خیر (اسم الهی) - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'خدای متعالی' به 'خدای متعال'

2022-10-16T13:38:29Z

جایگزینی متن - 'خدای متعالی' به 'خدای متعال'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۰۸
خط ۳۰:		خط ۳۰:

	== یگانه [[بخشنده]] [[نیکی]]‌ها ==		== یگانه [[بخشنده]] [[نیکی]]‌ها ==
	جمله {{متن قرآن\|ُ بِيَدِكَ الْخَيْرُ}}<ref>«ب نیکی در کف توست» سوره آل عمران، آیه ۲۶.</ref> بر انحصار هر خیری در خدای ~~متعالی~~ دلالت دارد، بنابراین زمام امر هر خیر مطلوبی به دست وی و او یگانه اعطا کننده هر خیری است. جمله مذکور در جایگاه تعلیل برای جمله‌های پیشین در آیه یاد شده و از قبیل تعلیل به مطلبی خاص، برای علتی است که شامل آن و جز آن می‌گردد، پس خیری که خدا می‌دهد، اعم از [[ملک]] و [[عزت]] است: {{متن قرآن\|قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَاءُ وَتُعِزُّ مَنْ تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَنْ تَشَاءُ بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«بگو خداوندا! ای دارنده فرمانروایی! به هر کس بخواهی فرمانروایی می‌بخشی و از هر کس بخواهی فرمانروایی را باز می‌ستانی و هر کس را بخواهی گرامی می‌داری و هر کس را بخواهی خوار می‌گردانی؛ نیکی در کف توست بی‌گمان تو بر هر کاری توانایی» سوره آل عمران، آیه ۲۶.</ref>. نکته درخور این است که همان گونه که تعلیلِ دادن [[ملک]] و بخشیدن [[عزت]]، به خیری که به دست خداست درست است، تعلیل گرفتن ملک و [[اذلال]] نیز به آن درست است، زیرا آن دو گرچه شرند، [[شر]] جز عدمِ خیر نیست، بنابراین گرفتن ملک، چیزی جز ندادن ملک و [[ذلت]] چیزی غیر از ندادن عزت نخواهد بود و منتهی شدن هر خیری به [[خدا]]، به شکلی سبب منتهی شدن هر [[محرومیت]] از خیری به اوست؛ البته آنچه انتفای آن از او لازم است، اتصاف به چیزی است که [[شایسته]] [[ساحت]] [[قدس]] وی نیست؛ مانند کاستی‌های [[افعال]] [[بندگان]] و زشتی‌های [[معاصی]]، مگر به شکل [[خذلان]] و عدم [[توفیق]].		جمله {{متن قرآن\|ُ بِيَدِكَ الْخَيْرُ}}<ref>«ب نیکی در کف توست» سوره آل عمران، آیه ۲۶.</ref> بر انحصار هر خیری در [[خدای متعال]] دلالت دارد، بنابراین زمام امر هر خیر مطلوبی به دست وی و او یگانه اعطا کننده هر خیری است. جمله مذکور در جایگاه تعلیل برای جمله‌های پیشین در آیه یاد شده و از قبیل تعلیل به مطلبی خاص، برای علتی است که شامل آن و جز آن می‌گردد، پس خیری که خدا می‌دهد، اعم از [[ملک]] و [[عزت]] است: {{متن قرآن\|قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَاءُ وَتُعِزُّ مَنْ تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَنْ تَشَاءُ بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«بگو خداوندا! ای دارنده فرمانروایی! به هر کس بخواهی فرمانروایی می‌بخشی و از هر کس بخواهی فرمانروایی را باز می‌ستانی و هر کس را بخواهی گرامی می‌داری و هر کس را بخواهی خوار می‌گردانی؛ نیکی در کف توست بی‌گمان تو بر هر کاری توانایی» سوره آل عمران، آیه ۲۶.</ref>. نکته درخور این است که همان گونه که تعلیلِ دادن [[ملک]] و بخشیدن [[عزت]]، به خیری که به دست خداست درست است، تعلیل گرفتن ملک و [[اذلال]] نیز به آن درست است، زیرا آن دو گرچه شرند، [[شر]] جز عدمِ خیر نیست، بنابراین گرفتن ملک، چیزی جز ندادن ملک و [[ذلت]] چیزی غیر از ندادن عزت نخواهد بود و منتهی شدن هر خیری به [[خدا]]، به شکلی سبب منتهی شدن هر [[محرومیت]] از خیری به اوست؛ البته آنچه انتفای آن از او لازم است، اتصاف به چیزی است که [[شایسته]] [[ساحت]] [[قدس]] وی نیست؛ مانند کاستی‌های [[افعال]] [[بندگان]] و زشتی‌های [[معاصی]]، مگر به شکل [[خذلان]] و عدم [[توفیق]].

	خلاصه، [[خیر و شر]] گاهی تکوینی‌اند؛ مانند ملک و عزت و بازستاندن ملک که ذلت و در این صورت، [[خیر]] [[تکوینی]] [[امر]] وجودی و [[بخشش]] [[حق]] است و [[شر]] تکوینی هم عدم بخشش خیر است و انتساب آن به خدا محذور ندارد، زیرا او تنها مالکِ هر خیری است و در صورت اعطای چیزی از آن به دیگری، [[اختیار]] با او و جای [[شکر گزاری]] است و اگر اعطا نکند، حقی برای دیگری بر او نیست، تا او را به اعطا وادارد، در نتیجه [[امتناع]] وی از اعطا [[ظلم]] به شمار آید. به علاوه، اعطا و منع، هر دو مقارن [[مصالح]] عامی است که در [[صلاح]] [[نظام]] دایر میان اجزاء عالم، دخیل است.		خلاصه، [[خیر و شر]] گاهی تکوینی‌اند؛ مانند ملک و عزت و بازستاندن ملک که ذلت و در این صورت، [[خیر]] [[تکوینی]] [[امر]] وجودی و [[بخشش]] [[حق]] است و [[شر]] تکوینی هم عدم بخشش خیر است و انتساب آن به خدا محذور ندارد، زیرا او تنها مالکِ هر خیری است و در صورت اعطای چیزی از آن به دیگری، [[اختیار]] با او و جای [[شکر گزاری]] است و اگر اعطا نکند، حقی برای دیگری بر او نیست، تا او را به اعطا وادارد، در نتیجه [[امتناع]] وی از اعطا [[ظلم]] به شمار آید. به علاوه، اعطا و منع، هر دو مقارن [[مصالح]] عامی است که در [[صلاح]] [[نظام]] دایر میان اجزاء عالم، دخیل است.

Wasity: جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

2022-09-11T05:33:47Z

جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T20:31:25Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T06:58:36Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

نمایش تغییرات

Wasity: جایگزینی متن - 'غالب' به 'غالب'

2022-07-21T04:45:22Z

جایگزینی متن - 'غالب' به 'غالب'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۱۵
خط ۳۶:		خط ۳۶:
	گاهی نیز خیر و شر تشریعی‌اند و آن اقسام [[طاعات]] و معاصی است و طاعات و معاصی، افعالی‌اند که از [[انسان]] به [[جهت]] انتساب آنها به اختیار وی صادر می‌گردند، از این قطعا به غیر انسان استنادی ندارند و همین نسبت، ملاک [[حسن و قبح]] آن افعال است و اگر در صدور آنها اختیار فرض نشود، به حسن و قبح [[وصف]] نخواهند گشت. افعال یاد شده از این رو، انتسابی به [[حق]] ندارند، مگر از نظر [[توفیق]] و عدم توفیق[[حق]] بر اثر مصالحی که مقتضی آنهاست. نتیجه آنکه تمام خیر به دست خداست و با آن امر [[جهان]] در اشتمال بر هر [[وجدان]] و [[حرمان]] و هر خیر و شری [[انتظام]] می‌یابد.<ref>المیزان، ج ۳، ص ۱۳۴ ـ ۱۳۵.</ref>		گاهی نیز خیر و شر تشریعی‌اند و آن اقسام [[طاعات]] و معاصی است و طاعات و معاصی، افعالی‌اند که از [[انسان]] به [[جهت]] انتساب آنها به اختیار وی صادر می‌گردند، از این قطعا به غیر انسان استنادی ندارند و همین نسبت، ملاک [[حسن و قبح]] آن افعال است و اگر در صدور آنها اختیار فرض نشود، به حسن و قبح [[وصف]] نخواهند گشت. افعال یاد شده از این رو، انتسابی به [[حق]] ندارند، مگر از نظر [[توفیق]] و عدم توفیق[[حق]] بر اثر مصالحی که مقتضی آنهاست. نتیجه آنکه تمام خیر به دست خداست و با آن امر [[جهان]] در اشتمال بر هر [[وجدان]] و [[حرمان]] و هر خیر و شری [[انتظام]] می‌یابد.<ref>المیزان، ج ۳، ص ۱۳۴ ـ ۱۳۵.</ref>

	گفتنی است برخی خیر را به خیر مطلق و [[خیر و شر]] [[مقید]] قسمت کرده‌اند: [[خیر]] مطلق، مورد رغبت و مطلوب هرکسی و در هر حال است؛ مانند خیری که در [[روایت]] {{متن حدیث\|مَا خَيْرٌ بِخَيْرٍ بَعْدَهُ النَّارُ، وَ مَا شَرٌّ بِشَرٍّ بَعْدَهُ الْجَنَّةُ}} [[بهشت]] به آن [[وصف]] شده است؛ و خیر و شر مقیّد، برای کسی خیر و برای دیگری شر است؛ مانند [[مال]]، از این رو [[خدا]] آن را به خیر {{متن قرآن\|كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ}}<ref>«بر شما مقرر شده است که هرگاه مرگ یکی از شما فرا رسد، اگر مالی بر جای نهد برای پدر و مادر و خویشان وصیّت شایسته کند؛ بنا به حقّی بر گردن پرهیزگاران» سوره بقره، آیه ۱۸۰.</ref> و شر {{متن قرآن\|أَيَحْسَبُونَ أَنَّمَا نُمِدُّهُمْ بِهِ مِنْ مَالٍ وَبَنِينَ}}<ref>«آیا می‌پندارند در آنچه از مال و فرزندان که آنان را بدان یاری می‌رسانیم» سوره مؤمنون، آیه ۵۵.</ref>، {{متن قرآن\|نُسَارِعُ لَهُمْ فِي الْخَيْرَاتِ بَلْ لَا يَشْعُرُونَ}}<ref>«برای آنان در نیکی‌ها شتاب می‌ورزیم؟ (خیر،) بلکه در نمی‌یابند» سوره مؤمنون، آیه ۵۶.</ref> هر دو وصف کرده؛<ref>مفردات، ص ۳۰۰، «خیر».</ref> البته در [[آیه]] اخیر، خیر بودن از مال [[نفی]] شده است که به وجهی می‌تواند شر آفرین باشد. به گفته برخی خیر در مال مجازا به کار می‌رود.<ref>نثر طوبی، ج ۱، ص ۲۴۳، «خیر».</ref> برخی نیز خیر را به [[حقیقی]] و اضافی بخش کرده‌اند و در نگاهشان آیه {{متن قرآن\|ِ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرَارِ}}<ref>« نزد خداوند است برای نیکوکاران بهتر است» سوره آل عمران، آیه ۱۹۸.</ref> به اوّلی و آیه {{متن قرآن\|وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انْفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ وَاللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ}}<ref>«و چون داد و ستد یا سرگرمی‌یی ببینند، بدان سو شتاب می‌آورند و تو را ایستاده رها می‌کنند؛ بگو: آنچه نزد خداوند است از سرگرمی و داد و ستد، نکوتر است و خداوند بهترین روزی‌دهندگان است» سوره جمعه، آیه ۱۱.</ref> به دومی اشاره دارد.<ref>تفسیر صدرالمتألهین، ج ۷، ص ۲۹۰.</ref> به گفته برخی [[مفسران]]، کار بست خیر در آیه اخیر، از مواردی است که افعل [[تفضیل]] نبودن آن را [[تأیید]] می‌کند، زیرا در [[لهو]] خیری نیست، بنابراین حق آن است که خیر مفید معنای [[انتخاب]] و اشتمال طرف مقابل و مورد [[قیاس]] با آن بر چیزی از خیر از خصوصیات [[غالب]] در موارد است و [[اعتذار]] از مورد آیه پیش گفته و مانند آن به این شکل که خیر در آن منسلخ از معنای [[تفضیل]] است، صحیح نیست <ref>المیزان، ج ۳، ص ۱۳۳؛ ج ۱۹، ص ۲۷۵.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی\|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]، [[خیر (مقاله)\|مقاله «خیر»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]] ج۱۲، ۴۵۳ - ۴۵۴.</ref>		گفتنی است برخی خیر را به خیر مطلق و [[خیر و شر]] [[مقید]] قسمت کرده‌اند: [[خیر]] مطلق، مورد رغبت و مطلوب هرکسی و در هر حال است؛ مانند خیری که در [[روایت]] {{متن حدیث\|مَا خَيْرٌ بِخَيْرٍ بَعْدَهُ النَّارُ، وَ مَا شَرٌّ بِشَرٍّ بَعْدَهُ الْجَنَّةُ}} [[بهشت]] به آن [[وصف]] شده است؛ و خیر و شر مقیّد، برای کسی خیر و برای دیگری شر است؛ مانند [[مال]]، از این رو [[خدا]] آن را به خیر {{متن قرآن\|كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ}}<ref>«بر شما مقرر شده است که هرگاه مرگ یکی از شما فرا رسد، اگر مالی بر جای نهد برای پدر و مادر و خویشان وصیّت شایسته کند؛ بنا به حقّی بر گردن پرهیزگاران» سوره بقره، آیه ۱۸۰.</ref> و شر {{متن قرآن\|أَيَحْسَبُونَ أَنَّمَا نُمِدُّهُمْ بِهِ مِنْ مَالٍ وَبَنِينَ}}<ref>«آیا می‌پندارند در آنچه از مال و فرزندان که آنان را بدان یاری می‌رسانیم» سوره مؤمنون، آیه ۵۵.</ref>، {{متن قرآن\|نُسَارِعُ لَهُمْ فِي الْخَيْرَاتِ بَلْ لَا يَشْعُرُونَ}}<ref>«برای آنان در نیکی‌ها شتاب می‌ورزیم؟ (خیر،) بلکه در نمی‌یابند» سوره مؤمنون، آیه ۵۶.</ref> هر دو وصف کرده؛<ref>مفردات، ص ۳۰۰، «خیر».</ref> البته در [[آیه]] اخیر، خیر بودن از مال [[نفی]] شده است که به وجهی می‌تواند شر آفرین باشد. به گفته برخی خیر در مال مجازا به کار می‌رود.<ref>نثر طوبی، ج ۱، ص ۲۴۳، «خیر».</ref> برخی نیز خیر را به [[حقیقی]] و اضافی بخش کرده‌اند و در نگاهشان آیه {{متن قرآن\|ِ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرَارِ}}<ref>« نزد خداوند است برای نیکوکاران بهتر است» سوره آل عمران، آیه ۱۹۸.</ref> به اوّلی و آیه {{متن قرآن\|وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انْفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ وَاللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ}}<ref>«و چون داد و ستد یا سرگرمی‌یی ببینند، بدان سو شتاب می‌آورند و تو را ایستاده رها می‌کنند؛ بگو: آنچه نزد خداوند است از سرگرمی و داد و ستد، نکوتر است و خداوند بهترین روزی‌دهندگان است» سوره جمعه، آیه ۱۱.</ref> به دومی اشاره دارد.<ref>تفسیر صدرالمتألهین، ج ۷، ص ۲۹۰.</ref> به گفته برخی [[مفسران]]، کار بست خیر در آیه اخیر، از مواردی است که افعل [[تفضیل]] نبودن آن را [[تأیید]] می‌کند، زیرا در [[لهو]] خیری نیست، بنابراین حق آن است که خیر مفید معنای [[انتخاب]] و اشتمال طرف مقابل و مورد [[قیاس]] با آن بر چیزی از خیر از خصوصیات غالب در موارد است و [[اعتذار]] از مورد آیه پیش گفته و مانند آن به این شکل که خیر در آن منسلخ از معنای [[تفضیل]] است، صحیح نیست <ref>المیزان، ج ۳، ص ۱۳۳؛ ج ۱۹، ص ۲۷۵.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی\|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]، [[خیر (مقاله)\|مقاله «خیر»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]] ج۱۲، ۴۵۳ - ۴۵۴.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Msadeq: تغییرمسیر به خیر در قرآن حذف شد

2022-06-08T03:43:26Z

تغییرمسیر به خیر در قرآن حذف شد

نمایش تغییرات

Msadeq: تغییرمسیر به خیر در قرآن

2022-06-07T05:15:34Z

تغییرمسیر به خیر در قرآن

صفحهٔ تازه

#تغییر_مسیر [[خیر در قرآن]]