ختم نبوت در کلام اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'فروعات' به 'فروع'

2025-10-23T20:30:51Z

جایگزینی متن - 'فروعات' به 'فروع'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۰۰
خط ۲۵۸:		خط ۲۵۸:
	[[پیامبر خاتم]]{{صل}} به [[گواهی]] [[قرآن]] و [[سیره]] خود آن جناب، دارای وظایف و [[شئون]] متعددی بود و چندین [[مسئولیت]] و [[مقام]] را در [[زمان]] حیاتش عهده‌دار بود. نخستین شأن [[رسول خاتم]]{{صل}} فرا گرفتن وحی است که قوام نبوت آن حضرت به شمار می‌آید و با رحلت آن جناب، باب آن مسدود و مقطوع است.		[[پیامبر خاتم]]{{صل}} به [[گواهی]] [[قرآن]] و [[سیره]] خود آن جناب، دارای وظایف و [[شئون]] متعددی بود و چندین [[مسئولیت]] و [[مقام]] را در [[زمان]] حیاتش عهده‌دار بود. نخستین شأن [[رسول خاتم]]{{صل}} فرا گرفتن وحی است که قوام نبوت آن حضرت به شمار می‌آید و با رحلت آن جناب، باب آن مسدود و مقطوع است.

	[[شأن]] دوم، ولایت مطلقه پیامبر{{صل}} است که به [[گواهی]] [[قرآن]]، ولی و [[سرپرست]] همه [[مؤمنان]] است که از آن به [[ولایت تشریعی]] نیز تعبیر می‌شود. [[قرآن کریم]] می‌فرماید: [[پیامبر]]{{صل}} در تصرف امور مؤمنان، از خود آنان سزاوارتر است. به زودی خواهد آمد که ولایت تشریعی دارای مراتب و ~~فروعات~~ ذیل است که جملگی آنها جزو [[شئون پیامبر]]{{صل}} به حساب می‌آید:		[[شأن]] دوم، ولایت مطلقه پیامبر{{صل}} است که به [[گواهی]] [[قرآن]]، ولی و [[سرپرست]] همه [[مؤمنان]] است که از آن به [[ولایت تشریعی]] نیز تعبیر می‌شود. [[قرآن کریم]] می‌فرماید: [[پیامبر]]{{صل}} در تصرف امور مؤمنان، از خود آنان سزاوارتر است. به زودی خواهد آمد که ولایت تشریعی دارای مراتب و فروع ذیل است که جملگی آنها جزو [[شئون پیامبر]]{{صل}} به حساب می‌آید:

	'''[[زعامت]] و [[ریاست]] در [[حکومت]]''': زعامت و ریاست در حکومت در زمان رسول خدا{{صل}} از آن او بود و [[خداوند]] [[اطاعت]] آن حضرت را در تمام این امور، [[واجب]] و لازم شمرده است: «از [[خدا]] و [[رسول خدا]]{{صل}} اطاعت کنید»<ref>{{متن قرآن\|قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْكَافِرِينَ}} «بگو از خداوند و پیامبر فرمان برید و اگر پشت کردند (بدانند که) بی‌گمان خداوند کافران را دوست نمی‌دارد» سوره آل عمران، آیه ۳۲.</ref>.		'''[[زعامت]] و [[ریاست]] در [[حکومت]]''': زعامت و ریاست در حکومت در زمان رسول خدا{{صل}} از آن او بود و [[خداوند]] [[اطاعت]] آن حضرت را در تمام این امور، [[واجب]] و لازم شمرده است: «از [[خدا]] و [[رسول خدا]]{{صل}} اطاعت کنید»<ref>{{متن قرآن\|قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْكَافِرِينَ}} «بگو از خداوند و پیامبر فرمان برید و اگر پشت کردند (بدانند که) بی‌گمان خداوند کافران را دوست نمی‌دارد» سوره آل عمران، آیه ۳۲.</ref>.

Bahmani در ‏۱ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۹

2025-10-01T09:49:05Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۹
خط ۱۲۵:		خط ۱۲۵:
	[[آیین اسلام]] در مقایسه با شرایع قبل از دو جهت کامل‌تر است:		[[آیین اسلام]] در مقایسه با شرایع قبل از دو جهت کامل‌تر است:

	۱. '''از نظر سطح تعلیمات''': [[پیامبران]] تعالیم خود را متناسب با سطح [[درک]]، فهم و [[آگاهی]] مخاطبان خود به آنان عرضه می‌کرده‌اند. به همین دلیل، هماهنگ با رشد [[آگاهی]] و تکامل [[جامعه بشری]]، سطح تعالیم آنان نیز ارتقا یافته است. به عنوان مثال، [[توحید]] که زیربنایی‌ترین اصل [[اعتقادی]] [[دینی]] است، درجات و مراتب مختلفی دارد. آنچه یک [[انسان]] عامی به عنوان [[خدای یگانه]] در [[ذهن]] خود مجسم می‌کند، با آنچه در [[قلب]] یک [[عارف]] تجلّی می‌کند یکی نیست. عرفا نیز در یک درجه نیستند. «اگر [[ابوذر]] از آنچه در قلب [[سلمان]] می‌گذشت آگاهی می‌داشت، (بر او [[گمان]] [[شرک]] می‌برد و) او را می‌کشت»<ref>شیخ عباس قمی، سفینة البحار، ج۱، ص۴٨٢، ذیل ماده «ذر»، به نقل از: شش مقاله، ص۸۲.</ref>؛ از این رو در [[روایات اسلامی]] آمده است: «[[خداوند]] چون می‌دانست در [[آخر الزمان]] افراد متعمق و ژرف‌اندیش خواهند آمد، [[سوره توحید]] و [[آیات]] نخستین [[سوره حدید]]، تا آنجا که می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَهُوَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ}}<ref>«از شب می‌کاهد و به روز می‌افزاید و از روز می‌کاهد و به شب می‌افزاید و او به اندیشه‌ها داناست» سوره حدید، آیه ۶.</ref> را نازل فرمود»<ref>شیخ عباس قمی، سفینة البحار، ج۱، ص۴٨٢، به نقل از: محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۹۱.</ref>. با این وصف، عالی‌ترین و کامل‌ترین تصویر از توحید را باید در متون دینی [[اسلامی]]، به خصوص در این آیات جست‌وجو کرد.		۱. '''از نظر سطح تعلیمات''': [[پیامبران]] تعالیم خود را متناسب با سطح [[درک]]، فهم و [[آگاهی]] مخاطبان خود به آنان عرضه می‌کرده‌اند. به همین دلیل، هماهنگ با رشد [[آگاهی]] و تکامل [[جامعه بشری]]، سطح تعالیم آنان نیز ارتقا یافته است. به عنوان مثال، [[توحید]] که زیربنایی‌ترین اصل [[اعتقادی]] [[دینی]] است، درجات و مراتب مختلفی دارد. آنچه یک [[انسان]] عامی به عنوان [[خدای یگانه]] در ذهن خود مجسم می‌کند، با آنچه در [[قلب]] یک [[عارف]] تجلّی می‌کند یکی نیست. عرفا نیز در یک درجه نیستند. «اگر [[ابوذر]] از آنچه در قلب [[سلمان]] می‌گذشت آگاهی می‌داشت، (بر او [[گمان]] [[شرک]] می‌برد و) او را می‌کشت»<ref>شیخ عباس قمی، سفینة البحار، ج۱، ص۴٨٢، ذیل ماده «ذر»، به نقل از: شش مقاله، ص۸۲.</ref>؛ از این رو در [[روایات اسلامی]] آمده است: «[[خداوند]] چون می‌دانست در [[آخر الزمان]] افراد متعمق و ژرف‌اندیش خواهند آمد، [[سوره توحید]] و [[آیات]] نخستین [[سوره حدید]]، تا آنجا که می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَهُوَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ}}<ref>«از شب می‌کاهد و به روز می‌افزاید و از روز می‌کاهد و به شب می‌افزاید و او به اندیشه‌ها داناست» سوره حدید، آیه ۶.</ref> را نازل فرمود»<ref>شیخ عباس قمی، سفینة البحار، ج۱، ص۴٨٢، به نقل از: محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۹۱.</ref>. با این وصف، عالی‌ترین و کامل‌ترین تصویر از توحید را باید در متون دینی [[اسلامی]]، به خصوص در این آیات جست‌وجو کرد.

	۲. '''از نظر [[جامعیت]] و همه‌جانبه نگری''': [[اسلام]] طرحی است کلی، جامع و [[متعادل]] برای [[تدبیر]] و تنظیم روابط فردی و [[اجتماعی]] و زندگی مادی و [[معنوی]] انسان، برخلاف [[شرایع]] پیشین که برنامه‌ای موقت و محدود و متأثر از شرایط خاص زمانی و مکانی بوده‌اند<ref>شش مقاله، (ختم نبوت)، ص۸۲ - ۸۹.</ref>؛ مثلاً شریعت حضرت موسی{{ع}} زمانی ظهور کرد که [[قوم بنی اسرائیل]]، در بند [[بردگی]] [[فرعون]] و [[محروم]] از [[حقوق انسانی]] خود بودند. به همین دلیل در این [[دین]] بیشتر بر جنبه‌های مادی [[زندگی]]، همچون کار و تلاش، [[جنگ]]، [[اصلاح]] [[معیشت]]، احساس شخصیت و مطالبه حقوق فردی و اجتماعی تأکید شده است؛ در حالی که در آستانه ظهور [[حضرت عیسی]]{{ع}} همین [[قوم]] از مصائبی چون [[جنگ]]، ناامنی، [[اسارت]] و [[تبعید]] و حکمرانی [[پادشاهان]] [[ستمکار]] [[رنج]] می‌بُرد.		۲. '''از نظر [[جامعیت]] و همه‌جانبه نگری''': [[اسلام]] طرحی است کلی، جامع و [[متعادل]] برای [[تدبیر]] و تنظیم روابط فردی و [[اجتماعی]] و زندگی مادی و [[معنوی]] انسان، برخلاف [[شرایع]] پیشین که برنامه‌ای موقت و محدود و متأثر از شرایط خاص زمانی و مکانی بوده‌اند<ref>شش مقاله، (ختم نبوت)، ص۸۲ - ۸۹.</ref>؛ مثلاً شریعت حضرت موسی{{ع}} زمانی ظهور کرد که [[قوم بنی اسرائیل]]، در بند [[بردگی]] [[فرعون]] و [[محروم]] از [[حقوق انسانی]] خود بودند. به همین دلیل در این [[دین]] بیشتر بر جنبه‌های مادی [[زندگی]]، همچون کار و تلاش، [[جنگ]]، [[اصلاح]] [[معیشت]]، احساس شخصیت و مطالبه حقوق فردی و اجتماعی تأکید شده است؛ در حالی که در آستانه ظهور [[حضرت عیسی]]{{ع}} همین [[قوم]] از مصائبی چون [[جنگ]]، ناامنی، [[اسارت]] و [[تبعید]] و حکمرانی [[پادشاهان]] [[ستمکار]] [[رنج]] می‌بُرد.
خط ۱۹۳:		خط ۱۹۳:
	از سوی دیگر، در [[عرفان اسلامی]] سیر و سلوک به چهار مرحله تقسیم شده است: ۱. [[سفر]] از [[خلق]] به [[حق]]؛ ۲. سفر از حق به حق همراه با حق؛ ۳. سفر از حق به خلق همراه با حق؛ ۴ سفر از خلق به خلق همراه با حق.		از سوی دیگر، در [[عرفان اسلامی]] سیر و سلوک به چهار مرحله تقسیم شده است: ۱. [[سفر]] از [[خلق]] به [[حق]]؛ ۲. سفر از حق به حق همراه با حق؛ ۳. سفر از حق به خلق همراه با حق؛ ۴ سفر از خلق به خلق همراه با حق.

	از این چهار سفر، دو سفر نخست اختصاص به [[پیامبران]] ندارد و همگان می‌توانند قدم در این راه گذارند و این دو مرحله را طی کنند. در این دو سفر [[عارف]] سالک، ابتدا با کنار زدن حجاب‌های ظلمانی به مشاهده [[جمال]] حق و مقام فنا دست می‌یابد؛ سپس در سفر دوم، [[اسما]] و [[صفات الهی]] را [[شهود]] کرده، به آنها متصف می‌شود و در نهایت به [[مقام ولایت]] تام می‌رسد.		از این چهار سفر، دو سفر نخست اختصاص به [[پیامبران]] ندارد و همگان می‌توانند قدم در این راه گذارند و این دو مرحله را طی کنند. در این دو سفر [[عارف]] سالک، ابتدا با کنار زدن حجاب‌های ظلمانی به مشاهده [[جمال]] حق و مقام فنا دست می‌یابد؛ سپس در سفر دوم، اسما و [[صفات الهی]] را [[شهود]] کرده، به آنها متصف می‌شود و در نهایت به [[مقام ولایت]] تام می‌رسد.

	اما سفر سوم و چهارم به پیامبران اختصاص دارد و آنها مأموریت می‌یابند برای [[ارشاد]] و [[هدایت]] [[انسان‌ها]] به سویشان باز آیند و آنان را به سوی حق فرا خوانند<ref>مفاهیم القرآن، ج۳، ص۲۳۴ - ۲۳۵؛ شش مقاله، ص۹۷ - ۹۹ (مقاله ختم نبوت)؛ مرتضی مطهری، مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی، ص۳۰۱ - ۳۰۳.</ref>. [[ملاصدرا]] در [[مفاتیح الغیب]] تصریح نموده که با [[پایان یافتن نبوت]]، تنها وحی خاص پیامبران - که با نزول [[فرشته]] بر گوش و [[جان]] آنها همراه است - قطع شد، اما باب [[الهام]] و اشراق و تعلیم الهی هرگز بسته نشده است: {{عربی\|اعلم أن الوحي اذا اريد به تعليم الله عباده فهو لا ينقطع ابدا، و انما انقطع الوحي الخاص بالرسول و النبي من نزول الملك على اذنه و قلبه}}<ref>مفاهیم القرآن، ج۳، ص٢۴٠، به نقل از ملاصدرا، مفاتیح الغیب، ص۱۲؛ شش مقاله، ص۹۸.</ref>؛ بدان اگر مقصود از وحی این باشد که [[خداوند]] مطالبی را به [[بندگان]] خود بیاموزد، پس این هرگز قطع نمی‌شود، و تنها وحی مختص به [[رسول]] و [[نبی]]، که همان فرود آمدن [[جبرئیل]] بر گوش و [[قلب]] [[پیامبر]] است، قطع شده است.		اما سفر سوم و چهارم به پیامبران اختصاص دارد و آنها مأموریت می‌یابند برای [[ارشاد]] و [[هدایت]] [[انسان‌ها]] به سویشان باز آیند و آنان را به سوی حق فرا خوانند<ref>مفاهیم القرآن، ج۳، ص۲۳۴ - ۲۳۵؛ شش مقاله، ص۹۷ - ۹۹ (مقاله ختم نبوت)؛ مرتضی مطهری، مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی، ص۳۰۱ - ۳۰۳.</ref>. [[ملاصدرا]] در [[مفاتیح الغیب]] تصریح نموده که با [[پایان یافتن نبوت]]، تنها وحی خاص پیامبران - که با نزول [[فرشته]] بر گوش و [[جان]] آنها همراه است - قطع شد، اما باب [[الهام]] و اشراق و تعلیم الهی هرگز بسته نشده است: {{عربی\|اعلم أن الوحي اذا اريد به تعليم الله عباده فهو لا ينقطع ابدا، و انما انقطع الوحي الخاص بالرسول و النبي من نزول الملك على اذنه و قلبه}}<ref>مفاهیم القرآن، ج۳، ص٢۴٠، به نقل از ملاصدرا، مفاتیح الغیب، ص۱۲؛ شش مقاله، ص۹۸.</ref>؛ بدان اگر مقصود از وحی این باشد که [[خداوند]] مطالبی را به [[بندگان]] خود بیاموزد، پس این هرگز قطع نمی‌شود، و تنها وحی مختص به [[رسول]] و [[نبی]]، که همان فرود آمدن [[جبرئیل]] بر گوش و [[قلب]] [[پیامبر]] است، قطع شده است.

Bahmani در ‏۲۱ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۸

2025-08-21T09:08:30Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۸
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	=== معنای لغوی ===		=== معنای لغوی ===
	خاتمیت مصدر جعلی از ریشه ختم و برگرفته از خاتم است. در معنای لغوی خاتَم و خاتِم به معنای ختم و پایان یافتن چیزی<ref>ابن فارس، معجم مقایس اللغه، ص۲۴۵.</ref> یا پایان و آخر هر چیزی<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۲، ص۱۶۴.</ref> است. برخی نیز خاتِم را به معنای آخر و پایان و به خاتَم را به معنای [[زینت]] انگشتری و زینت<ref>طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، ج۶، ص۵۴.</ref> و در مقابل، برخی خاتِم را به معنای پایان دهنده و خاتَم را به معنای آخر و پایان می‌دانند<ref>رازی، ابوالفتوح، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، ج۱۵، ص۴۳۲.</ref>.<ref>[[جعفر سبحانی\|سبحانی، جعفر]]، الالهیات، ج۲ ص۴۶۳، [[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[خاتمیت (مقاله)\|مقاله «خاتمیت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۱۹۹.</ref>		خاتمیت مصدر جعلی از ریشه ختم و برگرفته از خاتم است. در معنای لغوی خاتَم و خاتِم به معنای ختم و پایان یافتن چیزی<ref>ابن فارس، معجم مقایس اللغه، ص۲۴۵.</ref> یا پایان و آخر هر چیزی<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۲، ص۱۶۴.</ref> است. برخی نیز خاتِم را به معنای آخر و پایان و به خاتَم را به معنای [[زینت]] انگشتری و زینت<ref>طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، ج۶، ص۵۴.</ref> و در مقابل، برخی خاتِم را به معنای پایان دهنده و خاتَم را به معنای آخر و پایان می‌دانند<ref>رازی، ابوالفتوح، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، ج۱۵، ص۴۳۲.</ref>.<ref>[[جعفر سبحانی\|سبحانی، جعفر]]، الالهیات، ج۲ ص۴۶۳، [[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[خاتمیت - رضائی (مقاله)\|مقاله «خاتمیت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۱۹۹.</ref>

	=== معنای اصطلاحی ===		=== معنای اصطلاحی ===
خط ۲۶:		خط ۲۶:
	در دوران معاصر، پیدایش برخی [[فرقه‌ها]] مانند [[بابیت]] و [[بهائیت]] که ادعای [[دین جدید]] داشتند (که نتیجه آن منکر شدن [[خاتمیت]] به عنوان [[ضروری دین]] بود) و همچنین بروز رویکرد متمایز از نگاه سنتی به [[دین]] و ایجاد سؤال‌های ناشی از دوران نوین و متاثر از نظریه [[تجربه دینی]]<ref>برخی از دانشمندان غرب، مفهوم وحی را توسعه داده و آن را همان ارتباطات معنوی بشر یا "تجربه دینی" دانسته‌اند. به تعبیری تجربۀ دینی به معنای احساس وابستگی انسان‌ها به موجودی متعالی و فرا بشری است و‌ هر‌‌گو‌‌‌نه توجه خاص به عالم بالا و معنویت، مشاهده و ارتباط با عالم غیب و ماورا و احساس حضور قلب و بریدن از دنیای مادی را برای انسان‌‌ها شامل می‌‌شود. تجر‌‌بۀ دینی، درک حقایق فراتر از جهان مادی و رسیدن به شهود حقایق عالم با چشم باطنی است.</ref> اقبال لاهوری، [[عالمان دینی]] درصدد پاسخ برآمدند؛ لذا آثار بسیاری در این موضوع به صورت خاص و مستقل به نگارش درآمد<ref>[[عزالدین رضانژاد\|رضانژاد، عزالدين]]، «خاتمیت، نفی بابیت»، ص۳۹۷.</ref>. [[شهید مطهری]] از اولین اندیشمندانی بود که در کتابی با عنوان ''خاتمیت'' به بررسی و نقد آرای اقبال لاهوری پرداخت<ref>[[ولی الله عباسی\|عباسی، ولی الله]]، «خاتمیت از دیدگاه استاد مطهری و اقبال لاهوری»، ص۹.</ref>.		در دوران معاصر، پیدایش برخی [[فرقه‌ها]] مانند [[بابیت]] و [[بهائیت]] که ادعای [[دین جدید]] داشتند (که نتیجه آن منکر شدن [[خاتمیت]] به عنوان [[ضروری دین]] بود) و همچنین بروز رویکرد متمایز از نگاه سنتی به [[دین]] و ایجاد سؤال‌های ناشی از دوران نوین و متاثر از نظریه [[تجربه دینی]]<ref>برخی از دانشمندان غرب، مفهوم وحی را توسعه داده و آن را همان ارتباطات معنوی بشر یا "تجربه دینی" دانسته‌اند. به تعبیری تجربۀ دینی به معنای احساس وابستگی انسان‌ها به موجودی متعالی و فرا بشری است و‌ هر‌‌گو‌‌‌نه توجه خاص به عالم بالا و معنویت، مشاهده و ارتباط با عالم غیب و ماورا و احساس حضور قلب و بریدن از دنیای مادی را برای انسان‌‌ها شامل می‌‌شود. تجر‌‌بۀ دینی، درک حقایق فراتر از جهان مادی و رسیدن به شهود حقایق عالم با چشم باطنی است.</ref> اقبال لاهوری، [[عالمان دینی]] درصدد پاسخ برآمدند؛ لذا آثار بسیاری در این موضوع به صورت خاص و مستقل به نگارش درآمد<ref>[[عزالدین رضانژاد\|رضانژاد، عزالدين]]، «خاتمیت، نفی بابیت»، ص۳۹۷.</ref>. [[شهید مطهری]] از اولین اندیشمندانی بود که در کتابی با عنوان ''خاتمیت'' به بررسی و نقد آرای اقبال لاهوری پرداخت<ref>[[ولی الله عباسی\|عباسی، ولی الله]]، «خاتمیت از دیدگاه استاد مطهری و اقبال لاهوری»، ص۹.</ref>.

	در مقابل، برخی به دنبال انکار خاتمیت برآمدند که از میان آنان می‌‌توان به این گروه‌ها اشاره کرد: [[فرقه]] یزیدیه از [[خوارج]] که به پدید آمدن [[دین]] صائبی در [[آخرالزمان]] در بین [[عجم]] [[معتقد]] بود<ref>علم الهدی، علی بن حسن، شرح جمل العلم و العمل، ص۱۸۴-۱۸۸.</ref>؛ فرقه خرمیه<ref>بیاضی، علی محمد، الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم، ج۱، ص۶۲.</ref> و اسحاقیه که به ادامه [[نبوت]] تا [[قیامت]] معتقد بودند<ref>عراقی، عثمان بن عبدالله، الفرق المفترقه بین اهل الزیغ و الزندقه، ص۳۴.</ref>؛ [[بابیه]] و [[بهائیت]] که مدعی ظهور [[دینی]] جدید و [[نسخ]] [[شریعت اسلام]] بودند و [[فرقه قادیانیه]] و [[احمدیه]]<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[خاتمیت (مقاله)\|مقاله «خاتمیت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۱۹۹.</ref>.		در مقابل، برخی به دنبال انکار خاتمیت برآمدند که از میان آنان می‌‌توان به این گروه‌ها اشاره کرد: [[فرقه]] یزیدیه از [[خوارج]] که به پدید آمدن [[دین]] صائبی در [[آخرالزمان]] در بین [[عجم]] [[معتقد]] بود<ref>علم الهدی، علی بن حسن، شرح جمل العلم و العمل، ص۱۸۴-۱۸۸.</ref>؛ فرقه خرمیه<ref>بیاضی، علی محمد، الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم، ج۱، ص۶۲.</ref> و اسحاقیه که به ادامه [[نبوت]] تا [[قیامت]] معتقد بودند<ref>عراقی، عثمان بن عبدالله، الفرق المفترقه بین اهل الزیغ و الزندقه، ص۳۴.</ref>؛ [[بابیه]] و [[بهائیت]] که مدعی ظهور [[دینی]] جدید و [[نسخ]] [[شریعت اسلام]] بودند و [[فرقه قادیانیه]] و [[احمدیه]]<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[خاتمیت - رضائی (مقاله)\|مقاله «خاتمیت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۱۹۹.</ref>.

	== [[دلایل خاتمیت]] ==		== [[دلایل خاتمیت]] ==
خط ۲۴۲:		خط ۲۴۲:
	اگر نقشی که «امام» به صورت ویژه در [[شناخت]] و [[تفسیر دین]]، [[رهبری معنوی]] و [[اخلاقی]] [[جامعه]] دارد، توجه کنیم و به ویژه اگر [[اعتقاد]] [[راسخ]] [[شیعیان]] درباره [[عصمت امامان]] را از یاد نبریم، روشن می‌‌شود که در واقع همان نقشی را که پیامبر [[معصوم]] در عصر حضور داشته است، پس از آن، [[امامان]] بر عهده دارند، البته با این تفاوت که [[دیانت]] و [[نبوت]] با [[پیامبر اسلام]] به پایان رسیده و [[وحی تشریعی]] منقطع شده است. بنابراین شیعه برخلاف [[اهل سنت]] که فقط عصر رسول خدا را «عصر حضور» می‌دانند، عصر امامان را نیز عصر حضور می‌داند و برای امامان خود همان [[حجیت شرعی]] را قائل است که برای پیامبر اسلام قائل است.		اگر نقشی که «امام» به صورت ویژه در [[شناخت]] و [[تفسیر دین]]، [[رهبری معنوی]] و [[اخلاقی]] [[جامعه]] دارد، توجه کنیم و به ویژه اگر [[اعتقاد]] [[راسخ]] [[شیعیان]] درباره [[عصمت امامان]] را از یاد نبریم، روشن می‌‌شود که در واقع همان نقشی را که پیامبر [[معصوم]] در عصر حضور داشته است، پس از آن، [[امامان]] بر عهده دارند، البته با این تفاوت که [[دیانت]] و [[نبوت]] با [[پیامبر اسلام]] به پایان رسیده و [[وحی تشریعی]] منقطع شده است. بنابراین شیعه برخلاف [[اهل سنت]] که فقط عصر رسول خدا را «عصر حضور» می‌دانند، عصر امامان را نیز عصر حضور می‌داند و برای امامان خود همان [[حجیت شرعی]] را قائل است که برای پیامبر اسلام قائل است.

	اعتقاد به این اوصاف برای امام شیعیان، برخی از نواندیشان معاصر را بر آن داشت که به ناسازگاری بین اعتقاد به این اوصاف و آموزه خاتمیت رأی بدهند. به نظر این افراد، یا باید به خاتمیت [[معتقد]] بود، یا به چنین نقشی برای [[ائمه شیعه]] بر اساس دیدگاه آنها، اگر با فرض اینکه با [[رشد]] [[بشر]] به وجود پیامبر تبلیغی نیاز نبوده است و [[امت]] بدون [[نبی]] می‌تواند [[آیین]] خود را از گزند [[تحریف]] [[حفظ]] کند، [[وجود امام]] چه ضرورتی دارد؟<ref>سروش، عبدالکریم، پاسخ به نقد آقای بهمن‌پور، ۱۳۸۸، باشگاه اندیشه.</ref> درحالی‌که براساس متون دینی، [[امامت]] نه‌تنها با [[خاتمیت]] در تنافی نیست، ادامه دهنده و تکمیل کننده راه [[پیامبر]] است. به همین دلیل، شخص [[امام]] [[ولایت]] [[تفسیری]] و تبیینی دارد و برای اینکه احکام اجتماعی درست، انجام و زمینه [[هدایت]] [[بندگان]] بهتر مهیا شود [[ولایت سیاسی]] نیز دارد. همچنین ایشان برای [[اعمال]] صحیح این دو ولایت به [[علم غیب]] و [[عصمت]] نیاز دارد تا در [[راهنمایی]] بندگان به عمد یا [[خطا]] آنان را به [[بیراهه]] [[نبرد]] و به [[راه راست]] رهنمون شود<ref>ر.ک: قدردان قراملکی، محمدحسین، آئین خاتم.</ref>.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[خاتمیت (مقاله)\|مقاله «خاتمیت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۰۳.</ref>		اعتقاد به این اوصاف برای امام شیعیان، برخی از نواندیشان معاصر را بر آن داشت که به ناسازگاری بین اعتقاد به این اوصاف و آموزه خاتمیت رأی بدهند. به نظر این افراد، یا باید به خاتمیت [[معتقد]] بود، یا به چنین نقشی برای [[ائمه شیعه]] بر اساس دیدگاه آنها، اگر با فرض اینکه با [[رشد]] [[بشر]] به وجود پیامبر تبلیغی نیاز نبوده است و [[امت]] بدون [[نبی]] می‌تواند [[آیین]] خود را از گزند [[تحریف]] [[حفظ]] کند، [[وجود امام]] چه ضرورتی دارد؟<ref>سروش، عبدالکریم، پاسخ به نقد آقای بهمن‌پور، ۱۳۸۸، باشگاه اندیشه.</ref> درحالی‌که براساس متون دینی، [[امامت]] نه‌تنها با [[خاتمیت]] در تنافی نیست، ادامه دهنده و تکمیل کننده راه [[پیامبر]] است. به همین دلیل، شخص [[امام]] [[ولایت]] [[تفسیری]] و تبیینی دارد و برای اینکه احکام اجتماعی درست، انجام و زمینه [[هدایت]] [[بندگان]] بهتر مهیا شود [[ولایت سیاسی]] نیز دارد. همچنین ایشان برای [[اعمال]] صحیح این دو ولایت به [[علم غیب]] و [[عصمت]] نیاز دارد تا در [[راهنمایی]] بندگان به عمد یا [[خطا]] آنان را به [[بیراهه]] [[نبرد]] و به [[راه راست]] رهنمون شود<ref>ر.ک: قدردان قراملکی، محمدحسین، آئین خاتم.</ref>.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[خاتمیت - رضائی (مقاله)\|مقاله «خاتمیت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۰۳.</ref>

	== نقش [[امامان معصوم]] در [[خاتمیت]] ==		== نقش [[امامان معصوم]] در [[خاتمیت]] ==

Bahmani: /* منابع */

2025-08-21T09:07:38Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۷
خط ۴۶۱:		خط ۴۶۱:
	# [[پرونده:1379734.jpg\|22px]] [[سعیده سادات نبوی\|نبوی، سعیده سادات]]، [[خاتمیت در محضر علما (کتاب)\|'''خاتمیت در محضر علما''']]		# [[پرونده:1379734.jpg\|22px]] [[سعیده سادات نبوی\|نبوی، سعیده سادات]]، [[خاتمیت در محضر علما (کتاب)\|'''خاتمیت در محضر علما''']]
	# [[پرونده:1379348.jpg\|22px]] [[محمد اسحاق عارفی\|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲ (کتاب)\|'''خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲''']]		# [[پرونده:1379348.jpg\|22px]] [[محمد اسحاق عارفی\|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲ (کتاب)\|'''خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲''']]
	# [[پرونده:IM010873.jpg\|22px]] [[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[خاتمیت (مقاله)\|مقاله «خاتمیت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام اسلامی''']]		# [[پرونده:IM010873.jpg\|22px]] [[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[خاتمیت - رضائی (مقاله)\|مقاله «خاتمیت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام اسلامی''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari در ‏۲۰ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۱۸

2025-08-20T05:18:14Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۸
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = ختم نبوت		\| موضوع مرتبط = ختم نبوت
	\| عنوان مدخل = ختم نبوت		\| عنوان مدخل = ختم نبوت
	\| مداخل مرتبط = [[ختم نبوت در لغت]] - [[ختم نبوت در قرآن]] - [[ختم نبوت در حدیث]] - [[ختم نبوت در کلام اسلامی]] - [[ختم نبوت در فلسفه ~~اسلامی~~]] - [[ختم نبوت در ~~عرفان~~ اسلامی]] - [[ختم نبوت در ~~تاریخ~~ اسلامی]] - [[ختم نبوت در ~~معارف و سیره علوی~~]] - [[ختم نبوت در ~~فلسفه دین~~ و ~~کلام جدید~~]]		\| مداخل مرتبط = [[ختم نبوت در لغت]] - [[ختم نبوت در قرآن]] - [[ختم نبوت در حدیث]] - [[ختم نبوت در کلام اسلامی]] - [[ختم نبوت در فلسفه دین و کلام جدید]] - [[ختم نبوت در فلسفه اسلامی]] - [[ختم نبوت در عرفان اسلامی]] - [[ختم نبوت در تاریخ اسلامی]] - [[ختم نبوت در معارف و سیره علوی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Bahmani: /* نقش امامان معصوم در خاتمیت */

2025-08-20T04:40:52Z

نقش امامان معصوم در خاتمیت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۰
خط ۲۳۶:		خط ۲۳۶:
	==== فرقه‌ قادیانیه ====		==== فرقه‌ قادیانیه ====
	قادیانیه (که به [[احمدیه]] و میرزائیه نیز خوانده می‌شوند) پیروان میرزا غلام احمد ابن مرتضی [[اهل]] روستای قادیان در ایالت پنجاب هند هستند. میرزا غلام احمد در پنجاه سالگی ادعا کرد به او [[وحی]] می‌‌شود و [[مأمور]] است از [[مردم]] [[بیعت]] بگیرد. دو سال بعد خود را [[مسیح]] و [[مهدی موعود]] خواند و سرانجام خود را همان رهبري خواند که زرتشتی‌ها، هندوان، [[مسیحیان]] و [[مسلمانان]] [[منتظر]] آن هستند و مدعی شد به زبان هاي هندي (اردو) انگلیسی، عربی و فارسی به او وحی می‌‌شود، ازآنجا که ادعای او مخالف ضروری [[دین اسلام]] که خاتمیت [[حضرت محمد]]{{صل}} بود؛ لذا با [[مخالفت]] [[جهان اسلام]]، هندوها و حتی مسیحی‌ها روبرو شد<ref>فرمانیان، مهدی، قادیانیه ص۱.</ref>.		قادیانیه (که به [[احمدیه]] و میرزائیه نیز خوانده می‌شوند) پیروان میرزا غلام احمد ابن مرتضی [[اهل]] روستای قادیان در ایالت پنجاب هند هستند. میرزا غلام احمد در پنجاه سالگی ادعا کرد به او [[وحی]] می‌‌شود و [[مأمور]] است از [[مردم]] [[بیعت]] بگیرد. دو سال بعد خود را [[مسیح]] و [[مهدی موعود]] خواند و سرانجام خود را همان رهبري خواند که زرتشتی‌ها، هندوان، [[مسیحیان]] و [[مسلمانان]] [[منتظر]] آن هستند و مدعی شد به زبان هاي هندي (اردو) انگلیسی، عربی و فارسی به او وحی می‌‌شود، ازآنجا که ادعای او مخالف ضروری [[دین اسلام]] که خاتمیت [[حضرت محمد]]{{صل}} بود؛ لذا با [[مخالفت]] [[جهان اسلام]]، هندوها و حتی مسیحی‌ها روبرو شد<ref>فرمانیان، مهدی، قادیانیه ص۱.</ref>.

			== [[خاتمیت]] و [[تشیع]] ==
			از نظر [[شیعه]] پاسداری از شریعت و تبیین و [[تفسیر]] آموزه‌ها و [[بیان احکام]] آن از مهم‌ترین [[وظایف]] [[امامان شیعه]] است. این وظایف که بخشی از حکمت‌های [[تعیین امام]] در [[اسلام]] است، فلسفه وجودی [[پیامبران]] [[تبلیغی]] بوده است و مهم‌ترین ویژگی‌هایی که [[امام]] در [[اندیشه شیعی]] دارد، عبارت‌اند از: [[ولایت تشریعی]]، [[ولایت]] [[تفسیری]] و تبیینی، [[ولایت سیاسی]]، [[ولایت تکوینی]]، [[علم غیب]] و [[عصمت]].

			اگر نقشی که «امام» به صورت ویژه در [[شناخت]] و [[تفسیر دین]]، [[رهبری معنوی]] و [[اخلاقی]] [[جامعه]] دارد، توجه کنیم و به ویژه اگر [[اعتقاد]] [[راسخ]] [[شیعیان]] درباره [[عصمت امامان]] را از یاد نبریم، روشن می‌‌شود که در واقع همان نقشی را که پیامبر [[معصوم]] در عصر حضور داشته است، پس از آن، [[امامان]] بر عهده دارند، البته با این تفاوت که [[دیانت]] و [[نبوت]] با [[پیامبر اسلام]] به پایان رسیده و [[وحی تشریعی]] منقطع شده است. بنابراین شیعه برخلاف [[اهل سنت]] که فقط عصر رسول خدا را «عصر حضور» می‌دانند، عصر امامان را نیز عصر حضور می‌داند و برای امامان خود همان [[حجیت شرعی]] را قائل است که برای پیامبر اسلام قائل است.

			اعتقاد به این اوصاف برای امام شیعیان، برخی از نواندیشان معاصر را بر آن داشت که به ناسازگاری بین اعتقاد به این اوصاف و آموزه خاتمیت رأی بدهند. به نظر این افراد، یا باید به خاتمیت [[معتقد]] بود، یا به چنین نقشی برای [[ائمه شیعه]] بر اساس دیدگاه آنها، اگر با فرض اینکه با [[رشد]] [[بشر]] به وجود پیامبر تبلیغی نیاز نبوده است و [[امت]] بدون [[نبی]] می‌تواند [[آیین]] خود را از گزند [[تحریف]] [[حفظ]] کند، [[وجود امام]] چه ضرورتی دارد؟<ref>سروش، عبدالکریم، پاسخ به نقد آقای بهمن‌پور، ۱۳۸۸، باشگاه اندیشه.</ref> درحالی‌که براساس متون دینی، [[امامت]] نه‌تنها با [[خاتمیت]] در تنافی نیست، ادامه دهنده و تکمیل کننده راه [[پیامبر]] است. به همین دلیل، شخص [[امام]] [[ولایت]] [[تفسیری]] و تبیینی دارد و برای اینکه احکام اجتماعی درست، انجام و زمینه [[هدایت]] [[بندگان]] بهتر مهیا شود [[ولایت سیاسی]] نیز دارد. همچنین ایشان برای [[اعمال]] صحیح این دو ولایت به [[علم غیب]] و [[عصمت]] نیاز دارد تا در [[راهنمایی]] بندگان به عمد یا [[خطا]] آنان را به [[بیراهه]] [[نبرد]] و به [[راه راست]] رهنمون شود<ref>ر.ک: قدردان قراملکی، محمدحسین، آئین خاتم.</ref>.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[خاتمیت (مقاله)\|مقاله «خاتمیت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۰۳.</ref>

	== نقش [[امامان معصوم]] در [[خاتمیت]] ==		== نقش [[امامان معصوم]] در [[خاتمیت]] ==

Bahmani: /* معناشناسی */

2025-08-20T04:33:51Z

معناشناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۳
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	=== معنای لغوی ===		=== معنای لغوی ===
	خاتمیت ~~در لغت واژه‌ای عربی~~ از ریشه ~~خَتَم~~ به معنای ~~رسیدن به آخر~~ چیزی ~~است~~<ref>معجم ~~مقائیس اللغه ج۲~~ ص۲۴۵.</ref>. برخی معنای ~~اصلی ختم~~ را به پایان ~~رسیدن می‌‌دانند~~<ref>~~ابن فارس، المقاییس، ماده خ، ت، م~~.</ref>.<ref>[[جعفر سبحانی\|سبحانی، جعفر]]، الالهیات، ج۲ ~~ص۴۶۳~~.</ref>		خاتمیت مصدر جعلی از ریشه ختم و برگرفته از خاتم است. در معنای لغوی خاتَم و خاتِم به معنای ختم و پایان یافتن چیزی<ref>ابن فارس، معجم مقایس اللغه، ص۲۴۵.</ref> یا پایان و آخر هر چیزی<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۲، ص۱۶۴.</ref> است. برخی نیز خاتِم را به معنای آخر و پایان و به خاتَم را به معنای [[زینت]] انگشتری و زینت<ref>طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، ج۶، ص۵۴.</ref> و در مقابل، برخی خاتِم را به معنای پایان دهنده و خاتَم را به معنای آخر و پایان می‌دانند<ref>رازی، ابوالفتوح، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، ج۱۵، ص۴۳۲.</ref>.<ref>[[جعفر سبحانی\|سبحانی، جعفر]]، الالهیات، ج۲ ص۴۶۳، [[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[خاتمیت (مقاله)\|مقاله «خاتمیت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۱۹۹.</ref>

	=== معنای اصطلاحی ===		=== معنای اصطلاحی ===

Bahmani: /* تاریخچه بحث */

2025-08-20T04:31:34Z

تاریخچه بحث

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۱
خط ۲۶:		خط ۲۶:
	در دوران معاصر، پیدایش برخی [[فرقه‌ها]] مانند [[بابیت]] و [[بهائیت]] که ادعای [[دین جدید]] داشتند (که نتیجه آن منکر شدن [[خاتمیت]] به عنوان [[ضروری دین]] بود) و همچنین بروز رویکرد متمایز از نگاه سنتی به [[دین]] و ایجاد سؤال‌های ناشی از دوران نوین و متاثر از نظریه [[تجربه دینی]]<ref>برخی از دانشمندان غرب، مفهوم وحی را توسعه داده و آن را همان ارتباطات معنوی بشر یا "تجربه دینی" دانسته‌اند. به تعبیری تجربۀ دینی به معنای احساس وابستگی انسان‌ها به موجودی متعالی و فرا بشری است و‌ هر‌‌گو‌‌‌نه توجه خاص به عالم بالا و معنویت، مشاهده و ارتباط با عالم غیب و ماورا و احساس حضور قلب و بریدن از دنیای مادی را برای انسان‌‌ها شامل می‌‌شود. تجر‌‌بۀ دینی، درک حقایق فراتر از جهان مادی و رسیدن به شهود حقایق عالم با چشم باطنی است.</ref> اقبال لاهوری، [[عالمان دینی]] درصدد پاسخ برآمدند؛ لذا آثار بسیاری در این موضوع به صورت خاص و مستقل به نگارش درآمد<ref>[[عزالدین رضانژاد\|رضانژاد، عزالدين]]، «خاتمیت، نفی بابیت»، ص۳۹۷.</ref>. [[شهید مطهری]] از اولین اندیشمندانی بود که در کتابی با عنوان ''خاتمیت'' به بررسی و نقد آرای اقبال لاهوری پرداخت<ref>[[ولی الله عباسی\|عباسی، ولی الله]]، «خاتمیت از دیدگاه استاد مطهری و اقبال لاهوری»، ص۹.</ref>.		در دوران معاصر، پیدایش برخی [[فرقه‌ها]] مانند [[بابیت]] و [[بهائیت]] که ادعای [[دین جدید]] داشتند (که نتیجه آن منکر شدن [[خاتمیت]] به عنوان [[ضروری دین]] بود) و همچنین بروز رویکرد متمایز از نگاه سنتی به [[دین]] و ایجاد سؤال‌های ناشی از دوران نوین و متاثر از نظریه [[تجربه دینی]]<ref>برخی از دانشمندان غرب، مفهوم وحی را توسعه داده و آن را همان ارتباطات معنوی بشر یا "تجربه دینی" دانسته‌اند. به تعبیری تجربۀ دینی به معنای احساس وابستگی انسان‌ها به موجودی متعالی و فرا بشری است و‌ هر‌‌گو‌‌‌نه توجه خاص به عالم بالا و معنویت، مشاهده و ارتباط با عالم غیب و ماورا و احساس حضور قلب و بریدن از دنیای مادی را برای انسان‌‌ها شامل می‌‌شود. تجر‌‌بۀ دینی، درک حقایق فراتر از جهان مادی و رسیدن به شهود حقایق عالم با چشم باطنی است.</ref> اقبال لاهوری، [[عالمان دینی]] درصدد پاسخ برآمدند؛ لذا آثار بسیاری در این موضوع به صورت خاص و مستقل به نگارش درآمد<ref>[[عزالدین رضانژاد\|رضانژاد، عزالدين]]، «خاتمیت، نفی بابیت»، ص۳۹۷.</ref>. [[شهید مطهری]] از اولین اندیشمندانی بود که در کتابی با عنوان ''خاتمیت'' به بررسی و نقد آرای اقبال لاهوری پرداخت<ref>[[ولی الله عباسی\|عباسی، ولی الله]]، «خاتمیت از دیدگاه استاد مطهری و اقبال لاهوری»، ص۹.</ref>.

	در مقابل، برخی به دنبال [[انکار خاتمیت]] برآمدند که از میان آنان می‌‌توان به این گروه‌ها اشاره کرد: [[فرقه]] یزیدیه از [[خوارج]] که به پدید آمدن [[دین]] صائبی در [[آخرالزمان]] در بین [[عجم]] [[معتقد]] بود<ref>علم الهدی، علی بن حسن، شرح جمل العلم و العمل، ص۱۸۴-۱۸۸.</ref>؛ فرقه خرمیه<ref>بیاضی، علی محمد، الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم، ج۱، ص۶۲.</ref> و اسحاقیه که به ادامه [[نبوت]] تا [[قیامت]] معتقد بودند<ref>عراقی، عثمان بن عبدالله، الفرق المفترقه بین اهل الزیغ و الزندقه، ص۳۴.</ref>؛ [[بابیه]] و [[بهائیت]] که مدعی ظهور [[دینی]] جدید و [[نسخ]] [[شریعت اسلام]] بودند و [[فرقه قادیانیه]] و [[احمدیه]]<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[خاتمیت (مقاله)\|مقاله «خاتمیت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۱۹۹.</ref>.		در مقابل، برخی به دنبال انکار خاتمیت برآمدند که از میان آنان می‌‌توان به این گروه‌ها اشاره کرد: [[فرقه]] یزیدیه از [[خوارج]] که به پدید آمدن [[دین]] صائبی در [[آخرالزمان]] در بین [[عجم]] [[معتقد]] بود<ref>علم الهدی، علی بن حسن، شرح جمل العلم و العمل، ص۱۸۴-۱۸۸.</ref>؛ فرقه خرمیه<ref>بیاضی، علی محمد، الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم، ج۱، ص۶۲.</ref> و اسحاقیه که به ادامه [[نبوت]] تا [[قیامت]] معتقد بودند<ref>عراقی، عثمان بن عبدالله، الفرق المفترقه بین اهل الزیغ و الزندقه، ص۳۴.</ref>؛ [[بابیه]] و [[بهائیت]] که مدعی ظهور [[دینی]] جدید و [[نسخ]] [[شریعت اسلام]] بودند و [[فرقه قادیانیه]] و [[احمدیه]]<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[خاتمیت (مقاله)\|مقاله «خاتمیت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۱۹۹.</ref>.

	== [[دلایل خاتمیت]] ==		== [[دلایل خاتمیت]] ==

Bahmani: /* تاریخچه بحث */

2025-08-20T04:31:07Z

تاریخچه بحث

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۱
خط ۲۵:		خط ۲۵:

	در دوران معاصر، پیدایش برخی [[فرقه‌ها]] مانند [[بابیت]] و [[بهائیت]] که ادعای [[دین جدید]] داشتند (که نتیجه آن منکر شدن [[خاتمیت]] به عنوان [[ضروری دین]] بود) و همچنین بروز رویکرد متمایز از نگاه سنتی به [[دین]] و ایجاد سؤال‌های ناشی از دوران نوین و متاثر از نظریه [[تجربه دینی]]<ref>برخی از دانشمندان غرب، مفهوم وحی را توسعه داده و آن را همان ارتباطات معنوی بشر یا "تجربه دینی" دانسته‌اند. به تعبیری تجربۀ دینی به معنای احساس وابستگی انسان‌ها به موجودی متعالی و فرا بشری است و‌ هر‌‌گو‌‌‌نه توجه خاص به عالم بالا و معنویت، مشاهده و ارتباط با عالم غیب و ماورا و احساس حضور قلب و بریدن از دنیای مادی را برای انسان‌‌ها شامل می‌‌شود. تجر‌‌بۀ دینی، درک حقایق فراتر از جهان مادی و رسیدن به شهود حقایق عالم با چشم باطنی است.</ref> اقبال لاهوری، [[عالمان دینی]] درصدد پاسخ برآمدند؛ لذا آثار بسیاری در این موضوع به صورت خاص و مستقل به نگارش درآمد<ref>[[عزالدین رضانژاد\|رضانژاد، عزالدين]]، «خاتمیت، نفی بابیت»، ص۳۹۷.</ref>. [[شهید مطهری]] از اولین اندیشمندانی بود که در کتابی با عنوان ''خاتمیت'' به بررسی و نقد آرای اقبال لاهوری پرداخت<ref>[[ولی الله عباسی\|عباسی، ولی الله]]، «خاتمیت از دیدگاه استاد مطهری و اقبال لاهوری»، ص۹.</ref>.		در دوران معاصر، پیدایش برخی [[فرقه‌ها]] مانند [[بابیت]] و [[بهائیت]] که ادعای [[دین جدید]] داشتند (که نتیجه آن منکر شدن [[خاتمیت]] به عنوان [[ضروری دین]] بود) و همچنین بروز رویکرد متمایز از نگاه سنتی به [[دین]] و ایجاد سؤال‌های ناشی از دوران نوین و متاثر از نظریه [[تجربه دینی]]<ref>برخی از دانشمندان غرب، مفهوم وحی را توسعه داده و آن را همان ارتباطات معنوی بشر یا "تجربه دینی" دانسته‌اند. به تعبیری تجربۀ دینی به معنای احساس وابستگی انسان‌ها به موجودی متعالی و فرا بشری است و‌ هر‌‌گو‌‌‌نه توجه خاص به عالم بالا و معنویت، مشاهده و ارتباط با عالم غیب و ماورا و احساس حضور قلب و بریدن از دنیای مادی را برای انسان‌‌ها شامل می‌‌شود. تجر‌‌بۀ دینی، درک حقایق فراتر از جهان مادی و رسیدن به شهود حقایق عالم با چشم باطنی است.</ref> اقبال لاهوری، [[عالمان دینی]] درصدد پاسخ برآمدند؛ لذا آثار بسیاری در این موضوع به صورت خاص و مستقل به نگارش درآمد<ref>[[عزالدین رضانژاد\|رضانژاد، عزالدين]]، «خاتمیت، نفی بابیت»، ص۳۹۷.</ref>. [[شهید مطهری]] از اولین اندیشمندانی بود که در کتابی با عنوان ''خاتمیت'' به بررسی و نقد آرای اقبال لاهوری پرداخت<ref>[[ولی الله عباسی\|عباسی، ولی الله]]، «خاتمیت از دیدگاه استاد مطهری و اقبال لاهوری»، ص۹.</ref>.

			در مقابل، برخی به دنبال [[انکار خاتمیت]] برآمدند که از میان آنان می‌‌توان به این گروه‌ها اشاره کرد: [[فرقه]] یزیدیه از [[خوارج]] که به پدید آمدن [[دین]] صائبی در [[آخرالزمان]] در بین [[عجم]] [[معتقد]] بود<ref>علم الهدی، علی بن حسن، شرح جمل العلم و العمل، ص۱۸۴-۱۸۸.</ref>؛ فرقه خرمیه<ref>بیاضی، علی محمد، الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم، ج۱، ص۶۲.</ref> و اسحاقیه که به ادامه [[نبوت]] تا [[قیامت]] معتقد بودند<ref>عراقی، عثمان بن عبدالله، الفرق المفترقه بین اهل الزیغ و الزندقه، ص۳۴.</ref>؛ [[بابیه]] و [[بهائیت]] که مدعی ظهور [[دینی]] جدید و [[نسخ]] [[شریعت اسلام]] بودند و [[فرقه قادیانیه]] و [[احمدیه]]<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[خاتمیت (مقاله)\|مقاله «خاتمیت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۱۹۹.</ref>.

	== [[دلایل خاتمیت]] ==		== [[دلایل خاتمیت]] ==

Bahmani در ‏۱۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۷

2025-08-19T10:27:47Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۵۷
خط ۴۲۳:		خط ۴۲۳:

	[[شیعیان]] امامانشان را نبی نمی‌دانند؛ اما آنان را حافظان [[شریعت]] و [[مرجع علمی]] بعد از [[رسول خدا]]{{صل}} می‌شناسند و باب الهام را بر آنها باز می‌دانند.. این معنا هیچ تعارضی با [[ختم نبوت]] و [[انقطاع وحی]] [[تشریعی]] ندارد. تعارضی که نویسنده میان ختم نبوت و [[مرجعیت علمی]] [[امامان معصوم]]{{عم}} تصور کرده است، حاکی از آن است که وی مصادر [[علوم]] آنان را در نظر نگرفته یا از آنها [[آگاه]] نبوده است<ref>[[حسن علی محمودی\|محمودی، حسن علی]]، [[شیعه و خاتمیت (مقاله)\| مقاله «شیعه و خاتمیت»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۱۳ (کتاب)\| موسوعه رد شبهات ج۱۳]]، ص۷۱.</ref>.		[[شیعیان]] امامانشان را نبی نمی‌دانند؛ اما آنان را حافظان [[شریعت]] و [[مرجع علمی]] بعد از [[رسول خدا]]{{صل}} می‌شناسند و باب الهام را بر آنها باز می‌دانند.. این معنا هیچ تعارضی با [[ختم نبوت]] و [[انقطاع وحی]] [[تشریعی]] ندارد. تعارضی که نویسنده میان ختم نبوت و [[مرجعیت علمی]] [[امامان معصوم]]{{عم}} تصور کرده است، حاکی از آن است که وی مصادر [[علوم]] آنان را در نظر نگرفته یا از آنها [[آگاه]] نبوده است<ref>[[حسن علی محمودی\|محمودی، حسن علی]]، [[شیعه و خاتمیت (مقاله)\| مقاله «شیعه و خاتمیت»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۱۳ (کتاب)\| موسوعه رد شبهات ج۱۳]]، ص۷۱.</ref>.

	~~==[[خاتمیت]]==~~
	خاتمیت، اصطلاحی [[کلامی]] است که تمام [[مسلمانان]] درباره آن هم‌نظر هستند. این واژه مصدر جعلی از ریشه ختم و برگرفته از خاتم است. در معنای لغوی خاتَم و خاتِم به معنای ختم و پایان یافتن چیزی<ref>ابن فارس، معجم مقایس اللغه، ص۲۴۵.</ref> یا پایان و آخر هر چیزی<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۲، ص۱۶۴.</ref> است. برخی نیز خاتِم را به معنای آخر و پایان و به خاتَم را به معنای [[زینت]] [[انگشتری]] و زینت<ref>طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، ج۶، ص۵۴.</ref> و در مقابل، برخی خاتِم را به معنای پایان دهنده و خاتَم را به معنای آخر و پایان می‌دانند<ref>رازی، ابوالفتوح، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، ج۱۵، ص۴۳۲.</ref>. از نظر اصطلاحی، خاتمیت از نظر مسلمانان بدان معناست که [[شریعت اسلام]]، [[آخرین شریعت آسمانی]] است و ملاک و معیار باید عمل و [[عقیده]] [[انسان]] باشد<ref>ر.ک: حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ص۱۶۹.</ref>.

	~~===سابقه بحث===~~
	خاتمیت گرچه از آموزه‌های اصلی مسلمانان و برگرفته از [[قرآن کریم]] و [[روایات اسلامی]] است، همواره به صورت بحثی غیر مستقل و به دنبال بحث از [[نبوت]] مطرح می‌‌شده و هیچ‌گاه به صورت مستقل در آثار پیشینیان مطرح نبوده است و [[متکلمان]] آن را بیشتر با [[ادله نقلی]] [[اثبات]] می‌‌کردند<ref>ابن حزم، المحلی بالآثار، ج۱، ص۲۶-۲۸.</ref>، اما چندین عامل باعث شد دوباره به این بحث در محافل [[علمی]] و کلامی توجه شود. از سویی در جریان [[مشروطه]] این بحث مطرح بود که آیا [[قانونگذاری]] [[عرفی]] مستقل از [[شریعت]] با خاتمیت تعارضی دارد یا خیر<ref>زرگری‌نژاد، غلامحسین، رسائل مشروطیت: مشروطه به روایت موافقان و مخالفان، ج۱، ص۲۸۴.</ref>. [[رویارویی]] با ادعاهای آیین‌های نوظهوری نظیر [[احمدیه]]، [[بابیه]] و [[بهائیت]] درباره خاتمیت، [[اندیشمندان اسلامی]] را بر آن داشت که توجه ویژه‌ای به این بحث کرده، به تبیین علت و چرایی آن بپردازند<ref>نجفی، محمد باقر، بهائیان، ص۴۳۵-۴۴۲.</ref>.
	طرح رویکرد [[تجربه دینی]] به [[وحی]] و نیز تحولاتی که در [[کلام جدید]] در دوره معاصر در [[جهان غرب]] صورت گرفت، سؤالات و تبیین‌های نوینی از [[خاتمیت]] پیش روی [[متفکران اسلامی]] قرار دارد. [[اقبال لاهوری]] از اولین افرادی بود که با توجه به [[نظریه]] [[تجربه دینی]]، تبیین جدیدی از [[خاتمیت]] مطرح کرد<ref>Lahuri، Muhammad Iqbal، the reconstruction of religious thought in Islam، p. ۱۲۴-۱۲۷.</ref> و این بحث از جنبه‌ای دیگر محور توجه متفکرانی مانند [[شهید مرتضی مطهری]] و [[علی شریعتی]] شد.
	در مقابل، برخی به دنبال [[انکار خاتمیت]] برآمدند که از میان آنان می‌‌توان به این گروه‌ها اشاره کرد: [[فرقه]] یزیدیه از [[خوارج]] که به پدید آمدن [[دین]] صائبی در [[آخرالزمان]] در بین [[عجم]] [[معتقد]] بود<ref>علم الهدی، علی بن حسن، شرح جمل العلم و العمل، ص۱۸۴-۱۸۸.</ref>؛ فرقه خرمیه<ref>بیاضی، علی محمد، الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم، ج۱، ص۶۲.</ref> و اسحاقیه که به ادامه [[نبوت]] تا [[قیامت]] معتقد بودند<ref>عراقی، عثمان بن عبدالله، الفرق المفترقه بین اهل الزیغ و الزندقه، ص۳۴.</ref>؛ [[بابیه]] و [[بهائیت]] که مدعی ظهور [[دینی]] جدید و [[نسخ]] [[شریعت اسلام]] بودند و [[فرقه قادیانیه]] و [[احمدیه]].<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[خاتمیت (مقاله)\|مقاله «خاتمیت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۱۹۹.</ref>

	~~===[[دلایل]]===~~
	خاتمیت به دو دسته نقلی و [[عقلی]] تقسیم می‌شود، اما از آنجاکه خاتمیت، آموزه‌ای درون‌دینی است و [[اثبات]] با [[دلایل عقلی]] قابل تصور نیست، عمده دلایلی که برای اثبات آن می‌‌توان اقامه کرد، [[ادله نقلی]] است و [[ادله عقلی]] که برای آن برشمرده می‌شود، آنکه با نام [[فلسفه]] و سرّ خاتمیت نام برده می‌شود، صرفاً توجیهی برای خاتمیت است و نه استدلالی عقلی مبتنی بر مبادی [[قطعی]] و [[یقینی]]؛ بنابراین، مستلزم [[باور]] قطعی نیست. در ادامه، به بیان ادله نقلی خاتمیت می‌‌پردازیم.
	ادله نقلی خاتمیت از [[آیات]] و [[روایات اسلامی]] گرفته شده است و [[خداوند متعال]] در [[آیه]] ۴۰ [[سوره احزاب]] پیامبرش را [[خاتم پیامبران]] معرفی می‌کند:
	{{متن قرآن\|مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا}}<ref>«محمّد، پدر هیچ یک از مردان شما نیست اما فرستاده خداوند و واپسین پیامبران است و خداوند به هر چیزی داناست» سوره احزاب، آیه ۴۰.</ref>.
	در این [[آیه شریفه]]، خاتم هم با کسر تا و هم با فتح آن خوانده شده است که در هر صورت، چه [[رسول اکرم]] پایان‌دهنده [[پیامبران]] باشد و چه [[نگین انگشتر]] آنان یا مهر [[انگشتر]] آنان، تفاوتی در این موضوع نخواهد داشت<ref>ر.ک: طوسی، ذیل آیه؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۳۳۸-۳۴۱.</ref>.

	در [[جوامع حدیثی]] [[شیعی]] و [[اهل سنت]] [[روایات]] متعددی درباره [[خاتمیت]]، نقل در بسیاری از این روایات به صراحت بر [[خاتمیت پیامبر اکرم]] تأکید شده است؛ چنان‌که در [[حدیث متواتر]] [[منزلت]]، [[حضرت رسول]]{{صل}} نسبت علی{{ع}} با خود را همانند نسبت [[حضرت هارون]] با [[حضرت موسی]] می‌داند، با این تفاوت که پس از ایشان [[پیامبری]] نخواهد آمد<ref>احمد بن حنبل، مسند احمد، ج۱، ص۲۷۷؛ ج۳، ص۴۱۷.</ref>. یا در روایتی دیگر [[پیامبر اسلام]] خود را [[هدایت کننده]] همه [[مردم]] از هر [[نژادی]] که باشند معرفی و تصریح می‌کند که سلسله [[انبیاء]] با او به پایان می‌رسد<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، تحقیق احسان عباس، ج۱، ص۱۹۲.</ref>. [[ائمه]]{{عم}} نیز بارها بر خاتمیت تأکید کرده‌اند. [[امیرالمؤمنین]]، علی{{ع}} در [[خطبه]] اول [[نهج‌البلاغه]] بیان می‌کند که [[خداوند سبحان]] [[حضرت محمد]] را برای به انجام رساندن وعده‌اش و تمام کردن سلسله [[نبوت]] فرستاد و در [[خطبه ۱۳۳]] نیز می‌‌فرماید که با ظهور حضرت محمد{{صل}} [[وحی الهی]] خاتمه یافت.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[خاتمیت (مقاله)\|مقاله «خاتمیت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۰۰.</ref>

	~~==[[فلسفه ختم نبوت]]==~~
	[[اندیشمندان اسلامی]] درباره سرّ خاتمیت و اینکه چرا با [[رسالت]] [[رسول خدا]]، سلسله نبوت به اتمام رسید و دیگر هیچ [[وحی]] تازه‌ای برای [[بشر]] از [[آسمان]] نازل نشد، چندین مطلب را بیان کرده‌اند؛ [[متکلمان شیعی]] معتقدند، علت [[تجدید نبوت]] به سبب سه امر [[تحریف کتاب‌های آسمانی]]، کامل نبودن [[دین]] سابق و نیاز به آمدن [[پیامبران]] [[تبلیغی]] است، اما با ظهور [[دین اسلام]]، هیچ‌یک از این سه عامل وجود ندارد؛ یعنی دیگر تحریفی در [[قرآن کریم]] روی نداده است و نخواهد داد و دین اسلام با توجه به عمومات و [[ادله]] خاص خود [[کامل‌ترین]] [[ادیان]] است و وجود [[امامان]] و نقش تبیینی و [[تفسیری]] ایشان نیاز به آمدن انبیای تبلیغی را منتفی کرده، بنابراین دیگر به ارسال [[پیامبر جدید]] نیازی نیست و به همین دلیل دین اسلام آخرین [[دین آسمانی]] است<ref>مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۲، ص۱۸۴-۱۸۶.</ref>.

	برخی از [[فلاسفه]] در تبیین [[خاتمیت]] با استفاده از قوس صعود و [[نزول]] در ترتیب بین موجودات و ارتباط بین آنها می‌گویند که چون [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در بالاترین مرتبه قوس صعودی و در مرتبه [[عقل اول]] قرار دارد، به همین دلیل ایشان شایسته [[مقام]] آخرین و [[برترین]] [[نبی]] هستند [[دین]] ایشان [[کامل‌ترین دین]] [[خداوند]] است<ref>لاهیجی، عبدالرزاق، گوهر مراد، ص۳۷۰-۳۷۲.</ref>. برخی نیز با استفاده از ترتیب رتبی میان [[مخلوقات]]، [[خاتمیت]] را این‌گونه تبیین کرده‌اند که چون [[انسان]]، برترین موجودات؛ [[انبیاء]] [[برترین انسان‌ها]]؛ [[رسولان]]، برترین انبیاء؛ [[انبیای اولوالعزم]]، برترین رسولان و [[رسول اکرم]]{{صل}} برترین انبیای اولوالعزم است، آن حضرت [[سید]] [[فرزندان آدم]] و خاتم انبیاست<ref>سهروردی، یحیی بن حبش، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج۳، ص۴۵۶.</ref>.
	نواندیشان معاصر خاتمیت را بدین صورت بیان کرده‌اند که بشری که تا دوره پیامبر اکرم دوره [[طفولیت]] و [[حاکمیت]] [[غرایز]] خود را سپرده می‌کرد، با ظهور ایشان، به مرحله [[بلوغ]] رسید و در این دوره، [[خرد استقرایی]] تولد یافت و با وجود آن دیگر به [[پیامبر جدید]] نیازی نیست و از این پس گرچه هنوز [[اتصال روحی]] برخی [[انسان‌ها]] با عالم الوهی امکان دارد ولی کسی نمی‌تواند [[ادعای نبوت]] کند.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[خاتمیت (مقاله)\|مقاله «خاتمیت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۰۱.</ref>

	~~==[[انکار خاتمیت]]==~~
	[[منکران]] خاتمیت به دو صورت با این آموزه به مقابله برخاسته و آن را [[انکار]] کرده‌اند؛ گاه، با [[تأویل]] معنای خاتم که در [[آیه]] ۴۰ [[سوره احزاب]]<ref>{{متن قرآن\|مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا}} «محمّد، پدر هیچ یک از مردان شما نیست اما فرستاده خداوند و واپسین پیامبران است و خداوند به هر چیزی داناست» سوره احزاب، آیه ۴۰.</ref> بیان شده است و گاه با استناد به برخی [[آیات]].
	در شیوه اول، [[بهائیان]] گفته‌اند که واژه خاتم در این آیه به معنای [[زینت]] [[پیامبران]] است، نه آخرین ایشان؛ درحالی‌که خاتم حتی اگر [[انگشتر]] نیز معنا شود، به معنای وسیله‌ای بوده است که با آن پایان‌نامه‌ها را مهر می‌کردند، بنابراین، کاربرد خاتم به معنای زینت، کاربردی مجازی است و چون بدون قرینه و مناسبت است، نمی‌توان آن را پذیرفت<ref>مصباح یزدی، محمدتقی، معارف قرآن، راه و راهنما‌شناسی، بخش ۵، ص۱۸۱-۱۸۲.</ref>.

	از آیاتی که مخالفان و [[منکران]] [[خاتمیت]] به آنها استناد کرده‌اند می‌‌توان به آیاتی اشاره کرد که در آنها در ظاهر [[شریعت اسلام]] ویژه گروه یا [[امت]] خاصی معرفی شده است؛ چنان‌که در [[آیه]] ۹۷ [[سوره مریم]]<ref>{{متن قرآن\|فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِينَ وَتُنْذِرَ بِهِ قَوْمًا لُدًّا}} «باری، جز این نیست که ما آن (قرآن) را به زبان تو آسان (بیان) کردیم تا بدان پرهیزگاران را نوید رسانی و گروهی ستیزه‌جو را بیم دهی» سوره مریم، آیه ۹۷.</ref>، [[دعوت]] و [[انذار]] [[پیامبر]] ویژه یک [[قوم]] و در آیه ۹۲ [[سوره]] انعام<ref>{{متن قرآن\|وَهَذَا كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ مُصَدِّقُ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَلِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَهُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ}} «و این کتاب خجسته‌ای است که آن را فرو فرستاده‌ایم، آنچه را پیش از آن بوده است راست می‌شمارد و تا ([[مردم]]) «مادر [[شهر]]» ([[مکّه]]) و مردم پیرامون آن را بیم‌دهی و [[مؤمنان]] به [[جهان واپسین]]، بدان [[ایمان]] می‌آورند و بر [[نماز]] خویش، نگهداشت دارند» [[سوره انعام]]، آیه ۹۲.</ref>، ویژه [[ام‌القری]] دانسته شده است<ref>ر.ک: مصباح یزدی، محمدتقی، معارف قرآن، بخش ۵، ص۱۸۰-۱۸۱.</ref>. درحالی‌که در مقابل آیاتی وجود دارد که بر عمومیت [[دعوت پیامبر]] [[اکرم]] دلالت دارد<ref>برای نمونه، ر.ک: سبحانی، جعفر، الالهیات علی هدی الکتاب والسنه والعقل، ج۳، ص۴۷۷-۴۷۸.</ref>. همچنین، این افراد به آیاتی همچون آیه ۴ [[سوره ابراهیم]]<ref>{{متن قرآن\|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ}} «و هیچ پیامبری را جز به زبان قومش نفرستادیم تا (پیامش را) برای آنان به روشنی بیان کند بنابراین خداوند هر که را بخواهد بیراه می‌دارد و هر که را بخواهد به راه می‌آورد و او پیروزمند فرزانه است» سوره ابراهیم، آیه ۴.</ref> [[تمسک]] می‌کند که در آن گفته شده است، هر [[پیامبری]] به زبان قوم خود [[مبعوث]] می‌شود که چون هر قومی زبان خاص خود را دارد و هیچ زبانی میان تمام [[اقوام]] مشترک نیست در نتیجه هیچ [[پیامبری]] [[پیامبر]] تمام [[انسان‌ها]] نخواهد بود؛ درحالی‌که این [[آیه]] صرفاً بر هم‌زبانی هر پیامبری با قومی که اولین بار به سوی آنان فرستاده می‌شود، اشاره دارد، نه لزوماً هم‌زبانی پیامبر با تمام مخاطبانش<ref>سبحانی، جعفر، الالهیات علی هدی الکتاب والسنه والعقل، ج۳، ص۱۱۴-۱۲۵.</ref>.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[خاتمیت (مقاله)\|مقاله «خاتمیت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۰۲.</ref>

	~~==[[خاتمیت]] و [[تشیع]]==~~
	از نظر [[شیعه]] [[پاسداری از شریعت]] و تبیین و [[تفسیر]] [[آموزه‌ها]] و [[بیان احکام]] آن از مهم‌ترین [[وظایف]] [[امامان شیعه]] است. این وظایف که بخشی از حکمت‌های [[تعیین امام]] در [[اسلام]] است، [[فلسفه وجودی]] [[پیامبران]] [[تبلیغی]] بوده است و مهم‌ترین ویژگی‌هایی که [[امام]] در [[اندیشه شیعی]] دارد، عبارت‌اند از: [[ولایت تشریعی]]، [[ولایت]] [[تفسیری]] و تبیینی، [[ولایت سیاسی]]، [[ولایت تکوینی]]، [[علم غیب]] و [[عصمت]].
	اگر نقشی که «امام» به صورت ویژه در [[شناخت]] و [[تفسیر دین]]، [[رهبری معنوی]] و [[اخلاقی]] [[جامعه]] دارد، توجه کنیم و به ویژه اگر [[اعتقاد]] [[راسخ]] [[شیعیان]] درباره [[عصمت امامان]] را از یاد نبریم، روشن می‌‌شود که در واقع همان نقشی را که پیامبر [[معصوم]] در [[عصر حضور]] داشته است، پس از آن، [[امامان]] بر عهده دارند، البته با این تفاوت که [[دیانت]] و [[نبوت]] با [[پیامبر اسلام]] به پایان رسیده و [[وحی تشریعی]] منقطع شده است. بنابراین شیعه برخلاف [[اهل سنت]] که فقط [[عصر رسول خدا]] را «عصر حضور» می‌دانند، [[عصر امامان]] را نیز عصر حضور می‌داند و برای امامان خود همان [[حجیت شرعی]] را قائل است که برای پیامبر اسلام قائل است.

	اعتقاد به این اوصاف برای امام شیعیان، برخی از نواندیشان معاصر را بر آن داشت که به [[ناسازگاری]] بین اعتقاد به این اوصاف و آموزه خاتمیت [[رأی]] بدهند. به نظر این افراد، یا باید به خاتمیت [[معتقد]] بود، یا به چنین نقشی برای [[ائمه شیعه]] بر اساس دیدگاه آنها، اگر با فرض اینکه با [[رشد]] [[بشر]] به وجود پیامبر تبلیغی نیاز نبوده است و [[امت]] بدون [[نبی]] می‌تواند [[آیین]] خود را از گزند [[تحریف]] [[حفظ]] کند، [[وجود امام]] چه ضرورتی دارد؟<ref>سروش، عبدالکریم، پاسخ به نقد آقای بهمن‌پور، ۱۳۸۸، باشگاه اندیشه.</ref> درحالی‌که براساس [[متون دینی]]، [[امامت]] نه‌تنها با [[خاتمیت]] در تنافی نیست، ادامه دهنده و تکمیل کننده راه [[پیامبر]] است. به همین دلیل، شخص [[امام]] [[ولایت]] [[تفسیری]] و تبیینی دارد و برای اینکه [[احکام اجتماعی]] درست، انجام و زمینه [[هدایت]] [[بندگان]] بهتر مهیا شود [[ولایت سیاسی]] نیز دارد. همچنین ایشان برای [[اعمال]] صحیح این دو ولایت به [[علم غیب]] و [[عصمت]] نیاز دارد تا در [[راهنمایی]] بندگان به عمد یا [[خطا]] آنان را به [[بیراهه]] [[نبرد]] و به [[راه راست]] رهنمون شود<ref>ر.ک: قدردان قراملکی، محمدحسین، آئین خاتم.</ref>.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[خاتمیت (مقاله)\|مقاله «خاتمیت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۰۳.</ref>

	== پرسش‌های وابسته ==		== پرسش‌های وابسته ==