در [[برخورد با دشمن]] و حرکت‌های نظامی چنین بود:
{{متن حدیث|كَانَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} إِذَا وَجَّهَ جَيْشاً فَأَمَّهُمْ أَمِيرٌ، بَعَثَ مَعَهُ مِنْ ثِقَاتِهِ مَنْ يَتَجَسَّسُ لَهُ خَبَرَهُ}}<ref>قرب الاسناد، ص۱۴۸.</ref>.

([[پیامبر اکرم]]{{صل}} پیوسته به هنگام گسیل دادن لشکری، [[فرماندهی]] بر آنها می‌گماشت و یکی از افراد مورد [[اطمینان]] خود را همراه وی [[مأموریت]] می‌داد که گزارش‌ها و [[اخبار]] را کسب نموده و به اطلاع برساند).
قسمت آخر [[حدیث]] را می‌توان به دو صورت [[تفسیر]] کرد:
#فرد مورد اطمینان، اطلاعات لازم را کسب و آن را به اطلاع [[فرمانده]] و [[مسئول]] [[سپاه]] می‌رساند. بنابراین تفسیر، مأموریت [[مقام]] مسئول [[تجسس]]، تنها در راستای اطلاعات مربوط به [[مسائل نظامی]] و در جهت امکان [[تصمیم‌گیری]] درست در [[جبهه جنگ]] و [[فرماندهی]] صحیح و [[مدیریت]] رزمی برای رسیدن به [[پیروزی]] نهایی است؛
#فرد [[مأمور]] [[تجسس]]، اطلاعات لازم در مورد فرماندهی، وضعیت [[سپاه]] و عملیات را جمع‌آوری و آن را به اطلاع [[پیامبر]]{{صل}} می‌رساند. در این صورت [[مأموریت]] اطلاعاتی، فرد مورد [[وثوق]] و همراه [[لشکر]]، فراتر از [[مسائل نظامی]] بوده و او عهده‌دار [[مسئولیت]] ارسال تمامی اطلاعات مورد [[لزوم]] برای [[حکومت مدینه]] در مورد [[دشمنان]] است.

٢. در [[عهدنامه]] [[مالک‌اشتر]] می‌خوانیم:
{{متن حدیث|وَ ابْعَثِ الْعُيُونَ مِنْ أَهْلِ الصِّدْقِ وَ الْوَفَاءِ عَلَيْهِمْ فَإِنَّ تَعَاهُدَكَ فِي السِّرِّ لِأُمُورِهِمْ حَدْوَةٌ لَهُمْ عَلَى اسْتِعْمَالِ الْأَمَانَةِ وَ الرِّفْقِ ِبِالرَّعِيَّةِ}}<ref>نهج‌البلاغه، ن ۵۳. </ref>.
([[زمامدار]] باید افرادی [[درستکار]] و [[وفادار]] را که چون چشم عمل می‌کنند، برای بررسی به وضع و حال [[کارگزاران]] بفرستد؛ زیرا [[بازرسی]] و [[مراقبت]] دایم و محرمانه وی موجب [[صحت]] عمل [[مسئولان]] و [[رفتار]] مناسب و [[مردمداری]] آنان می‌گردد).
این گفتار گر چه در رابطه با مسائل داخلی و در مورد [[کارگزاران دولت]] [[اسلامی]] در راستای [[اعمال]] [[حق]] [[نظارت و کنترل]] و [[هدایت]] [[نظام اسلامی]] بیان شده است. لکن دلایلی که بر [[ضرورت]] کار جمع‌آوری و [[حفاظت اطلاعات]] ارائه شده، تعمیم و [[توسعه]] آن را در تمامی مسائل [[حکومتی]] و از آن جمله مسائل [[جبهه]] و [[جهاد]]، [[طلب]] می‌کند.
در این بیان [[تاریخی]] علت اصلی ضرورت [[سازمان]] حفاظت اطلاعات تمشیت صحیح امور و رسیدن به [[نظام]] مطلوب است و در واقع «[[بعث]] العیون» از ضروریات مدیریت تلقی شده و یکی از مصادیق آن، مدیریت در [[نظارت]] و هدایت کارگزاران و [[دستگاه اجرایی]] [[دولت]] است.
مدیریت [[جنگ]] و نظام صحیح بخشیدن به جهاد نیز نیازمند به عیونی است که مدیران نظامی و [[تصمیم]] گیرندگان در امور [[امنیتی]] و [[دفاعی]] را از حال و وضع دشمنان [[آگاه]] کنند.
همانطور که در نظام داخلی، نقش اطلاعات دو جانبه است و از یک سو دولت برای کنترل کارگزارانش اطلاعات لازم را به دست می‌آورد و از سوی دیگر [[کارگزاران]] با اطلاع از این که وضعیتشان برای [[مسئولان]] شناخته شده است، ناگزیر با خود سانسوری از [[اعمال]] خلاف اجتناب می‌کنند، در مورد [[مدیریت جهاد]] نیز از یک طرف [[دولت اسلامی]] با اطلاع لازم از وضعیت و تحرکات [[دشمن]] [[تدابیر]] لازم و صحیح را اتخاذ می‌کند و از سوی دیگر دشمن نیز با توجه به این که اطلاعات مربوط به او برای دولت اسلامی پوشیده نیست، به نوعی محدودیت در عمل کشانده می‌شود.

٣. در یکی دیگر از [[نامه‌های امام]]{{ع}} به یکی از [[والیان]] خود چنین آمده است:
{{متن حدیث|واخرُجْ في طائِفةٍ مِن أصْحابِكَ‌، حَتَّى تَمُرَّ بأرضِ السَّوادِ كُورةً كُورةً، فتسأَلُهم عَن عُمَّالِهِم، وتَنظُرَ في سِيرَتِهِم}}<ref>الخراج، ص۱۲۸.</ref>.
(گروهی از [[یاران]] همکار خود را به [[سرزمین]] سواد ([[عراق]]) بفرست، تا گشتی در سراسر آن بزنند و [[شهر]] به شهر بگردند و از [[مردم]] در مورد کارگزارانشان تحقیق کنند تا تو از [[سیره]] و عملکرد آنان مطلع شوی و بر آنان [[نظارت]] کنی).
[[ابو یوسف]] مؤلف [[کتاب الخراج]] که در [[زمان]] خود [[قاضی القضاة]] و از [[مشاوران]] [[خلفا]] بود، به استناد این [[سخن امام]]{{ع}} به [[خلیفه]] زمان خود توصیه می‌کند که برای [[صلاح]] [[دولت]] لازم است گروهی از افراد لایق که [[دیندار]] و امانتدارند به [[شهرها]] گسیل شوند، تا اوضاع و احوال مردم را در رابطه با کارگزاران و عملکرد مأموران به خلیفه گزارش دهند؛ تا اگر در میانشان [[ظالم]] و متجاوزی باشد، برکنار گردد که [[اجازه]] ادامه کار به آنان [[حرام]] است<ref>الخراج، ص۱۲۸.</ref>؛

۴. بسیاری از [[واجبات]] [[اسلامی]] و [[فرایض]] و [[مسئولیت‌های دولت]] اسلامی جز از راه کسب اطلاعات و [[تشکیلات]] مناسب آن امکان‌پذیر نیست و بر این اساس باید جمع‌آوری و [[حفاظت اطلاعات]] را به عنوان مقدمه [[واجب]] از جمله [[واجبات کفایی]] به حساب آورد.
اگر [[آیه]]: {{متن قرآن|وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ}}<ref>«و آنچه در توان دارید از نیرو و اسبان آماده در برابر آنان فراهم سازید» سوره انفال، آیه ۶۰.</ref> صریحاً و به‌طور منطوق به [[وجوب]] [[ایجاد تشکیلات]] اطلاعاتی دلالت نداشته باشد و کلمه «[[قوه]]» در [[آیه]] به معنای [[قدرت نظامی]] و تسلیحاتی [[تفسیر]] شود، حداقل از باب مقدمه [[واجب]] بر [[ضرورت]]، چنین تشکیلاتی که اصولاً نوعی قدرت نظامی هم محسوب می‌شود، دلالت خواهد داشت و تردیدی نیست که بدون اطلاع از وضع [[دشمن]] از نظر توان کمی و کیفی، [[سیاسی]] و نظامی چگونه می‌توان قدرت نظامی [[برتری]] را که دستور صریح آیه است، کسب کرد.
نتیجه‌ای که از این [[استدلال]]، به دلیل مقدمه واجب می‌توان به دست آورد اینست که نه تنها ایجاد تشکیلات مناسب برای کسب اطلاعات و [[حفاظت]] آن در [[مدیریت جهاد]] لازم است بلکه اصولاً برای انجام تمامی [[فرایض]] دیگر و از آن جمله [[اقامه عدل]] و احقاق [[حقوق عمومی]] و جلوگیری از منهیأت، [[مفاسد]] و نیز [[امر به معروف و نهی از منکر]]، چنین تشکیلاتی اجتناب‌ناپذیر است<ref>فقه سیاسی، ج۶، ص۱۰۳-۱۰۸.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۷۸۲.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده: 1100699.jpg|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۱''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

خبریابی - تاریخچهٔ نسخه‌ها