خمس - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari در ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۳۶

2025-04-23T04:36:59Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = شأن اقتصادی معصوم\| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[خمس در لغت]] - [[خمس در قرآن]] - [[خمس در حدیث]] - [[خمس در فقه اسلامی]] - [[خمس در فقه سیاسی]] - [[خمس در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[خمس در معارف و سیره نبوی]] - [[خمس در معارف و سیره علوی]] - [[خمس در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = شأن اقتصادی معصوم\| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[خمس در لغت]] - [[خمس در قرآن]] - [[خمس در حدیث]] - [[خمس در فقه اسلامی]] - [[خمس در فقه سیاسی]] - [[خمس در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[خمس در معارف و سیره معصوم]] - [[خمس در معارف و سیره نبوی]] - [[خمس در معارف و سیره علوی]] - [[خمس در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

	'''خمس''' یکی از مالیات‌های دینی است که بر درآمدهای [[مسلمانان]] قرار داده شده است و باید به [[پیامبر]] و [[امام]] و در عصر غیبت به [[ولیّ امر مسلمین]] و [[مرجع تقلید]] داد و در موارد خاصی مصرف می‌شود.		'''خمس''' یکی از مالیات‌های دینی است که بر درآمدهای [[مسلمانان]] قرار داده شده است و باید به [[پیامبر]] و [[امام]] و در عصر غیبت به [[ولیّ امر مسلمین]] و [[مرجع تقلید]] داد و در موارد خاصی مصرف می‌شود.

Bahmani: /* پانویس */

2024-04-18T07:24:46Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۵۴
خط ۸۷:		خط ۸۷:

	[[رده:انفاق واجب]]		[[رده:انفاق واجب]]
	[[رده:~~بررسی انطباق~~ شئون امامت]]		[[رده:شئون امامت]]

Bahmani در ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۴۷

2023-10-11T09:47:45Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* منابع */

2023-10-11T09:41:30Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۱۱
خط ۷۳:		خط ۷۳:
	# [[پرونده:IM009850.jpg\|22px]] [[محمد جواد ادرکنی\|ادرکنی، محمد جواد]]، [[خمس - ادرکنی (مقاله)\| مقاله «خمس»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۵ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۵''']]		# [[پرونده:IM009850.jpg\|22px]] [[محمد جواد ادرکنی\|ادرکنی، محمد جواد]]، [[خمس - ادرکنی (مقاله)\| مقاله «خمس»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۵ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۵''']]
	# [[پرونده:11677.jpg\|22px]] [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''واژه‌نامه فقه سیاسی''']]		# [[پرونده:11677.jpg\|22px]] [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''واژه‌نامه فقه سیاسی''']]
			# [[پرونده:55210091.jpg\|22px]] [[محمد جعفر سعیدیان‌فر\|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی\|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم''']]
			# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمود سرمدی\|سرمدی، محمود]]، [[آیه خمس (مقاله)\|مقاله «آیه خمس»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
	# [[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]		# [[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* پیشینه */

2023-10-11T09:41:10Z

پیشینه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۱۱
خط ۱۳:		خط ۱۳:

	خمس، به معنای یک‌ پنجم و به فتح خاء به معنای گرفتن یکی از پنج‌تاست<ref>فراهیدی، العین، ۴/۲۰۵؛ ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغه، ۲/۲۱۷.</ref>. فقهای گذشته به سبب وضوح مفهوم خمس، به جای تعریف آن، به بیان [[حکم]] آن پرداخته‌اند<ref>حلبی، الکافی فی الفقه، ۱۷۰؛ طوسی، المبسوط، ۱/۲۳۶؛ حلی، محقق، المعتبر، ۲/۶۱۹.</ref>. تنها از [[زمان]] [[شهید اول]] است که خمس به حقِ مالیِ مختص به بنی‌هاشم تعریف شده که عوض از زکات است<ref>شهید اول، الدروس الشرعیة، ۱/۲۵۸.</ref> و فقهای بعدی اجمالاً این تعریف را پذیرفته‌اند<ref>فاضل مقداد، کنز العرفان، ۱/۲۴۸؛ عاملی، مدارک الاحکام، ۵/۳۵۹؛ یزدی طباطبایی، العروة الوثقی، ۴/۲۳۰.</ref>.<ref>[[محمد جواد ادرکنی\|ادرکنی، محمد جواد]]، [[خمس - ادرکنی (مقاله)\| مقاله «خمس»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۵ (کتاب)\| دانشنامه امام خمینی ج۵]]، ص۲۱۷ ـ ۲۲۴.</ref>		خمس، به معنای یک‌ پنجم و به فتح خاء به معنای گرفتن یکی از پنج‌تاست<ref>فراهیدی، العین، ۴/۲۰۵؛ ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغه، ۲/۲۱۷.</ref>. فقهای گذشته به سبب وضوح مفهوم خمس، به جای تعریف آن، به بیان [[حکم]] آن پرداخته‌اند<ref>حلبی، الکافی فی الفقه، ۱۷۰؛ طوسی، المبسوط، ۱/۲۳۶؛ حلی، محقق، المعتبر، ۲/۶۱۹.</ref>. تنها از [[زمان]] [[شهید اول]] است که خمس به حقِ مالیِ مختص به بنی‌هاشم تعریف شده که عوض از زکات است<ref>شهید اول، الدروس الشرعیة، ۱/۲۵۸.</ref> و فقهای بعدی اجمالاً این تعریف را پذیرفته‌اند<ref>فاضل مقداد، کنز العرفان، ۱/۲۴۸؛ عاملی، مدارک الاحکام، ۵/۳۵۹؛ یزدی طباطبایی، العروة الوثقی، ۴/۲۳۰.</ref>.<ref>[[محمد جواد ادرکنی\|ادرکنی، محمد جواد]]، [[خمس - ادرکنی (مقاله)\| مقاله «خمس»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۵ (کتاب)\| دانشنامه امام خمینی ج۵]]، ص۲۱۷ ـ ۲۲۴.</ref>

			== آیه خمس ==
			{{اصلی\|خمس در قرآن}}
			به دلیل آنکه واژه [[خمس]] یا خُمُس تنها در [[آیه]] {{متن قرآن\|وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ ...}}<ref>«بدانید که آنچه غنیمت گرفته‌اید از هرچه باشد یک پنجم آن از آن خداوند و فرستاده او ...» سوره انفال، آیه ۴۱.</ref> به کار رفته و موارد مصرف آن را نیز مشخص نموده است، آن را "آیه خمس" نامیده‌اند. {{متن قرآن\|غَنِمْتُمْ}} از ریشه "غ ن م" و در لغت به دست آوردن چیزی بدون زحمت و [[مشقت]] معنا شده است.

			در این [[آیه]] اختصاص سهمی‌از خمس [[غنائم]] به [[حضرت محمد]] {{صل}} مطرح شده و اینکه [[ایمان]] به [[آیات]] نازل شده بر [[پیامبر]] منشأ پرداخت خمس ذکر گردیده است: {{متن قرآن\|فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ}}<ref>[[محمود سرمدی\|سرمدی، محمود]]، [[آیه خمس (مقاله)\|مقاله «آیه خمس»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]؛ [[محمد جعفر سعیدیان‌فر\|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی\|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)\| فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱]]، ص ۴۹۸.</ref>.

	== پیشینه ==		== پیشینه ==

Bahmani: /* منابع */

2023-10-11T08:24:33Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۵۴
خط ۶۳:		خط ۶۳:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
			# [[پرونده:1368945.jpg\|22px]] [[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)\|'''فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت''']]
	# [[پرونده:457575.jpeg\|22px]] [[محمد حسین فاریاب\|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)\|'''بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت''']]		# [[پرونده:457575.jpeg\|22px]] [[محمد حسین فاریاب\|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)\|'''بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت''']]
	# [[پرونده:IM009850.jpg\|22px]] [[محمد جواد ادرکنی\|ادرکنی، محمد جواد]]، [[خمس - ادرکنی (مقاله)\| مقاله «خمس»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۵ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۵''']]		# [[پرونده:IM009850.jpg\|22px]] [[محمد جواد ادرکنی\|ادرکنی، محمد جواد]]، [[خمس - ادرکنی (مقاله)\| مقاله «خمس»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۵ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۵''']]

Bahmani: /* موارد وجوب خمس */

2023-10-11T08:24:10Z

موارد وجوب خمس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۵۴
خط ۳۲:		خط ۳۲:

	== موارد [[وجوب خمس]] ==		== موارد [[وجوب خمس]] ==
	~~طبق~~ [[~~آیه~~]] {{متن قرآن\|وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>~~«و اگر~~ به ~~خداوند و به آنچه بر بنده خویش، روز بازشناخت درستی~~ از ~~نادرستی (~~در ~~جنگ بدر)، روز رویارویی آن دو گروه (مسلمان و مشرک) فرو فرستادیم ایمان دارید بدانید که آنچه~~ غنیمت گرفته‌اید از هرچه باشد یک پنجم آن از آن خداوند و فرستاده او و خویشاوند (وی) و یتیمان و بینوایان و ماندگان در راه (از خاندان او) است ~~و خداوند بر هر کاری تواناست» سوره انفال، آیه ۴۱~~.</ref> ~~یک‌ پنجم غنیمت‌ها،~~ [[~~حق خدا~~]] و [[~~رسول~~]] و [[~~ذی‌القربی~~]] ~~و دیگر افراد مذکور~~ در ~~آیه~~ است~~. علاوه بر این روایاتی نیز در منابع حدیثی~~ [[~~شیعه~~]] و [[~~سنی~~]] از [[~~پیامبر~~]]{{صل}} ~~نقل شده که بر~~ [[وجوب ~~خمس~~]] ~~دلالت می‌کنند~~<ref>~~حر عاملی، وسائل الشیعة، ۲۹/۲۷۹؛ بیهقی، السنن الکبری، ۴/۱۵۳؛ متقی هندی، کنز العمال، ۱۵/۱۶–۱۸~~.</ref>؛ از ~~این‌رو اصل وجوب خمس،~~ [[~~حکم~~]] ~~مسلّم~~ [[~~الهی~~]] ~~و مورد اتفاق~~ [[~~شیعه~~]] و [[~~اهل سنت~~]] است<ref>~~وزارة الاوقاف، الموسوعة الفقهیة الکویتیه، ۲۰/۱۲~~.</ref>~~؛ هرچند در خصوص گستره~~ [[~~وجوب~~]] آن [[~~اختلاف~~]] ~~نظر وجود دارد~~.		اموالی که خمس به آنها تعلّق می‏‌گیرد هفت چیز است. انحصار متعلّق خمس در این هفت چیز بر حسب استقراء و تفحّص در ادّله [[شرعی]] است<ref>جواهر الکلام، ج۸، ص ۴۲۲ ـ ۴۲۳.</ref>. البته عنوان "[[غنیمت]]" که در قرآن کریم متعلّق خمس قرار داده شده به لحاظ مفهومی شامل تمامی هفت چیز می‏‌شود؛ از این رو، گفته‌‏اند: همه هفت مورد مندرج در غنیمت است<ref>البیان، ص ۳۴۱.</ref>. این هفت عنوان عبارت‌اند از:
			# [[غنایم]] [[جنگی]]: غنایم جنگیِ به دست آمده از [[کافر حربی]] در صورتی که [[جنگ]] با [[اذن امام]] یا [[نایب خاص]] ایشان رخ داده باشد، متعلّق خمس است و پس از [[اخراج]] [[خمس]] آن، باقی مانده بین [[رزمندگان]] تقسیم می‏‌شود و اگر جنگ بدون اذن امام باشد، همه غنایم از آنِ [[امام]] {{ع}} است. در [[وجوب]] خمس غنایم تفاوتی بین اموال منقول و غیر منقول نیست<ref>جواهر الکلام، ج۱۶، ص۵ ـ ۱۱.</ref>.
	از ~~نگاه~~ [[~~فقهای شیعه~~]] [[~~خمس~~]] ~~به هفت چیز تعلق می‌گیرد:~~ [[~~غنایم جنگی~~]]، [[~~معادن~~]]، [[~~گنج~~]] ~~(دفینه)،~~ [[~~مال~~]] [[~~حلال~~]] ~~مخلوط به~~ [[~~حرام]]، [[سود~~]] ~~ناشی~~ از [[~~کسب و کار~~]] ~~و جواهرهایی~~ که ~~با غواصی~~ از ~~دریا استخراج می‌شود. طبق نظر مشهور اگر [[کافر ذمی]] زمینی~~ را ~~از [[مسلمان]] خریداری کند،~~ خمس ~~بر [[ذمی]] [[واجب]] می‌شود~~<ref>~~نجفی،~~ جواهر الکلام، ~~۱۶/۵، ۱۳–۶۵؛ امام خمینی، رساله نجاة العباد، ۱۹۱~~.</ref>~~؛ اما~~ [[~~اهل سنت~~]] ~~تنها در غنایم جنگی و گنج با~~ [[~~شیعه~~]] [[~~اتفاق نظر~~]] دارند<ref>قرطبی، بدایة المجتهد، ۱/۳۱۳؛ جزیری، الفقه علی المذاهب الأربعه، ۱/۷۹۲–۷۹۳.</ref> و برخی از آنان مانند حنفیه و مالکیه در [[~~معدن~~]] ~~نیز قائل~~ به ~~وجوب~~ [[~~پرداخت خمس~~]] ~~شده‌اند~~<ref>~~جزیری، الفقه علی المذاهب الأربعه، ۱/۷۹۲–۷۹۳~~.</ref>. ~~[[فقهای شیعه]] بر [[وجوب]] خارج‌ کردن [[خمس]] از سودی که شخص به دست آورده~~ و ~~زاید بر [[مصرف]] سالیانه خود~~ و ~~عیالش است، [[اتفاق نظر]] دارند~~<ref>~~طوسی، التبیان، ۵/۱۲۳؛ نجفی،~~ جواهر الکلام، ~~۱۶/۴۵~~.</ref>.<ref>[[محمد جواد ادرکنی\|ادرکنی، محمد جواد]]، [[خمس - ادرکنی (مقاله)\| مقاله «خمس»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۵ (کتاب)\| دانشنامه امام خمینی ج۵]]، ص۲۱۷ ـ ۲۲۴.</ref>		# معدن: [[خمس]] آنچه از معدن استخراج می‏‌شود پس از کسر هزینه‏‌های استخراج، واجب است.
			# گنج: گنج عبارت است از [[مال]] منقولی که در [[دل]] [[زمین]] یا [[کوه]] یا دیوار و یا درخت پنهان می‏‌کنند و در عرف به آن گنج می‏‌گویند. وجوب خمس در گنج منوط به رسیدن آن به حدّ نصاب است. نصاب آن در طلا بیست دینار و در نقره دویست درهم و در غیر آن دو، معادل ارزشی یکی از دو نصاب یاد شده است<ref>الحدائق الناضرة، ج۱۲، ص۳۳۲؛ جواهر الکلام، ج۱۶، ص ۲۶ ـ ۲۷.</ref>.
			# غوص: جواهری که به طور معمول با غواصی از دریا استحصال می‏‌شود، مانند لؤلؤ، مرجان و مروارید، چنانچه به حدّ نصاب برسد، واجب است [[خمس]] آن پرداخت گردد. نصاب آن بنابر مشهور یک [[دینار]] است. قول مقابل مشهور بیست دینار است<ref>الحدائق الناضرة، ج۱۲، ص۳۴۳ ـ ۳۴۴؛ جواهر الکلام، ج۱۶، ص۳۹ ـ ۴۱.</ref>.
			# سود کسب: درآمد حاصل از کسب و [[تجارت]]، پس از کسر مئونه، یعنی هزینه‌‏های مصرفی و جاری خود و [[خانواده]] در طول سال، متعلّق [[خمس]] است. در تعلّق خمس به سود کسب، تفاوتی بین انواع کسب همچون تجارت، زراعت و صنعت و نیز اجاره اعیان و [[اموال]] نیست.
			# زمینی که [[ذمّی]] از [[مسلمان]] می‌‏خرد: بر [[وجوب]] پرداخت خمس زمینی که [[کافر]] ذمّی از مسلمان می‌‏خرد ادعای [[اجماع]] شده است؛ لکن نقل شده که گروهی از قدما این قسم را در شمار آنچه خمس به آنها تعلّق می‏‌گیرد ذکر نکرده‏‌اند<ref>الحدائق الناضرة، ج۱۲، ص۳۵۹؛ جواهر الکلام، ج۱۶، ص۶۵.</ref>.
			# [[مال]] [[حلال]] آمیخته به [[حرام]]: بنابر مشهور، [[اخراج]] [[خمس]] مال حلالی که با حرام آمیخته شده، در صورتی که صاحبش ناشناخته و مقدار حرام نامعلوم باشد، به جهت حلال شدن تصرّف در آن [[واجب]] است و در صورت عدم اخراج خمس، تصرّف در آن حرام است<ref>الحدائق الناضرة، ج۱۲، ص۳۶۳ ـ ۳۶۴؛ جواهر الکلام، ج۱۶، ص۶۹ ـ ۷۲.</ref>. در صورت معلوم بودن صاحب مال حرام و نیز مقدار مال، خمس، ساقط و دفع مال به صاحبش واجب است<ref>جواهر الکلام، ج۱۶، ص۷۲ ـ ۷۳.</ref>.<ref>[[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)\|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۳، ص ۴۹۵-۵۰۰؛ [[محمد جواد ادرکنی\|ادرکنی، محمد جواد]]، [[خمس - ادرکنی (مقاله)\| مقاله «خمس»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۵ (کتاب)\| دانشنامه امام خمینی ج۵]]، ص۲۱۷ ـ ۲۲۴.</ref>

	== موارد مصرف خمس ==		== موارد مصرف خمس ==

Bahmani: /* منابع */

2023-10-11T06:49:25Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۱۹
خط ۶۰:		خط ۶۰:
	# [[پرونده:457575.jpeg\|22px]] [[محمد حسین فاریاب\|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)\|'''بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت''']]		# [[پرونده:457575.jpeg\|22px]] [[محمد حسین فاریاب\|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)\|'''بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت''']]
	# [[پرونده:IM009850.jpg\|22px]] [[محمد جواد ادرکنی\|ادرکنی، محمد جواد]]، [[خمس - ادرکنی (مقاله)\| مقاله «خمس»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۵ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۵''']]		# [[پرونده:IM009850.jpg\|22px]] [[محمد جواد ادرکنی\|ادرکنی، محمد جواد]]، [[خمس - ادرکنی (مقاله)\| مقاله «خمس»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۵ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۵''']]
			# [[پرونده:11677.jpg\|22px]] [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''واژه‌نامه فقه سیاسی''']]
	# [[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]		# [[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* پیشینه */

2023-10-11T06:47:07Z

پیشینه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۱۷
خط ۱۵:		خط ۱۵:

	== پیشینه ==		== پیشینه ==
	در میان [[ادیان پیشین]] پرداخت مال به صورت عملی [[عبادی]] برای مصرف‌های خاص گزارش شده است<ref>کتاب مقدس، سفر اعداد، ب۱۸، ۸–۲۹، انجیل متی، ب۲۳، ۲۴.</ref> و برخی از [[روایات]]، [[تشریع]] [[خمس]] را به [[زمان]] [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} می‌رسانند<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱۲/۵۷.</ref>. [[سنت]] [[عبدالمطلب]] در [[پرداخت خمس]] گنج نیز گزارش شده است<ref>صدوق، من لایحضر، ۴/۳۶۵.</ref>. برخی گزارش‌های [[تاریخی]] از وجود قانونی در [[دوران جاهلیت]] خبر می‌دهد که طبق آن برای [[امیر سپاه]] از غنیمت‌های [[جنگی]] سهمی معادل یک‌چهارم بوده است<ref>زبیدی، تاج العروس، ۸/۲۶۴.</ref>. در [[اسلام]] در [[سال دوم هجری]] پس از [[غزوه بدر]]، [[آیه]] تشریع خمس<ref>انفال، ۴۱.</ref> نازل شد<ref>فاضل مقداد، کنز العرفان، ۱/۲۴۹ و ۲۵۵؛ جرجانی، تفسیر شاهی، ۱/۳۱۶.</ref>. در زمان [[خلفا]] پرداخت خمس [[غنایم جنگی]] رواج داشت و بر همین اساس میان [[صحابه]] در پنج یک کردن [[اراضی]] مفتوحه [[ایران]] و [[عراق]] [[اختلاف]] به وجود آمد<ref>قطان، تاریخ التشریع الاسلامی، ۱۱۸.</ref>. در منابع حدیثی شیعه<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ۹/۴۸۳–۵۲۳.</ref> و [[اهل سنت]]<ref>بخاری، صحیح البخاری، ۲/۱۳۶–۱۳۷.</ref> روایات فراوانی درباره [[خمس]] و [[احکام]] آن یافت می‌شود.		در میان [[ادیان پیشین]] پرداخت مال به صورت عملی [[عبادی]] برای مصرف‌های خاص گزارش شده است<ref>کتاب مقدس، سفر اعداد، ب۱۸، ۸–۲۹، انجیل متی، ب۲۳، ۲۴.</ref> و برخی از [[روایات]]، [[تشریع]] خمس را به [[زمان]] [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} می‌رسانند<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱۲/۵۷.</ref>. [[سنت]] [[عبدالمطلب]] در [[پرداخت خمس]] گنج نیز گزارش شده است<ref>صدوق، من لایحضر، ۴/۳۶۵.</ref>. برخی گزارش‌های [[تاریخی]] از وجود قانونی در [[دوران جاهلیت]] خبر می‌دهد که طبق آن برای [[امیر سپاه]] از غنیمت‌های [[جنگی]] سهمی معادل یک‌چهارم بوده است<ref>زبیدی، تاج العروس، ۸/۲۶۴.</ref>. در [[اسلام]] در [[سال دوم هجری]] پس از [[غزوه بدر]]، [[آیه]] تشریع خمس<ref>انفال، ۴۱.</ref> نازل شد<ref>فاضل مقداد، کنز العرفان، ۱/۲۴۹ و ۲۵۵؛ جرجانی، تفسیر شاهی، ۱/۳۱۶.</ref>. در زمان [[خلفا]] پرداخت خمس [[غنایم جنگی]] رواج داشت و بر همین اساس میان [[صحابه]] در پنج یک کردن [[اراضی]] مفتوحه [[ایران]] و [[عراق]] [[اختلاف]] به وجود آمد<ref>قطان، تاریخ التشریع الاسلامی، ۱۱۸.</ref>. در منابع حدیثی شیعه<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ۹/۴۸۳–۵۲۳.</ref> و [[اهل سنت]]<ref>بخاری، صحیح البخاری، ۲/۱۳۶–۱۳۷.</ref> روایات فراوانی درباره خمس و [[احکام]] آن یافت می‌شود.

	در میان آثار [[فقهی]] از زمان فقیهانی مانند [[ابن‌ ابی‌ عقیل عمانی]] که [[غیبت صغری]] را [[درک]] کرده‌اند<ref> حلی، محقق، المعتبر، ۲/۶۲۳.</ref> تا دوره‌های بعد از آن، [[احکام]] خمس ضمن مسائل یا باب خاصی<ref>صدوق، المقنع، ۱۷۱؛ مفید، المقنعه، ۲۷۶؛ سید مرتضی، الانتصار، ۲۲۵.</ref> یا ضمن کتابی مستقل<ref> نجفی، جواهر الکلام، ۱۶/۲–۱۸۰؛ یزدی طباطبایی، العروة الوثقی، ۴/۲۳۰–۳۱۶.</ref> بررسی شده‌ است<ref>[[محمد جواد ادرکنی\|ادرکنی، محمد جواد]]، [[خمس - ادرکنی (مقاله)\| مقاله «خمس»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۵ (کتاب)\| دانشنامه امام خمینی ج۵]]، ص۲۱۷ ـ ۲۲۴.</ref>.		در میان آثار [[فقهی]] از زمان فقیهانی مانند [[ابن‌ ابی‌ عقیل عمانی]] که [[غیبت صغری]] را [[درک]] کرده‌اند<ref> حلی، محقق، المعتبر، ۲/۶۲۳.</ref> تا دوره‌های بعد از آن، [[احکام]] خمس ضمن مسائل یا باب خاصی<ref>صدوق، المقنع، ۱۷۱؛ مفید، المقنعه، ۲۷۶؛ سید مرتضی، الانتصار، ۲۲۵.</ref> یا ضمن کتابی مستقل<ref> نجفی، جواهر الکلام، ۱۶/۲–۱۸۰؛ یزدی طباطبایی، العروة الوثقی، ۴/۲۳۰–۳۱۶.</ref> بررسی شده‌ است<ref>[[محمد جواد ادرکنی\|ادرکنی، محمد جواد]]، [[خمس - ادرکنی (مقاله)\| مقاله «خمس»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۵ (کتاب)\| دانشنامه امام خمینی ج۵]]، ص۲۱۷ ـ ۲۲۴.</ref>.

			== تشریع خمس و علت آن ==
			خمس، در سال دوم [[هجرت]] با نزول [[آیه]] {{متن قرآن\|وَاعْلَمُواْ أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِن كُنتُمْ آمَنتُمْ بِاللَّهِ وَمَا أَنزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«و اگر به خداوند و به آنچه بر بنده خویش، روز بازشناخت درستی از نادرستی (در جنگ بدر)، روز رویارویی آن دو گروه (مسلمان و مشرک) فرو فرستادیم ایمان دارید بدانید که آنچه غنیمت گرفته‌اید از هرچه باشد یک پنجم آن از آن خداوند و فرستاده او و خویشاوند (وی) و یتیمان و بینوایان و ماندگان در راه (از خاندان او) است و خداوند بر هر کاری تواناست» سوره انفال، آیه ۴۱.</ref>، بر [[مسلمانان]] [[واجب]] گشت. در [[شأن نزول]] آیۀ مربوط به خمس می‌گویند: "[[عبدالله بن جحش]]" ـ [[صحابی پیامبر]] {{صل}} ـ در [[نبرد]] با [[مشرکان]] در [[جنگ بدر]]، غنائمی به‌دست آورد و این امر باعث رنجش دیگر جنگ‌جویان گردید. از این‌رو، [[عبدالله بن جحش]]، در نزدیکی [[مدینه]]، یک پنجم از آن [[غنایم]] را به [[رسول الله]] تحویل داد و [[پیامبر]] {{صل}} نیز تمامی آن را میان [[رزمندگان]] [[اسلام]] تقسیم کرد که [[آیه خمس]] در همین زمینه نازل شده بود<ref>سیره حلبی، ج۳، ص۱۵۷.</ref>.

			با دقت در [[آیات]] و [[روایات]] مربوط به خمس، می‌توان علت [[تشریع]] آن را دو امر دانست:
			# تأمین بودجه برای [[حکومت اسلامی]]؛
			# خمس از آنِ [[حکومت]] بوده لکن به منظور جلوگیری از هر گونه [[سوء ظن]] نسبت به حیف و میل [[اموال عمومی]] نظیر [[زکات]]، فقرای [[خاندان پیامبر]] {{صل}} از این درآمد تأمین می‌شدند<ref>وسایل الشیعه، ج۶، ص۳۴۶؛ کتاب الخمس، ص۳۰؛ وسایل الشیعه، ج۶، ص۳۴۶، باب ۲ من ابواب الانفال، حدیث ۶؛ المستدرک، ج۱، باب ۵ من ابواب الانفال، حدیث ۲؛ الکافی، ج۱، ص۴۰۹؛ راجع به موارد وجوب خمس و چگونگی توزیع آن، ر. ک: کتاب الخمس، ص۱۵؛ شرح لمعه، ج۲، ص۶۴.</ref>.<ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۹۲.</ref>

	== اهمیت و جایگاه خمس ==		== اهمیت و جایگاه خمس ==

Bahmani: /* موارد مصرف خمس */

2023-10-11T06:36:16Z

موارد مصرف خمس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۰۶
خط ۳۰:		خط ۳۰:

	== موارد مصرف خمس ==		== موارد مصرف خمس ==
	براساس مشهور دیدگاه [[شیعه]]، خمس، شش سهم دارد؛ سه سهم آن مربوط به [[خداوند]]، [[رسول]] و [[خاندان]] اوست که این سهم به شخص [[رسول اکرم]] {{صل}} و پس از آن به [[امام]] {{ع}} تعلق می‌گیرد و سه سهم دیگر نیز عبارت است از فقرای سیّد، [[نیازمندان]]، کارهای عامّ المنفعه و آنچه که در راه [[تبلیغ]] و [[گسترش اسلام]] باشد و توسّط [[حاکم شرع]] و [[فقیه]]، یا به [[اذن]] او [[خرج]] شود. این نظر چنان مشهور است که برخی ادعای [[اجماع]] کرده‌اند<ref>حمزة بن علی بن زهره حلبی، غنية النزوع، ص۱۳۰.</ref>.<ref>[[محمد حسین فاریاب\|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)\|بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت]]، ص۲۸۷؛ [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۹۹.</ref>		براساس مشهور دیدگاه [[شیعه]]، خمس، شش سهم دارد؛ سه سهم آن مربوط به [[خداوند]]، [[رسول]] و [[خاندان]] اوست که این سهم به شخص [[رسول اکرم]] {{صل}} و پس از آن به [[امام]] {{ع}} تعلق می‌گیرد و سه سهم دیگر نیز عبارت است از فقرای سیّد، [[نیازمندان]]، کارهای عامّ المنفعه و آنچه که در راه [[تبلیغ]] و گسترش اسلام باشد و توسّط [[حاکم شرع]] و [[فقیه]]، یا به [[اذن]] او [[خرج]] شود. این نظر چنان مشهور است که برخی ادعای [[اجماع]] کرده‌اند<ref>حمزة بن علی بن زهره حلبی، غنية النزوع، ص۱۳۰.</ref>.<ref>[[محمد حسین فاریاب\|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)\|بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت]]، ص۲۸۷؛ [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۹۹.</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۱۱
خط ۷۳:		خط ۷۳:
	# [[پرونده:IM009850.jpg\|22px]] [[محمد جواد ادرکنی\|ادرکنی، محمد جواد]]، [[خمس - ادرکنی (مقاله)\| مقاله «خمس»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۵ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۵''']]		# [[پرونده:IM009850.jpg\|22px]] [[محمد جواد ادرکنی\|ادرکنی، محمد جواد]]، [[خمس - ادرکنی (مقاله)\| مقاله «خمس»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۵ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۵''']]
	# [[پرونده:11677.jpg\|22px]] [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''واژه‌نامه فقه سیاسی''']]		# [[پرونده:11677.jpg\|22px]] [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''واژه‌نامه فقه سیاسی''']]
			# [[پرونده:55210091.jpg\|22px]] [[محمد جعفر سعیدیان‌فر\|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی\|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم''']]
			# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمود سرمدی\|سرمدی، محمود]]، [[آیه خمس (مقاله)\|مقاله «آیه خمس»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
	# [[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]		# [[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۱۹
خط ۶۰:		خط ۶۰:
	# [[پرونده:457575.jpeg\|22px]] [[محمد حسین فاریاب\|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)\|'''بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت''']]		# [[پرونده:457575.jpeg\|22px]] [[محمد حسین فاریاب\|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)\|'''بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت''']]
	# [[پرونده:IM009850.jpg\|22px]] [[محمد جواد ادرکنی\|ادرکنی، محمد جواد]]، [[خمس - ادرکنی (مقاله)\| مقاله «خمس»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۵ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۵''']]		# [[پرونده:IM009850.jpg\|22px]] [[محمد جواد ادرکنی\|ادرکنی، محمد جواد]]، [[خمس - ادرکنی (مقاله)\| مقاله «خمس»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۵ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۵''']]
			# [[پرونده:11677.jpg\|22px]] [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''واژه‌نامه فقه سیاسی''']]
	# [[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]		# [[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}