خوله بنت ثعلبه در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* خوله در شأن نزول */

2026-04-23T07:22:12Z

خوله در شأن نزول

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۵۲
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	بیشتر مطالبی که درباره [[زندگی]] وی ذکر شده‌اند، به مناسبت ظهار وی از سوی شوهرش و نزول آیات ابتدایی [[سوره]] مجادله‌اند. زمانی که خوله از [[تمکین]] شوهر کهنسال و عصبی مزاجش، [[اوس بن صامت]] سرباز زد،<ref> اسدالغابه، ج ۷، ص۹۲؛ الاصابه، ج ۸، ص۱۱۵.</ref> وی با کاربرد عباراتی که در [[سنت]] پیشینیانشان برای [[حرام]] کردن زنی بر شوهر به کار می‌رفت خوله را تا پایان عمر بر خود حرام کرد <ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص۴؛ التبیان، ج ۹، ص۵۴۱؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۷، ص۱۷۶.</ref> و برای رسمیت بخشیدن عمل خود، در میان بستگان خویش به این امر [[اعتراف]] کرد؛<ref>اسدالغابه، ج ۷، ص۹۲؛ الاصابه، ج ۸، ص۱۱۵.</ref> لکن به زودی پشیمان شد؛<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص۳۳۳؛ جامع البیان، ج ۱۴، ص۵؛الدرالمنثور، ج ۸، ص۷۰.</ref> به ویژه که هر دو همدیگر را [[دوست]] می‌داشتند. خوله به همسرش پیشنهاد کرد درباره [[حکم]] ظهار در [[دین اسلام]] نظر [[پیامبر]]{{صل}} را جویا شود؛ اما [[اوس]] از روی [[شرم]] ابا کرد <ref>جامع‌البیان، ج ۱۴، ص۶؛ روض الجنان، ج ۱۹، ص۵۸؛ مجمع البیان، ج ۹، ص۳۷۱.</ref> و همسرش را بدین [[هدف]] نزد آن حضرت فرستاد.<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص۳۳۳؛ جامع البیان، ج ۱۴، ص۶؛ روض الجنان، ج ۱۹، ص۵۸.</ref> خوله به [[امید]] آنکه ظهار در [[اسلام]] حکمی متفاوت داشته باشد نزد [[پیامبر]]{{صل}} رفت تا رأی او را جویا شود. وی به پیامبر{{صل}} گفت در صورتی که ظهار طبق [[سنت]] پیشینیان رخ دهد، دیگر [[سرپرستی]] نخواهد داشت؛ زیرا اکنون پیر شده و از [[ثروت]]، [[جوانی]] و حمایت بستگان بی‌بهره است. افزون بر این، [[اوس]] را پدر [[فرزندان]] و محبوب‌ترین فرد برای خود دانست. او با آنکه [[پیامبر]]{{صل}} پاسخی منفی به او داد، بر خواسته خود پافشاری کرد؛ اما پیامبر{{صل}} وی را بر همسرش [[حرام]] دانست.		بیشتر مطالبی که درباره [[زندگی]] وی ذکر شده‌اند، به مناسبت ظهار وی از سوی شوهرش و نزول آیات ابتدایی [[سوره]] مجادله‌اند. زمانی که خوله از [[تمکین]] شوهر کهنسال و عصبی مزاجش، [[اوس بن صامت]] سرباز زد،<ref> اسدالغابه، ج ۷، ص۹۲؛ الاصابه، ج ۸، ص۱۱۵.</ref> وی با کاربرد عباراتی که در [[سنت]] پیشینیانشان برای [[حرام]] کردن زنی بر شوهر به کار می‌رفت خوله را تا پایان عمر بر خود حرام کرد <ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص۴؛ التبیان، ج ۹، ص۵۴۱؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۷، ص۱۷۶.</ref> و برای رسمیت بخشیدن عمل خود، در میان بستگان خویش به این امر [[اعتراف]] کرد؛<ref>اسدالغابه، ج ۷، ص۹۲؛ الاصابه، ج ۸، ص۱۱۵.</ref> لکن به زودی پشیمان شد؛<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص۳۳۳؛ جامع البیان، ج ۱۴، ص۵؛الدرالمنثور، ج ۸، ص۷۰.</ref> به ویژه که هر دو همدیگر را [[دوست]] می‌داشتند. خوله به همسرش پیشنهاد کرد درباره [[حکم]] ظهار در [[دین اسلام]] نظر [[پیامبر]]{{صل}} را جویا شود؛ اما [[اوس]] از روی [[شرم]] ابا کرد <ref>جامع‌البیان، ج ۱۴، ص۶؛ روض الجنان، ج ۱۹، ص۵۸؛ مجمع البیان، ج ۹، ص۳۷۱.</ref> و همسرش را بدین [[هدف]] نزد آن حضرت فرستاد.<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص۳۳۳؛ جامع البیان، ج ۱۴، ص۶؛ روض الجنان، ج ۱۹، ص۵۸.</ref> خوله به [[امید]] آنکه ظهار در [[اسلام]] حکمی متفاوت داشته باشد نزد [[پیامبر]]{{صل}} رفت تا رأی او را جویا شود. وی به پیامبر{{صل}} گفت در صورتی که ظهار طبق [[سنت]] پیشینیان رخ دهد، دیگر [[سرپرستی]] نخواهد داشت؛ زیرا اکنون پیر شده و از [[ثروت]]، [[جوانی]] و حمایت بستگان بی‌بهره است. افزون بر این، [[اوس]] را پدر [[فرزندان]] و محبوب‌ترین فرد برای خود دانست. او با آنکه [[پیامبر]]{{صل}} پاسخی منفی به او داد، بر خواسته خود پافشاری کرد؛ اما پیامبر{{صل}} وی را بر همسرش [[حرام]] دانست.

	[[خوله]] در این وضعیت، متضرعانه دست گلایه به سوی [[خدا]] بلند کرد و با [[تضرع]] و [[زاری]] از او خواست گشایشی برایش بر زبان پیامبر{{صل}} روان سازد و مدتی نگذشت که [[آیات]] نخستین [[سوره مجادله]] نازل شدند.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص۷؛ التبیان، ج ۹، ص۵۴۲؛اسباب النزول، ص۳۴۷ ـ ۳۴۸.</ref> برپایه این آیات، هیچ گاه [[همسر]] [[حکم]] مادر را نخواهد داشت؛ زیرا مادر کسی است که فرزند را به [[دنیا]] می‌آورد. با این همه، چنانچه کسی ظهار کند، پیش از مراجعه به همسرش باید یک برده [[آزاد]] کند و اگر از انجام دادن این امر [[ناتوان]] بود، باید ۶۰ [[روز]] [[روزه]] بگیرد و چنانچه توان روزه گرفتن نداشت، باید ۶۰ [[فقیر]] را [[اطعام]] کند: {{متن قرآن\|قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنكُم مِّن نِّسَائِهِم مَّا هُنَّ أُمَّهَاتِهِمْ إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلاَّ الَّلائِي وَلَدْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنكَرًا مِّنَ الْقَوْلِ وَزُورًا وَإِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ وَالَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِن نِّسَائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِّن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا ذَلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا فَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ذَلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ}}<ref>~~«[[خداوند]]، [[~~سخن]] زنی را که با تو درباره همسرش چالش داشت و به ~~خداوند[[شکوه]]~~ می‌کرد شنیده است و خداوند گفت و گوی شما را می‌شنود که خداوند، [[شنوایی]] بیناست کسانی از شما که [[زنان]] خود را ظهار می‌کنند، آن زنان، [[مادران]] آنان نیستند، مادرانشان جز کسانی که آنان را زاده‌اند نمی‌باشند و اینان بی‌گمان سخنی [[ناپسند]] و نادرست می‌گویند و باری، [[خداوند]] به [[یقین]] در گذرنده‌ای [[آمرزنده]] است. و آنان که [[زنان]] خود را ظهار می‌کنند سپس به آنچه گفته‌اند باز می‌گردند (تا آن را بشکنند) باید پیش از آنکه با یکدیگر تماسی داشته باشند بنده‌ای [[آزاد]] کنند؛ این (کاری) است که بدان [[اندرز]] داده می‌شوید و خداوند به آنچه می‌کنید [[آگاه]] است. و هر کس نیافت، [[روزه]] دو ماه پیاپی پیش از آنکه با همدیگر تماسی بگیرند (بر عهده اوست) و آنکه یارایی ندارد، [[خوراک]] دادن به شصت مستمند (بر عهده اوست)، این بدان روست که به خداوند و پیامبرش [[ایمان]] آورید و ~~اینها[[احکام]]~~ خداوند است و [[کافران]] عذابی دردناک خواهند داشت» [[سوره ~~مجادله]]، [[~~آیه]] ۱-۴.</ref>. درپی نزول این [[آیات]]، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} [[اوس بن صامت]] را فراخواند و [[دستور الهی]] درباره [[کفاره]] ظهار را به او [[ابلاغ]] کرد؛<ref> جامع‌البیان، ج ۱۴، ص۴؛ اسباب النزول، ص۳۴۹؛ مجمع البیان، ج ۹، ص۳۷۱.</ref> ولی [[اوس]] نه [[ثروت]] کافی برای آزاد کردن برده‌ای داشت و نه در کهنسالی می‌توانست روزه بگیرد، از این رو ناچار بود ۶۰ [[مسکین]] را غذا دهد؛ اما از این کار هم [[ناتوان]] بود،<ref>جامع‌البیان، ج ۱۴، ص۵؛ اسباب النزول، ص۳۴۹؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص۷۱.</ref> به همین جهت [[حضرت رسول]]{{صل}} مقداری از کفاره [[اطعام]] ۶۰ مسکین را خود به عهده گرفت و اوس نیز بخش دیگری از کفاره را پذیرفت و بدین‌سان، کفاره اطعام ۶۰ مسکین از طرف اوس بن صامت پرداخت شد و او توانست به [[خوله]] مراجعه کند.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص۵؛ اسباب النزول، ص۳۴۸؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص۷۳.</ref> [[ابن عباس]]، [[ابن سیرین]] و دیگران، خوله را نخستین زنی می‌دانند که در دوره اسلامی ظهار شده است<ref>الطبقات، ج ۸، ص۲۸۱؛ المعارف، ص۲۵۵؛ التبیان، ج ۹، ص۵۴۱.</ref>.<ref>[[یدالله حاجی‌زاده\|حاجی‌زاده]] و [[رسول قلیچ\|قلیچ]]، [[خوله بنت ثعلبه (مقاله)\|مقاله «خوله بنت ثعلبه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲]].</ref>		[[خوله]] در این وضعیت، متضرعانه دست گلایه به سوی [[خدا]] بلند کرد و با [[تضرع]] و [[زاری]] از او خواست گشایشی برایش بر زبان پیامبر{{صل}} روان سازد و مدتی نگذشت که [[آیات]] نخستین [[سوره مجادله]] نازل شدند.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص۷؛ التبیان، ج ۹، ص۵۴۲؛اسباب النزول، ص۳۴۷ ـ ۳۴۸.</ref> برپایه این آیات، هیچ گاه [[همسر]] [[حکم]] مادر را نخواهد داشت؛ زیرا مادر کسی است که فرزند را به [[دنیا]] می‌آورد. با این همه، چنانچه کسی ظهار کند، پیش از مراجعه به همسرش باید یک برده [[آزاد]] کند و اگر از انجام دادن این امر [[ناتوان]] بود، باید ۶۰ [[روز]] [[روزه]] بگیرد و چنانچه توان روزه گرفتن نداشت، باید ۶۰ [[فقیر]] را [[اطعام]] کند: {{متن قرآن\|قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنكُم مِّن نِّسَائِهِم مَّا هُنَّ أُمَّهَاتِهِمْ إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلاَّ الَّلائِي وَلَدْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنكَرًا مِّنَ الْقَوْلِ وَزُورًا وَإِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ وَالَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِن نِّسَائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِّن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا ذَلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا فَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ذَلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ}}<ref>«خداوند، سخن زنی را که با تو درباره همسرش چالش داشت و به خداوندشکوه می‌کرد شنیده است و خداوند گفت و گوی شما را می‌شنود که خداوند، شنوایی بیناست کسانی از شما که زنان خود را ظهار می‌کنند، آن زنان، مادران آنان نیستند، مادرانشان جز کسانی که آنان را زاده‌اند نمی‌باشند و اینان بی‌گمان سخنی ناپسند و نادرست می‌گویند و باری، خداوند به یقین در گذرنده‌ای آمرزنده است. و آنان که زنان خود را ظهار می‌کنند سپس به آنچه گفته‌اند باز می‌گردند (تا آن را بشکنند) باید پیش از آنکه با یکدیگر تماسی داشته باشند بنده‌ای آزاد کنند؛ این (کاری) است که بدان اندرز داده می‌شوید و خداوند به آنچه می‌کنید آگاه است. و هر کس نیافت، روزه دو ماه پیاپی پیش از آنکه با همدیگر تماسی بگیرند (بر عهده اوست) و آنکه یارایی ندارد، خوراک دادن به شصت مستمند (بر عهده اوست)، این بدان روست که به خداوند و پیامبرش ایمان آورید و اینهااحکام خداوند است و کافران عذابی دردناک خواهند داشت» سوره مجادله، آیه ۱-۴.</ref>. درپی نزول این [[آیات]]، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} [[اوس بن صامت]] را فراخواند و [[دستور الهی]] درباره [[کفاره]] ظهار را به او [[ابلاغ]] کرد؛<ref> جامع‌البیان، ج ۱۴، ص۴؛ اسباب النزول، ص۳۴۹؛ مجمع البیان، ج ۹، ص۳۷۱.</ref> ولی [[اوس]] نه [[ثروت]] کافی برای آزاد کردن برده‌ای داشت و نه در کهنسالی می‌توانست روزه بگیرد، از این رو ناچار بود ۶۰ [[مسکین]] را غذا دهد؛ اما از این کار هم [[ناتوان]] بود،<ref>جامع‌البیان، ج ۱۴، ص۵؛ اسباب النزول، ص۳۴۹؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص۷۱.</ref> به همین جهت [[حضرت رسول]]{{صل}} مقداری از کفاره [[اطعام]] ۶۰ مسکین را خود به عهده گرفت و اوس نیز بخش دیگری از کفاره را پذیرفت و بدین‌سان، کفاره اطعام ۶۰ مسکین از طرف اوس بن صامت پرداخت شد و او توانست به [[خوله]] مراجعه کند.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص۵؛ اسباب النزول، ص۳۴۸؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص۷۳.</ref> [[ابن عباس]]، [[ابن سیرین]] و دیگران، خوله را نخستین زنی می‌دانند که در دوره اسلامی ظهار شده است<ref>الطبقات، ج ۸، ص۲۸۱؛ المعارف، ص۲۵۵؛ التبیان، ج ۹، ص۵۴۱.</ref>.<ref>[[یدالله حاجی‌زاده\|حاجی‌زاده]] و [[رسول قلیچ\|قلیچ]]، [[خوله بنت ثعلبه (مقاله)\|مقاله «خوله بنت ثعلبه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲]].</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani در ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۱۹

2026-04-23T07:19:56Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۴۹
خط ۷:		خط ۷:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	[[خوله بنت ثعلبه]] بن اصرم [[انصاری]]، بی‌شک از تیره [[بنو غَنَم]]<ref>الطبقات، ج ۸، ص۲۸۰.</ref> از [[قبیله خزرج]] <ref>مجمع البیان، ج ۹، ص۴۰۸؛ تقریب التهذیب، ج ۲، ص۶۳۷.</ref> است و بیشتر منابع از وی با عنوان "خوله بنت ثعلبه" یاد کرده‌اند؛<ref>الاصابه، ج ۸، ص۱۱۴.</ref> اما در نام خودش و پدرش [[اختلاف]] است. نام او در بیشتر منابع [[خوله]] آمده؛ ولی خویله <ref>ر. ک: الاستیعاب، ج ۴، ص۳۹۰.</ref> و [[جمیله]] <ref> ر. ک: اسد الغابه، ج ۷، ص۹۳.</ref> نیز گفته شده است که بسا برخاسته از [[تصحیف]] است. درباره پدرش نیز جز اسم [[ثعلبه]]، نام‌های "[[حکیم]]"،<ref>ر. ک: الاستیعاب، ج ۴، ص۳۹۰.</ref> "مالک بن ثعلبه"،<ref>الاصابه، ج ۸، ص۱۱۴.</ref> "[[صامت]]"،<ref>تجرید اسماء الصحابه، ج ۲، ص۲۶۴؛ تهذیب التهذیب، ج ۱۲، ص۳۶۵.</ref> "دلیج"<ref>تاریخ المدینه، ج ۲، ص۳۹۲؛ تهذیب التهذیب، ج ۱۲، ص۳۶۵.</ref> و "[[خویلد]]"<ref>ر. ک: مجمع البیان، ج ۹، ص۳۷۰ ـ ۳۷۱؛ الاصابه، ج ۸، ص۱۱۸؛ شرح الازهار، ج ۲، ص۴۹۰.</ref> نیز گفته شده است. بی‌شک، بعضی از این اسامی تصحیف و برخی برخاسته از [[اشتباه]] در یکی دانستن شخصیت‌های دیگر با خوله موضوع مدخل است؛ برای نمونه خوله بنت صامت [[خواهر]] شوهر خوله مراد ماست؛<ref> لطبقات، ج ۸، ص۲۸۰.</ref> یا [[خوله بنت حکیم]] برخاسته از اشتباه یکی از [[راویان حدیث]] به نام [[خلید]] است که به دلیل [[ضعف حافظه]] از او با این اسم یاد کرده است.<ref> الاستیعاب، ج ۴، ص۳۹۱.</ref> خوله با [[هجرت پیامبر]]{{صل}} به [[مدینه]] [[اسلام]] آورد و با ایشان [[بیعت]] کرد.<ref> الطبقات، ج ۸، ص۲۸۰؛ اعلام القرآن، ص۳۵۶.</ref> او از [[رسول خدا]]{{صل}} [[روایت]] نقل کرده است.<ref>الثقات، ج ۳، ص۱۱۶.</ref> مایه [[شهرت]] خوله در [[منابع ~~اسلامی]]،~~ آن است که نخستین زنی بود که شوهرش "[[اوس بن صامت انصاری]]" وی را ظِهار کرده و از او جدا شد و در پی [[مجادله با پیامبر]]{{صل}} در این زمینه، [[آیات]] نخستین [[سوره مجادله]] نازل شدند.<ref> التبیان، ج ۹، ص۵۴۱؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص۷۶.</ref> از زندگانی او پس از [[پیامبر]]{{صل}} اطلاع چندانی در دست نیست و تنها از حضورش در [[رویارویی]] [[مسلمانان]] با [[رومیان]] در [[نبرد]] یَرْموک در سال ۱۵ [[هجرت]] خبر داده شده است که وی از زنانی بود که با خواندن اشعار [[مسلمانان]] رابه ادامه [[نبرد]] [[تشویق]] می‌کردند.<ref> فتوح الشام، ج ۱، ص۲۰۶؛ البدایة و النهایه، ج ۷، ص۱۵.</ref> گزارش دیگری از [[نقل حدیث]] او در [[دوران پیری]] در دوره [[حکومت]] [[عمر بن خطاب]] و عدم منع عمر از این کار وی به دلیل [[استجابت]] دعایش در جریان [[نزول آیات]] [[سوره مجادله]] حکایت دارد<ref> تفسیر ابن ابی‌حاتم، ج ۱۰، ص۳۳۴۲؛ السیرة الحلبیه، ج ۲، ص۷۲۴.</ref>.<ref>[[یدالله حاجی‌زاده\|حاجی‌زاده]] و [[رسول قلیچ\|قلیچ]]، [[خوله بنت ثعلبه (مقاله)\|مقاله «خوله بنت ثعلبه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]~~، ج۱۲~~.</ref>		[[خوله بنت ثعلبه]] بن اصرم [[انصاری]]، بی‌شک از تیره [[بنو غَنَم]]<ref>الطبقات، ج ۸، ص۲۸۰.</ref> از [[قبیله خزرج]] <ref>مجمع البیان، ج ۹، ص۴۰۸؛ تقریب التهذیب، ج ۲، ص۶۳۷.</ref> است و بیشتر منابع از وی با عنوان "خوله بنت ثعلبه" یاد کرده‌اند؛<ref>الاصابه، ج ۸، ص۱۱۴.</ref> اما در نام خودش و پدرش [[اختلاف]] است. نام او در بیشتر منابع [[خوله]] آمده؛ ولی خویله <ref>ر.ک: الاستیعاب، ج ۴، ص۳۹۰.</ref> و جمیله<ref> ر.ک: اسد الغابه، ج ۷، ص۹۳.</ref> نیز گفته شده است که بسا برخاسته از تصحیف است. درباره پدرش نیز جز اسم [[ثعلبه]]، نام‌های "[[حکیم]]"،<ref>ر.ک: الاستیعاب، ج ۴، ص۳۹۰.</ref> "مالک بن ثعلبه"،<ref>الاصابه، ج ۸، ص۱۱۴.</ref> "صامت"،<ref>تجرید اسماء الصحابه، ج ۲، ص۲۶۴؛ تهذیب التهذیب، ج ۱۲، ص۳۶۵.</ref> "دلیج"<ref>تاریخ المدینه، ج ۲، ص۳۹۲؛ تهذیب التهذیب، ج ۱۲، ص۳۶۵.</ref> و "خویلد"<ref>ر.ک: مجمع البیان، ج ۹، ص۳۷۰ ـ ۳۷۱؛ الاصابه، ج ۸، ص۱۱۸؛ شرح الازهار، ج ۲، ص۴۹۰.</ref> نیز گفته شده است. بی‌شک، بعضی از این اسامی تصحیف و برخی برخاسته از [[اشتباه]] در یکی دانستن شخصیت‌های دیگر با خوله موضوع مدخل است؛ برای نمونه خوله بنت صامت خواهر شوهر خوله مراد ماست؛<ref> لطبقات، ج ۸، ص۲۸۰.</ref> یا [[خوله بنت حکیم]] برخاسته از اشتباه یکی از راویان حدیث به نام [[خلید]] است که به دلیل ضعف حافظه از او با این اسم یاد کرده است.<ref> الاستیعاب، ج ۴، ص۳۹۱.</ref> خوله با [[هجرت پیامبر]]{{صل}} به [[مدینه]] [[اسلام]] آورد و با ایشان [[بیعت]] کرد.<ref> الطبقات، ج ۸، ص۲۸۰؛ اعلام القرآن، ص۳۵۶.</ref> او از [[رسول خدا]]{{صل}} [[روایت]] نقل کرده است.<ref>الثقات، ج ۳، ص۱۱۶.</ref> مایه [[شهرت]] خوله در منابع اسلامی، آن است که نخستین زنی بود که شوهرش "[[اوس بن صامت انصاری]]" وی را ظِهار کرده و از او جدا شد و در پی مجادله با پیامبر{{صل}} در این زمینه، [[آیات]] نخستین [[سوره مجادله]] نازل شدند.<ref> التبیان، ج ۹، ص۵۴۱؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص۷۶.</ref> از زندگانی او پس از [[پیامبر]]{{صل}} اطلاع چندانی در دست نیست و تنها از حضورش در رویارویی [[مسلمانان]] با [[رومیان]] در [[نبرد]] یَرْموک در سال ۱۵ [[هجرت]] خبر داده شده است که وی از زنانی بود که با خواندن اشعار [[مسلمانان]] رابه ادامه [[نبرد]] [[تشویق]] می‌کردند.<ref> فتوح الشام، ج ۱، ص۲۰۶؛ البدایة و النهایه، ج ۷، ص۱۵.</ref> گزارش دیگری از نقل حدیث او در دوران پیری در دوره [[حکومت]] [[عمر بن خطاب]] و عدم منع عمر از این کار وی به دلیل [[استجابت]] دعایش در جریان [[نزول آیات]] [[سوره مجادله]] حکایت دارد<ref> تفسیر ابن ابی‌حاتم، ج ۱۰، ص۳۳۴۲؛ السیرة الحلبیه، ج ۲، ص۷۲۴.</ref>.<ref>[[یدالله حاجی‌زاده\|حاجی‌زاده]] و [[رسول قلیچ\|قلیچ]]، [[خوله بنت ثعلبه (مقاله)\|مقاله «خوله بنت ثعلبه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲]].</ref>

	== [[خوله]] در [[شأن نزول]] ==		== [[خوله]] در [[شأن نزول]] ==
	بیشتر مطالبی که درباره [[زندگی]] وی ذکر شده‌اند، به مناسبت ظهار وی از سوی شوهرش و نزول آیات ابتدایی [[سوره]] مجادله‌اند. زمانی که خوله از [[تمکین]] شوهر [[کهنسال]] و عصبی مزاجش، [[اوس بن صامت]] [[سرباز]] زد،<ref> اسدالغابه، ج ۷، ص۹۲؛ الاصابه، ج ۸، ص۱۱۵.</ref> وی با کاربرد عباراتی که در [[سنت]] پیشینیانشان برای [[حرام]] کردن زنی بر شوهر به کار می‌رفت خوله را تا پایان عمر بر خود حرام کرد <ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص۴؛ التبیان، ج ۹، ص۵۴۱؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۷، ص۱۷۶.</ref> و برای رسمیت بخشیدن عمل خود، در میان بستگان خویش به این امر [[اعتراف]] کرد؛<ref>اسدالغابه، ج ۷، ص۹۲؛ الاصابه، ج ۸، ص۱۱۵.</ref> لکن به زودی پشیمان شد؛<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص۳۳۳؛ جامع البیان، ج ۱۴، ص۵؛الدرالمنثور، ج ۸، ص۷۰.</ref> به ویژه که هر دو همدیگر را [[دوست]] می‌داشتند. خوله به همسرش پیشنهاد کرد درباره [[حکم]] ظهار در [[دین اسلام]] نظر [[پیامبر]]{{صل}} را جویا شود؛ اما [[اوس]] از روی [[شرم]] ابا کرد <ref>جامع‌البیان، ج ۱۴، ص۶؛ روض الجنان، ج ۱۹، ص۵۸؛ مجمع البیان، ج ۹، ص۳۷۱.</ref> و همسرش را بدین [[هدف]] نزد آن حضرت فرستاد.<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص۳۳۳؛ جامع البیان، ج ۱۴، ص۶؛ روض الجنان، ج ۱۹، ص۵۸.</ref> خوله به [[امید]] آنکه ظهار در [[اسلام]] حکمی متفاوت داشته باشد نزد [[پیامبر]]{{صل}} رفت تا [[رأی]] او را جویا شود. وی به پیامبر{{صل}} گفت در صورتی که ظهار طبق [[سنت]] پیشینیان رخ دهد، دیگر [[سرپرستی]] نخواهد داشت؛ زیرا اکنون پیر شده و از [[ثروت]]، [[جوانی]] و [[حمایت]] بستگان بی‌بهره است. افزون بر این، [[اوس]] را پدر [[فرزندان]] و محبوب‌ترین فرد برای خود دانست. او با آنکه [[پیامبر]]{{صل}} پاسخی منفی به او داد، بر خواسته خود پافشاری کرد؛ اما پیامبر{{صل}} وی را بر همسرش [[حرام]] دانست.		بیشتر مطالبی که درباره [[زندگی]] وی ذکر شده‌اند، به مناسبت ظهار وی از سوی شوهرش و نزول آیات ابتدایی [[سوره]] مجادله‌اند. زمانی که خوله از [[تمکین]] شوهر کهنسال و عصبی مزاجش، [[اوس بن صامت]] سرباز زد،<ref> اسدالغابه، ج ۷، ص۹۲؛ الاصابه، ج ۸، ص۱۱۵.</ref> وی با کاربرد عباراتی که در [[سنت]] پیشینیانشان برای [[حرام]] کردن زنی بر شوهر به کار می‌رفت خوله را تا پایان عمر بر خود حرام کرد <ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص۴؛ التبیان، ج ۹، ص۵۴۱؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۷، ص۱۷۶.</ref> و برای رسمیت بخشیدن عمل خود، در میان بستگان خویش به این امر [[اعتراف]] کرد؛<ref>اسدالغابه، ج ۷، ص۹۲؛ الاصابه، ج ۸، ص۱۱۵.</ref> لکن به زودی پشیمان شد؛<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص۳۳۳؛ جامع البیان، ج ۱۴، ص۵؛الدرالمنثور، ج ۸، ص۷۰.</ref> به ویژه که هر دو همدیگر را [[دوست]] می‌داشتند. خوله به همسرش پیشنهاد کرد درباره [[حکم]] ظهار در [[دین اسلام]] نظر [[پیامبر]]{{صل}} را جویا شود؛ اما [[اوس]] از روی [[شرم]] ابا کرد <ref>جامع‌البیان، ج ۱۴، ص۶؛ روض الجنان، ج ۱۹، ص۵۸؛ مجمع البیان، ج ۹، ص۳۷۱.</ref> و همسرش را بدین [[هدف]] نزد آن حضرت فرستاد.<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص۳۳۳؛ جامع البیان، ج ۱۴، ص۶؛ روض الجنان، ج ۱۹، ص۵۸.</ref> خوله به [[امید]] آنکه ظهار در [[اسلام]] حکمی متفاوت داشته باشد نزد [[پیامبر]]{{صل}} رفت تا رأی او را جویا شود. وی به پیامبر{{صل}} گفت در صورتی که ظهار طبق [[سنت]] پیشینیان رخ دهد، دیگر [[سرپرستی]] نخواهد داشت؛ زیرا اکنون پیر شده و از [[ثروت]]، [[جوانی]] و حمایت بستگان بی‌بهره است. افزون بر این، [[اوس]] را پدر [[فرزندان]] و محبوب‌ترین فرد برای خود دانست. او با آنکه [[پیامبر]]{{صل}} پاسخی منفی به او داد، بر خواسته خود پافشاری کرد؛ اما پیامبر{{صل}} وی را بر همسرش [[حرام]] دانست.

	[[خوله]] در این وضعیت، متضرعانه دست [[گلایه]] به سوی [[خدا]] بلند کرد و با [[تضرع]] و [[زاری]] از او خواست گشایشی برایش بر زبان پیامبر{{صل}} روان سازد و مدتی نگذشت که [[آیات]] نخستین [[سوره مجادله]] نازل شدند.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص۷؛ التبیان، ج ۹، ص۵۴۲؛اسباب النزول، ص۳۴۷ ـ ۳۴۸.</ref> برپایه این آیات، هیچ گاه [[همسر]] [[حکم]] مادر را نخواهد داشت؛ زیرا مادر کسی است که فرزند را به [[دنیا]] می‌آورد. با این همه، چنانچه کسی ظهار کند، پیش از مراجعه به همسرش باید یک برده [[آزاد]] کند و اگر از انجام دادن این امر [[ناتوان]] بود، باید ۶۰ [[روز]] [[روزه]] بگیرد و چنانچه توان روزه گرفتن نداشت، باید ۶۰ [[فقیر]] را [[اطعام]] کند: {{متن قرآن\|قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنكُم مِّن نِّسَائِهِم مَّا هُنَّ أُمَّهَاتِهِمْ إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلاَّ الَّلائِي وَلَدْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنكَرًا مِّنَ الْقَوْلِ وَزُورًا وَإِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ وَالَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِن نِّسَائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِّن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا ذَلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا فَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ذَلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ}}<ref>«[[خداوند]]، [[سخن]] زنی را که با تو درباره همسرش چالش داشت و به خداوند[[شکوه]] می‌کرد شنیده است و خداوند گفت و گوی شما را می‌شنود که خداوند، [[شنوایی]] بیناست کسانی از شما که [[زنان]] خود را ظهار می‌کنند، آن زنان، [[مادران]] آنان نیستند، مادرانشان جز کسانی که آنان را زاده‌اند نمی‌باشند و اینان بی‌گمان سخنی [[ناپسند]] و نادرست می‌گویند و باری، [[خداوند]] به [[یقین]] در گذرنده‌ای [[آمرزنده]] است. و آنان که [[زنان]] خود را ظهار می‌کنند سپس به آنچه گفته‌اند باز می‌گردند (تا آن را بشکنند) باید پیش از آنکه با یکدیگر تماسی داشته باشند بنده‌ای [[آزاد]] کنند؛ این (کاری) است که بدان [[اندرز]] داده می‌شوید و خداوند به آنچه می‌کنید [[آگاه]] است. و هر کس نیافت، [[روزه]] دو ماه پیاپی پیش از آنکه با همدیگر تماسی بگیرند (بر عهده اوست) و آنکه یارایی ندارد، [[خوراک]] دادن به شصت مستمند (بر عهده اوست)، این بدان روست که به خداوند و پیامبرش [[ایمان]] آورید و اینها[[احکام]] خداوند است و [[کافران]] عذابی دردناک خواهند داشت» [[سوره مجادله]]، [[آیه]] ۱-۴.</ref>. درپی [[نزول]] این [[آیات]]، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} [[اوس بن صامت]] را فراخواند و [[دستور الهی]] درباره [[کفاره]] ظهار را به او [[ابلاغ]] کرد؛<ref> جامع‌البیان، ج ۱۴، ص۴؛ اسباب النزول، ص۳۴۹؛ مجمع البیان، ج ۹، ص۳۷۱.</ref> ولی [[اوس]] نه [[ثروت]] کافی برای آزاد کردن برده‌ای داشت و نه در [[کهنسالی]] می‌توانست روزه بگیرد، از این رو ناچار بود ۶۰ [[مسکین]] را غذا دهد؛ اما از این کار هم [[ناتوان]] بود،<ref>جامع‌البیان، ج ۱۴، ص۵؛ اسباب النزول، ص۳۴۹؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص۷۱.</ref> به همین جهت [[حضرت رسول]]{{صل}} مقداری از کفاره [[اطعام]] ۶۰ مسکین را خود به عهده گرفت و اوس نیز بخش دیگری از کفاره را پذیرفت و بدین‌سان، کفاره اطعام ۶۰ مسکین از طرف اوس بن صامت پرداخت شد و او توانست به [[خوله]] مراجعه کند.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص۵؛ اسباب النزول، ص۳۴۸؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص۷۳.</ref> [[ابن عباس]]، [[ابن سیرین]] و دیگران، خوله را نخستین زنی می‌دانند که در [[دوره اسلامی]] ظهار شده است<ref>الطبقات، ج ۸، ص۲۸۱؛ المعارف، ص۲۵۵؛ التبیان، ج ۹، ص۵۴۱.</ref>.<ref>[[یدالله حاجی‌زاده\|حاجی‌زاده]] و [[رسول قلیچ\|قلیچ]]، [[خوله بنت ثعلبه (مقاله)\|مقاله «خوله بنت ثعلبه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]~~، ج۱۲~~.</ref>		[[خوله]] در این وضعیت، متضرعانه دست گلایه به سوی [[خدا]] بلند کرد و با [[تضرع]] و [[زاری]] از او خواست گشایشی برایش بر زبان پیامبر{{صل}} روان سازد و مدتی نگذشت که [[آیات]] نخستین [[سوره مجادله]] نازل شدند.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص۷؛ التبیان، ج ۹، ص۵۴۲؛اسباب النزول، ص۳۴۷ ـ ۳۴۸.</ref> برپایه این آیات، هیچ گاه [[همسر]] [[حکم]] مادر را نخواهد داشت؛ زیرا مادر کسی است که فرزند را به [[دنیا]] می‌آورد. با این همه، چنانچه کسی ظهار کند، پیش از مراجعه به همسرش باید یک برده [[آزاد]] کند و اگر از انجام دادن این امر [[ناتوان]] بود، باید ۶۰ [[روز]] [[روزه]] بگیرد و چنانچه توان روزه گرفتن نداشت، باید ۶۰ [[فقیر]] را [[اطعام]] کند: {{متن قرآن\|قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنكُم مِّن نِّسَائِهِم مَّا هُنَّ أُمَّهَاتِهِمْ إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلاَّ الَّلائِي وَلَدْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنكَرًا مِّنَ الْقَوْلِ وَزُورًا وَإِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ وَالَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِن نِّسَائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِّن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا ذَلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا فَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ذَلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ}}<ref>«[[خداوند]]، [[سخن]] زنی را که با تو درباره همسرش چالش داشت و به خداوند[[شکوه]] می‌کرد شنیده است و خداوند گفت و گوی شما را می‌شنود که خداوند، [[شنوایی]] بیناست کسانی از شما که [[زنان]] خود را ظهار می‌کنند، آن زنان، [[مادران]] آنان نیستند، مادرانشان جز کسانی که آنان را زاده‌اند نمی‌باشند و اینان بی‌گمان سخنی [[ناپسند]] و نادرست می‌گویند و باری، [[خداوند]] به [[یقین]] در گذرنده‌ای [[آمرزنده]] است. و آنان که [[زنان]] خود را ظهار می‌کنند سپس به آنچه گفته‌اند باز می‌گردند (تا آن را بشکنند) باید پیش از آنکه با یکدیگر تماسی داشته باشند بنده‌ای [[آزاد]] کنند؛ این (کاری) است که بدان [[اندرز]] داده می‌شوید و خداوند به آنچه می‌کنید [[آگاه]] است. و هر کس نیافت، [[روزه]] دو ماه پیاپی پیش از آنکه با همدیگر تماسی بگیرند (بر عهده اوست) و آنکه یارایی ندارد، [[خوراک]] دادن به شصت مستمند (بر عهده اوست)، این بدان روست که به خداوند و پیامبرش [[ایمان]] آورید و اینها[[احکام]] خداوند است و [[کافران]] عذابی دردناک خواهند داشت» [[سوره مجادله]]، [[آیه]] ۱-۴.</ref>. درپی نزول این [[آیات]]، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} [[اوس بن صامت]] را فراخواند و [[دستور الهی]] درباره [[کفاره]] ظهار را به او [[ابلاغ]] کرد؛<ref> جامع‌البیان، ج ۱۴، ص۴؛ اسباب النزول، ص۳۴۹؛ مجمع البیان، ج ۹، ص۳۷۱.</ref> ولی [[اوس]] نه [[ثروت]] کافی برای آزاد کردن برده‌ای داشت و نه در کهنسالی می‌توانست روزه بگیرد، از این رو ناچار بود ۶۰ [[مسکین]] را غذا دهد؛ اما از این کار هم [[ناتوان]] بود،<ref>جامع‌البیان، ج ۱۴، ص۵؛ اسباب النزول، ص۳۴۹؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص۷۱.</ref> به همین جهت [[حضرت رسول]]{{صل}} مقداری از کفاره [[اطعام]] ۶۰ مسکین را خود به عهده گرفت و اوس نیز بخش دیگری از کفاره را پذیرفت و بدین‌سان، کفاره اطعام ۶۰ مسکین از طرف اوس بن صامت پرداخت شد و او توانست به [[خوله]] مراجعه کند.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص۵؛ اسباب النزول، ص۳۴۸؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص۷۳.</ref> [[ابن عباس]]، [[ابن سیرین]] و دیگران، خوله را نخستین زنی می‌دانند که در دوره اسلامی ظهار شده است<ref>الطبقات، ج ۸، ص۲۸۱؛ المعارف، ص۲۵۵؛ التبیان، ج ۹، ص۵۴۱.</ref>.<ref>[[یدالله حاجی‌زاده\|حاجی‌زاده]] و [[رسول قلیچ\|قلیچ]]، [[خوله بنت ثعلبه (مقاله)\|مقاله «خوله بنت ثعلبه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲]].</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani در ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۱۵

2026-04-23T07:15:24Z

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T20:30:50Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۰:۰۰
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	[[خوله بنت ثعلبه بن اصرم انصاری]]، بی‌شک از تیره بنو غَنَم<ref>الطبقات، ج ۸، ص ۲۸۰.</ref> از [[قبیله خزرج]] <ref>مجمع البیان، ج ۹، ص ۴۰۸؛ تقریب التهذیب، ج ۲، ص ۶۳۷.</ref> است و بیشتر منابع از وی با عنوان "خوله بنت ثعلبه" یاد کرده‌اند؛<ref>الاصابه، ج ۸، ص ۱۱۴.</ref> اما در نام خودش و پدرش [[اختلاف]] است. نام او در بیشتر منابع خوله آمده؛ ولی خویله <ref>ر.ک: الاستیعاب، ج ۴، ص ۳۹۰.</ref> و [[جمیله]] <ref> ر.ک: اسد الغابه، ج ۷، ص ۹۳.</ref> نیز گفته شده است که بسا برخاسته از تصحیف است. درباره پدرش نیز جز اسم [[ثعلبه]]، نام‌های "[[حکیم]]"،<ref>ر.ک: الاستیعاب، ج ۴، ص ۳۹۰.</ref> "[[مالک بن ثعلبه]]"،<ref>الاصابه، ج ۸، ص ۱۱۴.</ref> "[[صامت]]"،<ref>تجرید اسماء الصحابه، ج ۲، ص ۲۶۴؛ تهذیب التهذیب، ج ۱۲، ص ۳۶۵.</ref> "دلیج"<ref>تاریخ المدینه، ج ۲، ص ۳۹۲؛ تهذیب التهذیب، ج ۱۲، ص ۳۶۵.</ref> و "[[خویلد]]"<ref>ر.ک: مجمع البیان، ج ۹، ص ۳۷۰ ـ ۳۷۱؛ الاصابه، ج ۸، ص ۱۱۸؛ شرح الازهار، ج ۲، ص ۴۹۰.</ref> نیز گفته شده است. بی‌شک، بعضی از این [[اسامی]] تصحیف و برخی برخاسته از [[اشتباه]] در یکی دانستن شخصیت‌های دیگر با خوله موضوع مدخل است؛ برای نمونه خوله بنت صامت [[خواهر]] شوهر خوله مراد ماست؛<ref> لطبقات، ج ۸، ص ۲۸۰.</ref> یا [[خوله بنت حکیم]] برخاسته از اشتباه یکی از [[راویان حدیث]] به نام [[خلید]] است که به [[دلیل]] [[ضعف]] [[حافظه]] از او با این اسم یاد کرده است.<ref> الاستیعاب، ج ۴، ص ۳۹۱.</ref> خوله با [[هجرت پیامبر]]{{صل}} به [[مدینه]] [[اسلام]] آورد و با ایشان [[بیعت]] کرد.<ref> الطبقات، ج ۸، ص ۲۸۰؛ اعلام القرآن، ص ۳۵۶.</ref> او از [[رسول خدا]]{{صل}} [[روایت]] [[نقل]] کرده است.<ref>الثقات، ج ۳، ص ۱۱۶.</ref> مایه [[شهرت]] خوله در [[منابع اسلامی]]، آن است که نخستین زنی بود که شوهرش "[[اوس بن صامت انصاری]]" وی را ظِهار کرده و از او جدا شد و در پی [[مجادله]] با [[پیامبر]]{{صل}} در این زمینه، [[آیات]] نخستین [[سوره مجادله]] نازل شدند.<ref> التبیان، ج ۹، ص ۵۴۱؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص ۷۶.</ref> از زندگانی او پس از [[پیامبر]]{{صل}} اطلاع چندانی در دست نیست و تنها از حضورش در [[رویارویی]] [[مسلمانان]] با [[رومیان]] در [[نبرد]] یَرْموک در سال ۱۵ [[هجرت]] خبر داده شده است که وی از زنانی بود که با [[خواندن]] اشعار مسلمانان رابه ادامه نبرد [[تشویق]] می‌کردند.<ref> فتوح الشام، ج ۱، ص ۲۰۶؛ البدایة و النهایه، ج ۷، ص ۱۵.</ref> گزارش دیگری از [[نقل حدیث]] او در [[دوران پیری]] در دوره [[حکومت]] [[عمر بن خطاب]] و عدم منع [[عمر]] از این کار وی به [[دلیل]] [[استجابت]] دعایش در جریان [[نزول]] آیات سوره مجادله حکایت دارد<ref> تفسیر ابن ابی حاتم، ج ۱۰، ص ۳۳۴۲؛ السیرة الحلبیه، ج ۲، ص ۷۲۴.</ref>.<ref>[[یدالله حاجی‌زاده\|حاجی‌زاده]] و [[رسول قلیچ\|قلیچ]]، [[خوله بنت ثعلبه (مقاله)\|مقاله «خوله بنت ثعلبه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۲.</ref>		[[خوله بنت ثعلبه بن اصرم انصاری]]، بی‌شک از تیره بنو غَنَم<ref>الطبقات، ج ۸، ص ۲۸۰.</ref> از [[قبیله خزرج]] <ref>مجمع البیان، ج ۹، ص ۴۰۸؛ تقریب التهذیب، ج ۲، ص ۶۳۷.</ref> است و بیشتر منابع از وی با عنوان "خوله بنت ثعلبه" یاد کرده‌اند؛<ref>الاصابه، ج ۸، ص ۱۱۴.</ref> اما در نام خودش و پدرش [[اختلاف]] است. نام او در بیشتر منابع خوله آمده؛ ولی خویله <ref>ر. ک: الاستیعاب، ج ۴، ص ۳۹۰.</ref> و [[جمیله]] <ref> ر. ک: اسد الغابه، ج ۷، ص ۹۳.</ref> نیز گفته شده است که بسا برخاسته از تصحیف است. درباره پدرش نیز جز اسم [[ثعلبه]]، نام‌های "[[حکیم]]"،<ref>ر. ک: الاستیعاب، ج ۴، ص ۳۹۰.</ref> "[[مالک بن ثعلبه]]"،<ref>الاصابه، ج ۸، ص ۱۱۴.</ref> "[[صامت]]"،<ref>تجرید اسماء الصحابه، ج ۲، ص ۲۶۴؛ تهذیب التهذیب، ج ۱۲، ص ۳۶۵.</ref> "دلیج"<ref>تاریخ المدینه، ج ۲، ص ۳۹۲؛ تهذیب التهذیب، ج ۱۲، ص ۳۶۵.</ref> و "[[خویلد]]"<ref>ر. ک: مجمع البیان، ج ۹، ص ۳۷۰ ـ ۳۷۱؛ الاصابه، ج ۸، ص ۱۱۸؛ شرح الازهار، ج ۲، ص ۴۹۰.</ref> نیز گفته شده است. بی‌شک، بعضی از این [[اسامی]] تصحیف و برخی برخاسته از [[اشتباه]] در یکی دانستن شخصیت‌های دیگر با خوله موضوع مدخل است؛ برای نمونه خوله بنت صامت [[خواهر]] شوهر خوله مراد ماست؛<ref> لطبقات، ج ۸، ص ۲۸۰.</ref> یا [[خوله بنت حکیم]] برخاسته از اشتباه یکی از [[راویان حدیث]] به نام [[خلید]] است که به [[دلیل]] [[ضعف]] [[حافظه]] از او با این اسم یاد کرده است.<ref> الاستیعاب، ج ۴، ص ۳۹۱.</ref> خوله با [[هجرت پیامبر]] {{صل}} به [[مدینه]] [[اسلام]] آورد و با ایشان [[بیعت]] کرد.<ref> الطبقات، ج ۸، ص ۲۸۰؛ اعلام القرآن، ص ۳۵۶.</ref> او از [[رسول خدا]] {{صل}} [[روایت]] [[نقل]] کرده است.<ref>الثقات، ج ۳، ص ۱۱۶.</ref> مایه [[شهرت]] خوله در [[منابع اسلامی]]، آن است که نخستین زنی بود که شوهرش "[[اوس بن صامت انصاری]]" وی را ظِهار کرده و از او جدا شد و در پی [[مجادله]] با [[پیامبر]] {{صل}} در این زمینه، [[آیات]] نخستین [[سوره مجادله]] نازل شدند.<ref> التبیان، ج ۹، ص ۵۴۱؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص ۷۶.</ref> از زندگانی او پس از [[پیامبر]] {{صل}} اطلاع چندانی در دست نیست و تنها از حضورش در [[رویارویی]] [[مسلمانان]] با [[رومیان]] در [[نبرد]] یَرْموک در سال ۱۵ [[هجرت]] خبر داده شده است که وی از زنانی بود که با [[خواندن]] اشعار مسلمانان رابه ادامه نبرد [[تشویق]] می‌کردند.<ref> فتوح الشام، ج ۱، ص ۲۰۶؛ البدایة و النهایه، ج ۷، ص ۱۵.</ref> گزارش دیگری از [[نقل حدیث]] او در [[دوران پیری]] در دوره [[حکومت]] [[عمر بن خطاب]] و عدم منع [[عمر]] از این کار وی به [[دلیل]] [[استجابت]] دعایش در جریان [[نزول]] آیات سوره مجادله حکایت دارد<ref> تفسیر ابن ابی حاتم، ج ۱۰، ص ۳۳۴۲؛ السیرة الحلبیه، ج ۲، ص ۷۲۴.</ref>.<ref>[[یدالله حاجی‌زاده\|حاجی‌زاده]] و [[رسول قلیچ\|قلیچ]]، [[خوله بنت ثعلبه (مقاله)\|مقاله «خوله بنت ثعلبه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۲.</ref>

	==خوله در [[شأن نزول]]==		== خوله در [[شأن نزول]] ==
	بیشتر مطالبی که درباره [[زندگی]] وی ذکر شده‌اند، به مناسبت ظهار وی از سوی شوهرش و نزول آیات ابتدایی [[سوره]] مجادله‌اند. زمانی که خوله از [[تمکین]] شوهر [[کهنسال]] و عصبی مزاجش، [[اوس بن صامت]] سرباز زد،<ref> اسدالغابه، ج ۷، ص ۹۲؛ الاصابه، ج ۸، ص ۱۱۵.</ref> وی با کاربرد عباراتی که در [[سنت]] پیشینیانشان برای [[حرام]] کردن زنی بر شوهر به کار می‌رفت خوله را تا پایان عمر بر خود حرام کرد <ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص ۴؛ التبیان، ج ۹، ص ۵۴۱؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۷، ص ۱۷۶.</ref> و برای رسمیت بخشیدن عمل خود، در میان بستگان خویش به این امر اعتراف کرد؛<ref>اسدالغابه، ج ۷، ص ۹۲؛ الاصابه، ج ۸، ص ۱۱۵.</ref> لکن به زودی پشیمان شد؛<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص ۳۳۳؛ جامع البیان، ج ۱۴، ص ۵؛الدرالمنثور، ج ۸، ص ۷۰.</ref> به ویژه که هر دو همدیگر را [[دوست]] می‌داشتند. خوله به همسرش پیشنهاد کرد درباره [[حکم]] ظهار در [[دین اسلام]] نظر پیامبر{{صل}} را جویا شود؛ اما [[اوس]] از روی [[شرم]] ابا کرد <ref>جامع‌البیان، ج ۱۴، ص ۶؛ روض الجنان، ج ۱۹، ص ۵۸؛ مجمع البیان، ج ۹، ص ۳۷۱.</ref> و همسرش را بدین [[هدف]] نزد آن [[حضرت]] فرستاد.<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص ۳۳۳؛ جامع البیان، ج ۱۴، ص ۶؛ روض الجنان، ج ۱۹، ص ۵۸.</ref> خوله به [[امید]] آنکه ظهار در [[اسلام]] حکمی متفاوت داشته باشد نزد [[پیامبر]]{{صل}} رفت تا [[رأی]] او را جویا شود. وی به پیامبر{{صل}} گفت در صورتی که ظهار طبق [[سنت]] پیشینیان رخ دهد، دیگر [[سرپرستی]] نخواهد داشت، زیرا اکنون پیر شده و از [[ثروت]]، [[جوانی]] و [[حمایت]] بستگان بی‌بهره است. افزون بر این، [[اوس]] را [[پدر]] [[فرزندان]] و محبوب‌ترین فرد برای خود دانست. او با آنکه پیامبر{{صل}} پاسخی منفی به او داد، بر خواسته خود پافشاری کرد؛ اما پیامبر{{صل}} وی را بر همسرش [[حرام]] دانست.		بیشتر مطالبی که درباره [[زندگی]] وی ذکر شده‌اند، به مناسبت ظهار وی از سوی شوهرش و نزول آیات ابتدایی [[سوره]] مجادله‌اند. زمانی که خوله از [[تمکین]] شوهر [[کهنسال]] و عصبی مزاجش، [[اوس بن صامت]] سرباز زد،<ref> اسدالغابه، ج ۷، ص ۹۲؛ الاصابه، ج ۸، ص ۱۱۵.</ref> وی با کاربرد عباراتی که در [[سنت]] پیشینیانشان برای [[حرام]] کردن زنی بر شوهر به کار می‌رفت خوله را تا پایان عمر بر خود حرام کرد <ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص ۴؛ التبیان، ج ۹، ص ۵۴۱؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۷، ص ۱۷۶.</ref> و برای رسمیت بخشیدن عمل خود، در میان بستگان خویش به این امر اعتراف کرد؛<ref>اسدالغابه، ج ۷، ص ۹۲؛ الاصابه، ج ۸، ص ۱۱۵.</ref> لکن به زودی پشیمان شد؛<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص ۳۳۳؛ جامع البیان، ج ۱۴، ص ۵؛الدرالمنثور، ج ۸، ص ۷۰.</ref> به ویژه که هر دو همدیگر را [[دوست]] می‌داشتند. خوله به همسرش پیشنهاد کرد درباره [[حکم]] ظهار در [[دین اسلام]] نظر پیامبر {{صل}} را جویا شود؛ اما [[اوس]] از روی [[شرم]] ابا کرد <ref>جامع‌البیان، ج ۱۴، ص ۶؛ روض الجنان، ج ۱۹، ص ۵۸؛ مجمع البیان، ج ۹، ص ۳۷۱.</ref> و همسرش را بدین [[هدف]] نزد آن [[حضرت]] فرستاد.<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص ۳۳۳؛ جامع البیان، ج ۱۴، ص ۶؛ روض الجنان، ج ۱۹، ص ۵۸.</ref> خوله به [[امید]] آنکه ظهار در [[اسلام]] حکمی متفاوت داشته باشد نزد [[پیامبر]] {{صل}} رفت تا [[رأی]] او را جویا شود. وی به پیامبر {{صل}} گفت در صورتی که ظهار طبق [[سنت]] پیشینیان رخ دهد، دیگر [[سرپرستی]] نخواهد داشت، زیرا اکنون پیر شده و از [[ثروت]]، [[جوانی]] و [[حمایت]] بستگان بی‌بهره است. افزون بر این، [[اوس]] را [[پدر]] [[فرزندان]] و محبوب‌ترین فرد برای خود دانست. او با آنکه پیامبر {{صل}} پاسخی منفی به او داد، بر خواسته خود پافشاری کرد؛ اما پیامبر {{صل}} وی را بر همسرش [[حرام]] دانست.

	خوله در این وضعیت، متضرعانه دست [[گلایه]] به سوی [[خدا]] بلند کرد و با [[تضرع]] و [[زاری]] از او خواست گشایشی برایش بر زبان پیامبر{{صل}} روان سازد و مدتی نگذشت که [[آیات]] نخستین [[سوره مجادله]] نازل شدند.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص ۷؛ التبیان، ج ۹، ص ۵۴۲؛اسباب النزول، ص ۳۴۷ ـ ۳۴۸.</ref> برپایه این آیات، هیچ گاه [[همسر]] [[حکم]] [[مادر]] را نخواهد داشت، زیرا مادر کسی است که فرزند را به [[دنیا]] می‌آورد. با این همه، چنانچه کسی ظهار کند، پیش از مراجعه به همسرش باید یک برده [[آزاد]] کند و اگر از انجام دادن این امر [[ناتوان]] بود، باید ۶۰ [[روز]] [[روزه]] بگیرد و چنانچه توان روزه گرفتن نداشت، باید ۶۰ [[فقیر]] را [[اطعام]] کند: {{متن قرآن\|قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنكُم مِّن نِّسَائِهِم مَّا هُنَّ أُمَّهَاتِهِمْ إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلاَّ الَّلائِي وَلَدْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنكَرًا مِّنَ الْقَوْلِ وَزُورًا وَإِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ وَالَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِن نِّسَائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِّن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا ذَلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا فَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ذَلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ }}<ref>«خداوند، سخن زنی را که با تو درباره همسرش چالش داشت و به خداوند شکوه می‌کرد شنیده است و خداوند گفت و گوی شما را می‌شنود که خداوند، شنوایی بیناست کسانی از شما که زنان خود را ظهار می‌کنند، آن زنان، مادران آنان نیستند، مادرانشان جز کسانی که آنان را زاده‌اند نمی‌باشند و اینان بی‌گمان سخنی ناپسند و نادرست می‌گویند و باری، خداوند به یقین در گذرنده‌ای آمرزنده است. و آنان که زنان خود را ظهار می‌کنند سپس به آنچه گفته‌اند باز می‌گردند (تا آن را بشکنند) باید پیش از آنکه با یکدیگر تماسی داشته باشند بنده‌ای آزاد کنند؛ این (کاری) است که بدان اندرز داده می‌شوید و خداوند به آنچه می‌کنید آگاه است. و هر کس نیافت، روزه دو ماه پیاپی پیش از آنکه با همدیگر تماسی بگیرند (بر عهده اوست) و آنکه یارایی ندارد، خوراک دادن به شصت مستمند (بر عهده اوست)، این بدان روست که به خداوند و پیامبرش ایمان آورید و اینها احکام خداوند است و کافران عذابی دردناک خواهند داشت» سوره مجادله، آیه ۱-۴.</ref>. درپی [[نزول]] این [[آیات]]، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} [[اوس بن صامت]] را فراخواند و [[دستور الهی]] درباره [[کفاره]] ظهار را به او [[ابلاغ]] کرد؛<ref> جامع‌البیان، ج ۱۴، ص ۴؛ اسباب النزول، ص ۳۴۹؛ مجمع البیان، ج ۹، ص ۳۷۱.</ref> ولی [[اوس]] نه [[ثروت]] کافی برای [[آزاد]] کردن برده‌ای داشت و نه در کهنسالی می‌توانست [[روزه]] بگیرد، از این رو ناچار بود ۶۰ [[مسکین]] را [[غذا]] دهد؛ اما از این کار هم [[ناتوان]] بود،<ref>جامع‌البیان، ج ۱۴، ص ۵؛ اسباب النزول، ص ۳۴۹؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص ۷۱.</ref> به همین جهت [[حضرت رسول]]{{صل}} مقداری از کفاره [[اطعام]] ۶۰ مسکین را خود به عهده گرفت و اوس نیز بخش دیگری از کفاره را پذیرفت و بدین‌سان، کفاره اطعام ۶۰ مسکین از طرف اوس بن صامت پرداخت شد و او توانست به خوله مراجعه کند.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص ۵؛ اسباب النزول، ص ۳۴۸؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص ۷۳.</ref> [[ابن عباس]]، [[ابن سیرین]] و دیگران، خوله را نخستین زنی می‌دانند که در دوره [[اسلامی]] ظهار شده است<ref>الطبقات، ج ۸، ص ۲۸۱؛ المعارف، ص ۲۵۵؛ التبیان، ج ۹، ص ۵۴۱.</ref>.<ref>[[یدالله حاجی‌زاده\|حاجی‌زاده]] و [[رسول قلیچ\|قلیچ]]، [[خوله بنت ثعلبه (مقاله)\|مقاله «خوله بنت ثعلبه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۲.</ref>		خوله در این وضعیت، متضرعانه دست [[گلایه]] به سوی [[خدا]] بلند کرد و با [[تضرع]] و [[زاری]] از او خواست گشایشی برایش بر زبان پیامبر {{صل}} روان سازد و مدتی نگذشت که [[آیات]] نخستین [[سوره مجادله]] نازل شدند.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص ۷؛ التبیان، ج ۹، ص ۵۴۲؛اسباب النزول، ص ۳۴۷ ـ ۳۴۸.</ref> برپایه این آیات، هیچ گاه [[همسر]] [[حکم]] [[مادر]] را نخواهد داشت، زیرا مادر کسی است که فرزند را به [[دنیا]] می‌آورد. با این همه، چنانچه کسی ظهار کند، پیش از مراجعه به همسرش باید یک برده [[آزاد]] کند و اگر از انجام دادن این امر [[ناتوان]] بود، باید ۶۰ [[روز]] [[روزه]] بگیرد و چنانچه توان روزه گرفتن نداشت، باید ۶۰ [[فقیر]] را [[اطعام]] کند: {{متن قرآن\|قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنكُم مِّن نِّسَائِهِم مَّا هُنَّ أُمَّهَاتِهِمْ إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلاَّ الَّلائِي وَلَدْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنكَرًا مِّنَ الْقَوْلِ وَزُورًا وَإِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ وَالَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِن نِّسَائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِّن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا ذَلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا فَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ذَلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ }}<ref>«خداوند، سخن زنی را که با تو درباره همسرش چالش داشت و به خداوند شکوه می‌کرد شنیده است و خداوند گفت و گوی شما را می‌شنود که خداوند، شنوایی بیناست کسانی از شما که زنان خود را ظهار می‌کنند، آن زنان، مادران آنان نیستند، مادرانشان جز کسانی که آنان را زاده‌اند نمی‌باشند و اینان بی‌گمان سخنی ناپسند و نادرست می‌گویند و باری، خداوند به یقین در گذرنده‌ای آمرزنده است. و آنان که زنان خود را ظهار می‌کنند سپس به آنچه گفته‌اند باز می‌گردند (تا آن را بشکنند) باید پیش از آنکه با یکدیگر تماسی داشته باشند بنده‌ای آزاد کنند؛ این (کاری) است که بدان اندرز داده می‌شوید و خداوند به آنچه می‌کنید آگاه است. و هر کس نیافت، روزه دو ماه پیاپی پیش از آنکه با همدیگر تماسی بگیرند (بر عهده اوست) و آنکه یارایی ندارد، خوراک دادن به شصت مستمند (بر عهده اوست)، این بدان روست که به خداوند و پیامبرش ایمان آورید و اینها احکام خداوند است و کافران عذابی دردناک خواهند داشت» سوره مجادله، آیه ۱-۴.</ref>. درپی [[نزول]] این [[آیات]]، [[پیامبر اکرم]] {{صل}} [[اوس بن صامت]] را فراخواند و [[دستور الهی]] درباره [[کفاره]] ظهار را به او [[ابلاغ]] کرد؛<ref> جامع‌البیان، ج ۱۴، ص ۴؛ اسباب النزول، ص ۳۴۹؛ مجمع البیان، ج ۹، ص ۳۷۱.</ref> ولی [[اوس]] نه [[ثروت]] کافی برای [[آزاد]] کردن برده‌ای داشت و نه در کهنسالی می‌توانست [[روزه]] بگیرد، از این رو ناچار بود ۶۰ [[مسکین]] را [[غذا]] دهد؛ اما از این کار هم [[ناتوان]] بود،<ref>جامع‌البیان، ج ۱۴، ص ۵؛ اسباب النزول، ص ۳۴۹؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص ۷۱.</ref> به همین جهت [[حضرت رسول]] {{صل}} مقداری از کفاره [[اطعام]] ۶۰ مسکین را خود به عهده گرفت و اوس نیز بخش دیگری از کفاره را پذیرفت و بدین‌سان، کفاره اطعام ۶۰ مسکین از طرف اوس بن صامت پرداخت شد و او توانست به خوله مراجعه کند.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص ۵؛ اسباب النزول، ص ۳۴۸؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص ۷۳.</ref> [[ابن عباس]]، [[ابن سیرین]] و دیگران، خوله را نخستین زنی می‌دانند که در دوره [[اسلامی]] ظهار شده است<ref>الطبقات، ج ۸، ص ۲۸۱؛ المعارف، ص ۲۵۵؛ التبیان، ج ۹، ص ۵۴۱.</ref>.<ref>[[یدالله حاجی‌زاده\|حاجی‌زاده]] و [[رسول قلیچ\|قلیچ]]، [[خوله بنت ثعلبه (مقاله)\|مقاله «خوله بنت ثعلبه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۲.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T06:58:01Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۲۸
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = خوله بنت ثعلبه		\| موضوع مرتبط = خوله بنت ثعلبه

Hosein: جایگزینی متن - '== جستارهای وابسته == ==' به '=='

2022-06-01T15:26:11Z

جایگزینی متن - '== جستارهای وابسته == ==' به '=='

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۵۶
خط ۱۴:		خط ۱۴:

	خوله در این وضعیت، متضرعانه دست [[گلایه]] به سوی [[خدا]] بلند کرد و با [[تضرع]] و [[زاری]] از او خواست گشایشی برایش بر زبان پیامبر{{صل}} روان سازد و مدتی نگذشت که [[آیات]] نخستین [[سوره مجادله]] نازل شدند.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص ۷؛ التبیان، ج ۹، ص ۵۴۲؛اسباب النزول، ص ۳۴۷ ـ ۳۴۸.</ref> برپایه این آیات، هیچ گاه [[همسر]] [[حکم]] [[مادر]] را نخواهد داشت، زیرا مادر کسی است که فرزند را به [[دنیا]] می‌آورد. با این همه، چنانچه کسی ظهار کند، پیش از مراجعه به همسرش باید یک برده [[آزاد]] کند و اگر از انجام دادن این امر [[ناتوان]] بود، باید ۶۰ [[روز]] [[روزه]] بگیرد و چنانچه توان روزه گرفتن نداشت، باید ۶۰ [[فقیر]] را [[اطعام]] کند: {{متن قرآن\|قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنكُم مِّن نِّسَائِهِم مَّا هُنَّ أُمَّهَاتِهِمْ إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلاَّ الَّلائِي وَلَدْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنكَرًا مِّنَ الْقَوْلِ وَزُورًا وَإِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ وَالَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِن نِّسَائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِّن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا ذَلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا فَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ذَلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ }}<ref>«خداوند، سخن زنی را که با تو درباره همسرش چالش داشت و به خداوند شکوه می‌کرد شنیده است و خداوند گفت و گوی شما را می‌شنود که خداوند، شنوایی بیناست کسانی از شما که زنان خود را ظهار می‌کنند، آن زنان، مادران آنان نیستند، مادرانشان جز کسانی که آنان را زاده‌اند نمی‌باشند و اینان بی‌گمان سخنی ناپسند و نادرست می‌گویند و باری، خداوند به یقین در گذرنده‌ای آمرزنده است. و آنان که زنان خود را ظهار می‌کنند سپس به آنچه گفته‌اند باز می‌گردند (تا آن را بشکنند) باید پیش از آنکه با یکدیگر تماسی داشته باشند بنده‌ای آزاد کنند؛ این (کاری) است که بدان اندرز داده می‌شوید و خداوند به آنچه می‌کنید آگاه است. و هر کس نیافت، روزه دو ماه پیاپی پیش از آنکه با همدیگر تماسی بگیرند (بر عهده اوست) و آنکه یارایی ندارد، خوراک دادن به شصت مستمند (بر عهده اوست)، این بدان روست که به خداوند و پیامبرش ایمان آورید و اینها احکام خداوند است و کافران عذابی دردناک خواهند داشت» سوره مجادله، آیه ۱-۴.</ref>. درپی [[نزول]] این [[آیات]]، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} [[اوس بن صامت]] را فراخواند و [[دستور الهی]] درباره [[کفاره]] ظهار را به او [[ابلاغ]] کرد؛<ref> جامع‌البیان، ج ۱۴، ص ۴؛ اسباب النزول، ص ۳۴۹؛ مجمع البیان، ج ۹، ص ۳۷۱.</ref> ولی [[اوس]] نه [[ثروت]] کافی برای [[آزاد]] کردن برده‌ای داشت و نه در کهنسالی می‌توانست [[روزه]] بگیرد، از این رو ناچار بود ۶۰ [[مسکین]] را [[غذا]] دهد؛ اما از این کار هم [[ناتوان]] بود،<ref>جامع‌البیان، ج ۱۴، ص ۵؛ اسباب النزول، ص ۳۴۹؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص ۷۱.</ref> به همین جهت [[حضرت رسول]]{{صل}} مقداری از کفاره [[اطعام]] ۶۰ مسکین را خود به عهده گرفت و اوس نیز بخش دیگری از کفاره را پذیرفت و بدین‌سان، کفاره اطعام ۶۰ مسکین از طرف اوس بن صامت پرداخت شد و او توانست به خوله مراجعه کند.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص ۵؛ اسباب النزول، ص ۳۴۸؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص ۷۳.</ref> [[ابن عباس]]، [[ابن سیرین]] و دیگران، خوله را نخستین زنی می‌دانند که در دوره [[اسلامی]] ظهار شده است<ref>الطبقات، ج ۸، ص ۲۸۱؛ المعارف، ص ۲۵۵؛ التبیان، ج ۹، ص ۵۴۱.</ref>.<ref>[[یدالله حاجی‌زاده\|حاجی‌زاده]] و [[رسول قلیچ\|قلیچ]]، [[خوله بنت ثعلبه (مقاله)\|مقاله «خوله بنت ثعلبه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۲.</ref>		خوله در این وضعیت، متضرعانه دست [[گلایه]] به سوی [[خدا]] بلند کرد و با [[تضرع]] و [[زاری]] از او خواست گشایشی برایش بر زبان پیامبر{{صل}} روان سازد و مدتی نگذشت که [[آیات]] نخستین [[سوره مجادله]] نازل شدند.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص ۷؛ التبیان، ج ۹، ص ۵۴۲؛اسباب النزول، ص ۳۴۷ ـ ۳۴۸.</ref> برپایه این آیات، هیچ گاه [[همسر]] [[حکم]] [[مادر]] را نخواهد داشت، زیرا مادر کسی است که فرزند را به [[دنیا]] می‌آورد. با این همه، چنانچه کسی ظهار کند، پیش از مراجعه به همسرش باید یک برده [[آزاد]] کند و اگر از انجام دادن این امر [[ناتوان]] بود، باید ۶۰ [[روز]] [[روزه]] بگیرد و چنانچه توان روزه گرفتن نداشت، باید ۶۰ [[فقیر]] را [[اطعام]] کند: {{متن قرآن\|قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنكُم مِّن نِّسَائِهِم مَّا هُنَّ أُمَّهَاتِهِمْ إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلاَّ الَّلائِي وَلَدْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنكَرًا مِّنَ الْقَوْلِ وَزُورًا وَإِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ وَالَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِن نِّسَائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِّن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا ذَلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا فَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ذَلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ }}<ref>«خداوند، سخن زنی را که با تو درباره همسرش چالش داشت و به خداوند شکوه می‌کرد شنیده است و خداوند گفت و گوی شما را می‌شنود که خداوند، شنوایی بیناست کسانی از شما که زنان خود را ظهار می‌کنند، آن زنان، مادران آنان نیستند، مادرانشان جز کسانی که آنان را زاده‌اند نمی‌باشند و اینان بی‌گمان سخنی ناپسند و نادرست می‌گویند و باری، خداوند به یقین در گذرنده‌ای آمرزنده است. و آنان که زنان خود را ظهار می‌کنند سپس به آنچه گفته‌اند باز می‌گردند (تا آن را بشکنند) باید پیش از آنکه با یکدیگر تماسی داشته باشند بنده‌ای آزاد کنند؛ این (کاری) است که بدان اندرز داده می‌شوید و خداوند به آنچه می‌کنید آگاه است. و هر کس نیافت، روزه دو ماه پیاپی پیش از آنکه با همدیگر تماسی بگیرند (بر عهده اوست) و آنکه یارایی ندارد، خوراک دادن به شصت مستمند (بر عهده اوست)، این بدان روست که به خداوند و پیامبرش ایمان آورید و اینها احکام خداوند است و کافران عذابی دردناک خواهند داشت» سوره مجادله، آیه ۱-۴.</ref>. درپی [[نزول]] این [[آیات]]، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} [[اوس بن صامت]] را فراخواند و [[دستور الهی]] درباره [[کفاره]] ظهار را به او [[ابلاغ]] کرد؛<ref> جامع‌البیان، ج ۱۴، ص ۴؛ اسباب النزول، ص ۳۴۹؛ مجمع البیان، ج ۹، ص ۳۷۱.</ref> ولی [[اوس]] نه [[ثروت]] کافی برای [[آزاد]] کردن برده‌ای داشت و نه در کهنسالی می‌توانست [[روزه]] بگیرد، از این رو ناچار بود ۶۰ [[مسکین]] را [[غذا]] دهد؛ اما از این کار هم [[ناتوان]] بود،<ref>جامع‌البیان، ج ۱۴، ص ۵؛ اسباب النزول، ص ۳۴۹؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص ۷۱.</ref> به همین جهت [[حضرت رسول]]{{صل}} مقداری از کفاره [[اطعام]] ۶۰ مسکین را خود به عهده گرفت و اوس نیز بخش دیگری از کفاره را پذیرفت و بدین‌سان، کفاره اطعام ۶۰ مسکین از طرف اوس بن صامت پرداخت شد و او توانست به خوله مراجعه کند.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص ۵؛ اسباب النزول، ص ۳۴۸؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص ۷۳.</ref> [[ابن عباس]]، [[ابن سیرین]] و دیگران، خوله را نخستین زنی می‌دانند که در دوره [[اسلامی]] ظهار شده است<ref>الطبقات، ج ۸، ص ۲۸۱؛ المعارف، ص ۲۵۵؛ التبیان، ج ۹، ص ۵۴۱.</ref>.<ref>[[یدالله حاجی‌زاده\|حاجی‌زاده]] و [[رسول قلیچ\|قلیچ]]، [[خوله بنت ثعلبه (مقاله)\|مقاله «خوله بنت ثعلبه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۲.</ref>

	~~== جستارهای وابسته ==~~

	== منابع ==		== منابع ==

Hosein: /* منابع */

2022-06-01T09:36:41Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۰۶
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	* [[پرونده:000063.jpg\|22px]] [[یدالله حاجی‌زاده\|حاجی‌زاده]] و [[رسول قلیچ\|قلیچ]]، [[خوله بنت ثعلبه (مقاله)\|مقاله «خوله بنت ثعلبه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲]]		* [[پرونده:000063.jpg\|22px]] [[یدالله حاجی‌زاده\|حاجی‌زاده]] و [[رسول قلیچ\|قلیچ]]، [[خوله بنت ثعلبه (مقاله)\|مقاله «خوله بنت ثعلبه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲]]
	{{پایان ~~منبع جامع~~}}		{{پایان منابع}}

	== پانویس ==		== پانویس ==

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

2022-06-01T07:00:41Z

جایگزینی متن - '\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$252\,\s252\,\s233$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$255\,\s245\,\s227$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۳۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[~~خوله بنت ثعلبه~~]]''' است. "'''~~[[خوله بنت ثعلبه]]~~'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[خوله بنت ثعلبه در قرآن]] - [[خوله بنت ثعلبه در تاریخ اسلامی]] ~~</div>~~		\| موضوع مرتبط = خوله بنت ثعلبه
			\| عنوان مدخل = [[خوله بنت ثعلبه]]
			\| مداخل مرتبط = [[خوله بنت ثعلبه در قرآن]] - [[خوله بنت ثعلبه در تاریخ اسلامی]]
			\| پرسش مرتبط =
			}}

	==مقدمه==		==مقدمه==

Wasity: جایگزینی متن - ' لیکن ' به ' لکن '

2022-05-08T12:38:42Z

جایگزینی متن - ' لیکن ' به ' لکن '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۶:۰۸
خط ۷:		خط ۷:

	==خوله در [[شأن نزول]]==		==خوله در [[شأن نزول]]==
	بیشتر مطالبی که درباره [[زندگی]] وی ذکر شده‌اند، به مناسبت ظهار وی از سوی شوهرش و نزول آیات ابتدایی [[سوره]] مجادله‌اند. زمانی که خوله از [[تمکین]] شوهر [[کهنسال]] و عصبی مزاجش، [[اوس بن صامت]] سرباز زد،<ref> اسدالغابه، ج ۷، ص ۹۲؛ الاصابه، ج ۸، ص ۱۱۵.</ref> وی با کاربرد عباراتی که در [[سنت]] پیشینیانشان برای [[حرام]] کردن زنی بر شوهر به کار می‌رفت خوله را تا پایان عمر بر خود حرام کرد <ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص ۴؛ التبیان، ج ۹، ص ۵۴۱؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۷، ص ۱۷۶.</ref> و برای رسمیت بخشیدن عمل خود، در میان بستگان خویش به این امر اعتراف کرد؛<ref>اسدالغابه، ج ۷، ص ۹۲؛ الاصابه، ج ۸، ص ۱۱۵.</ref> ~~لیکن~~ به زودی پشیمان شد؛<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص ۳۳۳؛ جامع البیان، ج ۱۴، ص ۵؛الدرالمنثور، ج ۸، ص ۷۰.</ref> به ویژه که هر دو همدیگر را [[دوست]] می‌داشتند. خوله به همسرش پیشنهاد کرد درباره [[حکم]] ظهار در [[دین اسلام]] نظر پیامبر{{صل}} را جویا شود؛ اما [[اوس]] از روی [[شرم]] ابا کرد <ref>جامع‌البیان، ج ۱۴، ص ۶؛ روض الجنان، ج ۱۹، ص ۵۸؛ مجمع البیان، ج ۹، ص ۳۷۱.</ref> و همسرش را بدین [[هدف]] نزد آن [[حضرت]] فرستاد.<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص ۳۳۳؛ جامع البیان، ج ۱۴، ص ۶؛ روض الجنان، ج ۱۹، ص ۵۸.</ref> خوله به [[امید]] آنکه ظهار در [[اسلام]] حکمی متفاوت داشته باشد نزد [[پیامبر]]{{صل}} رفت تا [[رأی]] او را جویا شود. وی به پیامبر{{صل}} گفت در صورتی که ظهار طبق [[سنت]] پیشینیان رخ دهد، دیگر [[سرپرستی]] نخواهد داشت، زیرا اکنون پیر شده و از [[ثروت]]، [[جوانی]] و [[حمایت]] بستگان بی‌بهره است. افزون بر این، [[اوس]] را [[پدر]] [[فرزندان]] و محبوب‌ترین فرد برای خود دانست. او با آنکه پیامبر{{صل}} پاسخی منفی به او داد، بر خواسته خود پافشاری کرد؛ اما پیامبر{{صل}} وی را بر همسرش [[حرام]] دانست.		بیشتر مطالبی که درباره [[زندگی]] وی ذکر شده‌اند، به مناسبت ظهار وی از سوی شوهرش و نزول آیات ابتدایی [[سوره]] مجادله‌اند. زمانی که خوله از [[تمکین]] شوهر [[کهنسال]] و عصبی مزاجش، [[اوس بن صامت]] سرباز زد،<ref> اسدالغابه، ج ۷، ص ۹۲؛ الاصابه، ج ۸، ص ۱۱۵.</ref> وی با کاربرد عباراتی که در [[سنت]] پیشینیانشان برای [[حرام]] کردن زنی بر شوهر به کار می‌رفت خوله را تا پایان عمر بر خود حرام کرد <ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص ۴؛ التبیان، ج ۹، ص ۵۴۱؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۷، ص ۱۷۶.</ref> و برای رسمیت بخشیدن عمل خود، در میان بستگان خویش به این امر اعتراف کرد؛<ref>اسدالغابه، ج ۷، ص ۹۲؛ الاصابه، ج ۸، ص ۱۱۵.</ref> لکن به زودی پشیمان شد؛<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص ۳۳۳؛ جامع البیان، ج ۱۴، ص ۵؛الدرالمنثور، ج ۸، ص ۷۰.</ref> به ویژه که هر دو همدیگر را [[دوست]] می‌داشتند. خوله به همسرش پیشنهاد کرد درباره [[حکم]] ظهار در [[دین اسلام]] نظر پیامبر{{صل}} را جویا شود؛ اما [[اوس]] از روی [[شرم]] ابا کرد <ref>جامع‌البیان، ج ۱۴، ص ۶؛ روض الجنان، ج ۱۹، ص ۵۸؛ مجمع البیان، ج ۹، ص ۳۷۱.</ref> و همسرش را بدین [[هدف]] نزد آن [[حضرت]] فرستاد.<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص ۳۳۳؛ جامع البیان، ج ۱۴، ص ۶؛ روض الجنان، ج ۱۹، ص ۵۸.</ref> خوله به [[امید]] آنکه ظهار در [[اسلام]] حکمی متفاوت داشته باشد نزد [[پیامبر]]{{صل}} رفت تا [[رأی]] او را جویا شود. وی به پیامبر{{صل}} گفت در صورتی که ظهار طبق [[سنت]] پیشینیان رخ دهد، دیگر [[سرپرستی]] نخواهد داشت، زیرا اکنون پیر شده و از [[ثروت]]، [[جوانی]] و [[حمایت]] بستگان بی‌بهره است. افزون بر این، [[اوس]] را [[پدر]] [[فرزندان]] و محبوب‌ترین فرد برای خود دانست. او با آنکه پیامبر{{صل}} پاسخی منفی به او داد، بر خواسته خود پافشاری کرد؛ اما پیامبر{{صل}} وی را بر همسرش [[حرام]] دانست.

	خوله در این وضعیت، متضرعانه دست [[گلایه]] به سوی [[خدا]] بلند کرد و با [[تضرع]] و [[زاری]] از او خواست گشایشی برایش بر زبان پیامبر{{صل}} روان سازد و مدتی نگذشت که [[آیات]] نخستین [[سوره مجادله]] نازل شدند.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص ۷؛ التبیان، ج ۹، ص ۵۴۲؛اسباب النزول، ص ۳۴۷ ـ ۳۴۸.</ref> برپایه این آیات، هیچ گاه [[همسر]] [[حکم]] [[مادر]] را نخواهد داشت، زیرا مادر کسی است که فرزند را به [[دنیا]] می‌آورد. با این همه، چنانچه کسی ظهار کند، پیش از مراجعه به همسرش باید یک برده [[آزاد]] کند و اگر از انجام دادن این امر [[ناتوان]] بود، باید ۶۰ [[روز]] [[روزه]] بگیرد و چنانچه توان روزه گرفتن نداشت، باید ۶۰ [[فقیر]] را [[اطعام]] کند: {{متن قرآن\|قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنكُم مِّن نِّسَائِهِم مَّا هُنَّ أُمَّهَاتِهِمْ إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلاَّ الَّلائِي وَلَدْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنكَرًا مِّنَ الْقَوْلِ وَزُورًا وَإِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ وَالَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِن نِّسَائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِّن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا ذَلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا فَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ذَلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ }}<ref>«خداوند، سخن زنی را که با تو درباره همسرش چالش داشت و به خداوند شکوه می‌کرد شنیده است و خداوند گفت و گوی شما را می‌شنود که خداوند، شنوایی بیناست کسانی از شما که زنان خود را ظهار می‌کنند، آن زنان، مادران آنان نیستند، مادرانشان جز کسانی که آنان را زاده‌اند نمی‌باشند و اینان بی‌گمان سخنی ناپسند و نادرست می‌گویند و باری، خداوند به یقین در گذرنده‌ای آمرزنده است. و آنان که زنان خود را ظهار می‌کنند سپس به آنچه گفته‌اند باز می‌گردند (تا آن را بشکنند) باید پیش از آنکه با یکدیگر تماسی داشته باشند بنده‌ای آزاد کنند؛ این (کاری) است که بدان اندرز داده می‌شوید و خداوند به آنچه می‌کنید آگاه است. و هر کس نیافت، روزه دو ماه پیاپی پیش از آنکه با همدیگر تماسی بگیرند (بر عهده اوست) و آنکه یارایی ندارد، خوراک دادن به شصت مستمند (بر عهده اوست)، این بدان روست که به خداوند و پیامبرش ایمان آورید و اینها احکام خداوند است و کافران عذابی دردناک خواهند داشت» سوره مجادله، آیه ۱-۴.</ref>. درپی [[نزول]] این [[آیات]]، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} [[اوس بن صامت]] را فراخواند و [[دستور الهی]] درباره [[کفاره]] ظهار را به او [[ابلاغ]] کرد؛<ref> جامع‌البیان، ج ۱۴، ص ۴؛ اسباب النزول، ص ۳۴۹؛ مجمع البیان، ج ۹، ص ۳۷۱.</ref> ولی [[اوس]] نه [[ثروت]] کافی برای [[آزاد]] کردن برده‌ای داشت و نه در کهنسالی می‌توانست [[روزه]] بگیرد، از این رو ناچار بود ۶۰ [[مسکین]] را [[غذا]] دهد؛ اما از این کار هم [[ناتوان]] بود،<ref>جامع‌البیان، ج ۱۴، ص ۵؛ اسباب النزول، ص ۳۴۹؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص ۷۱.</ref> به همین جهت [[حضرت رسول]]{{صل}} مقداری از کفاره [[اطعام]] ۶۰ مسکین را خود به عهده گرفت و اوس نیز بخش دیگری از کفاره را پذیرفت و بدین‌سان، کفاره اطعام ۶۰ مسکین از طرف اوس بن صامت پرداخت شد و او توانست به خوله مراجعه کند.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص ۵؛ اسباب النزول، ص ۳۴۸؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص ۷۳.</ref> [[ابن عباس]]، [[ابن سیرین]] و دیگران، خوله را نخستین زنی می‌دانند که در دوره [[اسلامی]] ظهار شده است<ref>الطبقات، ج ۸، ص ۲۸۱؛ المعارف، ص ۲۵۵؛ التبیان، ج ۹، ص ۵۴۱.</ref>.<ref>[[یدالله حاجی‌زاده\|حاجی‌زاده]] و [[رسول قلیچ\|قلیچ]]، [[خوله بنت ثعلبه (مقاله)\|مقاله «خوله بنت ثعلبه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۲.</ref>		خوله در این وضعیت، متضرعانه دست [[گلایه]] به سوی [[خدا]] بلند کرد و با [[تضرع]] و [[زاری]] از او خواست گشایشی برایش بر زبان پیامبر{{صل}} روان سازد و مدتی نگذشت که [[آیات]] نخستین [[سوره مجادله]] نازل شدند.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص ۷؛ التبیان، ج ۹، ص ۵۴۲؛اسباب النزول، ص ۳۴۷ ـ ۳۴۸.</ref> برپایه این آیات، هیچ گاه [[همسر]] [[حکم]] [[مادر]] را نخواهد داشت، زیرا مادر کسی است که فرزند را به [[دنیا]] می‌آورد. با این همه، چنانچه کسی ظهار کند، پیش از مراجعه به همسرش باید یک برده [[آزاد]] کند و اگر از انجام دادن این امر [[ناتوان]] بود، باید ۶۰ [[روز]] [[روزه]] بگیرد و چنانچه توان روزه گرفتن نداشت، باید ۶۰ [[فقیر]] را [[اطعام]] کند: {{متن قرآن\|قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنكُم مِّن نِّسَائِهِم مَّا هُنَّ أُمَّهَاتِهِمْ إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلاَّ الَّلائِي وَلَدْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنكَرًا مِّنَ الْقَوْلِ وَزُورًا وَإِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ وَالَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِن نِّسَائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِّن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا ذَلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا فَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ذَلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ }}<ref>«خداوند، سخن زنی را که با تو درباره همسرش چالش داشت و به خداوند شکوه می‌کرد شنیده است و خداوند گفت و گوی شما را می‌شنود که خداوند، شنوایی بیناست کسانی از شما که زنان خود را ظهار می‌کنند، آن زنان، مادران آنان نیستند، مادرانشان جز کسانی که آنان را زاده‌اند نمی‌باشند و اینان بی‌گمان سخنی ناپسند و نادرست می‌گویند و باری، خداوند به یقین در گذرنده‌ای آمرزنده است. و آنان که زنان خود را ظهار می‌کنند سپس به آنچه گفته‌اند باز می‌گردند (تا آن را بشکنند) باید پیش از آنکه با یکدیگر تماسی داشته باشند بنده‌ای آزاد کنند؛ این (کاری) است که بدان اندرز داده می‌شوید و خداوند به آنچه می‌کنید آگاه است. و هر کس نیافت، روزه دو ماه پیاپی پیش از آنکه با همدیگر تماسی بگیرند (بر عهده اوست) و آنکه یارایی ندارد، خوراک دادن به شصت مستمند (بر عهده اوست)، این بدان روست که به خداوند و پیامبرش ایمان آورید و اینها احکام خداوند است و کافران عذابی دردناک خواهند داشت» سوره مجادله، آیه ۱-۴.</ref>. درپی [[نزول]] این [[آیات]]، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} [[اوس بن صامت]] را فراخواند و [[دستور الهی]] درباره [[کفاره]] ظهار را به او [[ابلاغ]] کرد؛<ref> جامع‌البیان، ج ۱۴، ص ۴؛ اسباب النزول، ص ۳۴۹؛ مجمع البیان، ج ۹، ص ۳۷۱.</ref> ولی [[اوس]] نه [[ثروت]] کافی برای [[آزاد]] کردن برده‌ای داشت و نه در کهنسالی می‌توانست [[روزه]] بگیرد، از این رو ناچار بود ۶۰ [[مسکین]] را [[غذا]] دهد؛ اما از این کار هم [[ناتوان]] بود،<ref>جامع‌البیان، ج ۱۴، ص ۵؛ اسباب النزول، ص ۳۴۹؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص ۷۱.</ref> به همین جهت [[حضرت رسول]]{{صل}} مقداری از کفاره [[اطعام]] ۶۰ مسکین را خود به عهده گرفت و اوس نیز بخش دیگری از کفاره را پذیرفت و بدین‌سان، کفاره اطعام ۶۰ مسکین از طرف اوس بن صامت پرداخت شد و او توانست به خوله مراجعه کند.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص ۵؛ اسباب النزول، ص ۳۴۸؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص ۷۳.</ref> [[ابن عباس]]، [[ابن سیرین]] و دیگران، خوله را نخستین زنی می‌دانند که در دوره [[اسلامی]] ظهار شده است<ref>الطبقات، ج ۸، ص ۲۸۱؛ المعارف، ص ۲۵۵؛ التبیان، ج ۹، ص ۵۴۱.</ref>.<ref>[[یدالله حاجی‌زاده\|حاجی‌زاده]] و [[رسول قلیچ\|قلیچ]]، [[خوله بنت ثعلبه (مقاله)\|مقاله «خوله بنت ثعلبه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۲.</ref>

Heydari: جایگزینی متن - 'دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲]] == پانویس == {{پانویس}}' به 'دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲]] {{پایان منبع جامع}} == پانویس == {{پانویس}}'

2022-03-04T05:26:02Z

جایگزینی متن - 'دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲]] == پانویس == {{پانویس}}' به 'دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲]] {{پایان منبع جامع}} == پانویس == {{پانویس}}'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مارس ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۵۶
خط ۱۶:		خط ۱۶:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	* [[پرونده:000063.jpg\|22px]] [[یدالله حاجی‌زاده\|حاجی‌زاده]] و [[رسول قلیچ\|قلیچ]]، [[خوله بنت ثعلبه (مقاله)\|مقاله «خوله بنت ثعلبه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲]]		* [[پرونده:000063.jpg\|22px]] [[یدالله حاجی‌زاده\|حاجی‌زاده]] و [[رسول قلیچ\|قلیچ]]، [[خوله بنت ثعلبه (مقاله)\|مقاله «خوله بنت ثعلبه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲]]
			{{پایان منبع جامع}}

	== پانویس ==		== پانویس ==