خوارج در تاریخ اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari: /* مارقین */

2025-12-23T06:35:37Z

مارقین

@@ خط ۵۶۷: / خط ۵۶۷: @@
 ===[[شراة]]===
 ===[[مارقین]]===
 ==ادبیات خوارج==
 ===فقر ادبی خوارج===

Jaafari: /* ادبیات خوارج */

2025-12-22T08:13:13Z

ادبیات خوارج

@@ خط ۵۴۸: / خط ۵۴۸: @@
 بدین‌سان [[ضعف]] و [[فتور]] در [[دولت]] و [[امامت]] [[اباضی]] راه یافت و [[حکومت]] بنی رستم راه زوال و اضمحلال پیش گرفت تا اینکه در سال ۲۹۷ به وسیلۀ [[ابو عبدالله]] [[شیعی]] یکی از [[دعاة]] فاطمی‌های [[مصر]]، [[سقوط]] کرد<ref>الخوارج فی الغرب الاسلامی، ص۱۷۱</ref>. دولت بنی رستم در [[مغرب]] صد و سی و شش سال طول کشید<ref>رجب عبدالحلیم: الأباضیة فی مصر و المغرب، ص۱۱۰</ref>. با سقوط دو دولت بنی مدرار و بنی رستم، امامت و حکومت [[اباضیه]] در مغرب [[اسلامی]] از بین رفت و تنها در بعضی از مناطق مانند [[جبل]] نفوسه تشکیلاتی داشتند که چندان مهم نبود اما، به‌هرحال، اباضیه به عنوان یک [[فکر]] و یک [[مذهب]] در بعضی از بلاد [[افریقا]] باقی ماند و هم‌اکنون نیز طرفداران آن در لیبی و الجزایر کم نیستند.<ref>[[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[خوارج در تاریخ (کتاب)|خوارج در تاریخ]]، ص ۱۶۴.</ref>
 ==ادبیات خوارج==
 ===فقر ادبی خوارج===

Jaafari: /* منابع */

2025-12-22T05:46:52Z

منابع

@@ خط ۵۴۷: / خط ۵۴۷: @@
 در زمان عبدالوهاب و [[جانشین]] او [[افلح]]، شخصی به نام [[خلف بن سمح]] با امامت عبدالوهاب و افلح [[مخالفت]] کرد و در [[طرابلس]] [[ادعای امامت]] [[اباضیه]] را نمود و جمعی هم به او پیوستند. گرچه خلف بن سمح به وسیلۀ افلح [[سرکوب]] شد ولی این موضوع سبب گردید که میان اباضیۀ [[مغرب]] [[اختلاف]] افتاد به گونه‌ای که طرفداران خلف بن سمح را فرقۀ نکاریه می‌نامیدند<ref>الاباضیة فی موکب التاریخ، ص۲۱۶</ref>. این مسأله باعث نگرانی‌های اباضیه در [[مشرق]] گردید. [[ابن سلام]] در کتاب خود متن نامه‌ای را از شخصی به نام [[ابوعیسی ابراهیم بن اسماعیل خراسانی]] که [[فقیه اباضی]] در شرق بود آورده که [[خطاب]] به [[برادران]] اباضی خود در مغرب نوشته و در آن ادعای خلف بن سمح را رد کرده و مغربی‌ها را به [[اطاعت]] از [[عبدالوهاب]] فراخوانده است<ref>ابن سلام اباضی: بدء الاسلام، ص۱۳۵</ref>.
 بدین‌سان [[ضعف]] و [[فتور]] در [[دولت]] و [[امامت]] [[اباضی]] راه یافت و [[حکومت]] بنی رستم راه زوال و اضمحلال پیش گرفت تا اینکه در سال ۲۹۷ به وسیلۀ [[ابو عبدالله]] [[شیعی]] یکی از [[دعاة]] فاطمی‌های [[مصر]]، [[سقوط]] کرد<ref>الخوارج فی الغرب الاسلامی، ص۱۷۱</ref>. دولت بنی رستم در [[مغرب]] صد و سی و شش سال طول کشید<ref>رجب عبدالحلیم: الأباضیة فی مصر و المغرب، ص۱۱۰</ref>. با سقوط دو دولت بنی مدرار و بنی رستم، امامت و حکومت [[اباضیه]] در مغرب [[اسلامی]] از بین رفت و تنها در بعضی از مناطق مانند [[جبل]] نفوسه تشکیلاتی داشتند که چندان مهم نبود اما، به‌هرحال، اباضیه به عنوان یک [[فکر]] و یک [[مذهب]] در بعضی از بلاد [[افریقا]] باقی ماند و هم‌اکنون نیز طرفداران آن در لیبی و الجزایر کم نیستند.<ref>[[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[خوارج در تاریخ (کتاب)|خوارج در تاریخ]]، ص ۱۶۴.</ref>
 == منابع ==

Wasity: /* خوارج صفریه در مغرب اسلامی */

2025-12-21T07:23:34Z

خوارج صفریه در مغرب اسلامی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۵۳
خط ۵۲۴:		خط ۵۲۴:

	===خوارج صفریه در مغرب اسلامی===		===خوارج صفریه در مغرب اسلامی===
			{{اصلی\|صفریه}}
	[[عکرمه]] [[غلام]] آزادشدۀ [[ابن عباس]] بود و به خاطر [[مصاحبت]] طولانی با ابن عباس اطلاعات فراوانی بخصوص در موضوعات [[تفسیری]] به دست آورده بود به‌طوریکه [[آراء تفسیری]] او - متأسفانه حتی در کتب [[شیعه]] - منعکس می‌باشد. عکرمه از خوارج صفریه بود و به اکثر [[شهرها]] از جمله [[خراسان]] و [[شام]] و [[یمن]] و [[مصر]] و افریقا [[مسافرت]] کرده بود. گفته می‌شود که [[اهل]] افریقا عقیدۀ صفریه را از او گرفتند<ref>ابن عدی جرجانی: الکامل فی الضعفاء من الرجال، ج ۵، ص۱۹۰۵</ref>. عکرمه خود از نژاد بربرها بود و طبعا به زبان و [[آداب و رسوم]] آنجا آشنایی کامل داشت. حتی منابع اباضی نیز از انتشار صفریه به وسیلۀ عکرمه در افریقا یاد کرده و گفته‌اند که سلمة بن سعید و عکرمه با هم به افریقا آمدند. سلمه [[مردم]] را به [[مذهب اباضیه]] و عکرمه به [[مذهب]] صفریه دعوت می‌کردند<ref>درجینی: طبقات الاباضیة، ورق ۶ به نقل از الخوارج فی الغرب الاسلامی، ص۲۸</ref>.		[[عکرمه]] [[غلام]] آزادشدۀ [[ابن عباس]] بود و به خاطر [[مصاحبت]] طولانی با ابن عباس اطلاعات فراوانی بخصوص در موضوعات [[تفسیری]] به دست آورده بود به‌طوریکه [[آراء تفسیری]] او - متأسفانه حتی در کتب [[شیعه]] - منعکس می‌باشد. عکرمه از خوارج صفریه بود و به اکثر [[شهرها]] از جمله [[خراسان]] و [[شام]] و [[یمن]] و [[مصر]] و افریقا [[مسافرت]] کرده بود. گفته می‌شود که [[اهل]] افریقا عقیدۀ صفریه را از او گرفتند<ref>ابن عدی جرجانی: الکامل فی الضعفاء من الرجال، ج ۵، ص۱۹۰۵</ref>. عکرمه خود از نژاد بربرها بود و طبعا به زبان و [[آداب و رسوم]] آنجا آشنایی کامل داشت. حتی منابع اباضی نیز از انتشار صفریه به وسیلۀ عکرمه در افریقا یاد کرده و گفته‌اند که سلمة بن سعید و عکرمه با هم به افریقا آمدند. سلمه [[مردم]] را به [[مذهب اباضیه]] و عکرمه به [[مذهب]] صفریه دعوت می‌کردند<ref>درجینی: طبقات الاباضیة، ورق ۶ به نقل از الخوارج فی الغرب الاسلامی، ص۲۸</ref>.
	میسرۀ مطغری از رؤسای [[قبایل]] [[بربر]] با [[عکرمه]] [[ملاقات]] کرد و [[مذهب خوارج]] را از او گرفت و منتشر ساخت<ref>ابن خلدون: العبر (تاریخ ابن خلدون)، ج ۶، ص۱۱۸</ref> و نیز [[ابو القاسم]] سمکو شیخ مکناسه با عکرمه تماس گرفت و [[صفریه]] را در مناطق گوناگون بربرها و دوسان منتشر کرد، به‌طوریکه به سمکو «شیخ الصفریه» می‌گفتند<ref>دکتر محمود اسماعیل: الخوارج فی الغرب اسلامی، ص۳۹</ref>.		میسرۀ مطغری از رؤسای [[قبایل]] [[بربر]] با [[عکرمه]] [[ملاقات]] کرد و [[مذهب خوارج]] را از او گرفت و منتشر ساخت<ref>ابن خلدون: العبر (تاریخ ابن خلدون)، ج ۶، ص۱۱۸</ref> و نیز [[ابو القاسم]] سمکو شیخ مکناسه با عکرمه تماس گرفت و [[صفریه]] را در مناطق گوناگون بربرها و دوسان منتشر کرد، به‌طوریکه به سمکو «شیخ الصفریه» می‌گفتند<ref>دکتر محمود اسماعیل: الخوارج فی الغرب اسلامی، ص۳۹</ref>.

Wasity: /* خوارج در بلاد مغرب */

2025-12-21T07:23:02Z

خوارج در بلاد مغرب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۵۳
خط ۴۷۹:		خط ۴۷۹:

	===خوارج در بلاد مغرب===		===خوارج در بلاد مغرب===
			{{همچنین\|مغرب عربی}}
	یکی دیگر از [[سرزمین‌های اسلامی]] که گروه خوارج زمینۀ مساعدی برای گسترش نفوذ خود در آنجا یافتند شهرهای تازه‌مسلمان شدۀ شمال و شرق [[افریقا]] بود که در اصطلاح به آنها بلاد مغرب گفته می‌شود.		یکی دیگر از [[سرزمین‌های اسلامی]] که گروه خوارج زمینۀ مساعدی برای گسترش نفوذ خود در آنجا یافتند شهرهای تازه‌مسلمان شدۀ شمال و شرق [[افریقا]] بود که در اصطلاح به آنها بلاد مغرب گفته می‌شود.
	در میان فرقه‌های گوناگون خوارج، دو فرقۀ [[صفریه]] و اباضیه در بلاد مغرب منتشر شدند و نفوذ خود را [[توسعه]] بخشیدند و چنانکه خواهیم دید در آن [[سرزمین]] دولت‌های مقتدری هم تشکیل دادند. البته فرقۀ صفریه به شرحی که خواهد آمد به تدریج از صحنه خارج شد ولی [[فرقۀ اباضیه]] به نفوذ خود در بلاد مغرب ادامه داد به‌گونه‌ای که هم‌اکنون نیز در قسمت‌هایی از لیبی و الجزایر و تونس پیروانی دارد.		در میان فرقه‌های گوناگون خوارج، دو فرقۀ [[صفریه]] و اباضیه در بلاد مغرب منتشر شدند و نفوذ خود را [[توسعه]] بخشیدند و چنانکه خواهیم دید در آن [[سرزمین]] دولت‌های مقتدری هم تشکیل دادند. البته فرقۀ صفریه به شرحی که خواهد آمد به تدریج از صحنه خارج شد ولی [[فرقۀ اباضیه]] به نفوذ خود در بلاد مغرب ادامه داد به‌گونه‌ای که هم‌اکنون نیز در قسمت‌هایی از لیبی و الجزایر و تونس پیروانی دارد.

Wasity: /* خوارج در عمان */

2025-12-21T07:21:47Z

خوارج در عمان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۵۱
خط ۴۲۸:		خط ۴۲۸:

	===خوارج در عمان===		===خوارج در عمان===
			{{همچنین\|عمان\|خوارج عمان}}
	[[سرسختی]] و [[سازش‌ناپذیری]] خوارج و عقیدۀ [[افراطی]] آنها سبب شد که نتوانند در کنار دیگر [[مسلمانان]] [[زندگی]] کنند؛ زیرا آنها مسلمانان غیر خودشان را [[مشرک]] می‌دانستند و [[شهرهای اسلامی]] را بلاد [[شرک]] می‌انگاشتند و در نتیجه جنگ با آنها را یک [[وظیفۀ شرعی]] تلقی می‌کردند و همین امر باعث شد که آنها، هم با [[مردم]] و هم با حکومتها همواره در حال جنگ و [[ستیز]] باشند و طبیعی بود که حکومتها نیز سرکوبی آنها را در رأس برنامه‌های خود قرار داده بودند.		[[سرسختی]] و [[سازش‌ناپذیری]] خوارج و عقیدۀ [[افراطی]] آنها سبب شد که نتوانند در کنار دیگر [[مسلمانان]] [[زندگی]] کنند؛ زیرا آنها مسلمانان غیر خودشان را [[مشرک]] می‌دانستند و [[شهرهای اسلامی]] را بلاد [[شرک]] می‌انگاشتند و در نتیجه جنگ با آنها را یک [[وظیفۀ شرعی]] تلقی می‌کردند و همین امر باعث شد که آنها، هم با [[مردم]] و هم با حکومتها همواره در حال جنگ و [[ستیز]] باشند و طبیعی بود که حکومتها نیز سرکوبی آنها را در رأس برنامه‌های خود قرار داده بودند.

Wasity: /* شورش‌های دیگر خوارج */

2025-12-21T07:20:32Z

شورش‌های دیگر خوارج

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۵۰
خط ۱۸۷:		خط ۱۸۷:
	امام{{ع}} از نپذیرفتن پیشنهادش سخت ناراحت و افسرده گردید اما به ناچار همراه آنان به پادگان کوفه در [[نخیله]] بازگشت، و علی‌رغم این که به سربازان و یارانش سفارش کرد که کمتر به کوفه بروند اما آنان برای دیدار[[زن]] و فرزند به کوفه رفتند و دیری نگذشت که فقط گروه بسیار اندکی در پادگان باقی ماندند که هرگز با چنین نیروی کمی امکان [[نبرد]] با [[شامیان]] نبود<ref>ر. ک: تاریخ طبری، ج۴، ص۶۷.</ref>. و بدین ترتیب امام وارد کوفه شد و دیگر زمینه جنگ با معاویه، ام الفساد [[تاریخ]]، برای او فراهم نیامد<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده\|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)\|تجلی امامت]]، ص۴۷۶.</ref>.		امام{{ع}} از نپذیرفتن پیشنهادش سخت ناراحت و افسرده گردید اما به ناچار همراه آنان به پادگان کوفه در [[نخیله]] بازگشت، و علی‌رغم این که به سربازان و یارانش سفارش کرد که کمتر به کوفه بروند اما آنان برای دیدار[[زن]] و فرزند به کوفه رفتند و دیری نگذشت که فقط گروه بسیار اندکی در پادگان باقی ماندند که هرگز با چنین نیروی کمی امکان [[نبرد]] با [[شامیان]] نبود<ref>ر. ک: تاریخ طبری، ج۴، ص۶۷.</ref>. و بدین ترتیب امام وارد کوفه شد و دیگر زمینه جنگ با معاویه، ام الفساد [[تاریخ]]، برای او فراهم نیامد<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده\|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)\|تجلی امامت]]، ص۴۷۶.</ref>.

	== شورش‌های دیگر [[خوارج]] ==		== شورش‌های دیگر خوارج ==
			{{اصلی\|شورش خوارج}}
	از تاریخ استفاده می‌شود که حرکت و ضدیت خوارج، منحصر به [[خوارج نهروان]] نبود، بلکه گروه‌های دیگری نیز در [[مخالفت با امام علی]]{{ع}} [[قیام]] کردند. [[ابن اثیر]] گوید: چون خوارج نهروان کشته شدند، [[اشرس]] بن [[عوف]] [[شیبانی]] بر علی{{ع}} خروج کرد و نخست با دویست نفر در دَسکَره<ref>دسکره معرب دستگرد، نام شهری است در عراق، نزدیک دجله در مغرب بغداد. معجم البلدان، ج۲، ص۴۵۵.</ref> بود و سپس به سوی أنبار حرکت کرد.		از تاریخ استفاده می‌شود که حرکت و ضدیت خوارج، منحصر به [[خوارج نهروان]] نبود، بلکه گروه‌های دیگری نیز در [[مخالفت با امام علی]]{{ع}} [[قیام]] کردند. [[ابن اثیر]] گوید: چون خوارج نهروان کشته شدند، [[اشرس]] بن [[عوف]] [[شیبانی]] بر علی{{ع}} خروج کرد و نخست با دویست نفر در دَسکَره<ref>دسکره معرب دستگرد، نام شهری است در عراق، نزدیک دجله در مغرب بغداد. معجم البلدان، ج۲، ص۴۵۵.</ref> بود و سپس به سوی أنبار حرکت کرد.

Wasity: /* مردم کوفه و مارقین */

2025-12-21T07:18:47Z

مردم کوفه و مارقین

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۴۸
خط ۸۶:		خط ۸۶:
	نصرانی گفت: میوه درخت خود را به شما بخشیدم، اما آنان نپذیرفتند و گفتند: حتماً باید بهای آن را بگیری. در این جا فریاد نصرانی بلند شد و گفت: {{عربی\|وا عجباه أ تقتلون مثل عبد الله بن خباب و لا تقبلون جنا نخلة إلا بثمن‌}}؛ «شگفتا که شما از کشتن [[مسلمانی]] چون [[عبدالله بن خباب]] [[هراس]] ندارید اما از خوردن میوه درختی که صاحب آن اعلام رضایت کرده است خودداری می‌کنید!»<ref>شرح ابن ابی الحدید، ج۲، ص۲۸۲.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده\|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)\|تجلی امامت]]، ص۴۶۷.</ref>		نصرانی گفت: میوه درخت خود را به شما بخشیدم، اما آنان نپذیرفتند و گفتند: حتماً باید بهای آن را بگیری. در این جا فریاد نصرانی بلند شد و گفت: {{عربی\|وا عجباه أ تقتلون مثل عبد الله بن خباب و لا تقبلون جنا نخلة إلا بثمن‌}}؛ «شگفتا که شما از کشتن [[مسلمانی]] چون [[عبدالله بن خباب]] [[هراس]] ندارید اما از خوردن میوه درختی که صاحب آن اعلام رضایت کرده است خودداری می‌کنید!»<ref>شرح ابن ابی الحدید، ج۲، ص۲۸۲.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده\|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)\|تجلی امامت]]، ص۴۶۷.</ref>

	== [[مردم کوفه]] و [[مارقین]] ==		== مردم کوفه و مارقین ==
			{{همچنین\|اهل کوفه\|مارقین}}
	از برخی متون برمی‌آید که [[جنگ نهروان]] به تقاضای مردم کوفه صورت گرفته است؛ بدین ترتیب که [[خوارج]] به [[قتل]]، [[غارت]] و [[راهزنی]] روی آورده و [[امنیت]] منطقه، به خصوص [[شهر کوفه]] را برهم زده بودند. [[مردم]] که برای حرکت به سوی [[شام]] آماده می‌شدند، نگران [[خانواده]] و [[اموال]] خود بودند؛ بنابراین از [[امام]] خواستند که پیش از عزیمت به شام و [[نبرد]] با معاویه، [[شر]] خوارج را ریشه‌کن سازد تا آنان با [[خیال]] راحت راهی شام شوند. این در حالی است که مطابق برخی متون [[تاریخی]]، [[امام علی]]{{ع}} بسیار کوشید تا [[مردم کوفه]] را برای [[نبرد با خوارج]] برانگیزد و در نهایت شمار کسانی که به درخواست امام پاسخ مثبت دادند و برای [[جنگ]] با [[مارقین]] آماده شدند، بسیار اندک بود.		از برخی متون برمی‌آید که [[جنگ نهروان]] به تقاضای مردم کوفه صورت گرفته است؛ بدین ترتیب که [[خوارج]] به [[قتل]]، [[غارت]] و [[راهزنی]] روی آورده و [[امنیت]] منطقه، به خصوص [[شهر کوفه]] را برهم زده بودند. [[مردم]] که برای حرکت به سوی [[شام]] آماده می‌شدند، نگران [[خانواده]] و [[اموال]] خود بودند؛ بنابراین از [[امام]] خواستند که پیش از عزیمت به شام و [[نبرد]] با معاویه، [[شر]] خوارج را ریشه‌کن سازد تا آنان با [[خیال]] راحت راهی شام شوند. این در حالی است که مطابق برخی متون [[تاریخی]]، [[امام علی]]{{ع}} بسیار کوشید تا [[مردم کوفه]] را برای [[نبرد با خوارج]] برانگیزد و در نهایت شمار کسانی که به درخواست امام پاسخ مثبت دادند و برای [[جنگ]] با [[مارقین]] آماده شدند، بسیار اندک بود.

Wasity: /* جنایات خوارج در راه نهروان */

2025-12-21T07:18:06Z

جنایات خوارج در راه نهروان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۴۸
خط ۶۷:		خط ۶۷:

	== جنایات خوارج در راه [[نهروان]] ==		== جنایات خوارج در راه [[نهروان]] ==
			{{همچنین\|جنگ نهروان}}
	[[خوارج]] با [[شعار]] {{متن حدیث\|لَا حُكْمَ إِلَّا لِلَّهِ‌}} و با دلی پر از [[بغض]] و [[عداوت]] [[کوفه]] را به قصد نهروان ترک کردند، تا با [[امام]] [[مسلمین]] از در [[جنگ]] برآیند و عقده‌های درونی خود را خالی کنند اما در بین راه دست به کارهای بسیار [[جاهلانه]] و دور از [[شرف]] و [[انسانیت]] زدند که با هیچ [[منطق]] و مرامی [[سازش]] نداشت، ما در این جا نمونه‌ای از [[اعمال]] احمقانه آنان را ذکر می‌کنیم تا با چهره واقعی مخالفین امام{{ع}} بیشتر آشنا شویم.		[[خوارج]] با [[شعار]] {{متن حدیث\|لَا حُكْمَ إِلَّا لِلَّهِ‌}} و با دلی پر از [[بغض]] و [[عداوت]] [[کوفه]] را به قصد نهروان ترک کردند، تا با [[امام]] [[مسلمین]] از در [[جنگ]] برآیند و عقده‌های درونی خود را خالی کنند اما در بین راه دست به کارهای بسیار [[جاهلانه]] و دور از [[شرف]] و [[انسانیت]] زدند که با هیچ [[منطق]] و مرامی [[سازش]] نداشت، ما در این جا نمونه‌ای از [[اعمال]] احمقانه آنان را ذکر می‌کنیم تا با چهره واقعی مخالفین امام{{ع}} بیشتر آشنا شویم.

Jaafari: /* منابع */

2025-12-21T05:19:00Z

منابع

نمایش تغییرات