خبر واحد - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari: /* خبر */

2024-12-29T07:21:34Z

خبر

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۵۱
خط ۷:		خط ۷:
	#برخی نیز رابطه حدیث و خبر را متباین می‌‌‌‌دانند و می‌‌‌‌گویند: خبر به گزارش‌های [[تاریخی]] اعم از [[امت‌های پیشین]] یا [[امت اسلامی]] اطلاق می‌‌‌‌شود، اما حدیث مختص گفتاری است که از [[معصومان]]{{ع}}، صحابه، و [[تابعان]] نقل شده باشد.		#برخی نیز رابطه حدیث و خبر را متباین می‌‌‌‌دانند و می‌‌‌‌گویند: خبر به گزارش‌های [[تاریخی]] اعم از [[امت‌های پیشین]] یا [[امت اسلامی]] اطلاق می‌‌‌‌شود، اما حدیث مختص گفتاری است که از [[معصومان]]{{ع}}، صحابه، و [[تابعان]] نقل شده باشد.

	اما آنچه صحیح به نظر می‌‌‌‌رسد همان دیدگاه نخست است؛ زیرا در اصطلاح محدثان و کارکرد رایج [[روایات]]، حدیث به جای خبر و به عکس استفاده می‌‌‌‌شود.<ref>. آشنایی با علوم حدیث، علی نصیری، ص۲۷ و ۲۸.</ref> افزون بر این، کلمه حدیث در [[علم اصول]] و خصوصاً اصطلاحاتی نظیر [[خبر واحد]] و [[خبر متواتر]] مترادف با همان حدیث به کار رفته است.<ref>بنگرید به: اصول فقه، محمدرضا مظفر، ج۲، ص۲.</ref> نیز در قرون اخیر به کسانی که نسبت به [[اخبار]] و [[روایات معصومین]] تقیّد نشان می‌‌‌‌دهند، «اخباری» گفته شده است.<ref>تلخیص مقباس الهدایه، علی اکبر غفاری، ص۱۲؛ به نقل از: تاریخ عمومی حدیث، همان.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (~~کتاب~~)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>		اما آنچه صحیح به نظر می‌‌‌‌رسد همان دیدگاه نخست است؛ زیرا در اصطلاح محدثان و کارکرد رایج [[روایات]]، حدیث به جای خبر و به عکس استفاده می‌‌‌‌شود.<ref>. آشنایی با علوم حدیث، علی نصیری، ص۲۷ و ۲۸.</ref> افزون بر این، کلمه حدیث در [[علم اصول]] و خصوصاً اصطلاحاتی نظیر [[خبر واحد]] و [[خبر متواتر]] مترادف با همان حدیث به کار رفته است.<ref>بنگرید به: اصول فقه، محمدرضا مظفر، ج۲، ص۲.</ref> نیز در قرون اخیر به کسانی که نسبت به [[اخبار]] و [[روایات معصومین]] تقیّد نشان می‌‌‌‌دهند، «اخباری» گفته شده است.<ref>تلخیص مقباس الهدایه، علی اکبر غفاری، ص۱۲؛ به نقل از: تاریخ عمومی حدیث، همان.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (مقاله)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

	==تعریف و معناشناسی==		==تعریف و معناشناسی==

Jaafari در ‏۲۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۱۶

2024-12-29T07:16:10Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۴۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = حدیث \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = حدیث \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}

			==خبر==
			خبر در لغت به [[کلامی]] می‌‌‌‌گویند که حکایتگر واقعه‌ای خارجی بوده و در ذات خود محتمل [[صدق]] و [[کذب]] باشد.<ref>المعجم الوسیط، ج۱، ص۲۱۵.</ref> اما در اصطلاح میان [[محدثان]] سه دیدگاه وجود دارد:
			#عموم محدثان خبر را مرادف [[حدیث]] دانسته‌اند.
			#برخی خبر را اعم از حدیث دانسته‌اند به این معنا که خبر گفتار هر [[انسانی]] را در بر می‌‌‌‌گیرد، اما حدیث تنها منحصر به گفتاری است که از پیامبر{{صل}}، [[اهل بیت]]{{ع}} و [[صحابه]] صادر شده است.
			#برخی نیز رابطه حدیث و خبر را متباین می‌‌‌‌دانند و می‌‌‌‌گویند: خبر به گزارش‌های [[تاریخی]] اعم از [[امت‌های پیشین]] یا [[امت اسلامی]] اطلاق می‌‌‌‌شود، اما حدیث مختص گفتاری است که از [[معصومان]]{{ع}}، صحابه، و [[تابعان]] نقل شده باشد.

			اما آنچه صحیح به نظر می‌‌‌‌رسد همان دیدگاه نخست است؛ زیرا در اصطلاح محدثان و کارکرد رایج [[روایات]]، حدیث به جای خبر و به عکس استفاده می‌‌‌‌شود.<ref>. آشنایی با علوم حدیث، علی نصیری، ص۲۷ و ۲۸.</ref> افزون بر این، کلمه حدیث در [[علم اصول]] و خصوصاً اصطلاحاتی نظیر [[خبر واحد]] و [[خبر متواتر]] مترادف با همان حدیث به کار رفته است.<ref>بنگرید به: اصول فقه، محمدرضا مظفر، ج۲، ص۲.</ref> نیز در قرون اخیر به کسانی که نسبت به [[اخبار]] و [[روایات معصومین]] تقیّد نشان می‌‌‌‌دهند، «اخباری» گفته شده است.<ref>تلخیص مقباس الهدایه، علی اکبر غفاری، ص۱۲؛ به نقل از: تاریخ عمومی حدیث، همان.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (کتاب)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

	==تعریف و معناشناسی==		==تعریف و معناشناسی==
خط ۳۳:		خط ۴۱:
	#[[موثق]] «روایتی است که به رغم برخورداری از [[اتصال سند]] به [[معصوم]] و نیز [[عدالت]] یا وثاقتِ [[راویان]] در تمام طبقات، یک یا چند [[راوی]] آن غیر امامی باشند».<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۶۸؛ الرعایه فی علم الدرایه، ص۲۳.</ref> مثلا [[علی بن فضال]] گرچه امامی نیست ولی در [[رجال شیعه]] [[توثیق]] شده است.		#[[موثق]] «روایتی است که به رغم برخورداری از [[اتصال سند]] به [[معصوم]] و نیز [[عدالت]] یا وثاقتِ [[راویان]] در تمام طبقات، یک یا چند [[راوی]] آن غیر امامی باشند».<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۶۸؛ الرعایه فی علم الدرایه، ص۲۳.</ref> مثلا [[علی بن فضال]] گرچه امامی نیست ولی در [[رجال شیعه]] [[توثیق]] شده است.
	#[[ضعیف]] «روایتی است که هیچ یک از شرایط تعاریف پیش گفته در باره [[حدیث صحیح]]، حسن و موثق را نداشته باشد».<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۷۷.</ref> مانند اینکه راویان آن به [[کذب]]، [[جعل]]، کثرت [[خطا]]، [[غفلت]]، [[فسق]]، و مانند آن متهم باشند یا سند آن از اتصال برخوردار نباشد..<ref>زرکلی، خیرالدین، اعلام، ج۵، ص ۲۳۹؛ محمد الذهبی، شمس الدین، سیر اعلام النبلاء، ج۲، ص ۳۱۴.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۲ (مقاله)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>		#[[ضعیف]] «روایتی است که هیچ یک از شرایط تعاریف پیش گفته در باره [[حدیث صحیح]]، حسن و موثق را نداشته باشد».<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۷۷.</ref> مانند اینکه راویان آن به [[کذب]]، [[جعل]]، کثرت [[خطا]]، [[غفلت]]، [[فسق]]، و مانند آن متهم باشند یا سند آن از اتصال برخوردار نباشد..<ref>زرکلی، خیرالدین، اعلام، ج۵، ص ۲۳۹؛ محمد الذهبی، شمس الدین، سیر اعلام النبلاء، ج۲، ص ۳۱۴.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۲ (مقاله)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>


	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:11134.jpg\|22px]] [[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۲ (مقاله)\|'''اصطلاحات حدیثی''']]		# [[پرونده:11134.jpg\|22px]] [[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (مقاله)\|'''اصطلاحات حدیثی ۱''']]
			# [[پرونده:11134.jpg\|22px]] [[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۲ (مقاله)\|'''اصطلاحات حدیثی ۲''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari در ‏۲۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۵:۲۸

2024-12-29T05:28:23Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۵۸
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = حدیث \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}

	==تعریف و معناشناسی==		==تعریف و معناشناسی==
خط ۴۲:		خط ۴۲:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:حدیث]]

Jaafari در ‏۲۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۵:۲۷

2024-12-29T05:27:23Z

Jaafari: /* منابع */

2024-12-29T05:24:20Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۵۴
خط ۳۶:		خط ۳۶:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:~~9030760879~~.jpg\|22px]] [[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی (مقاله)\|'''اصطلاحات حدیثی''']]		# [[پرونده:11134.jpg\|22px]] [[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۲ (مقاله)\|'''اصطلاحات حدیثی''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

Wasity: /* اعتبار و حجیت خبر واحد */

2024-12-28T10:38:01Z

اعتبار و حجیت خبر واحد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۰۸
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}

	==اعتبار و حجیت ~~خبر واحد~~==		==تعریف و معناشناسی==
			==اعتبار و حجیت ==
	خبر واحدِ محفوف به قرائن که حکایت از صدور روایت از سوی [[معصوم]] {{ع}} دارد، نزد همه [[علما]] و [[محدثان]] دارای [[حجت]] است. قرائن حجیت از نظر [[امامیه]] بدین شرح است:		خبر واحدِ محفوف به قرائن که حکایت از صدور روایت از سوی [[معصوم]] {{ع}} دارد، نزد همه [[علما]] و [[محدثان]] دارای [[حجت]] است. قرائن حجیت از نظر [[امامیه]] بدین شرح است:
	#وجود [[حدیث]] در چندین اصل از اصول اربعماه؛		#وجود [[حدیث]] در چندین اصل از اصول اربعماه؛

Jaafari در ‏۲۶ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۲۹

2024-12-26T07:29:32Z

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط  = }}
 ==اعتبار و حجیت خبر واحد==
@@ خط ۴۶: / خط ۳۲: @@
 #[[موثق]] «روایتی است که به رغم برخورداری از [[اتصال سند]] به [[معصوم]] و نیز [[عدالت]] یا وثاقتِ [[راویان]] در تمام طبقات، یک یا چند [[راوی]] آن غیر امامی باشند».<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۶۸؛ الرعایه فی علم الدرایه، ص۲۳.</ref> مثلا [[علی بن فضال]] گرچه امامی نیست ولی در [[رجال شیعه]] [[توثیق]] شده است.
 #[[ضعیف]] «روایتی است که هیچ یک از شرایط تعاریف پیش گفته در باره [[حدیث صحیح]]، حسن و موثق را نداشته باشد».<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۷۷.</ref> مانند اینکه راویان آن به [[کذب]]، [[جعل]]، کثرت [[خطا]]، [[غفلت]]، [[فسق]]، و مانند آن متهم باشند یا سند آن از اتصال برخوردار نباشد.
 == منابع ==

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==خبر متواتر و واحد== حدیث از نظر «تعداد راویان» در هر طبقه، به متواتر و واحد تقسیم می‌‌‌‌گردد: واژه متواتر از ریشه «وتر» به معنای واحد است و «تواتر» به معنای...» ایجاد کرد

2024-12-26T04:48:44Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==خبر متواتر و واحد== حدیث از نظر «تعداد راویان» در هر طبقه، به متواتر و واحد تقسیم می‌‌‌‌گردد: واژه متواتر از ریشه «وتر» به معنای واحد است و «تواتر» به معنای...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }}

==[[خبر متواتر]] و واحد==
[[حدیث]] از نظر «تعداد [[راویان]]» در هر طبقه، به [[متواتر]] و واحد تقسیم می‌‌‌‌گردد: واژه متواتر از ریشه «[[وتر]]» به معنای واحد است و «[[تواتر]]» به معنای پی در پی یا یکی پس از دیگری است. «تترا» در ایه شریفه {{متن قرآن|ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَا...}}<ref>«سپس پیامبران خویش را پی‌درپی فرستادیم» سوره مؤمنون، آیه ۴۴.</ref> به همین معناست.<ref>مفردات الفاظ القرآن، راغب اصفهانی، ص۸۵۳.</ref>
[[روایت متواتر]] در اصطلاح «خبری است که سلسله راویان آن در هر طبقه به‌اندازه‌ای باشند که امکان توافق آنان برکذب به طور عادی محال باشد و خبر آنها موجب [[علم]] گردد». <ref>مقباس الهدایه، عبدالله مامقانی، ج۱، ص۸۹ – ۹۰؛ الرعایه فی علم الدرایه، شهید ثانی، ص۲۸.</ref>
[[روایات متواتر]] گرچه کم هستند اما غالباً بیانگر محتوا و خبر مهمی‌اند؛ مانند: [[روایت]] [[غدیر]] که تنها در طبقه [[صحابه]] بیش از ۱۰۰ نفر آن را روایت نموده‌اند.

==اقسام خبر متواتر==
متواتر از یک نظر به «[[تواتر لفظی]] و [[معنوی]]» تقسیم می‌‌‌‌شود:

متواتر لفظی آن است که «همه راویان مضمون آن را با الفاظ واحدی نقل کنند».<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۱۵.</ref> مثل حدیث «من [[کذب]] علیّ متعمّدا فلیتبوّء مقعده من النار». <ref>کافی، شیخ کلینی، ج۱، ص۶۲.</ref> که جمع کثیری از صحابه این حدیث را نقل کرده‌اند و شمار آنان را از چهل تا حدود شصت نفر دانسته‌اند.<ref>الرعایه فی علم الدرایه، ص۲۹.</ref>
متواتر معنوی آن است که «همه راویان مضمون واحدی را با عبارات مختلف نقل کنند که تطابق در آن معنا با دلالت تضمنی یا التزامی دانسته شود». <ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۱۵.</ref>

برای [[حدیث متواتر]] تقسیم دیگری نیز وجود دارد و آن «تواتر تفصیلی و اجمالی» است. تواتر تفصیلی شامل تواتر لفظی و معنوی می‌‌‌‌باشد، اما [[تواتر اجمالی]] در صورتی است که چند روایت در یک موضوع وارد شود و از نظر دلالت همسان نباشد ولی آن [[روایات]] از قدر مشترک برخوردار باشند که از مجموع آنها به صدور یکی از آنها قطع حاصل شود، مانند [[اخبار]] [[روایت]] شده در مورد [[حجیت خبر واحد]].<ref>علم الدرایه تطبیقی، سیدرضا مودب، ص۳۷؛ نیز مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۱۵.</ref>
خبر واحد «روایتی است که [[راویان]] آن در تمامی طبقات به حد [[تواتر]] نرسیده باشد». <ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۲۵؛ الرعایه فی علم الدرایه، شهید ثانی، ص۲۹.</ref> اینگونه [[روایات]] به [[تنهایی]] مفید [[علم]] نیستند، بلکه با کمک قرائن دیگر می‌‌‌‌توان [[حجیت]] آنها را به [[اثبات]] رساند. از این رو اگر روایتی در چند طبقه به حد تواتر برسد اما تنها در یک طبقه به تواتر نرسیده باشد، [[متواتر]] نبوده و خبر واحد به شمار می‌‌‌‌آید؛ زیرا نتیجه تابع اخص مقدمات است.

==اعتبار و حجیت خبر واحد==
خبر واحدِ محفوف به قرائن که حکایت از صدور روایت از سوی [[معصوم]] {{ع}} دارد، نزد همه [[علما]] و [[محدثان]] دارای [[حجت]] است. قرائن حجیت از نظر [[امامیه]] بدین شرح است:
#وجود [[حدیث]] در چندین اصل از اصول اربعماه؛
#وجود حدیث در اصلی که جامع آن از [[اصحاب اجماع]] باشد، مانند اصولی که [[زراره]] جمع کرده است؛
#وجود حدیث در کتابی که بر معصوم {{ع}} عرضه شده و [[امام]] آن را ثنا نموده باشد؛ نظیر کتاب [[عبیدالله حلبی]] که بر [[امام صادق]] {{ع}} عرضه نمود؛
#وجود حدیث در کتب مورد [[اعتماد]] [[شیعه]]؛ مانند: کتاب [[علی بن مهزیار]]؛
#موافقت حدیث با [[ادله]] عقلیه، [[نص کتاب]]، [[سنت]] قطعیه، [[اجماع]] [[علمای شیعه]].<ref>درسنامه علم الدرایه، سیدرضا مودب، ص۴۶؛ علم الحدیث و درایه الحدیث، کاظم مدیر شانه چی، ص۱۴۶؛ جهت بررسی تفصیلی آن به کتاب‌های اصولی مراجعه گردد.</ref>

==تقسیمات خبر واحد==
خبر واحد از نظر «تعداد راویان، حالات راویان و اوصاف سند یا متن» دارای تقسیماتی است که در اینجا به دو قسم نخست اشاره می‌‌‌‌شود:

===خبر واحد از نظر تعداد راویان===
خبر واحد از این نظر به خبر «[[مستفیض]]، عزیز و [[غریب]]» تقسیم می‌‌‌‌گردد.
# خبر مستفیض «روایتی است که راویان آن در هر طبقه حداقل سه نفر باشند». <ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۲۸.</ref> و به حد [[تواتر]] نرسد.
# خبر عزیز «روایتی است که [[راویان]] آن در هر طبقه حداقل دو نفر باشند». <ref>همان، ۱۳۴.</ref>
# خبر [[غریب]] «روایتی است که راویان آن در هر طبقه یک نفر یا در طبقه اول یک نفر باشد». برای خبر غریب اقسامی برشمرده‌اند؛ از جمله:
## غریب در سند: «[[حدیثی]] که در تمامی طبقات، تنها یک نفر از یک نفر تا آخر سند، آن را نقل می‌‌‌‌کند».
## غریب در متن: «حدیثی که متن آن در طبقه اول تنها توسط یک [[راوی]] نقل شده و سپس در طبقات بعدی متن آن توسط جمع زیادی از راویان [[شهرت]] پیدا کرده باشد». از این نوع [[حدیث]] به غریب مشهور نیز تعبیر می‌‌‌‌شود؛ زیرا در یک طرف غرابت و در طرف دیگر شهرت پیدا کرده است.<ref>درسنامه علم الدرایه، ص۵۰.</ref> مثلاً حدیث {{متن حدیث|انَّما الاَعمالُ بِالنِیّات}} را از طبقه [[صحابه]] تنها یک نفر نقل کرده است اما بعدا مشهور شده تا جایی که گفته‌اند بیش از یکصد تن آن را از [[یحیی بن سعید]] [[روایت]] کرده‌اند.<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۲۲۹.</ref>

===خبر واحد از نظر حالات راویان===
این تقسیم‌بندی نزد متقدمان - [[محدثان امامیه]] تا [[قرن ششم]] - و متاخران از محدثان امامیه، متفاوت است:

'''تقسیم متقدمان''': متقدمان خبر واحد را به دو قسم «صحیح» و «غیر صحیح» ([[ضعیف]]) تقسیم می‌‌‌‌نمایند. آنان [[حدیث صحیح]] را حدیثی می‌‌‌‌دانند که از قرائن [[صحت]] و [[حجیت]] (که به موارد آن در بالا اشاره شد) برخوردار باشد که به واسطه آن قرائن می‌‌‌‌توان به [[متن حدیث]] [[اعتماد]] نمود. بر این اساس حدیث فاقد این شرایط را حدیث غیر صحیح و ضعیف می‌‌‌‌دانند. اصطلاح یاد شده نزد قدما مربوط به متن حدیث بوده و ارتباطی به [[بررسی سندی]] [[احادیث]] نداشته است.<ref>درسنامه علم الدرایه، ص۵۸.</ref>

'''تقسیم متاخران''': خبر واحد از نظر متاخران [[امامیه]] - از [[زمان]] [[سید بن طاووس]] (م ۶۷۳ق) به بعد – شامل «صحیح»، «حسن»، «[[موثق]]» و «ضعیف» می‌‌‌‌باشد.

در ادامه به تعریف هریک اشاره می‌‌‌‌شود:
#صحیح «خبری است که سلسله سند آن تا به [[معصوم]] متصل و تمامی [[راویان]] آن در همه طبقات امامی و [[عادل]] باشند». <ref>الرعایه فی علم الدرایه، ص۳۰؛ مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۴۵.</ref> بدین ترتیب قید [[اتصال سند]]، [[امامی بودن]] راویان و [[عدالت]] آنها ارکان سه گانه [[حدیث صحیح]] را تشکیل می‌‌‌‌دهد. مقصود از امامی کسی است که [[معتقد]] به [[امام عصر]] خویش باشد، اگرچه [[امامت]] دیگر [[امامان]] را [[درک]] نکرده باشد.<ref>درسنامه علم الدرایه، ص۶۱.</ref> از این رو [[فطحیه]]، [[واقفیه]]، [[زیدیه]]، [[اسماعیلیه]] و مانند آن از [[امامیه]] خارج‌اند. و عدالت نیز [[ملکه نفسانی]] است که شخص را بر [[انجام واجبات]] و [[ترک محرمات]] وامی دارد. حدیث صحیح خود به سه قسم «صحیح [[اعلی]]، اوسط و ادنی» تقسیم می‌‌‌‌گردد.<ref>بنگرید به: همان، ص۶۲ - ۶۳.</ref>
#حسن «روایتی است که واجد تمام شرایط [[روایت]] صحیح است به جز آنکه در میان سلسله راویان نسبت به یک یا چند [[راوی]] در [[منابع رجالی]] تصریح به عدالت نشده و تنها به [[مدح]] و [[ستایش]] او اکتفا شده باشد».<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۶۰ و ۱۶۱؛ الرعایه فی علم الدرایه، ص۳۰.</ref> بنابر این اتصال سند، امامی بودن و [[ممدوح]] بودن (و عدم تصریح به عدالت برخی راویان) ارکان روایت حسن می‌‌‌‌باشد. مقصود از ممدوح بودن مدحی است که در اعتبار راوی دخالت داشته باشد. مانند: [[صالح]]، [[خیّر]]، صادق الوعد، عین، وجه، شیخ و مشیخه، [[صدوق]]. ولی تعابیری چون: [[فهیم]]، مشکور، [[فاضل]]، [[قاری]] و مانند آن دخالتی در اعتبار سند ندارد.<ref>جهت اطلاع بیشتر از الفاظ مدح ر. ک: مقباس الهدایه، ج۲، ص۱۲۹ به بعد (الالفاظ المستعمله فی التعدیل. </ref><ref> وصول الاخیار، حسین بن عبدالصمد عاملی، ص۱۸۷.</ref> به عنوان نمونه در روایتی که نام ابراهیم بن‌هاشم آمده باشد از نگاه شماری از [[محدثان]] حسن است زیرا نسبت به ابراهیم بن‌هاشم به رغم مشهور بودن و شناخته شده بودن، در [[کتب رجالی]] تصریح به عدالت نشده و تنها به مدح و [[ستایش]] او اکتفا شده است.<ref>فهرست طوسی، ص۳۶؛ رجال کشی، ص۱۶.</ref>
#[[موثق]] «روایتی است که به رغم برخورداری از [[اتصال سند]] به [[معصوم]] و نیز [[عدالت]] یا وثاقتِ [[راویان]] در تمام طبقات، یک یا چند [[راوی]] آن غیر امامی باشند».<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۶۸؛ الرعایه فی علم الدرایه، ص۲۳.</ref> مثلا [[علی بن فضال]] گرچه امامی نیست ولی در [[رجال شیعه]] [[توثیق]] شده است.
#[[ضعیف]] «روایتی است که هیچ یک از شرایط تعاریف پیش گفته در باره [[حدیث صحیح]]، حسن و موثق را نداشته باشد».<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۷۷.</ref> مانند اینکه راویان آن به [[کذب]]، [[جعل]]، کثرت [[خطا]]، [[غفلت]]، [[فسق]]، و مانند آن متهم باشند یا سند آن از اتصال برخوردار نباشد.

==مراتب اقسام چهارگانه [[حدیث]]==
اقسام پیش گفته از نظر درجه اعتبار و [[مقبولیت]] بدین ترتیب‌اند:
#حدیث صحیح، تنها [[حدیثی]] است که به طور مطلق معتبر و قابل عمل است مگر آنکه به رغم [[صحت سند]]، متن آن با [[دلیل قطعی]] همچون [[نص قرآن]]، [[سنت]] [[متواتر]]، [[عقل]] [[قطعی]] و... مخالف باشد.
#[[حدیث حسن]]، از نظر درجه اعتبار پس از صحیح قرار دارد و غالباً به عنوان مؤید و [[شاهد]] بر [[روایت]] صحیح به کار می‌‌‌‌رود. به عبارت دیگر روایت حسن به [[تنهایی]] به عنوان مستند [[حکم شرعی]] یا آموزه [[دینی]] مورد استفاده قرار نمی‌‌‌‌گیرد، مگر آنکه در کنارش روایت یا [[روایات]] صحیحی باشد.
#[[حدیث موثق]]، از نظر رتبه اعتبار پس از حسن قرار دارد. موثق نیز تنها به عنوان مؤید [[روایات صحیح]] به کار می‌‌‌‌رود.
#روایت ضعیف نیز غیر معتبر و غیر قابل عمل است مگر آنکه متن آن به رغم [[ضعف]] سندی موافق کتاب یا سنت یا عقل و... باشد. این امر بیشتر در روایات [[معارف]] و [[تفسیر قرآن]] صادق است؛ زیرا بسیاری از روایات رسیده در این زمینه از نظر سندی دچار ضعف سندی‌اند، اما با این حال به خاطر موافقت متن آنها با [[ادله]] قطعی مورد پذیرش و عمل قرار می‌‌‌‌گیرند.<ref>حدیث‌شناسی ۲، علی نصیری، ص۴۶؛ نیز ر. ک: اصول الحدیث و احکامه، جعفر سبحانی، ص۵۳ - ۵۴</ref><ref>[[علی رضا کمالی|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی (کتاب)|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:9030760879.jpg|22px]] [[علی رضا کمالی|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی (مقاله)|'''اصطلاحات حدیثی''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۵۷
خط ۸:		خط ۸:
	#وجود حدیث در کتابی که بر معصوم {{ع}} عرضه شده و [[امام]] آن را ثنا نموده باشد؛ نظیر کتاب [[عبیدالله حلبی]] که بر [[امام صادق]] {{ع}} عرضه نمود؛		#وجود حدیث در کتابی که بر معصوم {{ع}} عرضه شده و [[امام]] آن را ثنا نموده باشد؛ نظیر کتاب [[عبیدالله حلبی]] که بر [[امام صادق]] {{ع}} عرضه نمود؛
	#وجود حدیث در کتب مورد [[اعتماد]] [[شیعه]]؛ مانند: کتاب [[علی بن مهزیار]]؛		#وجود حدیث در کتب مورد [[اعتماد]] [[شیعه]]؛ مانند: کتاب [[علی بن مهزیار]]؛
	#موافقت حدیث با [[ادله]] عقلیه، [[نص کتاب]]، [[سنت]] قطعیه، [[اجماع]] [[علمای شیعه]].<ref>درسنامه علم الدرایه، سیدرضا مودب، ص۴۶؛ علم الحدیث و درایه الحدیث، کاظم مدیر شانه چی، ص۱۴۶؛ جهت بررسی تفصیلی آن به کتاب‌های اصولی مراجعه گردد.</ref>		#موافقت حدیث با [[ادله]] عقلیه، [[نص کتاب]]، [[سنت]] قطعیه، [[اجماع]] [[علمای شیعه]].<ref>درسنامه علم الدرایه، سیدرضا مودب، ص۴۶؛ علم الحدیث و درایه الحدیث، کاظم مدیر شانه چی، ص۱۴۶؛ جهت بررسی تفصیلی آن به کتاب‌های اصولی مراجعه گردد.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۲ (مقاله)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

	==تقسیمات خبر واحد==		==تقسیمات خبر واحد==
خط ۱۹:		خط ۱۹:
	# خبر [[غریب]] «روایتی است که راویان آن در هر طبقه یک نفر یا در طبقه اول یک نفر باشد». برای خبر غریب اقسامی برشمرده‌اند؛ از جمله:		# خبر [[غریب]] «روایتی است که راویان آن در هر طبقه یک نفر یا در طبقه اول یک نفر باشد». برای خبر غریب اقسامی برشمرده‌اند؛ از جمله:
	## غریب در سند: «[[حدیثی]] که در تمامی طبقات، تنها یک نفر از یک نفر تا آخر سند، آن را نقل می‌‌‌‌کند».		## غریب در سند: «[[حدیثی]] که در تمامی طبقات، تنها یک نفر از یک نفر تا آخر سند، آن را نقل می‌‌‌‌کند».
	## غریب در متن: «حدیثی که متن آن در طبقه اول تنها توسط یک [[راوی]] نقل شده و سپس در طبقات بعدی متن آن توسط جمع زیادی از راویان [[شهرت]] پیدا کرده باشد». از این نوع [[حدیث]] به غریب مشهور نیز تعبیر می‌‌‌‌شود؛ زیرا در یک طرف غرابت و در طرف دیگر شهرت پیدا کرده است.<ref>درسنامه علم الدرایه، ص۵۰.</ref> مثلاً حدیث {{متن حدیث\|انَّما الاَعمالُ بِالنِیّات}} را از طبقه [[صحابه]] تنها یک نفر نقل کرده است اما بعدا مشهور شده تا جایی که گفته‌اند بیش از یکصد تن آن را از [[یحیی بن سعید]] [[روایت]] کرده‌اند.<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۲۲۹.</ref>		## غریب در متن: «حدیثی که متن آن در طبقه اول تنها توسط یک [[راوی]] نقل شده و سپس در طبقات بعدی متن آن توسط جمع زیادی از راویان [[شهرت]] پیدا کرده باشد». از این نوع [[حدیث]] به غریب مشهور نیز تعبیر می‌‌‌‌شود؛ زیرا در یک طرف غرابت و در طرف دیگر شهرت پیدا کرده است.<ref>درسنامه علم الدرایه، ص۵۰.</ref> مثلاً حدیث {{متن حدیث\|انَّما الاَعمالُ بِالنِیّات}} را از طبقه [[صحابه]] تنها یک نفر نقل کرده است اما بعدا مشهور شده تا جایی که گفته‌اند بیش از یکصد تن آن را از [[یحیی بن سعید]] [[روایت]] کرده‌اند.<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۲۲۹.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۲ (مقاله)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

	===خبر واحد از نظر حالات راویان===		===خبر واحد از نظر حالات راویان===
خط ۳۲:		خط ۳۲:
	#حسن «روایتی است که واجد تمام شرایط [[روایت]] صحیح است به جز آنکه در میان سلسله راویان نسبت به یک یا چند [[راوی]] در [[منابع رجالی]] تصریح به عدالت نشده و تنها به [[مدح]] و [[ستایش]] او اکتفا شده باشد».<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۶۰ و ۱۶۱؛ الرعایه فی علم الدرایه، ص۳۰.</ref> بنابر این اتصال سند، امامی بودن و [[ممدوح]] بودن (و عدم تصریح به عدالت برخی راویان) ارکان روایت حسن می‌‌‌‌باشد. مقصود از ممدوح بودن مدحی است که در اعتبار راوی دخالت داشته باشد. مانند: [[صالح]]، [[خیّر]]، صادق الوعد، عین، وجه، شیخ و مشیخه، [[صدوق]]. ولی تعابیری چون: [[فهیم]]، مشکور، [[فاضل]]، [[قاری]] و مانند آن دخالتی در اعتبار سند ندارد.<ref>جهت اطلاع بیشتر از الفاظ مدح ر. ک: مقباس الهدایه، ج۲، ص۱۲۹ به بعد (الالفاظ المستعمله فی التعدیل. </ref><ref> وصول الاخیار، حسین بن عبدالصمد عاملی، ص۱۸۷.</ref> به عنوان نمونه در روایتی که نام ابراهیم بن‌هاشم آمده باشد از نگاه شماری از [[محدثان]] حسن است زیرا نسبت به ابراهیم بن‌هاشم به رغم مشهور بودن و شناخته شده بودن، در [[کتب رجالی]] تصریح به عدالت نشده و تنها به مدح و [[ستایش]] او اکتفا شده است.<ref>فهرست طوسی، ص۳۶؛ رجال کشی، ص۱۶.</ref>		#حسن «روایتی است که واجد تمام شرایط [[روایت]] صحیح است به جز آنکه در میان سلسله راویان نسبت به یک یا چند [[راوی]] در [[منابع رجالی]] تصریح به عدالت نشده و تنها به [[مدح]] و [[ستایش]] او اکتفا شده باشد».<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۶۰ و ۱۶۱؛ الرعایه فی علم الدرایه، ص۳۰.</ref> بنابر این اتصال سند، امامی بودن و [[ممدوح]] بودن (و عدم تصریح به عدالت برخی راویان) ارکان روایت حسن می‌‌‌‌باشد. مقصود از ممدوح بودن مدحی است که در اعتبار راوی دخالت داشته باشد. مانند: [[صالح]]، [[خیّر]]، صادق الوعد، عین، وجه، شیخ و مشیخه، [[صدوق]]. ولی تعابیری چون: [[فهیم]]، مشکور، [[فاضل]]، [[قاری]] و مانند آن دخالتی در اعتبار سند ندارد.<ref>جهت اطلاع بیشتر از الفاظ مدح ر. ک: مقباس الهدایه، ج۲، ص۱۲۹ به بعد (الالفاظ المستعمله فی التعدیل. </ref><ref> وصول الاخیار، حسین بن عبدالصمد عاملی، ص۱۸۷.</ref> به عنوان نمونه در روایتی که نام ابراهیم بن‌هاشم آمده باشد از نگاه شماری از [[محدثان]] حسن است زیرا نسبت به ابراهیم بن‌هاشم به رغم مشهور بودن و شناخته شده بودن، در [[کتب رجالی]] تصریح به عدالت نشده و تنها به مدح و [[ستایش]] او اکتفا شده است.<ref>فهرست طوسی، ص۳۶؛ رجال کشی، ص۱۶.</ref>
	#[[موثق]] «روایتی است که به رغم برخورداری از [[اتصال سند]] به [[معصوم]] و نیز [[عدالت]] یا وثاقتِ [[راویان]] در تمام طبقات، یک یا چند [[راوی]] آن غیر امامی باشند».<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۶۸؛ الرعایه فی علم الدرایه، ص۲۳.</ref> مثلا [[علی بن فضال]] گرچه امامی نیست ولی در [[رجال شیعه]] [[توثیق]] شده است.		#[[موثق]] «روایتی است که به رغم برخورداری از [[اتصال سند]] به [[معصوم]] و نیز [[عدالت]] یا وثاقتِ [[راویان]] در تمام طبقات، یک یا چند [[راوی]] آن غیر امامی باشند».<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۶۸؛ الرعایه فی علم الدرایه، ص۲۳.</ref> مثلا [[علی بن فضال]] گرچه امامی نیست ولی در [[رجال شیعه]] [[توثیق]] شده است.
	#[[ضعیف]] «روایتی است که هیچ یک از شرایط تعاریف پیش گفته در باره [[حدیث صحیح]]، حسن و موثق را نداشته باشد».<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۷۷.</ref> مانند اینکه راویان آن به [[کذب]]، [[جعل]]، کثرت [[خطا]]، [[غفلت]]، [[فسق]]، و مانند آن متهم باشند یا سند آن از اتصال برخوردار نباشد.		#[[ضعیف]] «روایتی است که هیچ یک از شرایط تعاریف پیش گفته در باره [[حدیث صحیح]]، حسن و موثق را نداشته باشد».<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۱۷۷.</ref> مانند اینکه راویان آن به [[کذب]]، [[جعل]]، کثرت [[خطا]]، [[غفلت]]، [[فسق]]، و مانند آن متهم باشند یا سند آن از اتصال برخوردار نباشد..<ref>زرکلی، خیرالدین، اعلام، ج۵، ص ۲۳۹؛ محمد الذهبی، شمس الدین، سیر اعلام النبلاء، ج۲، ص ۳۱۴.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۲ (مقاله)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>


	== منابع ==		== منابع ==