خورشید در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Msadeq در ‏۱۰ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۵:۱۵

2024-01-10T05:15:22Z

Wasity: جایگزینی متن - 'لام' به 'لام'

2022-09-28T19:38:29Z

جایگزینی متن - 'لام' به 'لام'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۳:۰۸
خط ۳۸:		خط ۳۸:
	# حرکت انتقالی همراه کهکشان راه شیری با سرعت ۶۰۰ کیلومتر در ثانیه. <ref> العلوم الفلکیة فی القرآن، ص ۷۲. </ref> گروهی نیز حرکت وضعی خورشید را که هر ۵ / ۲۵ روز یک بار به دور خود انجام می‌دهد، بدان افزوده‌اند. <ref> اسلام و هیئت، ص ۲۶۰؛ ر. ک: ملامح کونیة فی القرآن، ص ۶۱. </ref> مفسران و [[قرآن]] پژوهان با استناد به آیات یس / ۳۶، ۳۸ ـ ۴۰ در [[تطبیق]] این آیات بر حرکات گوناگون خورشید کوشش‌هایی از خود نشان داده‌اند: عده‌ای از حرکت انتقالی خورشید در این [[آیه]] به سوی نقطه‌ای معیّن سخن گفته و از آن نقطه به [[ستاره]] "[[نسر]] [[ثابت]]"، <ref>الفرقان، ج ۲۵، ص ۵۲؛ تفسیر الآیات الکونیه، ص ۳۰۹. </ref> "وگا"،<ref>نمونه، ج ۱۸، ص ۳۸۲؛ احسن الحدیث، ج ۹، ص ۸۴. </ref> "الجاثی [[علی]] رکبتیه"،<ref> الاعجاز العلمی، ص ۳۷. </ref> "هرقل"<ref> القرآن الکریم و العلم الحدیث، ص ۲۶۴. </ref> یا "مکانی میان جاثی و لورا"<ref>ملامح کونیة فی القرآن، ص ۶۰. </ref> تعبیر کرده، در حالی که برخی [[تحمیل]] هر گونه مکان بر این [[آیه]] را [[نادرست]] پنداشته‌اند. <ref>پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، ص ۱۶۹. </ref> بعضی صاحب‌نظران نیز با اشاره به این حرکت انتقالی از مرور [[خورشید]] در حرکات سالیانه خود بر برج‌های [[دوازده گانه]] [[آسمان]] [[سخن]] به میان آورده <ref>الاعجاز العلمی، ص ۳۷. </ref>		# حرکت انتقالی همراه کهکشان راه شیری با سرعت ۶۰۰ کیلومتر در ثانیه. <ref> العلوم الفلکیة فی القرآن، ص ۷۲. </ref> گروهی نیز حرکت وضعی خورشید را که هر ۵ / ۲۵ روز یک بار به دور خود انجام می‌دهد، بدان افزوده‌اند. <ref> اسلام و هیئت، ص ۲۶۰؛ ر. ک: ملامح کونیة فی القرآن، ص ۶۱. </ref> مفسران و [[قرآن]] پژوهان با استناد به آیات یس / ۳۶، ۳۸ ـ ۴۰ در [[تطبیق]] این آیات بر حرکات گوناگون خورشید کوشش‌هایی از خود نشان داده‌اند: عده‌ای از حرکت انتقالی خورشید در این [[آیه]] به سوی نقطه‌ای معیّن سخن گفته و از آن نقطه به [[ستاره]] "[[نسر]] [[ثابت]]"، <ref>الفرقان، ج ۲۵، ص ۵۲؛ تفسیر الآیات الکونیه، ص ۳۰۹. </ref> "وگا"،<ref>نمونه، ج ۱۸، ص ۳۸۲؛ احسن الحدیث، ج ۹، ص ۸۴. </ref> "الجاثی [[علی]] رکبتیه"،<ref> الاعجاز العلمی، ص ۳۷. </ref> "هرقل"<ref> القرآن الکریم و العلم الحدیث، ص ۲۶۴. </ref> یا "مکانی میان جاثی و لورا"<ref>ملامح کونیة فی القرآن، ص ۶۰. </ref> تعبیر کرده، در حالی که برخی [[تحمیل]] هر گونه مکان بر این [[آیه]] را [[نادرست]] پنداشته‌اند. <ref>پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، ص ۱۶۹. </ref> بعضی صاحب‌نظران نیز با اشاره به این حرکت انتقالی از مرور [[خورشید]] در حرکات سالیانه خود بر برج‌های [[دوازده گانه]] [[آسمان]] [[سخن]] به میان آورده <ref>الاعجاز العلمی، ص ۳۷. </ref>

	و عده‌ای از [[مفسران]]، حرکت خورشید در این [[آیات]] را ناظر به حرکت وضعی آن به دور محور خود دانسته <ref> فی ظلال القرآن، ج ۵، ص ۲۹۶۸؛ مخزن العرفان، ج ۱۱، ص ۳۰؛ التفسیر الوسیط، زحیلی، ج ۳، ص ۲۱۵۱ ـ ۲۱۵۲. </ref> و گروهی نیز با [[استدلال]] به دلالت واژه "جریان" بر انتقال مکانی، این معنا را [[نفی]] کرده‌اند. <ref>المیزان، ج ۱۷، ص ۸۹. </ref> در این میان، برخی نیز در باره انواع حرکات خورشید در آیه، به حرکت انتقالی خورشید به دور مرکز کهکشان <ref>الفلک و الطب، ص ۱۰۴؛ من علم الفلک القرآن، ص ۷۵. </ref> و حرکت انتقالی آن به همراه کهکشان در فضا اشاره کرده‌اند. <ref> العلوم الفلکیة فی القرآن، ص ۷۲؛ ملامح کونیة فی القرآن، ص ۶۱. </ref>[[احمد]] [[محمد]] [[سلیمان]]، اخذ "[[لام]]" به معنای "فی" را ناظر به حرکت وضعی خورشید و به معنای "الی" دانستن آن را اشاره به حرکت انتقالی خورشید می‌داند. <ref> القرآن و العلم، ص ۳۵ ـ ۳۶. </ref> این گونه تلاش‌ها با [[هدف]] [[اثبات]] [[اعجاز علمی قرآن]] در [[روزگار]] جدید انجام پذیرفته و مفسران و [[قرآن]] پژوهان، دیدگاه‌های گوناگونی از خود ارائه داده‌اند، به گونه‌ای که برخی با خارج کردن حرکت انتقالی دورانی [[خورشید]] از حیطه این [[اعجاز علمی]]، آن را ویژه حرکاتی دانسته‌اند که پیش از این، کتاب‌های [[مقدّس]] به بیان آن نپرداخته‌اند، <ref>پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، ص ۱۶۹. </ref> هرچند وجه این استثناء و مراد از حرکات مذکور در کتاب مقدّس روشن نیست.<ref>[[سید سجاد طباطبایی‌نژاد\|طباطبایی‌نژاد، سید سجاد]]، [[خورشید (مقاله)\|مقاله «خورشید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۲.</ref>		و عده‌ای از [[مفسران]]، حرکت خورشید در این [[آیات]] را ناظر به حرکت وضعی آن به دور محور خود دانسته <ref> فی ظلال القرآن، ج ۵، ص ۲۹۶۸؛ مخزن العرفان، ج ۱۱، ص ۳۰؛ التفسیر الوسیط، زحیلی، ج ۳، ص ۲۱۵۱ ـ ۲۱۵۲. </ref> و گروهی نیز با [[استدلال]] به دلالت واژه "جریان" بر انتقال مکانی، این معنا را [[نفی]] کرده‌اند. <ref>المیزان، ج ۱۷، ص ۸۹. </ref> در این میان، برخی نیز در باره انواع حرکات خورشید در آیه، به حرکت انتقالی خورشید به دور مرکز کهکشان <ref>الفلک و الطب، ص ۱۰۴؛ من علم الفلک القرآن، ص ۷۵. </ref> و حرکت انتقالی آن به همراه کهکشان در فضا اشاره کرده‌اند. <ref> العلوم الفلکیة فی القرآن، ص ۷۲؛ ملامح کونیة فی القرآن، ص ۶۱. </ref>[[احمد]] [[محمد]] [[سلیمان]]، اخذ "لام" به معنای "فی" را ناظر به حرکت وضعی خورشید و به معنای "الی" دانستن آن را اشاره به حرکت انتقالی خورشید می‌داند. <ref> القرآن و العلم، ص ۳۵ ـ ۳۶. </ref> این گونه تلاش‌ها با [[هدف]] [[اثبات]] [[اعجاز علمی قرآن]] در [[روزگار]] جدید انجام پذیرفته و مفسران و [[قرآن]] پژوهان، دیدگاه‌های گوناگونی از خود ارائه داده‌اند، به گونه‌ای که برخی با خارج کردن حرکت انتقالی دورانی [[خورشید]] از حیطه این [[اعجاز علمی]]، آن را ویژه حرکاتی دانسته‌اند که پیش از این، کتاب‌های [[مقدّس]] به بیان آن نپرداخته‌اند، <ref>پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، ص ۱۶۹. </ref> هرچند وجه این استثناء و مراد از حرکات مذکور در کتاب مقدّس روشن نیست.<ref>[[سید سجاد طباطبایی‌نژاد\|طباطبایی‌نژاد، سید سجاد]]، [[خورشید (مقاله)\|مقاله «خورشید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۲.</ref>

	=== ابزار [[محاسبه]] و حسابگری ===		=== ابزار [[محاسبه]] و حسابگری ===
خط ۵۸:		خط ۵۸:

	== بیان اوقات نماز ==		== بیان اوقات نماز ==
	در دسته‌ای از [[آیات]] با تأکید بر طلوع، غروب و زوال خورشید، زمان‌های خاصی برای نمازهای روزانه و [[حمد]] و [[تسبیح]] [[الهی]] معیّن می‌گردد. در آیه {{متن قرآن\|أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا}}<ref>«نماز را از هنگام بازگشت خورشید (در نیمه روز) تا تاریکی شب بپا دار! و (نیز) نماز صبح را که نماز صبح با گواهی (فرشتگان) است» سوره اسراء، آیه ۷۸.</ref> واژه پژوهان معانی مختلفی برای {{متن قرآن\|لِدُلُوكِ الشَّمْسِ}} یاد کرده‌اند: برخی آن را زوال خورشید از استوا دانسته <ref> الصحاح، ج ۴، ص ۱۵۸۴؛ مجمع البحرین، ج ۵، ص ۲۶۶ ـ ۲۶۷؛ قاموس قرآن، ج ۲، ص ۳۵۲، "دلک".</ref> و بعضی به معنای [[غروب]]<ref> العین، ج ۵، ص ۳۲۹؛ التحقیق، ج ۳، ص ۲۳۳، "دلک".</ref> یا میل به غروب <ref> مفردات، ص ۳۱۷، "دلک".</ref> و عده‌ای نیز هر دو معنای زوال از استوا، یا غروب خورشید را برداشت کرده‌اند. <ref> معجم مقاییس اللغه، ج ۲، ص ۲۹۷؛ المصباح، ص ۷۶، "دلک".</ref> بیشتر مفسران با ترجیح "دلوک" به معنای "زوال از استوا"<ref> فقه القرآن، ج ۱، ص ۸۲؛ احکام القرآن، ابن العربی، ج ۳، ص ۱۲۲۰؛ کنز العرفان، ج ۱، ص ۶۷. </ref> و [[اختیار]] "[[لام]]" در {{متن قرآن\|لِدُلُوكِ}} به معنای "عند" و "حین"<ref> قاموس قرآن، ج ۲، ص ۳۵۳، "دلوک".</ref> یا تعلیل،<ref> تفسیر شاهی، ج ۱، ص ۱۰۳؛ التفسیر الکاشف، ج ۵، ص ۷۴. </ref> آیه را ناظر به [[وجوب]] نمازهای پنج‌گانه و بیان اوقات آنها دانسته‌اند، به گونه‌ای که زحیلی <ref> التفسیر الوسیط، زحیلی، ج ۲، ص ۱۳۷۷. </ref> بر این مطلب [[اجماع]] ادعا می‌کند.		در دسته‌ای از [[آیات]] با تأکید بر طلوع، غروب و زوال خورشید، زمان‌های خاصی برای نمازهای روزانه و [[حمد]] و [[تسبیح]] [[الهی]] معیّن می‌گردد. در آیه {{متن قرآن\|أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا}}<ref>«نماز را از هنگام بازگشت خورشید (در نیمه روز) تا تاریکی شب بپا دار! و (نیز) نماز صبح را که نماز صبح با گواهی (فرشتگان) است» سوره اسراء، آیه ۷۸.</ref> واژه پژوهان معانی مختلفی برای {{متن قرآن\|لِدُلُوكِ الشَّمْسِ}} یاد کرده‌اند: برخی آن را زوال خورشید از استوا دانسته <ref> الصحاح، ج ۴، ص ۱۵۸۴؛ مجمع البحرین، ج ۵، ص ۲۶۶ ـ ۲۶۷؛ قاموس قرآن، ج ۲، ص ۳۵۲، "دلک".</ref> و بعضی به معنای [[غروب]]<ref> العین، ج ۵، ص ۳۲۹؛ التحقیق، ج ۳، ص ۲۳۳، "دلک".</ref> یا میل به غروب <ref> مفردات، ص ۳۱۷، "دلک".</ref> و عده‌ای نیز هر دو معنای زوال از استوا، یا غروب خورشید را برداشت کرده‌اند. <ref> معجم مقاییس اللغه، ج ۲، ص ۲۹۷؛ المصباح، ص ۷۶، "دلک".</ref> بیشتر مفسران با ترجیح "دلوک" به معنای "زوال از استوا"<ref> فقه القرآن، ج ۱، ص ۸۲؛ احکام القرآن، ابن العربی، ج ۳، ص ۱۲۲۰؛ کنز العرفان، ج ۱، ص ۶۷. </ref> و [[اختیار]] "لام" در {{متن قرآن\|لِدُلُوكِ}} به معنای "عند" و "حین"<ref> قاموس قرآن، ج ۲، ص ۳۵۳، "دلوک".</ref> یا تعلیل،<ref> تفسیر شاهی، ج ۱، ص ۱۰۳؛ التفسیر الکاشف، ج ۵، ص ۷۴. </ref> آیه را ناظر به [[وجوب]] نمازهای پنج‌گانه و بیان اوقات آنها دانسته‌اند، به گونه‌ای که زحیلی <ref> التفسیر الوسیط، زحیلی، ج ۲، ص ۱۳۷۷. </ref> بر این مطلب [[اجماع]] ادعا می‌کند.

	برخی [[مفسران]] <ref>تفسیر شاهی، ج ۱، ص ۱۰۳؛ زبدة البیان، ص ۵۶؛ مسالک الافهام، ج ۱، ص ۱۴۱. </ref> در [[تأیید]] [[کلام]] خود به این [[حدیث نبوی]] استناد جسته‌اند: "[[جبرئیل]] به هنگام دلوک [[خورشید]] در وقت زوال نزدم آمد و [[نماز ظهر]] را با من به جا آورد"<ref>{{متن حدیث\| أَتَانِي جَبْرَئِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ لِدُلُوكِ اَلشَّمْسِ حِينَ اَلزَّوَالِ فَصَلَّى بِيَ اَلظُّهْرَ}}؛ عوالی اللئالی، ج ۲، ص ۲۳ - ۲۴. </ref> [[روایات]] بسیاری نیز با مضمون مشابه از [[معصومان]] {{عم}} در [[تفاسیر مأثور]] نقل شده‌اند. <ref> تفسیر عیاشی، ج ۲، ص ۳۰۸؛ نور الثقلین، ج ۳، ص ۲۰۰؛ البرهان، ج ۳، ص ۵۶۴. </ref> عده‌ای نیز با محتمل دانستن "دلوک" به معنای "غروب" پذیرش این معنا را منجر به خروج دو نماز ظهر و عصر از شمول [[آیه]] می‌دانند. <ref> احکام القرآن، جصاص، ج ۵، ص ۳۱ ـ ۳۲؛ تفسیر بیضاوی، ج ۳، ص ۲۶۴. </ref> در پاره‌ای از روایات<ref> الکافی، ج ۳، ص ۲۷۵؛ تهذیب، ج ۲، ص ۲۰. </ref> و در سخنان برخی [[فقها]] <ref> الفقه علی المذاهب الخمسه، ص ۷۹. </ref> با استناد به این آیه، نماز ظهر نخستین [[نماز واجب]] معرفی شده است؛ همچنین در آیه {{متن قرآن\|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَى}}<ref>«باری، بر آنچه می‌گویند شکیب کن و پیش از برآمدن آفتاب و پیش از فرو رفتن آن پروردگارت را با سپاس به پاکی بستای! و پاس‌هایی از شب و پیرامون‌های روز را نیز به ستایش پرداز باشد که خشنود گردی» سوره طه، آیه ۱۳۰.</ref> و آیه {{متن قرآن\|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ الْغُرُوبِ}}<ref>«پس بر آنچه می‌گویند شکیبا باش و پروردگارت را پیش از برآمدن خورشید و پیش از غروب با سپاس به پاکی بستای!» سوره ق، آیه ۳۹.</ref> "پیش از طلوع و غروب [[آفتاب]]" دو ظرف زمانی برای [[تسبیح]] و [[تحمید]] [[الهی]] قرار گرفته‌اند.		برخی [[مفسران]] <ref>تفسیر شاهی، ج ۱، ص ۱۰۳؛ زبدة البیان، ص ۵۶؛ مسالک الافهام، ج ۱، ص ۱۴۱. </ref> در [[تأیید]] [[کلام]] خود به این [[حدیث نبوی]] استناد جسته‌اند: "[[جبرئیل]] به هنگام دلوک [[خورشید]] در وقت زوال نزدم آمد و [[نماز ظهر]] را با من به جا آورد"<ref>{{متن حدیث\| أَتَانِي جَبْرَئِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ لِدُلُوكِ اَلشَّمْسِ حِينَ اَلزَّوَالِ فَصَلَّى بِيَ اَلظُّهْرَ}}؛ عوالی اللئالی، ج ۲، ص ۲۳ - ۲۴. </ref> [[روایات]] بسیاری نیز با مضمون مشابه از [[معصومان]] {{عم}} در [[تفاسیر مأثور]] نقل شده‌اند. <ref> تفسیر عیاشی، ج ۲، ص ۳۰۸؛ نور الثقلین، ج ۳، ص ۲۰۰؛ البرهان، ج ۳، ص ۵۶۴. </ref> عده‌ای نیز با محتمل دانستن "دلوک" به معنای "غروب" پذیرش این معنا را منجر به خروج دو نماز ظهر و عصر از شمول [[آیه]] می‌دانند. <ref> احکام القرآن، جصاص، ج ۵، ص ۳۱ ـ ۳۲؛ تفسیر بیضاوی، ج ۳، ص ۲۶۴. </ref> در پاره‌ای از روایات<ref> الکافی، ج ۳، ص ۲۷۵؛ تهذیب، ج ۲، ص ۲۰. </ref> و در سخنان برخی [[فقها]] <ref> الفقه علی المذاهب الخمسه، ص ۷۹. </ref> با استناد به این آیه، نماز ظهر نخستین [[نماز واجب]] معرفی شده است؛ همچنین در آیه {{متن قرآن\|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَى}}<ref>«باری، بر آنچه می‌گویند شکیب کن و پیش از برآمدن آفتاب و پیش از فرو رفتن آن پروردگارت را با سپاس به پاکی بستای! و پاس‌هایی از شب و پیرامون‌های روز را نیز به ستایش پرداز باشد که خشنود گردی» سوره طه، آیه ۱۳۰.</ref> و آیه {{متن قرآن\|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ الْغُرُوبِ}}<ref>«پس بر آنچه می‌گویند شکیبا باش و پروردگارت را پیش از برآمدن خورشید و پیش از غروب با سپاس به پاکی بستای!» سوره ق، آیه ۳۹.</ref> "پیش از طلوع و غروب [[آفتاب]]" دو ظرف زمانی برای [[تسبیح]] و [[تحمید]] [[الهی]] قرار گرفته‌اند.

Wasity: جایگزینی متن - 'ضمیر' به 'ضمیر'

2022-09-27T06:57:26Z

جایگزینی متن - 'ضمیر' به 'ضمیر'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۲۷
خط ۵۵:		خط ۵۵:
	[[آیات]] پایانی [[سوره کهف]] درباره داستان سفرهای ذوالقرنین و رسیدن به "[[مغرب]] الشمس" و "مطلع الشمس" [[سخن]] می‌رانند: {{متن قرآن\|حَتَّى إِذَا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَغْرُبُ فِي عَيْنٍ حَمِئَةٍ وَوَجَدَ عِنْدَهَا قَوْمًا قُلْنَا يَا ذَا الْقَرْنَيْنِ إِمَّا أَنْ تُعَذِّبَ وَإِمَّا أَنْ تَتَّخِذَ فِيهِمْ حُسْنًا}}<ref>«تا به سرزمین غروب خورشید رسید، آن را چنان یافت که در چشمه‌ای پرلوش و لای غروب می‌کند و در نزدیکی آن گروهی را یافت؛ گفتیم: ای ذو القرنین! (خود دانی) یا آنان را عذاب می‌کنی و یا درباره آنان (راه) نیکی را در پیش می‌گیری» سوره کهف، آیه ۸۶.</ref>؛ {{متن قرآن\|حَتَّى إِذَا بَلَغَ مَطْلِعَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَطْلُعُ عَلَى قَوْمٍ لَمْ نَجْعَلْ لَهُمْ مِنْ دُونِهَا سِتْرًا}}<ref>«تا چون به سرزمین بر دمیدن خورشید رسید، آن را چنین یافت که بر مردمی می‌تافت که در برابر (تابش) آن پوششی برای آنان قرار نداده بودیم» سوره کهف، آیه ۹۰.</ref> عده‌ای {{متن قرآن\|مَغْرِبَ الشَّمْسِ}} را آخرین معموره از ناحیه [[غرب]]، در پایان [[سفر]] آن [[روز]] ذوالقرنین دانسته <ref> المیزان، ج ۱۳، ص ۳۶۰. </ref> و گروهی مغرب و مطلع [[خورشید]] را به نقطه پایانی معموره غرب و [[شرق]] [[زمین]] [[تفسیر]] کرده‌اند. <ref>مجمع البیان، ج ۶، ص ۷۵۷؛ روح البیان، ج ۵، ص ۲۹۲؛ مقتنیات الدرر، ج ۶، ص ۳۲۶. </ref> {{متن قرآن\|عَيْنٍ حَمِئَةٍ}} نیز که کوشش‌هایی در [[تطبیق]] آن صورت پذیرفته،<ref>الصافی، ج ۳، ص ۲۶۱؛ المیزان، ج ۱۳، ص ۳۶۰ ـ ۳۶۱؛ التحریر و التنویر، ج ۱۵، ص ۱۲۷. </ref> به دریا <ref>المیزان، ج ۱۳، ص ۳۶۰. </ref> یا چشمه‌ای گل‌آلود <ref>مجمع‌البیان، ج ۶، ص ۷۵۷. </ref> یا چشمه آب گرم <ref> روض‌الجنان، ج ۱۳، ص ۲۷؛ منهج الصادقین، ج ۵، ص ۳۶۴. </ref> تفسیر شده‌است، که به نظر خورشید در آن غروب می‌کند.		[[آیات]] پایانی [[سوره کهف]] درباره داستان سفرهای ذوالقرنین و رسیدن به "[[مغرب]] الشمس" و "مطلع الشمس" [[سخن]] می‌رانند: {{متن قرآن\|حَتَّى إِذَا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَغْرُبُ فِي عَيْنٍ حَمِئَةٍ وَوَجَدَ عِنْدَهَا قَوْمًا قُلْنَا يَا ذَا الْقَرْنَيْنِ إِمَّا أَنْ تُعَذِّبَ وَإِمَّا أَنْ تَتَّخِذَ فِيهِمْ حُسْنًا}}<ref>«تا به سرزمین غروب خورشید رسید، آن را چنان یافت که در چشمه‌ای پرلوش و لای غروب می‌کند و در نزدیکی آن گروهی را یافت؛ گفتیم: ای ذو القرنین! (خود دانی) یا آنان را عذاب می‌کنی و یا درباره آنان (راه) نیکی را در پیش می‌گیری» سوره کهف، آیه ۸۶.</ref>؛ {{متن قرآن\|حَتَّى إِذَا بَلَغَ مَطْلِعَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَطْلُعُ عَلَى قَوْمٍ لَمْ نَجْعَلْ لَهُمْ مِنْ دُونِهَا سِتْرًا}}<ref>«تا چون به سرزمین بر دمیدن خورشید رسید، آن را چنین یافت که بر مردمی می‌تافت که در برابر (تابش) آن پوششی برای آنان قرار نداده بودیم» سوره کهف، آیه ۹۰.</ref> عده‌ای {{متن قرآن\|مَغْرِبَ الشَّمْسِ}} را آخرین معموره از ناحیه [[غرب]]، در پایان [[سفر]] آن [[روز]] ذوالقرنین دانسته <ref> المیزان، ج ۱۳، ص ۳۶۰. </ref> و گروهی مغرب و مطلع [[خورشید]] را به نقطه پایانی معموره غرب و [[شرق]] [[زمین]] [[تفسیر]] کرده‌اند. <ref>مجمع البیان، ج ۶، ص ۷۵۷؛ روح البیان، ج ۵، ص ۲۹۲؛ مقتنیات الدرر، ج ۶، ص ۳۲۶. </ref> {{متن قرآن\|عَيْنٍ حَمِئَةٍ}} نیز که کوشش‌هایی در [[تطبیق]] آن صورت پذیرفته،<ref>الصافی، ج ۳، ص ۲۶۱؛ المیزان، ج ۱۳، ص ۳۶۰ ـ ۳۶۱؛ التحریر و التنویر، ج ۱۵، ص ۱۲۷. </ref> به دریا <ref>المیزان، ج ۱۳، ص ۳۶۰. </ref> یا چشمه‌ای گل‌آلود <ref>مجمع‌البیان، ج ۶، ص ۷۵۷. </ref> یا چشمه آب گرم <ref> روض‌الجنان، ج ۱۳، ص ۲۷؛ منهج الصادقین، ج ۵، ص ۳۶۴. </ref> تفسیر شده‌است، که به نظر خورشید در آن غروب می‌کند.

	برخی با ارائه [[تفسیری]] [[عرفانی]]، {{متن قرآن\|مَغْرِبَ الشَّمْسِ}} را به عالم طبع و [[ملکوت]] سفلی و [[غروب]]خورشید در چشمه تیره را به غروب [[آفتاب]] [[روح]] و [[عقل]] در چشمه [[طبیعت]] تیره، [[تأویل]] کرده‌اند. <ref>اطلاعات بیشتر ر. ک: بیان السعاده، ج ۲، ص ۴۸۱. </ref> برخی [[قرآن]] پژوهان نیز با اشاره به دوری مسافت میان مغرب و مطلع خورشید، از اسباب [[غیر طبیعی]] این سفر سخن گفته‌اند. <ref>الفرقان، ج ۱۸، ص ۱۸۸ ـ ۱۸۹. </ref> این معنا در عده‌ای از [[روایات]] دیده می‌شود. <ref>نورالثقلین، ج ۳، ص ۲۹۶. </ref> دیگر یادکردهای خورشید در ضمن داستان‌های قرآن، در داستان [[ملکه سبا]] و [[سجده]] [[قوم]] او بر خورشید: {{متن قرآن\|وَجَدْتُهَا وَقَوْمَهَا يَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ فَهُمْ لَا يَهْتَدُونَ}}<ref>«او و قومش را (چنین) یافتم که به جای خداوند به خورشید سجده می‌برند و شیطان کارهایشان را برای آنان آراسته و از راه (درست) آنان را باز داشته است، از این روی راهنمایی نیافته‌اند» سوره نمل، آیه ۲۴.</ref> ([[خورشیدپرستی]])، همچنین بر اساس دیدگاه عده‌ای‌ از [[قرآن]] پژوهان، در [[آیه]] {{متن قرآن\|رُدُّوهَا عَلَيَّ فَطَفِقَ مَسْحًا بِالسُّوقِ وَالْأَعْنَاقِ}}<ref>«آنها را نزد من بازگردانید! آنگاه به دست کشیدن به ساق و گردن‌ها (ی آنها) آغازید» سوره ص، آیه ۳۳.</ref> بر پایه بازگشت [[ضمیر]] {{متن قرآن\|رُدُّوهَا}} به [[خورشید]]، در نتیجه قول به ردّ [[شمس]] [[جهت]] انجام دادن [[فریضه]] [[نماز]] از سوی [[سلیمان]] {{ع}} پیجویی می‌گردد؛ اما گروه دیگری از [[مفسران]] ضمیر {{متن قرآن\|رُدُّوهَا}} را به اسبان برگردانده‌اند، در نتیجه وقوع [[رد شمس]] مطرح نخواهد شد<ref> الصافی، ج۴، ص ۲۹۸ قس: المیزان، ج۱۷، ص۲۰۳. </ref>.<ref>[[سید سجاد طباطبایی‌نژاد\|طباطبایی‌نژاد، سید سجاد]]، [[خورشید (مقاله)\|مقاله «خورشید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۲.</ref>		برخی با ارائه [[تفسیری]] [[عرفانی]]، {{متن قرآن\|مَغْرِبَ الشَّمْسِ}} را به عالم طبع و [[ملکوت]] سفلی و [[غروب]]خورشید در چشمه تیره را به غروب [[آفتاب]] [[روح]] و [[عقل]] در چشمه [[طبیعت]] تیره، [[تأویل]] کرده‌اند. <ref>اطلاعات بیشتر ر. ک: بیان السعاده، ج ۲، ص ۴۸۱. </ref> برخی [[قرآن]] پژوهان نیز با اشاره به دوری مسافت میان مغرب و مطلع خورشید، از اسباب [[غیر طبیعی]] این سفر سخن گفته‌اند. <ref>الفرقان، ج ۱۸، ص ۱۸۸ ـ ۱۸۹. </ref> این معنا در عده‌ای از [[روایات]] دیده می‌شود. <ref>نورالثقلین، ج ۳، ص ۲۹۶. </ref> دیگر یادکردهای خورشید در ضمن داستان‌های قرآن، در داستان [[ملکه سبا]] و [[سجده]] [[قوم]] او بر خورشید: {{متن قرآن\|وَجَدْتُهَا وَقَوْمَهَا يَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ فَهُمْ لَا يَهْتَدُونَ}}<ref>«او و قومش را (چنین) یافتم که به جای خداوند به خورشید سجده می‌برند و شیطان کارهایشان را برای آنان آراسته و از راه (درست) آنان را باز داشته است، از این روی راهنمایی نیافته‌اند» سوره نمل، آیه ۲۴.</ref> ([[خورشیدپرستی]])، همچنین بر اساس دیدگاه عده‌ای‌ از [[قرآن]] پژوهان، در [[آیه]] {{متن قرآن\|رُدُّوهَا عَلَيَّ فَطَفِقَ مَسْحًا بِالسُّوقِ وَالْأَعْنَاقِ}}<ref>«آنها را نزد من بازگردانید! آنگاه به دست کشیدن به ساق و گردن‌ها (ی آنها) آغازید» سوره ص، آیه ۳۳.</ref> بر پایه بازگشت ضمیر {{متن قرآن\|رُدُّوهَا}} به [[خورشید]]، در نتیجه قول به ردّ [[شمس]] [[جهت]] انجام دادن [[فریضه]] [[نماز]] از سوی [[سلیمان]] {{ع}} پیجویی می‌گردد؛ اما گروه دیگری از [[مفسران]] ضمیر {{متن قرآن\|رُدُّوهَا}} را به اسبان برگردانده‌اند، در نتیجه وقوع [[رد شمس]] مطرح نخواهد شد<ref> الصافی، ج۴، ص ۲۹۸ قس: المیزان، ج۱۷، ص۲۰۳. </ref>.<ref>[[سید سجاد طباطبایی‌نژاد\|طباطبایی‌نژاد، سید سجاد]]، [[خورشید (مقاله)\|مقاله «خورشید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۲.</ref>

	== بیان اوقات نماز ==		== بیان اوقات نماز ==

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T20:30:18Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T06:57:29Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۲۷
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = خورشید		\| موضوع مرتبط = خورشید
خط ۲۸:		خط ۲۷:

	=== [[ارتباط]] حرکت [[خورشید و ماه]]===		=== [[ارتباط]] حرکت [[خورشید و ماه]]===
	بیشتر [[آیات]] یادکرد از [[خورشید]] در کنار ماه، به شکلی به حرکت و جریان یافتن این دو کره آسمانی اشاره دارد. در این دسته از آیات، از [[سیر]] و حرکت این دو تا [[زمان]] معیّن: {{متن قرآن\| كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى}}<ref>~~« هر~~ یک تا زمانی معیّن روان است» سوره رعد، آیه ۲.</ref>، حرکت پیوسته آن دو: {{متن قرآن\|وَسَخَّرَ لَكُمُ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ دَائِبَيْنِ وَسَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ}}<ref>«و خورشید و ماه را که همواره روانند و نیز شب و روز را رام شما کرد» سوره ابراهیم، آیه ۳۳.</ref>، سیر آنها با حسابی معیّن: {{متن قرآن\| وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ حُسْبَانًا }}<ref>«خورشید و ماه را (برای) شمارش برگمارده است» سوره انعام، آیه ۹۶.</ref> یا شناور بودن هر یک در [[فلک]] خود: {{متن قرآن\|وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ}}<ref>«و اوست که شب و روز و خورشید و ماه را آفرید (که) هر یک در چرخه‌ای شناورند» سوره انبیاء، آیه ۳۳.</ref> سخن به میان آمده است. یک مورد نیز تنها به سیر و حرکت خورشید اشاره می‌کند: {{متن قرآن\|وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ}}<ref>«و خورشید به قرارگاهی که او راست روان است؛ این اندازه‌گیری (خداوند) پیروزمند داناست» سوره یس، آیه ۳۸.</ref> و در ادامه از عدم تلاقی خورشید و ماه یاد شده است: {{متن قرآن\|لَا الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَهَا أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَ وَلَا اللَّيْلُ سَابِقُ النَّهَارِ وَكُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ}}<ref>«نه در خور خورشید است که به ماه رسد و نه شب بر روز پیشی می‌گیرد و هر یک در سپهری شناورند» سوره یس، آیه ۴۰.</ref>. "لام" در {{متن قرآن\|لِمُسْتَقَرٍّ}}<ref> سوره یس، آیه ۳۸.</ref> را به معنای "الی" (به سوی) انتهای [[غایت]]،<ref>المیزان، ج ۱۷، ص ۸۹. </ref> "فی"<ref>نمونه، ج ۱۸، ص ۳۸۲. </ref> و "تأکید"<ref>پیشگویی‌های علمی رهبران اسلام، ص ۳۴. </ref> [[تفسیر]] کرده‌اند؛ همچنین به نظر گروهی می‌تواند به معنای "وقت و زمان" باشد. <ref> التفسیر الکبیر، ج ۲۶، ص ۲۷۶. </ref> واژه "مستقر" نیز به اسم [[زمان]]، اسم مکان یا مصدر میمی [[تفسیر]] شده است. <ref>المیزان، ج ۱۷، ص ۸۹. </ref> بر این اساس، [[تفاسیر]] گوناگونی از این استقرار به دست داده شده است، به گونه‌ای که [[فخر رازی]] و احتمال در معنای آن بیان می‌کند. <ref>التفسیر الکبیر، ج ۲۶، ص ۲۷۷. </ref> برخی تفاسیر [[روایی]] از آن به استقرار [[خورشید]] زیر [[عرش الهی]] یا [[سجده]] خورشید در برابر [[عرش]]، تعبیر کرده‌اند. <ref> ر.ک: تفسیر قرطبی، ج ۱۵، ص ۲۷؛ الدرالمنثور، ج ۵، ص ۲۶۳؛ کنز الدقائق، ج ۱۱، ص ۷۷. </ref> گفتنی است که قرائت این [[آیه]] به دو گونه {{عربی\|"لا مستقرّ لها"}}<ref>مجمع البیان، ج ۸، ص ۶۶۲؛ المحرر الوجیز، ج ۴، ص ۴۵۴. </ref> و {{عربی\|"الی مستقرّ لها"}}<ref>التفسیر الکبیر، ج ۲۶، ص ۲۷۷؛ مراح لبید، ج ۲، ص ۲۸۹. </ref> نیز گزارش شده است.		بیشتر [[آیات]] یادکرد از [[خورشید]] در کنار ماه، به شکلی به حرکت و جریان یافتن این دو کره آسمانی اشاره دارد. در این دسته از آیات، از [[سیر]] و حرکت این دو تا [[زمان]] معیّن: {{متن قرآن\| كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى}}<ref>«هر یک تا زمانی معیّن روان است» سوره رعد، آیه ۲.</ref>، حرکت پیوسته آن دو: {{متن قرآن\|وَسَخَّرَ لَكُمُ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ دَائِبَيْنِ وَسَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ}}<ref>«و خورشید و ماه را که همواره روانند و نیز شب و روز را رام شما کرد» سوره ابراهیم، آیه ۳۳.</ref>، سیر آنها با حسابی معیّن: {{متن قرآن\| وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ حُسْبَانًا }}<ref>«خورشید و ماه را (برای) شمارش برگمارده است» سوره انعام، آیه ۹۶.</ref> یا شناور بودن هر یک در [[فلک]] خود: {{متن قرآن\|وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ}}<ref>«و اوست که شب و روز و خورشید و ماه را آفرید (که) هر یک در چرخه‌ای شناورند» سوره انبیاء، آیه ۳۳.</ref> سخن به میان آمده است. یک مورد نیز تنها به سیر و حرکت خورشید اشاره می‌کند: {{متن قرآن\|وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ}}<ref>«و خورشید به قرارگاهی که او راست روان است؛ این اندازه‌گیری (خداوند) پیروزمند داناست» سوره یس، آیه ۳۸.</ref> و در ادامه از عدم تلاقی خورشید و ماه یاد شده است: {{متن قرآن\|لَا الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَهَا أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَ وَلَا اللَّيْلُ سَابِقُ النَّهَارِ وَكُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ}}<ref>«نه در خور خورشید است که به ماه رسد و نه شب بر روز پیشی می‌گیرد و هر یک در سپهری شناورند» سوره یس، آیه ۴۰.</ref>. "لام" در {{متن قرآن\|لِمُسْتَقَرٍّ}}<ref> سوره یس، آیه ۳۸.</ref> را به معنای "الی" (به سوی) انتهای [[غایت]]،<ref>المیزان، ج ۱۷، ص ۸۹. </ref> "فی"<ref>نمونه، ج ۱۸، ص ۳۸۲. </ref> و "تأکید"<ref>پیشگویی‌های علمی رهبران اسلام، ص ۳۴. </ref> [[تفسیر]] کرده‌اند؛ همچنین به نظر گروهی می‌تواند به معنای "وقت و زمان" باشد. <ref> التفسیر الکبیر، ج ۲۶، ص ۲۷۶. </ref> واژه "مستقر" نیز به اسم [[زمان]]، اسم مکان یا مصدر میمی [[تفسیر]] شده است. <ref>المیزان، ج ۱۷، ص ۸۹. </ref> بر این اساس، [[تفاسیر]] گوناگونی از این استقرار به دست داده شده است، به گونه‌ای که [[فخر رازی]] و احتمال در معنای آن بیان می‌کند. <ref>التفسیر الکبیر، ج ۲۶، ص ۲۷۷. </ref> برخی تفاسیر [[روایی]] از آن به استقرار [[خورشید]] زیر [[عرش الهی]] یا [[سجده]] خورشید در برابر [[عرش]]، تعبیر کرده‌اند. <ref> ر.ک: تفسیر قرطبی، ج ۱۵، ص ۲۷؛ الدرالمنثور، ج ۵، ص ۲۶۳؛ کنز الدقائق، ج ۱۱، ص ۷۷. </ref> گفتنی است که قرائت این [[آیه]] به دو گونه {{عربی\|"لا مستقرّ لها"}}<ref>مجمع البیان، ج ۸، ص ۶۶۲؛ المحرر الوجیز، ج ۴، ص ۴۵۴. </ref> و {{عربی\|"الی مستقرّ لها"}}<ref>التفسیر الکبیر، ج ۲۶، ص ۲۷۷؛ مراح لبید، ج ۲، ص ۲۸۹. </ref> نیز گزارش شده است.

	عبارت {{متن قرآن\|أَجَلٍ مُسَمًّى}} در [[آیات]] {{متن قرآن\|اللَّهُ الَّذِي رَفَعَ السَّمَاوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى يُدَبِّرُ الْأَمْرَ يُفَصِّلُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ بِلِقَاءِ رَبِّكُمْ تُوقِنُونَ}}<ref>«خداوند همان است که آسمان‌ها را بی‌ستون‌هایی که آنها را ببینید برافراخت سپس بر اورنگ (فرمانفرمایی جهان) استیلا یافت و خورشید و ماه را رام کرد؛ هر یک تا زمانی معیّن روان است؛ امر (آفرینش) را کارسازی می‌کند، آیات را آشکار می‌دارد باشد که شما به لقای پروردگارتان، یقین کنید» سوره رعد، آیه ۲.</ref>؛ {{متن قرآن\|أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى وَأَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ}}<ref>«آیا ندیده‌ای که خداوند از شب می‌کاهد و بر روز می‌افزاید و از روز می‌کاهد و بر شب می‌افزاید و خورشید و ماه را رام گردانید؛ هر کدام تا زمانی معیّن روانه‌اند و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است» سوره لقمان، آیه ۲۹.</ref>؛ {{متن قرآن\|يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُ وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ مَا يَمْلِكُونَ مِنْ قِطْمِيرٍ}}<ref>«از شب می‌کاهد و بر روز می‌افزاید و از روز می‌کاهد و بر شب می‌افزاید و خورشید و ماه را رام کرده است، هر یک تا زمانی معیّن روان است، این است خداوند پروردگار شما که فرمانفرمایی، او راست و کسانی را که به جای او (به پرستش) می‌خوانید سر مویی اختیار ندارند» سوره فاطر، آیه ۱۳.</ref>؛ و {{متن قرآن\|خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ يُكَوِّرُ اللَّيْلَ عَلَى النَّهَارِ وَيُكَوِّرُ النَّهَارَ عَلَى اللَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى أَلَا هُوَ الْعَزِيزُ الْغَفَّارُ}}<ref>«آسمان‌ها و زمین را راستین آفریده است؛ شب را به روز و روز را به شب در می‌پیچد و خورشید و ماه را رام کرده است، هر یک تا زمانی معیّن روان است؛ آگاه باشید که او پیروزمند آمرزگار است» سوره زمر، آیه ۵.</ref>، به [[قیامت]] و فنای [[دنیا]] <ref> تفسیر ثعلبی، ج ۵، ص ۲۶۹؛ زاد المسیر، ج ۲، ص ۴۸۰. </ref> همچنین [[سیر]] دقیق و تخلّف ناپذیر ماه و خورشید <ref> روح المعانی، ج ۷، ص ۸۶؛ فی ظلال القرآن، ج ۴، ص ۲۰۴۵. </ref> تفسیر شده است.		عبارت {{متن قرآن\|أَجَلٍ مُسَمًّى}} در [[آیات]] {{متن قرآن\|اللَّهُ الَّذِي رَفَعَ السَّمَاوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى يُدَبِّرُ الْأَمْرَ يُفَصِّلُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ بِلِقَاءِ رَبِّكُمْ تُوقِنُونَ}}<ref>«خداوند همان است که آسمان‌ها را بی‌ستون‌هایی که آنها را ببینید برافراخت سپس بر اورنگ (فرمانفرمایی جهان) استیلا یافت و خورشید و ماه را رام کرد؛ هر یک تا زمانی معیّن روان است؛ امر (آفرینش) را کارسازی می‌کند، آیات را آشکار می‌دارد باشد که شما به لقای پروردگارتان، یقین کنید» سوره رعد، آیه ۲.</ref>؛ {{متن قرآن\|أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى وَأَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ}}<ref>«آیا ندیده‌ای که خداوند از شب می‌کاهد و بر روز می‌افزاید و از روز می‌کاهد و بر شب می‌افزاید و خورشید و ماه را رام گردانید؛ هر کدام تا زمانی معیّن روانه‌اند و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است» سوره لقمان، آیه ۲۹.</ref>؛ {{متن قرآن\|يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُ وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ مَا يَمْلِكُونَ مِنْ قِطْمِيرٍ}}<ref>«از شب می‌کاهد و بر روز می‌افزاید و از روز می‌کاهد و بر شب می‌افزاید و خورشید و ماه را رام کرده است، هر یک تا زمانی معیّن روان است، این است خداوند پروردگار شما که فرمانفرمایی، او راست و کسانی را که به جای او (به پرستش) می‌خوانید سر مویی اختیار ندارند» سوره فاطر، آیه ۱۳.</ref>؛ و {{متن قرآن\|خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ يُكَوِّرُ اللَّيْلَ عَلَى النَّهَارِ وَيُكَوِّرُ النَّهَارَ عَلَى اللَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى أَلَا هُوَ الْعَزِيزُ الْغَفَّارُ}}<ref>«آسمان‌ها و زمین را راستین آفریده است؛ شب را به روز و روز را به شب در می‌پیچد و خورشید و ماه را رام کرده است، هر یک تا زمانی معیّن روان است؛ آگاه باشید که او پیروزمند آمرزگار است» سوره زمر، آیه ۵.</ref>، به [[قیامت]] و فنای [[دنیا]] <ref> تفسیر ثعلبی، ج ۵، ص ۲۶۹؛ زاد المسیر، ج ۲، ص ۴۸۰. </ref> همچنین [[سیر]] دقیق و تخلّف ناپذیر ماه و خورشید <ref> روح المعانی، ج ۷، ص ۸۶؛ فی ظلال القرآن، ج ۴، ص ۲۰۴۵. </ref> تفسیر شده است.
خط ۷۲:		خط ۷۱:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	#[[پرونده:000063.jpg\|22px]] [[سید سجاد طباطبایی‌نژاد\|طباطبایی‌نژاد، سید سجاد]]، [[خورشید (مقاله)\|مقاله «خورشید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲''']]		# [[پرونده:000063.jpg\|22px]] [[سید سجاد طباطبایی‌نژاد\|طباطبایی‌نژاد، سید سجاد]]، [[خورشید (مقاله)\|مقاله «خورشید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

خط ۷۸:		خط ۷۷:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	~~[[رده:مدخل]]~~
	[[رده:خورشید]]		[[رده:خورشید]]

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

2022-06-01T07:00:08Z

جایگزینی متن - '\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$252\,\s252\,\s233$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$255\,\s245\,\s227$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۳۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين~~ مدخل ~~از زیرشاخه‌های بحث '''~~[[خورشید]]~~''' است. "'''[[خورشید]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[خورشید در قرآن]] - [[خورشید در حدیث]] ~~</div>~~		\| موضوع مرتبط = خورشید
			\| عنوان مدخل = [[خورشید]]
			\| مداخل مرتبط = [[خورشید در قرآن]] - [[خورشید در حدیث]]
			\| پرسش مرتبط =
			}}

	==مقدمه==		==مقدمه==

Msadeq: /* منابع */

2022-02-18T07:30:52Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۰۰
خط ۶۸:		خط ۶۸:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	* [[پرونده:000063.jpg\|22px]] [[سید سجاد طباطبایی‌نژاد\|طباطبایی‌نژاد، سید سجاد]]، [[خورشید (مقاله)\|مقاله «خورشید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲''']]		#[[پرونده:000063.jpg\|22px]] [[سید سجاد طباطبایی‌نژاد\|طباطبایی‌نژاد، سید سجاد]]، [[خورشید (مقاله)\|مقاله «خورشید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Heydari: جایگزینی متن - '
' به '
'

2022-01-17T15:00:09Z

جایگزینی متن - '</div> <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">' به '</div>'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ ژانویهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۳۰
خط ۲:		خط ۲:
	<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[خورشید]]''' است. "'''[[خورشید]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>		<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[خورشید]]''' است. "'''[[خورشید]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
	<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[خورشید در قرآن]] - [[خورشید در حدیث]] </div>		<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[خورشید در قرآن]] - [[خورشید در حدیث]] </div>
	~~<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">~~

	==مقدمه==		==مقدمه==

Heydari: جایگزینی متن - '== جستارهای وابسته == == پانویس ==' به '== پانویس =='

2022-01-04T16:20:51Z

جایگزینی متن - '== جستارهای وابسته == == پانویس ==' به '== پانویس =='

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ ژانویهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۵۰
خط ۷۱:		خط ۷۱:
	* [[پرونده:000063.jpg\|22px]] [[سید سجاد طباطبایی‌نژاد\|طباطبایی‌نژاد، سید سجاد]]، [[خورشید (مقاله)\|مقاله «خورشید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲''']]		* [[پرونده:000063.jpg\|22px]] [[سید سجاد طباطبایی‌نژاد\|طباطبایی‌نژاد، سید سجاد]]، [[خورشید (مقاله)\|مقاله «خورشید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

	~~== جستارهای وابسته ==~~

	== پانویس ==		== پانویس ==

Wasity: جایگزینی متن - 'تفاسیر مأثور' به 'تفاسیر مأثور'

2022-01-02T15:20:28Z

جایگزینی متن - 'تفاسیر مأثور' به 'تفاسیر مأثور'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ ژانویهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۵۰
خط ۵۸:		خط ۵۸:
	در دسته‌ای از [[آیات]] با تأکید بر طلوع، غروب و زوال خورشید، زمان‌های خاصی برای نمازهای روزانه و [[حمد]] و [[تسبیح]] [[الهی]] معیّن می‌گردد. در آیه {{متن قرآن\|أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا}}<ref>«نماز را از هنگام بازگشت خورشید (در نیمه روز) تا تاریکی شب بپا دار! و (نیز) نماز صبح را که نماز صبح با گواهی (فرشتگان) است» سوره اسراء، آیه ۷۸.</ref> واژه پژوهان معانی مختلفی برای {{متن قرآن\|لِدُلُوكِ الشَّمْسِ}} یاد کرده‌اند: برخی آن را زوال خورشید از استوا دانسته <ref> الصحاح، ج ۴، ص ۱۵۸۴؛ مجمع البحرین، ج ۵، ص ۲۶۶ ـ ۲۶۷؛ قاموس قرآن، ج ۲، ص ۳۵۲، "دلک".</ref> و بعضی به معنای [[غروب]]<ref> العین، ج ۵، ص ۳۲۹؛ التحقیق، ج ۳، ص ۲۳۳، "دلک".</ref> یا میل به غروب <ref> مفردات، ص ۳۱۷، "دلک".</ref> و عده‌ای نیز هر دو معنای زوال از استوا، یا غروب خورشید را برداشت کرده‌اند. <ref> معجم مقاییس اللغه، ج ۲، ص ۲۹۷؛ المصباح، ص ۷۶، "دلک".</ref> بیشتر مفسران با ترجیح "دلوک" به معنای "زوال از استوا"<ref> فقه القرآن، ج ۱، ص ۸۲؛ احکام القرآن، ابن العربی، ج ۳، ص ۱۲۲۰؛ کنز العرفان، ج ۱، ص ۶۷. </ref> و [[اختیار]] "[[لام]]" در {{متن قرآن\|لِدُلُوكِ}} به معنای "عند" و "حین"<ref> قاموس قرآن، ج ۲، ص ۳۵۳، "دلوک".</ref> یا تعلیل،<ref> تفسیر شاهی، ج ۱، ص ۱۰۳؛ التفسیر الکاشف، ج ۵، ص ۷۴. </ref> آیه را ناظر به [[وجوب]] نمازهای پنج‌گانه و بیان اوقات آنها دانسته‌اند، به گونه‌ای که زحیلی <ref> التفسیر الوسیط، زحیلی، ج ۲، ص ۱۳۷۷. </ref> بر این مطلب [[اجماع]] ادعا می‌کند.		در دسته‌ای از [[آیات]] با تأکید بر طلوع، غروب و زوال خورشید، زمان‌های خاصی برای نمازهای روزانه و [[حمد]] و [[تسبیح]] [[الهی]] معیّن می‌گردد. در آیه {{متن قرآن\|أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا}}<ref>«نماز را از هنگام بازگشت خورشید (در نیمه روز) تا تاریکی شب بپا دار! و (نیز) نماز صبح را که نماز صبح با گواهی (فرشتگان) است» سوره اسراء، آیه ۷۸.</ref> واژه پژوهان معانی مختلفی برای {{متن قرآن\|لِدُلُوكِ الشَّمْسِ}} یاد کرده‌اند: برخی آن را زوال خورشید از استوا دانسته <ref> الصحاح، ج ۴، ص ۱۵۸۴؛ مجمع البحرین، ج ۵، ص ۲۶۶ ـ ۲۶۷؛ قاموس قرآن، ج ۲، ص ۳۵۲، "دلک".</ref> و بعضی به معنای [[غروب]]<ref> العین، ج ۵، ص ۳۲۹؛ التحقیق، ج ۳، ص ۲۳۳، "دلک".</ref> یا میل به غروب <ref> مفردات، ص ۳۱۷، "دلک".</ref> و عده‌ای نیز هر دو معنای زوال از استوا، یا غروب خورشید را برداشت کرده‌اند. <ref> معجم مقاییس اللغه، ج ۲، ص ۲۹۷؛ المصباح، ص ۷۶، "دلک".</ref> بیشتر مفسران با ترجیح "دلوک" به معنای "زوال از استوا"<ref> فقه القرآن، ج ۱، ص ۸۲؛ احکام القرآن، ابن العربی، ج ۳، ص ۱۲۲۰؛ کنز العرفان، ج ۱، ص ۶۷. </ref> و [[اختیار]] "[[لام]]" در {{متن قرآن\|لِدُلُوكِ}} به معنای "عند" و "حین"<ref> قاموس قرآن، ج ۲، ص ۳۵۳، "دلوک".</ref> یا تعلیل،<ref> تفسیر شاهی، ج ۱، ص ۱۰۳؛ التفسیر الکاشف، ج ۵، ص ۷۴. </ref> آیه را ناظر به [[وجوب]] نمازهای پنج‌گانه و بیان اوقات آنها دانسته‌اند، به گونه‌ای که زحیلی <ref> التفسیر الوسیط، زحیلی، ج ۲، ص ۱۳۷۷. </ref> بر این مطلب [[اجماع]] ادعا می‌کند.

	برخی [[مفسران]] <ref>تفسیر شاهی، ج ۱، ص ۱۰۳؛ زبدة البیان، ص ۵۶؛ مسالک الافهام، ج ۱، ص ۱۴۱. </ref> در [[تأیید]] [[کلام]] خود به این [[حدیث نبوی]] استناد جسته‌اند: "[[جبرئیل]] به هنگام دلوک [[خورشید]] در وقت زوال نزدم آمد و [[نماز ظهر]] را با من به جا آورد"<ref>{{متن حدیث\| أَتَانِي جَبْرَئِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ لِدُلُوكِ اَلشَّمْسِ حِينَ اَلزَّوَالِ فَصَلَّى بِيَ اَلظُّهْرَ}}؛ عوالی اللئالی، ج ۲، ص ۲۳ - ۲۴. </ref> [[روایات]] بسیاری نیز با مضمون مشابه از [[معصومان]]{{عم}} در [[تفاسیر~~]] [[~~مأثور]] نقل شده‌اند. <ref> تفسیر عیاشی، ج ۲، ص ۳۰۸؛ نور الثقلین، ج ۳، ص ۲۰۰؛ البرهان، ج ۳، ص ۵۶۴. </ref> عده‌ای نیز با محتمل دانستن "دلوک" به معنای "غروب" پذیرش این معنا را منجر به خروج دو نماز ظهر و عصر از شمول [[آیه]] می‌دانند. <ref> احکام القرآن، جصاص، ج ۵، ص ۳۱ ـ ۳۲؛ تفسیر بیضاوی، ج ۳، ص ۲۶۴. </ref> در پاره‌ای از روایات<ref> الکافی، ج ۳، ص ۲۷۵؛ تهذیب، ج ۲، ص ۲۰. </ref> و در سخنان برخی [[فقها]] <ref> الفقه علی المذاهب الخمسه، ص ۷۹. </ref> با استناد به این آیه، نماز ظهر نخستین [[نماز واجب]] معرفی شده است؛ همچنین در آیه {{متن قرآن\|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَى}}<ref>«باری، بر آنچه می‌گویند شکیب کن و پیش از برآمدن آفتاب و پیش از فرو رفتن آن پروردگارت را با سپاس به پاکی بستای! و پاس‌هایی از شب و پیرامون‌های روز را نیز به ستایش پرداز باشد که خشنود گردی» سوره طه، آیه ۱۳۰.</ref> و آیه {{متن قرآن\|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ الْغُرُوبِ}}<ref>«پس بر آنچه می‌گویند شکیبا باش و پروردگارت را پیش از برآمدن خورشید و پیش از غروب با سپاس به پاکی بستای!» سوره ق، آیه ۳۹.</ref> "پیش از طلوع و غروب [[آفتاب]]" دو ظرف زمانی برای [[تسبیح]] و [[تحمید]] [[الهی]] قرار گرفته‌اند.		برخی [[مفسران]] <ref>تفسیر شاهی، ج ۱، ص ۱۰۳؛ زبدة البیان، ص ۵۶؛ مسالک الافهام، ج ۱، ص ۱۴۱. </ref> در [[تأیید]] [[کلام]] خود به این [[حدیث نبوی]] استناد جسته‌اند: "[[جبرئیل]] به هنگام دلوک [[خورشید]] در وقت زوال نزدم آمد و [[نماز ظهر]] را با من به جا آورد"<ref>{{متن حدیث\| أَتَانِي جَبْرَئِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ لِدُلُوكِ اَلشَّمْسِ حِينَ اَلزَّوَالِ فَصَلَّى بِيَ اَلظُّهْرَ}}؛ عوالی اللئالی، ج ۲، ص ۲۳ - ۲۴. </ref> [[روایات]] بسیاری نیز با مضمون مشابه از [[معصومان]]{{عم}} در [[تفاسیر مأثور]] نقل شده‌اند. <ref> تفسیر عیاشی، ج ۲، ص ۳۰۸؛ نور الثقلین، ج ۳، ص ۲۰۰؛ البرهان، ج ۳، ص ۵۶۴. </ref> عده‌ای نیز با محتمل دانستن "دلوک" به معنای "غروب" پذیرش این معنا را منجر به خروج دو نماز ظهر و عصر از شمول [[آیه]] می‌دانند. <ref> احکام القرآن، جصاص، ج ۵، ص ۳۱ ـ ۳۲؛ تفسیر بیضاوی، ج ۳، ص ۲۶۴. </ref> در پاره‌ای از روایات<ref> الکافی، ج ۳، ص ۲۷۵؛ تهذیب، ج ۲، ص ۲۰. </ref> و در سخنان برخی [[فقها]] <ref> الفقه علی المذاهب الخمسه، ص ۷۹. </ref> با استناد به این آیه، نماز ظهر نخستین [[نماز واجب]] معرفی شده است؛ همچنین در آیه {{متن قرآن\|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَى}}<ref>«باری، بر آنچه می‌گویند شکیب کن و پیش از برآمدن آفتاب و پیش از فرو رفتن آن پروردگارت را با سپاس به پاکی بستای! و پاس‌هایی از شب و پیرامون‌های روز را نیز به ستایش پرداز باشد که خشنود گردی» سوره طه، آیه ۱۳۰.</ref> و آیه {{متن قرآن\|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ الْغُرُوبِ}}<ref>«پس بر آنچه می‌گویند شکیبا باش و پروردگارت را پیش از برآمدن خورشید و پیش از غروب با سپاس به پاکی بستای!» سوره ق، آیه ۳۹.</ref> "پیش از طلوع و غروب [[آفتاب]]" دو ظرف زمانی برای [[تسبیح]] و [[تحمید]] [[الهی]] قرار گرفته‌اند.

	برخی مفسران "تسبیح پیش از طلوع" در این آیه را [[نماز صبح]] و "تسبیح قبل از غروب" را نماز ظهر و عصر دانسته‌اند،<ref> تفسیر شاهی، ج ۱، ص ۱۱۱؛ المنیر، ج ۱۶، ص ۳۰۵؛ تبیین القرآن، ج ۱، ص ۳۳۳. </ref> در حالی که بعضی "تسبیح قبل از غروب" را تنها ناظر به [[نماز عصر]] دانسته <ref> فقه القرآن، ج ۱، ص ۸۶؛ تفسیر الکاشف، ج ۷، ص ۱۳۹؛ ر.ک: الدرالمنثور، ج ۴، ص ۳۱۲. </ref> و عده‌ای نیز آن دو را به مطلق [[تسبیح]] ـ نه نمازهای روزانه ـ [[تفسیر]] <ref> المیزان، ج ۱۴، ص ۲۳۵؛ تقریب القرآن، ج ۵، ص ۲۲۸. </ref> و گروهی نیز از این [[آیه]] هر دو معنای "بیان نمازهای روزانه و مطلق تسبیح" را برداشت؛<ref>الکشاف، ج ۴، ص ۳۹۲؛ زبدة البیان، ج ۱، ص ۶۰؛ احسن الحدیث، ج ۱۰، ص ۳۲۰. </ref> اما برخی قرآن‌پژوهان این دو [[زمان]] را به مطلق زمان‌ها تفسیر کرده <ref>بیان السعاده، ج ۴، ص ۱۱۱؛ الجدید، ج ۴، ص ۴۷۵؛ مقتنیات الدرر، ج ۷، ص ۱۳۰. </ref> و از آن، [[فرمان]] به دائمی بودن تسبیح را فهمیده‌اند. در پاره‌ای از [[روایات]] نیز [[اذکار]] و [[اوراد]] خاصی برای این دو زمان از [[معصومان]] گزارش شده‌اند<ref>الکافی، ج ۲، ص ۵۲۲؛ وسائل الشیعه، ج ۷، ص ۲۲۶. </ref>.<ref>[[سید سجاد طباطبایی‌نژاد\|طباطبایی‌نژاد، سید سجاد]]، [[خورشید (مقاله)\|مقاله «خورشید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۲.</ref>		برخی مفسران "تسبیح پیش از طلوع" در این آیه را [[نماز صبح]] و "تسبیح قبل از غروب" را نماز ظهر و عصر دانسته‌اند،<ref> تفسیر شاهی، ج ۱، ص ۱۱۱؛ المنیر، ج ۱۶، ص ۳۰۵؛ تبیین القرآن، ج ۱، ص ۳۳۳. </ref> در حالی که بعضی "تسبیح قبل از غروب" را تنها ناظر به [[نماز عصر]] دانسته <ref> فقه القرآن، ج ۱، ص ۸۶؛ تفسیر الکاشف، ج ۷، ص ۱۳۹؛ ر.ک: الدرالمنثور، ج ۴، ص ۳۱۲. </ref> و عده‌ای نیز آن دو را به مطلق [[تسبیح]] ـ نه نمازهای روزانه ـ [[تفسیر]] <ref> المیزان، ج ۱۴، ص ۲۳۵؛ تقریب القرآن، ج ۵، ص ۲۲۸. </ref> و گروهی نیز از این [[آیه]] هر دو معنای "بیان نمازهای روزانه و مطلق تسبیح" را برداشت؛<ref>الکشاف، ج ۴، ص ۳۹۲؛ زبدة البیان، ج ۱، ص ۶۰؛ احسن الحدیث، ج ۱۰، ص ۳۲۰. </ref> اما برخی قرآن‌پژوهان این دو [[زمان]] را به مطلق زمان‌ها تفسیر کرده <ref>بیان السعاده، ج ۴، ص ۱۱۱؛ الجدید، ج ۴، ص ۴۷۵؛ مقتنیات الدرر، ج ۷، ص ۱۳۰. </ref> و از آن، [[فرمان]] به دائمی بودن تسبیح را فهمیده‌اند. در پاره‌ای از [[روایات]] نیز [[اذکار]] و [[اوراد]] خاصی برای این دو زمان از [[معصومان]] گزارش شده‌اند<ref>الکافی، ج ۲، ص ۵۲۲؛ وسائل الشیعه، ج ۷، ص ۲۲۶. </ref>.<ref>[[سید سجاد طباطبایی‌نژاد\|طباطبایی‌نژاد، سید سجاد]]، [[خورشید (مقاله)\|مقاله «خورشید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۲.</ref>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ ژانویهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۵۰
خط ۵۸:		خط ۵۸:
	در دسته‌ای از [[آیات]] با تأکید بر طلوع، غروب و زوال خورشید، زمان‌های خاصی برای نمازهای روزانه و [[حمد]] و [[تسبیح]] [[الهی]] معیّن می‌گردد. در آیه {{متن قرآن\|أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا}}<ref>«نماز را از هنگام بازگشت خورشید (در نیمه روز) تا تاریکی شب بپا دار! و (نیز) نماز صبح را که نماز صبح با گواهی (فرشتگان) است» سوره اسراء، آیه ۷۸.</ref> واژه پژوهان معانی مختلفی برای {{متن قرآن\|لِدُلُوكِ الشَّمْسِ}} یاد کرده‌اند: برخی آن را زوال خورشید از استوا دانسته <ref> الصحاح، ج ۴، ص ۱۵۸۴؛ مجمع البحرین، ج ۵، ص ۲۶۶ ـ ۲۶۷؛ قاموس قرآن، ج ۲، ص ۳۵۲، "دلک".</ref> و بعضی به معنای [[غروب]]<ref> العین، ج ۵، ص ۳۲۹؛ التحقیق، ج ۳، ص ۲۳۳، "دلک".</ref> یا میل به غروب <ref> مفردات، ص ۳۱۷، "دلک".</ref> و عده‌ای نیز هر دو معنای زوال از استوا، یا غروب خورشید را برداشت کرده‌اند. <ref> معجم مقاییس اللغه، ج ۲، ص ۲۹۷؛ المصباح، ص ۷۶، "دلک".</ref> بیشتر مفسران با ترجیح "دلوک" به معنای "زوال از استوا"<ref> فقه القرآن، ج ۱، ص ۸۲؛ احکام القرآن، ابن العربی، ج ۳، ص ۱۲۲۰؛ کنز العرفان، ج ۱، ص ۶۷. </ref> و [[اختیار]] "[[لام]]" در {{متن قرآن\|لِدُلُوكِ}} به معنای "عند" و "حین"<ref> قاموس قرآن، ج ۲، ص ۳۵۳، "دلوک".</ref> یا تعلیل،<ref> تفسیر شاهی، ج ۱، ص ۱۰۳؛ التفسیر الکاشف، ج ۵، ص ۷۴. </ref> آیه را ناظر به [[وجوب]] نمازهای پنج‌گانه و بیان اوقات آنها دانسته‌اند، به گونه‌ای که زحیلی <ref> التفسیر الوسیط، زحیلی، ج ۲، ص ۱۳۷۷. </ref> بر این مطلب [[اجماع]] ادعا می‌کند.		در دسته‌ای از [[آیات]] با تأکید بر طلوع، غروب و زوال خورشید، زمان‌های خاصی برای نمازهای روزانه و [[حمد]] و [[تسبیح]] [[الهی]] معیّن می‌گردد. در آیه {{متن قرآن\|أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا}}<ref>«نماز را از هنگام بازگشت خورشید (در نیمه روز) تا تاریکی شب بپا دار! و (نیز) نماز صبح را که نماز صبح با گواهی (فرشتگان) است» سوره اسراء، آیه ۷۸.</ref> واژه پژوهان معانی مختلفی برای {{متن قرآن\|لِدُلُوكِ الشَّمْسِ}} یاد کرده‌اند: برخی آن را زوال خورشید از استوا دانسته <ref> الصحاح، ج ۴، ص ۱۵۸۴؛ مجمع البحرین، ج ۵، ص ۲۶۶ ـ ۲۶۷؛ قاموس قرآن، ج ۲، ص ۳۵۲، "دلک".</ref> و بعضی به معنای [[غروب]]<ref> العین، ج ۵، ص ۳۲۹؛ التحقیق، ج ۳، ص ۲۳۳، "دلک".</ref> یا میل به غروب <ref> مفردات، ص ۳۱۷، "دلک".</ref> و عده‌ای نیز هر دو معنای زوال از استوا، یا غروب خورشید را برداشت کرده‌اند. <ref> معجم مقاییس اللغه، ج ۲، ص ۲۹۷؛ المصباح، ص ۷۶، "دلک".</ref> بیشتر مفسران با ترجیح "دلوک" به معنای "زوال از استوا"<ref> فقه القرآن، ج ۱، ص ۸۲؛ احکام القرآن، ابن العربی، ج ۳، ص ۱۲۲۰؛ کنز العرفان، ج ۱، ص ۶۷. </ref> و [[اختیار]] "[[لام]]" در {{متن قرآن\|لِدُلُوكِ}} به معنای "عند" و "حین"<ref> قاموس قرآن، ج ۲، ص ۳۵۳، "دلوک".</ref> یا تعلیل،<ref> تفسیر شاهی، ج ۱، ص ۱۰۳؛ التفسیر الکاشف، ج ۵، ص ۷۴. </ref> آیه را ناظر به [[وجوب]] نمازهای پنج‌گانه و بیان اوقات آنها دانسته‌اند، به گونه‌ای که زحیلی <ref> التفسیر الوسیط، زحیلی، ج ۲، ص ۱۳۷۷. </ref> بر این مطلب [[اجماع]] ادعا می‌کند.

	برخی [[مفسران]] <ref>تفسیر شاهی، ج ۱، ص ۱۰۳؛ زبدة البیان، ص ۵۶؛ مسالک الافهام، ج ۱، ص ۱۴۱. </ref> در [[تأیید]] [[کلام]] خود به این [[حدیث نبوی]] استناد جسته‌اند: "[[جبرئیل]] به هنگام دلوک [[خورشید]] در وقت زوال نزدم آمد و [[نماز ظهر]] را با من به جا آورد"<ref>{{متن حدیث\| أَتَانِي جَبْرَئِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ لِدُلُوكِ اَلشَّمْسِ حِينَ اَلزَّوَالِ فَصَلَّى بِيَ اَلظُّهْرَ}}؛ عوالی اللئالی، ج ۲، ص ۲۳ - ۲۴. </ref> [[روایات]] بسیاری نیز با مضمون مشابه از [[معصومان]]{{عم}} در [[تفاسیر~~]] [[~~مأثور]] نقل شده‌اند. <ref> تفسیر عیاشی، ج ۲، ص ۳۰۸؛ نور الثقلین، ج ۳، ص ۲۰۰؛ البرهان، ج ۳، ص ۵۶۴. </ref> عده‌ای نیز با محتمل دانستن "دلوک" به معنای "غروب" پذیرش این معنا را منجر به خروج دو نماز ظهر و عصر از شمول [[آیه]] می‌دانند. <ref> احکام القرآن، جصاص، ج ۵، ص ۳۱ ـ ۳۲؛ تفسیر بیضاوی، ج ۳، ص ۲۶۴. </ref> در پاره‌ای از روایات<ref> الکافی، ج ۳، ص ۲۷۵؛ تهذیب، ج ۲، ص ۲۰. </ref> و در سخنان برخی [[فقها]] <ref> الفقه علی المذاهب الخمسه، ص ۷۹. </ref> با استناد به این آیه، نماز ظهر نخستین [[نماز واجب]] معرفی شده است؛ همچنین در آیه {{متن قرآن\|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَى}}<ref>«باری، بر آنچه می‌گویند شکیب کن و پیش از برآمدن آفتاب و پیش از فرو رفتن آن پروردگارت را با سپاس به پاکی بستای! و پاس‌هایی از شب و پیرامون‌های روز را نیز به ستایش پرداز باشد که خشنود گردی» سوره طه، آیه ۱۳۰.</ref> و آیه {{متن قرآن\|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ الْغُرُوبِ}}<ref>«پس بر آنچه می‌گویند شکیبا باش و پروردگارت را پیش از برآمدن خورشید و پیش از غروب با سپاس به پاکی بستای!» سوره ق، آیه ۳۹.</ref> "پیش از طلوع و غروب [[آفتاب]]" دو ظرف زمانی برای [[تسبیح]] و [[تحمید]] [[الهی]] قرار گرفته‌اند.		برخی [[مفسران]] <ref>تفسیر شاهی، ج ۱، ص ۱۰۳؛ زبدة البیان، ص ۵۶؛ مسالک الافهام، ج ۱، ص ۱۴۱. </ref> در [[تأیید]] [[کلام]] خود به این [[حدیث نبوی]] استناد جسته‌اند: "[[جبرئیل]] به هنگام دلوک [[خورشید]] در وقت زوال نزدم آمد و [[نماز ظهر]] را با من به جا آورد"<ref>{{متن حدیث\| أَتَانِي جَبْرَئِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ لِدُلُوكِ اَلشَّمْسِ حِينَ اَلزَّوَالِ فَصَلَّى بِيَ اَلظُّهْرَ}}؛ عوالی اللئالی، ج ۲، ص ۲۳ - ۲۴. </ref> [[روایات]] بسیاری نیز با مضمون مشابه از [[معصومان]]{{عم}} در [[تفاسیر مأثور]] نقل شده‌اند. <ref> تفسیر عیاشی، ج ۲، ص ۳۰۸؛ نور الثقلین، ج ۳، ص ۲۰۰؛ البرهان، ج ۳، ص ۵۶۴. </ref> عده‌ای نیز با محتمل دانستن "دلوک" به معنای "غروب" پذیرش این معنا را منجر به خروج دو نماز ظهر و عصر از شمول [[آیه]] می‌دانند. <ref> احکام القرآن، جصاص، ج ۵، ص ۳۱ ـ ۳۲؛ تفسیر بیضاوی، ج ۳، ص ۲۶۴. </ref> در پاره‌ای از روایات<ref> الکافی، ج ۳، ص ۲۷۵؛ تهذیب، ج ۲، ص ۲۰. </ref> و در سخنان برخی [[فقها]] <ref> الفقه علی المذاهب الخمسه، ص ۷۹. </ref> با استناد به این آیه، نماز ظهر نخستین [[نماز واجب]] معرفی شده است؛ همچنین در آیه {{متن قرآن\|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَى}}<ref>«باری، بر آنچه می‌گویند شکیب کن و پیش از برآمدن آفتاب و پیش از فرو رفتن آن پروردگارت را با سپاس به پاکی بستای! و پاس‌هایی از شب و پیرامون‌های روز را نیز به ستایش پرداز باشد که خشنود گردی» سوره طه، آیه ۱۳۰.</ref> و آیه {{متن قرآن\|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ الْغُرُوبِ}}<ref>«پس بر آنچه می‌گویند شکیبا باش و پروردگارت را پیش از برآمدن خورشید و پیش از غروب با سپاس به پاکی بستای!» سوره ق، آیه ۳۹.</ref> "پیش از طلوع و غروب [[آفتاب]]" دو ظرف زمانی برای [[تسبیح]] و [[تحمید]] [[الهی]] قرار گرفته‌اند.

	برخی مفسران "تسبیح پیش از طلوع" در این آیه را [[نماز صبح]] و "تسبیح قبل از غروب" را نماز ظهر و عصر دانسته‌اند،<ref> تفسیر شاهی، ج ۱، ص ۱۱۱؛ المنیر، ج ۱۶، ص ۳۰۵؛ تبیین القرآن، ج ۱، ص ۳۳۳. </ref> در حالی که بعضی "تسبیح قبل از غروب" را تنها ناظر به [[نماز عصر]] دانسته <ref> فقه القرآن، ج ۱، ص ۸۶؛ تفسیر الکاشف، ج ۷، ص ۱۳۹؛ ر.ک: الدرالمنثور، ج ۴، ص ۳۱۲. </ref> و عده‌ای نیز آن دو را به مطلق [[تسبیح]] ـ نه نمازهای روزانه ـ [[تفسیر]] <ref> المیزان، ج ۱۴، ص ۲۳۵؛ تقریب القرآن، ج ۵، ص ۲۲۸. </ref> و گروهی نیز از این [[آیه]] هر دو معنای "بیان نمازهای روزانه و مطلق تسبیح" را برداشت؛<ref>الکشاف، ج ۴، ص ۳۹۲؛ زبدة البیان، ج ۱، ص ۶۰؛ احسن الحدیث، ج ۱۰، ص ۳۲۰. </ref> اما برخی قرآن‌پژوهان این دو [[زمان]] را به مطلق زمان‌ها تفسیر کرده <ref>بیان السعاده، ج ۴، ص ۱۱۱؛ الجدید، ج ۴، ص ۴۷۵؛ مقتنیات الدرر، ج ۷، ص ۱۳۰. </ref> و از آن، [[فرمان]] به دائمی بودن تسبیح را فهمیده‌اند. در پاره‌ای از [[روایات]] نیز [[اذکار]] و [[اوراد]] خاصی برای این دو زمان از [[معصومان]] گزارش شده‌اند<ref>الکافی، ج ۲، ص ۵۲۲؛ وسائل الشیعه، ج ۷، ص ۲۲۶. </ref>.<ref>[[سید سجاد طباطبایی‌نژاد\|طباطبایی‌نژاد، سید سجاد]]، [[خورشید (مقاله)\|مقاله «خورشید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۲.</ref>		برخی مفسران "تسبیح پیش از طلوع" در این آیه را [[نماز صبح]] و "تسبیح قبل از غروب" را نماز ظهر و عصر دانسته‌اند،<ref> تفسیر شاهی، ج ۱، ص ۱۱۱؛ المنیر، ج ۱۶، ص ۳۰۵؛ تبیین القرآن، ج ۱، ص ۳۳۳. </ref> در حالی که بعضی "تسبیح قبل از غروب" را تنها ناظر به [[نماز عصر]] دانسته <ref> فقه القرآن، ج ۱، ص ۸۶؛ تفسیر الکاشف، ج ۷، ص ۱۳۹؛ ر.ک: الدرالمنثور، ج ۴، ص ۳۱۲. </ref> و عده‌ای نیز آن دو را به مطلق [[تسبیح]] ـ نه نمازهای روزانه ـ [[تفسیر]] <ref> المیزان، ج ۱۴، ص ۲۳۵؛ تقریب القرآن، ج ۵، ص ۲۲۸. </ref> و گروهی نیز از این [[آیه]] هر دو معنای "بیان نمازهای روزانه و مطلق تسبیح" را برداشت؛<ref>الکشاف، ج ۴، ص ۳۹۲؛ زبدة البیان، ج ۱، ص ۶۰؛ احسن الحدیث، ج ۱۰، ص ۳۲۰. </ref> اما برخی قرآن‌پژوهان این دو [[زمان]] را به مطلق زمان‌ها تفسیر کرده <ref>بیان السعاده، ج ۴، ص ۱۱۱؛ الجدید، ج ۴، ص ۴۷۵؛ مقتنیات الدرر، ج ۷، ص ۱۳۰. </ref> و از آن، [[فرمان]] به دائمی بودن تسبیح را فهمیده‌اند. در پاره‌ای از [[روایات]] نیز [[اذکار]] و [[اوراد]] خاصی برای این دو زمان از [[معصومان]] گزارش شده‌اند<ref>الکافی، ج ۲، ص ۵۲۲؛ وسائل الشیعه، ج ۷، ص ۲۲۶. </ref>.<ref>[[سید سجاد طباطبایی‌نژاد\|طباطبایی‌نژاد، سید سجاد]]، [[خورشید (مقاله)\|مقاله «خورشید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۲.</ref>