خطابه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* مقدمه */

2025-10-13T04:38:19Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۸
خط ۷:		خط ۷:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	خطابه از دیگر روش‌های گفتاری و شفاهی [[اهل‌بیت]]{{عم}} بود که در [[سیره]] تعلیمی خود از آن بهره می‌بردند. ~~چنان‌که پیش‌تر بیان شد،~~ در صدر اسلام مکالمه نقش بسزایی در انتقال معارف به [[مردم]] داشت. در [[جوامع]] ابتدایی و فاقد سواد، زبان به مثابه روش پیوند مردم است<ref>لانگ، «دین عامیانه»، ص۲۳.</ref>؛ از این‌رو در [[جزیرةالعرب]] صدر اسلام که از بهترین نمونه‌های این جوامع محسوب می‌شد، خطابه به منزله مهم‌ترین روش انتقال دانستنی‌ها به‌شمار می‌رفت. چنان‌که در ادامه بیان خواهد شد، از میان اهل‌بیت{{عم}}، [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام علی]]{{ع}} به دلیل عهده‌دار بودن [[حکومت]] بیشترین بهره را از روش خطابه بردند؛ زیرا خطابه و خطبه‌خوانی از [[شئون]] [[مقام]] [[رهبری سیاسی]] [[جامعه]] بود. پیامبر{{صل}} بنابر [[فرهنگ]] شفاهی جامعه و نیز به دلیل آشنایی مردم با خطابه در [[عصر جاهلیت]]<ref>ر.ک: پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل‌بیت، ص۱۰۵.</ref>، از این روش به صورت گسترده استفاده کرد. بهره‌گیری از خطابه، در شرایطی که با [[ظهور اسلام]]، افراد باسواد جزیرةالعرب بسیار کم بودند، از بهترین روش‌هایی بود که به ویژه پیامبر{{صل}} در آن [[زمان]] می‌توانست از آن برای رساندن [[پیام]] خود به مردم استفاده کند<ref>[[هناء ذاکر مشهدی\|ذاکر مشهدی، هناء]]، [[پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری (کتاب)\|پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری]]، ص ۱۵۸.</ref>.		خطابه از دیگر روش‌های گفتاری و شفاهی [[اهل‌بیت]]{{عم}} بود که در [[سیره]] تعلیمی خود از آن بهره می‌بردند. در صدر اسلام مکالمه نقش بسزایی در انتقال معارف به [[مردم]] داشت. در [[جوامع]] ابتدایی و فاقد سواد، زبان به مثابه روش پیوند مردم است<ref>لانگ، «دین عامیانه»، ص۲۳.</ref>؛ از این‌رو در [[جزیرةالعرب]] صدر اسلام که از بهترین نمونه‌های این جوامع محسوب می‌شد، خطابه به منزله مهم‌ترین روش انتقال دانستنی‌ها به‌شمار می‌رفت. چنان‌که در ادامه بیان خواهد شد، از میان اهل‌بیت{{عم}}، [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام علی]]{{ع}} به دلیل عهده‌دار بودن [[حکومت]] بیشترین بهره را از روش خطابه بردند؛ زیرا خطابه و خطبه‌خوانی از [[شئون]] [[مقام]] [[رهبری سیاسی]] [[جامعه]] بود. پیامبر{{صل}} بنابر [[فرهنگ]] شفاهی جامعه و نیز به دلیل آشنایی مردم با خطابه در [[عصر جاهلیت]]<ref>ر.ک: پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل‌بیت، ص۱۰۵.</ref>، از این روش به صورت گسترده استفاده کرد. بهره‌گیری از خطابه، در شرایطی که با [[ظهور اسلام]]، افراد باسواد جزیرةالعرب بسیار کم بودند، از بهترین روش‌هایی بود که به ویژه پیامبر{{صل}} در آن [[زمان]] می‌توانست از آن برای رساندن [[پیام]] خود به مردم استفاده کند<ref>[[هناء ذاکر مشهدی\|ذاکر مشهدی، هناء]]، [[پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری (کتاب)\|پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری]]، ص ۱۵۸.</ref>.

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==

Bahmani: /* مفهوم‌شناسی */

2025-10-12T05:00:37Z

مفهوم‌شناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۰
خط ۹:		خط ۹:
	خطابه از دیگر روش‌های گفتاری و شفاهی [[اهل‌بیت]]{{عم}} بود که در [[سیره]] تعلیمی خود از آن بهره می‌بردند. چنان‌که پیش‌تر بیان شد، در صدر اسلام مکالمه نقش بسزایی در انتقال معارف به [[مردم]] داشت. در [[جوامع]] ابتدایی و فاقد سواد، زبان به مثابه روش پیوند مردم است<ref>لانگ، «دین عامیانه»، ص۲۳.</ref>؛ از این‌رو در [[جزیرةالعرب]] صدر اسلام که از بهترین نمونه‌های این جوامع محسوب می‌شد، خطابه به منزله مهم‌ترین روش انتقال دانستنی‌ها به‌شمار می‌رفت. چنان‌که در ادامه بیان خواهد شد، از میان اهل‌بیت{{عم}}، [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام علی]]{{ع}} به دلیل عهده‌دار بودن [[حکومت]] بیشترین بهره را از روش خطابه بردند؛ زیرا خطابه و خطبه‌خوانی از [[شئون]] [[مقام]] [[رهبری سیاسی]] [[جامعه]] بود. پیامبر{{صل}} بنابر [[فرهنگ]] شفاهی جامعه و نیز به دلیل آشنایی مردم با خطابه در [[عصر جاهلیت]]<ref>ر.ک: پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل‌بیت، ص۱۰۵.</ref>، از این روش به صورت گسترده استفاده کرد. بهره‌گیری از خطابه، در شرایطی که با [[ظهور اسلام]]، افراد باسواد جزیرةالعرب بسیار کم بودند، از بهترین روش‌هایی بود که به ویژه پیامبر{{صل}} در آن [[زمان]] می‌توانست از آن برای رساندن [[پیام]] خود به مردم استفاده کند<ref>[[هناء ذاکر مشهدی\|ذاکر مشهدی، هناء]]، [[پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری (کتاب)\|پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری]]، ص ۱۵۸.</ref>.		خطابه از دیگر روش‌های گفتاری و شفاهی [[اهل‌بیت]]{{عم}} بود که در [[سیره]] تعلیمی خود از آن بهره می‌بردند. چنان‌که پیش‌تر بیان شد، در صدر اسلام مکالمه نقش بسزایی در انتقال معارف به [[مردم]] داشت. در [[جوامع]] ابتدایی و فاقد سواد، زبان به مثابه روش پیوند مردم است<ref>لانگ، «دین عامیانه»، ص۲۳.</ref>؛ از این‌رو در [[جزیرةالعرب]] صدر اسلام که از بهترین نمونه‌های این جوامع محسوب می‌شد، خطابه به منزله مهم‌ترین روش انتقال دانستنی‌ها به‌شمار می‌رفت. چنان‌که در ادامه بیان خواهد شد، از میان اهل‌بیت{{عم}}، [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام علی]]{{ع}} به دلیل عهده‌دار بودن [[حکومت]] بیشترین بهره را از روش خطابه بردند؛ زیرا خطابه و خطبه‌خوانی از [[شئون]] [[مقام]] [[رهبری سیاسی]] [[جامعه]] بود. پیامبر{{صل}} بنابر [[فرهنگ]] شفاهی جامعه و نیز به دلیل آشنایی مردم با خطابه در [[عصر جاهلیت]]<ref>ر.ک: پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل‌بیت، ص۱۰۵.</ref>، از این روش به صورت گسترده استفاده کرد. بهره‌گیری از خطابه، در شرایطی که با [[ظهور اسلام]]، افراد باسواد جزیرةالعرب بسیار کم بودند، از بهترین روش‌هایی بود که به ویژه پیامبر{{صل}} در آن [[زمان]] می‌توانست از آن برای رساندن [[پیام]] خود به مردم استفاده کند<ref>[[هناء ذاکر مشهدی\|ذاکر مشهدی، هناء]]، [[پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری (کتاب)\|پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری]]، ص ۱۵۸.</ref>.

	== ~~مفهوم‌شناسی~~ ==		== معناشناسی ==
	[[خطبه]]، از ماده «خطب» در لغت به معنای قول و [[کلامی]] است که با آن مردم را مورد خطاب قرار می‌دهند<ref>زبیدی، تاج العروس، ماده «خطب».</ref>. «خطابه» به معنای [[کلامی]] است که بین دو نفر رد و بدل می‌شود<ref>معجم مقاییس اللغه، ذیل: «خطب».</ref>.		[[خطبه]]، از ماده «خطب» در لغت به معنای قول و [[کلامی]] است که با آن مردم را مورد خطاب قرار می‌دهند<ref>زبیدی، تاج العروس، ماده «خطب».</ref>. «خطابه» به معنای [[کلامی]] است که بین دو نفر رد و بدل می‌شود<ref>معجم مقاییس اللغه، ذیل: «خطب».</ref>.

Bahmani: /* استفاده از خطابه در سیره پیامبر{{صل}} و اهل‌بیت{{ع}} */

2025-10-11T10:03:57Z

استفاده از خطابه در سیره پیامبر{{صل}} و اهل‌بیت{{ع}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۳
خط ۵۹:		خط ۵۹:
	از میان ۵ خطبه باقی‌مانده از امام حسین{{ع}} یکی در حضور معاویه به منظور [[افشاگری]] علیه او<ref>ر.ک: مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۴، ص۲۰۵.</ref>، دومی در [[منی]] و حدود ۲ سال پیش از [[مرگ معاویه]]<ref>ر.ک: مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۴، ص۱۲۷.</ref>، سومی، هنگام خروج از [[مکه]] به منظور دعوت مردم برای پیوستن به ایشان، چهارمی، در جمع [[سپاه حر]] ریاحی و پنجمی در [[روز عاشورا]]<ref>ر.ک: سید بن طاووس، اللهوف...، ص۳۸ و ۴۸ و ۵۲.</ref> ایراد شده است. امام حسین{{ع}} در [[مراسم حج]] و در منی و در جمع حدود هزار نفر از [[مهاجر]]، [[انصار]] و [[تابعین]] خطبه‌ای حماسی ایراد کرد و به افشاگری بر ضد معاویه و [[حکومت جائرانه]] او و نیز حقانیت امام علی{{ع}} و فرزندانش پرداخت و فرمود: «اما بعد، دیدید و دانستید و [[شاهد]] بودید که این [[طاغوت]] با ما و [[شیعیان]] ما چه کرد... من از آن [[بیم]] دارم که آثار این [[دین]] از بین برود و [[حق]] نابود و مغلوب گردد؛ درحالی‎که [[خداوند]] [[نور]] خود را به تمام و کمال می‌رساند؛ هرچند [[کافران]] نپسندند.»..<ref>{{متن حدیث\|أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ هَذَا الطَّاغِيَةَ قَدْ صَنَعَ بِنَا وَ بِشِيعَتِنَا مَا قَدْ عَلِمْتُمْ وَ رَأَيْتُمْ وَ شَهِدْتُمْ وَ بَلَغَكُمْ... فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يَنْدَرِسَ هَذَا الْحَقُّ وَ يَذْهَبَ وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُونَ}}. مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۴، ص۱۲۷.</ref>.		از میان ۵ خطبه باقی‌مانده از امام حسین{{ع}} یکی در حضور معاویه به منظور [[افشاگری]] علیه او<ref>ر.ک: مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۴، ص۲۰۵.</ref>، دومی در [[منی]] و حدود ۲ سال پیش از [[مرگ معاویه]]<ref>ر.ک: مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۴، ص۱۲۷.</ref>، سومی، هنگام خروج از [[مکه]] به منظور دعوت مردم برای پیوستن به ایشان، چهارمی، در جمع [[سپاه حر]] ریاحی و پنجمی در [[روز عاشورا]]<ref>ر.ک: سید بن طاووس، اللهوف...، ص۳۸ و ۴۸ و ۵۲.</ref> ایراد شده است. امام حسین{{ع}} در [[مراسم حج]] و در منی و در جمع حدود هزار نفر از [[مهاجر]]، [[انصار]] و [[تابعین]] خطبه‌ای حماسی ایراد کرد و به افشاگری بر ضد معاویه و [[حکومت جائرانه]] او و نیز حقانیت امام علی{{ع}} و فرزندانش پرداخت و فرمود: «اما بعد، دیدید و دانستید و [[شاهد]] بودید که این [[طاغوت]] با ما و [[شیعیان]] ما چه کرد... من از آن [[بیم]] دارم که آثار این [[دین]] از بین برود و [[حق]] نابود و مغلوب گردد؛ درحالی‎که [[خداوند]] [[نور]] خود را به تمام و کمال می‌رساند؛ هرچند [[کافران]] نپسندند.»..<ref>{{متن حدیث\|أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ هَذَا الطَّاغِيَةَ قَدْ صَنَعَ بِنَا وَ بِشِيعَتِنَا مَا قَدْ عَلِمْتُمْ وَ رَأَيْتُمْ وَ شَهِدْتُمْ وَ بَلَغَكُمْ... فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يَنْدَرِسَ هَذَا الْحَقُّ وَ يَذْهَبَ وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُونَ}}. مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۴، ص۱۲۷.</ref>.

	چنان‌که گفته شد، همه این [[خطبه‌ها]] غیر رسمی بوده و در دوره [[انزوای سیاسی]] ایراد شده‌اند. دقت در محتوای این خطبه‌ها نشان می‌دهد که همه آنها جنبه [[سیاسی]] داشته و در [[مقام]] [[اعتراض]] بیان گردیده‌اند. خطبه‌های افشاگرانه حسنین]]{{عم}} در حضور معاویه که غالباً به درخواست شخص معاویه و با [[هدف]] مفتضح ساختن [[ائمه]] آنان را [[دعوت می‌کرد، حاوی [[پیام]] مهمی می‌باشند<ref>[[هناء ذاکر مشهدی\|ذاکر مشهدی، هناء]]، [[پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری (کتاب)\|پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری]]، ص ~~۱۵۹~~.</ref>.		چنان‌که گفته شد، همه این [[خطبه‌ها]] غیر رسمی بوده و در دوره [[انزوای سیاسی]] ایراد شده‌اند. دقت در محتوای این خطبه‌ها نشان می‌دهد که همه آنها جنبه [[سیاسی]] داشته و در [[مقام]] [[اعتراض]] بیان گردیده‌اند. خطبه‌های افشاگرانه حسنین]]{{عم}} در حضور معاویه که غالباً به درخواست شخص معاویه و با [[هدف]] مفتضح ساختن [[ائمه]] آنان را [[دعوت می‌کرد، حاوی [[پیام]] مهمی می‌باشند<ref>[[هناء ذاکر مشهدی\|ذاکر مشهدی، هناء]]، [[پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری (کتاب)\|پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری]]، ص ۱۵۹؛ [[سید علی حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید علی]]، [[نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی (کتاب)\|نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی]]، ص ۷۹.</ref>.

	== تفاوت روش خطابه با روش سخنرانی در [[تدریس]] ==		== تفاوت روش خطابه با روش سخنرانی در [[تدریس]] ==

Bahmani: /* استفاده از خطابه در سیره پیامبر{{صل}} و اهل‌بیت{{ع}} */

2025-10-11T10:02:42Z

استفاده از خطابه در سیره پیامبر{{صل}} و اهل‌بیت{{ع}}

نمایش تغییرات

Bahmani: /* مفهوم‌شناسی */

2025-10-11T10:01:26Z

مفهوم‌شناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۱
خط ۱۰:		خط ۱۰:

	== مفهوم‌شناسی ==		== مفهوم‌شناسی ==
	«خطابه» به معنای [[کلامی]] است که بین دو نفر رد و بدل می‌شود<ref>معجم مقاییس اللغه، ذیل: «خطب».</ref>. در اصطلاح [[اهل]] منطق، خطابه از صناعات [[خمس]] به شمار می‌رود که در آن با سخن گفتن در برابر دیگران می‌توان آنان را اقناع کرد. خطابه از صناعات دیگر ([[برهان]]، [[جدل]]، سفسطه و [[شعر]]) نافذتر و مؤثرتر است<ref>فرهنگ اصطلاحات منطقی، ص۱۰۷.</ref>. «ارسطو» خطابه را چنین تعریف می‌کند: خطابه، صناعتی است که توسط آن بتوان در هر امری از امور جزئی، دیگران را در حد امکان اقناع نمود<ref>آیین سخنوری و نگرش بر تاریخ آن، ص۳.</ref>.<ref>[[سید علی حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید علی]]، [[نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی (کتاب)\|نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی]]، ص ۷۷.</ref>		[[خطبه]]، از ماده «خطب» در لغت به معنای قول و [[کلامی]] است که با آن مردم را مورد خطاب قرار می‌دهند<ref>زبیدی، تاج العروس، ماده «خطب».</ref>. «خطابه» به معنای [[کلامی]] است که بین دو نفر رد و بدل می‌شود<ref>معجم مقاییس اللغه، ذیل: «خطب».</ref>.

			در اصطلاح [[اهل]] منطق، خطابه از صناعات [[خمس]] به شمار می‌رود که در آن با سخن گفتن در برابر دیگران می‌توان آنان را اقناع کرد. خطابه از صناعات دیگر ([[برهان]]، [[جدل]]، سفسطه و [[شعر]]) نافذتر و مؤثرتر است<ref>فرهنگ اصطلاحات منطقی، ص۱۰۷.</ref>. «ارسطو» خطابه را چنین تعریف می‌کند: خطابه، صناعتی است که توسط آن بتوان در هر امری از امور جزئی، دیگران را در حد امکان اقناع نمود<ref>آیین سخنوری و نگرش بر تاریخ آن، ص۳.</ref>.<ref>[[سید علی حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید علی]]، [[نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی (کتاب)\|نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی]]، ص ۷۷.</ref>

			خطبه نزد [[عرب]]، [[کلام]] منثور و مسجعی بود که آغاز و پایان داشت<ref>ابن منظور، لسان العرب، ماده «خطب»؛ زبیدی، تاج العروس، ماده «خطب».</ref> و برای عموم مردم به‌کار می‌رفت. خطابه در اصطلاح صناعت و فنی است که به واسطه آن می‌توان مخاطبین را از طریق بدیهیات و یقینیات نسبت به امری قانع یا راغب ساخت<ref>مظفر، منطق، مبحث خطابه.</ref>. این فن انواع گوناگونی دارد و می‌توان آن را بر حسب موضوع به خطلبه‌های حماسی، [[اخلاقی]] ـ [[اعتقادی]]، [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] تقسیم کرد که در ادامه بررسی خواهند شد.

			خطبه‌خوانی در [[دوره اسلامی]]، [[وظیفه]] مقام رسمی بود. تنها [[خلیفه]] و کسانی که از جانب او به رسمیت شناخته می‌شدند، [[اجازه]] داشتند [[خطبه]] بخوانند. این مراسم در روزهای [[جمعه]]، مناسبت‌های [[دینی]] و [[سیاسی]] و گاه ضمن نمازهای روزانه برگزار می‌شد و فرصتی برای بیان مسائل مهم دینی، [[اجتماعی]] و سیاسی بود<ref>[[هناء ذاکر مشهدی\|ذاکر مشهدی، هناء]]، [[پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری (کتاب)\|پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری]]، ص ۱۵۸.</ref>.

	== استفاده از خطابه در [[سیره پیامبر]]{{صل}} و [[اهل‌بیت]]{{ع}} ==		== استفاده از خطابه در [[سیره پیامبر]]{{صل}} و [[اهل‌بیت]]{{ع}} ==

Bahmani: /* تفاوت روش خطابه با روش سخنرانی در تدریس */

2025-10-11T10:00:07Z

تفاوت روش خطابه با روش سخنرانی در تدریس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۰
خط ۲۷:		خط ۲۷:
	بنابراین، خطابه یکی از شیوه‌هایی بوده است که برخی از [[معصومان]]{{عم}}، در راستای [[آموزش]] [[اعتقادات]]، [[احکام]] و [[اخلاق اسلامی]] به عموم مردم، از آن بهره می‌برده‌اند<ref>[[سید علی حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید علی]]، [[نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی (کتاب)\|نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی]]، ص ۷۹.</ref>.		بنابراین، خطابه یکی از شیوه‌هایی بوده است که برخی از [[معصومان]]{{عم}}، در راستای [[آموزش]] [[اعتقادات]]، [[احکام]] و [[اخلاق اسلامی]] به عموم مردم، از آن بهره می‌برده‌اند<ref>[[سید علی حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید علی]]، [[نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی (کتاب)\|نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی]]، ص ۷۹.</ref>.

	=== تفاوت روش خطابه با روش سخنرانی در [[تدریس]] ===		== تفاوت روش خطابه با روش سخنرانی در [[تدریس]] ==
	روش خطابه با روش سخنرانی در تدریس، شباهت‌ها و تفاوت‌هایی دارد که عبارت است از:		روش خطابه با روش سخنرانی در تدریس، شباهت‌ها و تفاوت‌هایی دارد که عبارت است از:

Bahmani: /* استفاده از خطابه در سیره پیامبر{{صل}} و اهل‌بیت{{ع}} */

2025-10-11T09:59:59Z

استفاده از خطابه در سیره پیامبر{{صل}} و اهل‌بیت{{ع}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۹
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	«خطابه» به معنای [[کلامی]] است که بین دو نفر رد و بدل می‌شود<ref>معجم مقاییس اللغه، ذیل: «خطب».</ref>. در اصطلاح [[اهل]] منطق، خطابه از صناعات [[خمس]] به شمار می‌رود که در آن با سخن گفتن در برابر دیگران می‌توان آنان را اقناع کرد. خطابه از صناعات دیگر ([[برهان]]، [[جدل]]، سفسطه و [[شعر]]) نافذتر و مؤثرتر است<ref>فرهنگ اصطلاحات منطقی، ص۱۰۷.</ref>. «ارسطو» خطابه را چنین تعریف می‌کند: خطابه، صناعتی است که توسط آن بتوان در هر امری از امور جزئی، دیگران را در حد امکان اقناع نمود<ref>آیین سخنوری و نگرش بر تاریخ آن، ص۳.</ref>.<ref>[[سید علی حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید علی]]، [[نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی (کتاب)\|نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی]]، ص ۷۷.</ref>		«خطابه» به معنای [[کلامی]] است که بین دو نفر رد و بدل می‌شود<ref>معجم مقاییس اللغه، ذیل: «خطب».</ref>. در اصطلاح [[اهل]] منطق، خطابه از صناعات [[خمس]] به شمار می‌رود که در آن با سخن گفتن در برابر دیگران می‌توان آنان را اقناع کرد. خطابه از صناعات دیگر ([[برهان]]، [[جدل]]، سفسطه و [[شعر]]) نافذتر و مؤثرتر است<ref>فرهنگ اصطلاحات منطقی، ص۱۰۷.</ref>. «ارسطو» خطابه را چنین تعریف می‌کند: خطابه، صناعتی است که توسط آن بتوان در هر امری از امور جزئی، دیگران را در حد امکان اقناع نمود<ref>آیین سخنوری و نگرش بر تاریخ آن، ص۳.</ref>.<ref>[[سید علی حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید علی]]، [[نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی (کتاب)\|نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی]]، ص ۷۷.</ref>

	=== استفاده از خطابه در [[سیره پیامبر]]{{صل}} و [[اهل‌بیت]]{{ع}} ===		== استفاده از خطابه در [[سیره پیامبر]]{{صل}} و [[اهل‌بیت]]{{ع}} ==
	می‌توان گفت: اولین خطبه‌ای که [[پیامبر]]{{صل}} پس از برانگیخته شدن به [[رسالت]] ـ در [[دعوت]] عموم [[مردم]] به [[اسلام]] ـ خواند، زمانی بود که بر [[کوه صفا]] بر بالای سنگ بلندی ایستاد و با صدایی رسا فریاد برآورد: {{متن حدیث\|يَا صَبَاحاً}}<ref>عرب این کلمه را برای زنگ خطر به کار می‌برد و گزارش‌های وحشتناک را معمولاً با این کلمه آغاز می‌کند.</ref> و با جمع کردن مردم به گرد خود، آنان را به اسلام دعوت کرد و فرمود: «ای مردم! هرگاه من به شما گزارش دهم که پشت این [[کوه]] [[دشمنان]] شما موضع گرفته‌اند و قصد [[جان]] و [[مال]] شما را دارند آیا مرا تصدیق می‌کنید؟ همگی گفتند: ما در طول [[زندگی]] از تو دروغی نشنیده‌ایم. سپس فرمود: ای گروه [[قریش]]! خود را از [[آتش]] [[نجات]] دهید. من برای شما در پیشگاه [[خدا]] نمی‌توانم کاری انجام دهم. من شما را از [[عذاب]] دردناک می‌ترسانم...»<ref>فروغ ابدیت، ص۲۱۷.</ref>.		می‌توان گفت: اولین خطبه‌ای که [[پیامبر]]{{صل}} پس از برانگیخته شدن به [[رسالت]] ـ در [[دعوت]] عموم [[مردم]] به [[اسلام]] ـ خواند، زمانی بود که بر [[کوه صفا]] بر بالای سنگ بلندی ایستاد و با صدایی رسا فریاد برآورد: {{متن حدیث\|يَا صَبَاحاً}}<ref>عرب این کلمه را برای زنگ خطر به کار می‌برد و گزارش‌های وحشتناک را معمولاً با این کلمه آغاز می‌کند.</ref> و با جمع کردن مردم به گرد خود، آنان را به اسلام دعوت کرد و فرمود: «ای مردم! هرگاه من به شما گزارش دهم که پشت این [[کوه]] [[دشمنان]] شما موضع گرفته‌اند و قصد [[جان]] و [[مال]] شما را دارند آیا مرا تصدیق می‌کنید؟ همگی گفتند: ما در طول [[زندگی]] از تو دروغی نشنیده‌ایم. سپس فرمود: ای گروه [[قریش]]! خود را از [[آتش]] [[نجات]] دهید. من برای شما در پیشگاه [[خدا]] نمی‌توانم کاری انجام دهم. من شما را از [[عذاب]] دردناک می‌ترسانم...»<ref>فروغ ابدیت، ص۲۱۷.</ref>.

Bahmani: /* مفهوم‌شناسی */

2025-10-11T09:59:51Z

مفهوم‌شناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۹
خط ۹:		خط ۹:
	خطابه از دیگر روش‌های گفتاری و شفاهی [[اهل‌بیت]]{{عم}} بود که در [[سیره]] تعلیمی خود از آن بهره می‌بردند. چنان‌که پیش‌تر بیان شد، در صدر اسلام مکالمه نقش بسزایی در انتقال معارف به [[مردم]] داشت. در [[جوامع]] ابتدایی و فاقد سواد، زبان به مثابه روش پیوند مردم است<ref>لانگ، «دین عامیانه»، ص۲۳.</ref>؛ از این‌رو در [[جزیرةالعرب]] صدر اسلام که از بهترین نمونه‌های این جوامع محسوب می‌شد، خطابه به منزله مهم‌ترین روش انتقال دانستنی‌ها به‌شمار می‌رفت. چنان‌که در ادامه بیان خواهد شد، از میان اهل‌بیت{{عم}}، [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام علی]]{{ع}} به دلیل عهده‌دار بودن [[حکومت]] بیشترین بهره را از روش خطابه بردند؛ زیرا خطابه و خطبه‌خوانی از [[شئون]] [[مقام]] [[رهبری سیاسی]] [[جامعه]] بود. پیامبر{{صل}} بنابر [[فرهنگ]] شفاهی جامعه و نیز به دلیل آشنایی مردم با خطابه در [[عصر جاهلیت]]<ref>ر.ک: پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل‌بیت، ص۱۰۵.</ref>، از این روش به صورت گسترده استفاده کرد. بهره‌گیری از خطابه، در شرایطی که با [[ظهور اسلام]]، افراد باسواد جزیرةالعرب بسیار کم بودند، از بهترین روش‌هایی بود که به ویژه پیامبر{{صل}} در آن [[زمان]] می‌توانست از آن برای رساندن [[پیام]] خود به مردم استفاده کند<ref>[[هناء ذاکر مشهدی\|ذاکر مشهدی، هناء]]، [[پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری (کتاب)\|پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری]]، ص ۱۵۸.</ref>.		خطابه از دیگر روش‌های گفتاری و شفاهی [[اهل‌بیت]]{{عم}} بود که در [[سیره]] تعلیمی خود از آن بهره می‌بردند. چنان‌که پیش‌تر بیان شد، در صدر اسلام مکالمه نقش بسزایی در انتقال معارف به [[مردم]] داشت. در [[جوامع]] ابتدایی و فاقد سواد، زبان به مثابه روش پیوند مردم است<ref>لانگ، «دین عامیانه»، ص۲۳.</ref>؛ از این‌رو در [[جزیرةالعرب]] صدر اسلام که از بهترین نمونه‌های این جوامع محسوب می‌شد، خطابه به منزله مهم‌ترین روش انتقال دانستنی‌ها به‌شمار می‌رفت. چنان‌که در ادامه بیان خواهد شد، از میان اهل‌بیت{{عم}}، [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام علی]]{{ع}} به دلیل عهده‌دار بودن [[حکومت]] بیشترین بهره را از روش خطابه بردند؛ زیرا خطابه و خطبه‌خوانی از [[شئون]] [[مقام]] [[رهبری سیاسی]] [[جامعه]] بود. پیامبر{{صل}} بنابر [[فرهنگ]] شفاهی جامعه و نیز به دلیل آشنایی مردم با خطابه در [[عصر جاهلیت]]<ref>ر.ک: پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل‌بیت، ص۱۰۵.</ref>، از این روش به صورت گسترده استفاده کرد. بهره‌گیری از خطابه، در شرایطی که با [[ظهور اسلام]]، افراد باسواد جزیرةالعرب بسیار کم بودند، از بهترین روش‌هایی بود که به ویژه پیامبر{{صل}} در آن [[زمان]] می‌توانست از آن برای رساندن [[پیام]] خود به مردم استفاده کند<ref>[[هناء ذاکر مشهدی\|ذاکر مشهدی، هناء]]، [[پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری (کتاب)\|پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری]]، ص ۱۵۸.</ref>.

	=== مفهوم‌شناسی ===		== مفهوم‌شناسی ==
	«خطابه» به معنای [[کلامی]] است که بین دو نفر رد و بدل می‌شود<ref>معجم مقاییس اللغه، ذیل: «خطب».</ref>. در اصطلاح [[اهل]] منطق، خطابه از صناعات [[خمس]] به شمار می‌رود که در آن با سخن گفتن در برابر دیگران می‌توان آنان را اقناع کرد. خطابه از صناعات دیگر ([[برهان]]، [[جدل]]، سفسطه و [[شعر]]) نافذتر و مؤثرتر است<ref>فرهنگ اصطلاحات منطقی، ص۱۰۷.</ref>. «ارسطو» خطابه را چنین تعریف می‌کند: خطابه، صناعتی است که توسط آن بتوان در هر امری از امور جزئی، دیگران را در حد امکان اقناع نمود<ref>آیین سخنوری و نگرش بر تاریخ آن، ص۳.</ref>.<ref>[[سید علی حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید علی]]، [[نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی (کتاب)\|نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی]]، ص ۷۷.</ref>		«خطابه» به معنای [[کلامی]] است که بین دو نفر رد و بدل می‌شود<ref>معجم مقاییس اللغه، ذیل: «خطب».</ref>. در اصطلاح [[اهل]] منطق، خطابه از صناعات [[خمس]] به شمار می‌رود که در آن با سخن گفتن در برابر دیگران می‌توان آنان را اقناع کرد. خطابه از صناعات دیگر ([[برهان]]، [[جدل]]، سفسطه و [[شعر]]) نافذتر و مؤثرتر است<ref>فرهنگ اصطلاحات منطقی، ص۱۰۷.</ref>. «ارسطو» خطابه را چنین تعریف می‌کند: خطابه، صناعتی است که توسط آن بتوان در هر امری از امور جزئی، دیگران را در حد امکان اقناع نمود<ref>آیین سخنوری و نگرش بر تاریخ آن، ص۳.</ref>.<ref>[[سید علی حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید علی]]، [[نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی (کتاب)\|نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی]]، ص ۷۷.</ref>

Bahmani در ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۹

2025-10-11T09:59:41Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۱

2025-10-11T09:51:59Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط =		\| موضوع مرتبط = روش‌های آموزشی
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل =
	\| مداخل مرتبط =		\| مداخل مرتبط =