دعوت به اسلام - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* مراحل دعوت به اسلام */

2026-03-16T07:52:18Z

مراحل دعوت به اسلام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۲
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	=== دعوت سرّی ===		=== دعوت سرّی ===
	{{اصلی\|دعوت پنهانی پیامبر خاتم}}		{{اصلی\|دعوت پنهانی پیامبر خاتم}}
	این مرحله، با [[بعثت]] آن حضرت آغاز شد بنابر مشهور سه سال طول کشید<ref>ابن هشام، ج۱، ص۲۸۰؛ بلاذری، انساب، ج۱، ص۱۳۱؛ یعقوبی، ج۲، ص۲۳؛ طبری، تاریخ، ج۲، ص۳۱۸.</ref>، اما چهار سال نیز گفته شده است<ref>بلاذری، انساب، ج۱، ص۳۲.</ref>. در این مرحله که البته از جزئیات آن [[آگاهی]] [[درستی]] در دست نیست، [[رسول خدا]] {{صل}} نزدیک‌ترین افراد [[خانواده]]، مانند [[امام علی]] {{ع}}، [[حضرت خدیجه]] {{س}}، [[زید بن حارثه]] و عده‌ای از [[مسلمانان]] نخستین را به [[اسلام]] [[دعوت]] کرد و [[مخالفت]] آن حضرت با [[قریش]] و [[مشرکان]] علنی نبود و در دعوت از افراد نیز تنها آنان را به اسلام دعوت می‌کرد و برخورد قریش نیز با آن حضرت در حد [[شگفتی]] از گزاردن [[نماز]] و [[تمسخر]] مسلمانان بود و می‌گفتند: پسر "ابن عبد المطلب" از؛ [[آسمان]]، [[سخن]] می‌گوید<ref>برای اطلاع از این موارد، ر.ک: ابن سعد، ج۱، ص۱۵۶ یعقوبی، ج۲، ص۲۴؛ حلبی، ج۱، ص۴۶۱.</ref>. اما پس از آن، مخالفت [[قریش]] بیشتر شد و مسلمانان، به ویژه [[بندگان]]، مورد تمسخر و [[آزار]] بیشتر قرار گرفتند و حتی برای [[نماز خواندن]] [[آزادی]] لازم را نداشتند، تا آنجا که بنا بر [[نقلی]]، این مسئله، موجب درگیری [[سعد بن ابی وقاص]] با برخی از مشرکان و زخمی شدن آن [[مشرک]] گردید و گفته‌اند این نخستین خونی بود که در اسلام ریخته شد<ref>ر.ک: ابن هشام، ج۱، ص۲۸۲؛ طبری، تاریخ، ج۲، ص۳۱۸.</ref>. البته برخی نخستین [[خون]] ریخته شده در اسلام را به دست [[طلیب بن عمیر]] می‌دانند که در [[حمایت]] از رسول خدا {{صل}} رخ داد<ref>ر.ک: ابن حبیب، المنمق، ص۲۲۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۳۲۳؛ ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۴۳۹.</ref>. پس از شدت یافتن آزار قریش، دار أرقم که به آن [[دارالاسلام]] هم گفته‌اند<ref>ر.ک: ابن سعد، ج۳، ص۱۸۴.</ref>، به عنوان محل دعوت رسول خدا {{صل}} و [[عبادت]] و نماز و جلسات مسلمانان مورد توجه قرار گرفت و گفته‌اند مجموع افرادی که تا پیش از [[دعوت عمومی]] اسلام آوردند و حدود یک ماه در دار ارقم بودند، سی و نه<ref>حلبی، ج۱، ص۲۸۳.</ref> یا [[چهل]] تن بودند<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۲۱۹؛ برای اطلاع بیشتر، ر.ک: دار ارقم.</ref>. برخی نیز حضور [[رسول خدا]] {{صل}} و [[مسلمانان]] را در دارأرقم، تا سال چهارم و تا [[زمان]] [[دعوت عمومی]] دانسته‌اند<ref>ر.ک: حلبی، ج۱، ص۲۸۳.</ref>. البته باید توجه داشت که پنهانی بودن این مرحله، به هیچ وجه بدان معنا نیست که [[مشرکان]] و به ویژه [[قریش]] از [[دعوت]] رسول خدا {{صل}} در این مرحله [[آگاهی]] نداشتند یا هیچ حرکتی بر ضد مسلمانان انجام نمی‌دادند، بلکه بدان معناست که برخوردها و [[دشمنی‌ها]] چندان آشکار شدت یافته نبود و بیشتر در حد [[تمسخر]] و [[آزار]] [[بندگان]] بود. با این حال، مواردی از دشمنی‌های آنان در منابع گزارش شده است و زمینه‌های مرحله دعوت عمومی به دنبال همین برخوردها فراهم آمد<ref>[[قاسم خانجانی\|خانجانی، قاسم]]، [[دانشنامه سیره نبوی (کتاب)\|مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۱، ص۴۶.</ref>.		این مرحله، با [[بعثت]] آن حضرت آغاز شد بنابر مشهور سه سال طول کشید<ref>ابن هشام، ج۱، ص۲۸۰؛ بلاذری، انساب، ج۱، ص۱۳۱؛ یعقوبی، ج۲، ص۲۳؛ طبری، تاریخ، ج۲، ص۳۱۸.</ref>، اما چهار سال نیز گفته شده است<ref>بلاذری، انساب، ج۱، ص۳۲.</ref>. در این مرحله که البته از جزئیات آن [[آگاهی]] [[درستی]] در دست نیست، [[رسول خدا]] {{صل}} نزدیک‌ترین افراد [[خانواده]]، مانند [[امام علی]] {{ع}}، [[حضرت خدیجه]] {{س}}، [[زید بن حارثه]] و عده‌ای از [[مسلمانان]] نخستین را به [[اسلام]] [[دعوت]] کرد و [[مخالفت]] آن حضرت با [[قریش]] و [[مشرکان]] علنی نبود و در دعوت از افراد نیز تنها آنان را به اسلام دعوت می‌کرد و برخورد قریش نیز با آن حضرت در حد [[شگفتی]] از گزاردن [[نماز]] و [[تمسخر]] مسلمانان بود و می‌گفتند: پسر "ابن عبد المطلب" از؛ [[آسمان]]، [[سخن]] می‌گوید<ref>برای اطلاع از این موارد، ر.ک: ابن سعد، ج۱، ص۱۵۶ یعقوبی، ج۲، ص۲۴؛ حلبی، ج۱، ص۴۶۱.</ref>. اما پس از آن، مخالفت [[قریش]] بیشتر شد و مسلمانان، به ویژه [[بندگان]]، مورد تمسخر و [[آزار]] بیشتر قرار گرفتند و حتی برای [[نماز خواندن]] [[آزادی]] لازم را نداشتند، تا آنجا که بنا بر [[نقلی]]، این مسئله، موجب درگیری [[سعد بن ابی وقاص]] با برخی از مشرکان و زخمی شدن آن [[مشرک]] گردید و گفته‌اند این نخستین خونی بود که در اسلام ریخته شد<ref>ر.ک: ابن هشام، ج۱، ص۲۸۲؛ طبری، تاریخ، ج۲، ص۳۱۸.</ref>. البته برخی نخستین [[خون]] ریخته شده در اسلام را به دست [[طلیب بن عمیر]] می‌دانند که در حمایت از رسول خدا {{صل}} رخ داد<ref>ر.ک: ابن حبیب، المنمق، ص۲۲۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۳۲۳؛ ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۴۳۹.</ref>. پس از شدت یافتن آزار قریش، دار أرقم که به آن [[دارالاسلام]] هم گفته‌اند<ref>ر.ک: ابن سعد، ج۳، ص۱۸۴.</ref>، به عنوان محل دعوت رسول خدا {{صل}} و [[عبادت]] و نماز و جلسات مسلمانان مورد توجه قرار گرفت و گفته‌اند مجموع افرادی که تا پیش از دعوت عمومی اسلام آوردند و حدود یک ماه در دار ارقم بودند، سی و نه<ref>حلبی، ج۱، ص۲۸۳.</ref> یا [[چهل]] تن بودند<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۲۱۹؛ برای اطلاع بیشتر، ر.ک: دار ارقم.</ref>. برخی نیز حضور [[رسول خدا]] {{صل}} و [[مسلمانان]] را در دارأرقم، تا سال چهارم و تا [[زمان]] دعوت عمومی دانسته‌اند<ref>ر.ک: حلبی، ج۱، ص۲۸۳.</ref>. البته باید توجه داشت که پنهانی بودن این مرحله، به هیچ وجه بدان معنا نیست که [[مشرکان]] و به ویژه [[قریش]] از [[دعوت]] رسول خدا {{صل}} در این مرحله [[آگاهی]] نداشتند یا هیچ حرکتی بر ضد مسلمانان انجام نمی‌دادند، بلکه بدان معناست که برخوردها و [[دشمنی‌ها]] چندان آشکار شدت یافته نبود و بیشتر در حد [[تمسخر]] و [[آزار]] [[بندگان]] بود. با این حال، مواردی از دشمنی‌های آنان در منابع گزارش شده است و زمینه‌های مرحله دعوت عمومی به دنبال همین برخوردها فراهم آمد<ref>[[قاسم خانجانی\|خانجانی، قاسم]]، [[دانشنامه سیره نبوی (کتاب)\|مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۱، ص۴۶.</ref>.

	=== دعوت [[خویشاوندان]] ===		=== دعوت [[خویشاوندان]] ===
	این مرحله پس از سه سال [[دعوت سری]] و بنا بر مشهور با [[نزول]] [[آیه انذار]] {{متن قرآن\|وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ}}<ref>«و نزدیک‌ترین خویشاوندانت را بیم ده!» سوره شعراء، آیه ۲۱۴.</ref>. آغاز شد و رسول خدا {{صل}} مأموریت یافت دعوت خود را میان خویشاوندان نزدیک خود آشکار کند. از این رو، آن حضرت به [[امام علی]] {{ع}} [[دستور]] داد غذایی تهیه بیند و بزرگان [[بنی عبدالمطلب]] را دعوت نماید تا با آنان سخن گوید و [[مأموریت]] خود را انجام دهد. امام علی {{ع}} چنین کرد و حدود چهل تن از خویشاوندان رسول خدا {{صل}} حاضر شدند که برخی از [[عموهای ~~پیامبر]]،~~ از جمله [[ابوطالب]]، [[حمزه]]، [[عباس]] و [[ابولهب]] در میان آنان بودند. پس از صرف [[غذا]] که با معجزاتی همراه بود، هنگامی که رسول خدا {{صل}} [[تصمیم]] گرفت سخن بگوید ابولهب اجازه نداد و جلسه را به هم زد. از این‌رو، رسول خدا {{صل}} از امام علی {{ع}} خواست تا دوباره این میهمانی را تشکیل دهد. [[روز]] بعد باز غذا تهیه و میهمانی تشکیل شد. در این جلسه، رسول خدا {{صل}} با بنی عبدالمطلب [[سخن]] گفت و با اشاره به آنکه خیر [[دنیا]] و [[آخرت]] را برای آنان آورده است، ایشان را به [[اسلام]] [[دعوت]] کرد و فرمود: "کدام یک از شما مرا بر این امر [[یاری]] می‌کند تا آنکه همو، [[برادر]]، [[وصی]] و [[جانشین]] من در میان شما باشد؟" همه [[سکوت]] کردند و کسی جز [[امام علی]] {{ع}} به [[پیامبر]] پاسخ نداد. از این‌رو، [[رسول خدا]] {{صل}} به آنان فرمود: "همانا این [[علی]] {{ع}} برادر، وصی و جانشین من در بین شماست، پس سخن او را بشنوید و از او [[اطاعت]] کنید"<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ هذا أَخِي وَ وَصِيِّي وَ خَلِيفَتِي مِنْ بَعْدِي؛ فَاسْمَعُوا لَهُ وَ أَطِيعُوا}}</ref>، سپس حاضران برخاستند و می‌خندیدند و به [[ابوطالب]] می‌گفتند: او رسول خدا {{صل}} به تو [[دستور]] داد سخن پسرت را بشنوی و از او اطاعت کنی!<ref>برای نمونه، ر.ک: طبری، تاریخ، ج۲، ص۳۲۰-۳۱۹؛ بغوی، ج۳، ص۴۰۰؛ مفید، الارشاد، ج۱، ص۵۰-۴۹.</ref>. این خبر که در [[تاریخ]] به [[حدیث دار]]<ref>مفید، الارشاد، ج۱، ص۴۹.</ref>، [[حدیث یوم الدار]]<ref>ابن جبر، ص۲۳۶.</ref>، [[حدیث انذار]]<ref>ر.ک: ابن حجر، تهذیب، ج۳، ص۳۰.</ref> و [[حدیث عشیره]]<ref>ر.ک: امینی، ج۲، ص۲۷۶.</ref> مشهور است، از مهم‌ترین [[دلایل]] [[اثبات]] [[امامت امام علی]] {{ع}} و بیانگر [[همراهی]] [[امامت]] و [[رسالت]] است، اما در برخی منابع به طور کامل<ref>ر.ک: ابن هشام، ج۱، ص۲۸۱.</ref> و در برخی منابع بخش مربوط به [[وصایت]] و [[خلافت امام علی]] {{ع}} حذف شده است<ref>ر.ک: ابن اسحاق، ص۱۴۵-۱۴۶.</ref> حتی [[طبری]] که حدیث را به صورت کامل آورده، در جایی دیگر<ref>ر.ک: طبری، جامع البیان، ج۱۹، ص۱۴۹.</ref> جمله {{متن حدیث\|وَ وَصِيِّي وَ خَلِيفَتِي مِنْ بَعْدِي}} را حذف کرده و به جای آن {{عربی\|"كذا وكذا"}}؛ آورده است. البته در برخی منابع، دو خبر دیگر درباره [[آیه انذار]] نقل شده است<ref>ر.ک: بخاری، ج۶، ص۱۶ و ۹۴؛ مسلم، ج۱، ص۱۳۳؛ نسائی انذار و، ج۶، ص۲۴۹-۲۴۸.</ref> که به دلایلی، از جمله [[ناسازگاری]] با مفهوم [[آیه انذار]] و نیز ناهماهنگی بین [[روایات]]، [[نادرست]] می‌نمایند و برخی منابع، خبر بالا را با این دو خبر خلط کرده‌اند<ref>ر.ک: ابن سعد، ج۱، ص۱۵۶؛ حلبی، ج۱، ص۲۸۳؛ و برای آگاهی بیشتر، ر.ک: یوسفی غروی، ج۱، ص۴۲۶-۴۰۷.</ref>.<ref>[[قاسم خانجانی\|خانجانی، قاسم]]، [[دانشنامه سیره نبوی (کتاب)\|مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۱، ص۴۶-۴۷.</ref>		این مرحله پس از سه سال [[دعوت سری]] و بنا بر مشهور با نزول [[آیه انذار]] {{متن قرآن\|وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ}}<ref>«و نزدیک‌ترین خویشاوندانت را بیم ده!» سوره شعراء، آیه ۲۱۴.</ref>. آغاز شد و رسول خدا {{صل}} مأموریت یافت دعوت خود را میان خویشاوندان نزدیک خود آشکار کند. از این رو، آن حضرت به [[امام علی]] {{ع}} [[دستور]] داد غذایی تهیه بیند و بزرگان [[بنی عبدالمطلب]] را دعوت نماید تا با آنان سخن گوید و مأموریت خود را انجام دهد. امام علی {{ع}} چنین کرد و حدود چهل تن از خویشاوندان رسول خدا {{صل}} حاضر شدند که برخی از عموهای پیامبر، از جمله [[ابوطالب]]، [[حمزه]]، [[عباس]] و [[ابولهب]] در میان آنان بودند. پس از صرف غذا که با معجزاتی همراه بود، هنگامی که رسول خدا {{صل}} [[تصمیم]] گرفت سخن بگوید ابولهب اجازه نداد و جلسه را به هم زد. از این‌رو، رسول خدا {{صل}} از امام علی {{ع}} خواست تا دوباره این میهمانی را تشکیل دهد. [[روز]] بعد باز غذا تهیه و میهمانی تشکیل شد. در این جلسه، رسول خدا {{صل}} با بنی عبدالمطلب [[سخن]] گفت و با اشاره به آنکه خیر [[دنیا]] و [[آخرت]] را برای آنان آورده است، ایشان را به [[اسلام]] [[دعوت]] کرد و فرمود: "کدام یک از شما مرا بر این امر [[یاری]] می‌کند تا آنکه همو، [[برادر]]، [[وصی]] و [[جانشین]] من در میان شما باشد؟" همه [[سکوت]] کردند و کسی جز [[امام علی]] {{ع}} به [[پیامبر]] پاسخ نداد. از این‌رو، [[رسول خدا]] {{صل}} به آنان فرمود: "همانا این [[علی]] {{ع}} برادر، وصی و جانشین من در بین شماست، پس سخن او را بشنوید و از او [[اطاعت]] کنید"<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ هذا أَخِي وَ وَصِيِّي وَ خَلِيفَتِي مِنْ بَعْدِي؛ فَاسْمَعُوا لَهُ وَ أَطِيعُوا}}</ref>، سپس حاضران برخاستند و می‌خندیدند و به [[ابوطالب]] می‌گفتند: او رسول خدا {{صل}} به تو [[دستور]] داد سخن پسرت را بشنوی و از او اطاعت کنی!<ref>برای نمونه، ر.ک: طبری، تاریخ، ج۲، ص۳۲۰-۳۱۹؛ بغوی، ج۳، ص۴۰۰؛ مفید، الارشاد، ج۱، ص۵۰-۴۹.</ref>. این خبر که در [[تاریخ]] به [[حدیث دار]]<ref>مفید، الارشاد، ج۱، ص۴۹.</ref>، [[حدیث یوم الدار]]<ref>ابن جبر، ص۲۳۶.</ref>، [[حدیث انذار]]<ref>ر.ک: ابن حجر، تهذیب، ج۳، ص۳۰.</ref> و [[حدیث عشیره]]<ref>ر.ک: امینی، ج۲، ص۲۷۶.</ref> مشهور است، از مهم‌ترین [[دلایل]] [[اثبات]] [[امامت امام علی]] {{ع}} و بیانگر [[همراهی]] [[امامت]] و [[رسالت]] است، اما در برخی منابع به طور کامل<ref>ر.ک: ابن هشام، ج۱، ص۲۸۱.</ref> و در برخی منابع بخش مربوط به [[وصایت]] و [[خلافت امام علی]] {{ع}} حذف شده است<ref>ر.ک: ابن اسحاق، ص۱۴۵-۱۴۶.</ref> حتی [[طبری]] که حدیث را به صورت کامل آورده، در جایی دیگر<ref>ر.ک: طبری، جامع البیان، ج۱۹، ص۱۴۹.</ref> جمله {{متن حدیث\|وَ وَصِيِّي وَ خَلِيفَتِي مِنْ بَعْدِي}} را حذف کرده و به جای آن {{عربی\|"كذا وكذا"}}؛ آورده است. البته در برخی منابع، دو خبر دیگر درباره [[آیه انذار]] نقل شده است<ref>ر.ک: بخاری، ج۶، ص۱۶ و ۹۴؛ مسلم، ج۱، ص۱۳۳؛ نسائی انذار و، ج۶، ص۲۴۹-۲۴۸.</ref> که به دلایلی، از جمله ناسازگاری با مفهوم [[آیه انذار]] و نیز ناهماهنگی بین [[روایات]]، نادرست می‌نمایند و برخی منابع، خبر بالا را با این دو خبر خلط کرده‌اند<ref>ر.ک: ابن سعد، ج۱، ص۱۵۶؛ حلبی، ج۱، ص۲۸۳؛ و برای آگاهی بیشتر، ر.ک: یوسفی غروی، ج۱، ص۴۲۶-۴۰۷.</ref>.<ref>[[قاسم خانجانی\|خانجانی، قاسم]]، [[دانشنامه سیره نبوی (کتاب)\|مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۱، ص۴۶-۴۷.</ref>

	=== دعوت عمومی ===		=== دعوت عمومی ===
	{{اصلی\|دعوت علنی پیامبر خاتم}}		{{اصلی\|دعوت علنی پیامبر خاتم}}
	[[رسول خدا]] {{صل}} در این مرحله که بنابر مشهور، با فاصله اندکی از [[دعوت]] [[خویشاوندان]] و با [[نزول آیه]] {{متن قرآن\|فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ}}<ref>«از این روی آنچه فرمان می‌یابی آشکار کن و از مشرکان روی بگردان» سوره حجر، آیه ۹۴.</ref>. آغاز شد، [[مأموریت]] یافت خود را برای عموم [[مردم]] آشکار کند و آنان را به [[اسلام]] فرا خواند و از [[استهزا]] کندگان نهراسد. از این‌رو، رسول خدا {{صل}} روزی بالای [[کوه صفا]] رفت و با ندای {{متن حدیث\|يَا صَبَاحَاهْ}}؛ مردم را فراخواند. قریشیان نزد آن حضرت گرد آمدند و علت ندا دادن ایشان را پرسیدند. آن حضرت فرمود: اگر من، به شما خبر دهم که [[دشمن]] صبح یا [[شام]] بر شما فرود می‌آید، مرا [[تصدیق]] می‌کنید؟ گفتند: آری. فرمود: من شما را از [[عذاب]] شدیدی که پیش رویتان است [[بیم]] می‌دهم. در این هنگام [[ابولهب]] گفت: وای بر تو! ما را برای همین در اینجا جمع کرده‌ای پس از این [[خداوند]] [[سوره]] {{متن قرآن\|تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ}}<ref>«توش و توان ابو لهب تباه و او نابود باد» سوره مسد، آیه ۱.</ref>. را نازل فرمود<ref> بلاذری، انساب، ج۱، ص۱۳۷؛ طبری، تاریخ، ج۲، ص۳۱۹.</ref>. این خبر با تغییرات اندکی در بیشتر منابع آمده و در برخی منابع با خبر مربوط به [[آیه انذار]] یکی دانسته یا خلط شده است<ref>برای نمونه، ر.ک: ابن سعد، ج۱، ص۱۵۶؛ بخاری، ج۶، ص۱۶ و ۹۴؛ مسلم، ج۱، ص۱۳۳؛ نسائی، ج۶، ص۲۴۹-۲۴۸.</ref>؛ در حالی که باید توجه داشت، خبر مربوط به آیه انذار و [[آیه]] [[نزول]] این دو آیه، محتوای آنها و [[روایات]] مربوط به این دو خبر، به هیچ وجه نمی‌تواند برخی به یک مرحله از دعوت و یک [[زمان]] مربوط باشد. از این‌رو برخی برای توجیه خلط این [[اخبار]] گفته‌اند باید قائل شد که إنذار چند بار اتفاق افتاده است<ref>ر.ک: آلوسی، ج۱۹، ص۱۳۵؛ و برای اطلاع بیشتر، ر.ک: یوسفی غروی، ج۱، ص۴۲۶ـ ۴۰۷.</ref>.<ref>[[قاسم خانجانی\|خانجانی، قاسم]]، [[دانشنامه سیره نبوی (کتاب)\|مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی]] ~~ج۱،~~ ص۴۷.</ref>		[[رسول خدا]] {{صل}} در این مرحله که بنابر مشهور، با فاصله اندکی از [[دعوت]] [[خویشاوندان]] و با نزول آیه {{متن قرآن\|فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ}}<ref>«از این روی آنچه فرمان می‌یابی آشکار کن و از مشرکان روی بگردان» سوره حجر، آیه ۹۴.</ref>. آغاز شد، مأموریت یافت خود را برای عموم [[مردم]] آشکار کند و آنان را به [[اسلام]] فرا خواند و از [[استهزا]] کندگان نهراسد. از این‌رو، رسول خدا {{صل}} روزی بالای [[کوه صفا]] رفت و با ندای {{متن حدیث\|يَا صَبَاحَاهْ}}؛ مردم را فراخواند. قریشیان نزد آن حضرت گرد آمدند و علت ندا دادن ایشان را پرسیدند. آن حضرت فرمود: اگر من، به شما خبر دهم که [[دشمن]] صبح یا [[شام]] بر شما فرود می‌آید، مرا تصدیق می‌کنید؟ گفتند: آری. فرمود: من شما را از [[عذاب]] شدیدی که پیش رویتان است [[بیم]] می‌دهم. در این هنگام [[ابولهب]] گفت: وای بر تو! ما را برای همین در اینجا جمع کرده‌ای پس از این [[خداوند]] [[سوره]] {{متن قرآن\|تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ}}<ref>«توش و توان ابو لهب تباه و او نابود باد» سوره مسد، آیه ۱.</ref>. را نازل فرمود<ref> بلاذری، انساب، ج۱، ص۱۳۷؛ طبری، تاریخ، ج۲، ص۳۱۹.</ref>. این خبر با تغییرات اندکی در بیشتر منابع آمده و در برخی منابع با خبر مربوط به [[آیه انذار]] یکی دانسته یا خلط شده است<ref>برای نمونه، ر.ک: ابن سعد، ج۱، ص۱۵۶؛ بخاری، ج۶، ص۱۶ و ۹۴؛ مسلم، ج۱، ص۱۳۳؛ نسائی، ج۶، ص۲۴۹-۲۴۸.</ref>؛ در حالی که باید توجه داشت، خبر مربوط به آیه انذار و [[آیه]] نزول این دو آیه، محتوای آنها و [[روایات]] مربوط به این دو خبر، به هیچ وجه نمی‌تواند برخی به یک مرحله از دعوت و یک [[زمان]] مربوط باشد. از این‌رو برخی برای توجیه خلط این [[اخبار]] گفته‌اند باید قائل شد که إنذار چند بار اتفاق افتاده است<ref>ر.ک: آلوسی، ج۱۹، ص۱۳۵؛ و برای اطلاع بیشتر، ر.ک: یوسفی غروی، ج۱، ص۴۲۶ـ ۴۰۷.</ref>.<ref>[[قاسم خانجانی\|خانجانی، قاسم]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۱ (کتاب)\|مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی ج۱]]، ص۴۷.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari در ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۲۹

2026-02-03T06:29:27Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۹
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = دعوت		\| موضوع مرتبط = دعوت
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل =
	\| مداخل مرتبط = [[دعوت به اسلام در فقه اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[دعوت به اسلام در فقه اسلامی]] - [[دعوت به اسلام در معارف و سیره معصوم]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari در ‏۲۷ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۵۶

2023-12-27T06:56:41Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۲۶
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = دعوت		\| موضوع مرتبط = دعوت
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل =
	\| مداخل مرتبط =		\| مداخل مرتبط = [[دعوت به اسلام در فقه اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Bahmani: /* پانویس */

2022-12-01T09:41:46Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۱۱
خط ۲۷:		خط ۲۷:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:اسلام]]
			[[رده:دعوت]]

Bahmani: /* دعوت عمومی */

2022-12-01T09:41:00Z

دعوت عمومی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۱۱
خط ۱۷:		خط ۱۷:

	=== دعوت عمومی ===		=== دعوت عمومی ===
	{{اصلی\|دعوت علنی ~~به اسلام~~}}		{{اصلی\|دعوت علنی پیامبر خاتم}}
	[[رسول خدا]] {{صل}} در این مرحله که بنابر مشهور، با فاصله اندکی از [[دعوت]] [[خویشاوندان]] و با [[نزول آیه]] {{متن قرآن\|فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ}}<ref>«از این روی آنچه فرمان می‌یابی آشکار کن و از مشرکان روی بگردان» سوره حجر، آیه ۹۴.</ref>. آغاز شد، [[مأموریت]] یافت خود را برای عموم [[مردم]] آشکار کند و آنان را به [[اسلام]] فرا خواند و از [[استهزا]] کندگان نهراسد. از این‌رو، رسول خدا {{صل}} روزی بالای [[کوه صفا]] رفت و با ندای {{متن حدیث\|يَا صَبَاحَاهْ}}؛ مردم را فراخواند. قریشیان نزد آن حضرت گرد آمدند و علت ندا دادن ایشان را پرسیدند. آن حضرت فرمود: اگر من، به شما خبر دهم که [[دشمن]] صبح یا [[شام]] بر شما فرود می‌آید، مرا [[تصدیق]] می‌کنید؟ گفتند: آری. فرمود: من شما را از [[عذاب]] شدیدی که پیش رویتان است [[بیم]] می‌دهم. در این هنگام [[ابولهب]] گفت: وای بر تو! ما را برای همین در اینجا جمع کرده‌ای پس از این [[خداوند]] [[سوره]] {{متن قرآن\|تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ}}<ref>«توش و توان ابو لهب تباه و او نابود باد» سوره مسد، آیه ۱.</ref>. را نازل فرمود<ref> بلاذری، انساب، ج۱، ص۱۳۷؛ طبری، تاریخ، ج۲، ص۳۱۹.</ref>. این خبر با تغییرات اندکی در بیشتر منابع آمده و در برخی منابع با خبر مربوط به [[آیه انذار]] یکی دانسته یا خلط شده است<ref>برای نمونه، ر.ک: ابن سعد، ج۱، ص۱۵۶؛ بخاری، ج۶، ص۱۶ و ۹۴؛ مسلم، ج۱، ص۱۳۳؛ نسائی، ج۶، ص۲۴۹-۲۴۸.</ref>؛ در حالی که باید توجه داشت، خبر مربوط به آیه انذار و [[آیه]] [[نزول]] این دو آیه، محتوای آنها و [[روایات]] مربوط به این دو خبر، به هیچ وجه نمی‌تواند برخی به یک مرحله از دعوت و یک [[زمان]] مربوط باشد. از این‌رو برخی برای توجیه خلط این [[اخبار]] گفته‌اند باید قائل شد که إنذار چند بار اتفاق افتاده است<ref>ر.ک: آلوسی، ج۱۹، ص۱۳۵؛ و برای اطلاع بیشتر، ر.ک: یوسفی غروی، ج۱، ص۴۲۶ـ ۴۰۷.</ref>.<ref>[[قاسم خانجانی\|خانجانی، قاسم]]، [[دانشنامه سیره نبوی (کتاب)\|مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۱، ص۴۷.</ref>		[[رسول خدا]] {{صل}} در این مرحله که بنابر مشهور، با فاصله اندکی از [[دعوت]] [[خویشاوندان]] و با [[نزول آیه]] {{متن قرآن\|فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ}}<ref>«از این روی آنچه فرمان می‌یابی آشکار کن و از مشرکان روی بگردان» سوره حجر، آیه ۹۴.</ref>. آغاز شد، [[مأموریت]] یافت خود را برای عموم [[مردم]] آشکار کند و آنان را به [[اسلام]] فرا خواند و از [[استهزا]] کندگان نهراسد. از این‌رو، رسول خدا {{صل}} روزی بالای [[کوه صفا]] رفت و با ندای {{متن حدیث\|يَا صَبَاحَاهْ}}؛ مردم را فراخواند. قریشیان نزد آن حضرت گرد آمدند و علت ندا دادن ایشان را پرسیدند. آن حضرت فرمود: اگر من، به شما خبر دهم که [[دشمن]] صبح یا [[شام]] بر شما فرود می‌آید، مرا [[تصدیق]] می‌کنید؟ گفتند: آری. فرمود: من شما را از [[عذاب]] شدیدی که پیش رویتان است [[بیم]] می‌دهم. در این هنگام [[ابولهب]] گفت: وای بر تو! ما را برای همین در اینجا جمع کرده‌ای پس از این [[خداوند]] [[سوره]] {{متن قرآن\|تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ}}<ref>«توش و توان ابو لهب تباه و او نابود باد» سوره مسد، آیه ۱.</ref>. را نازل فرمود<ref> بلاذری، انساب، ج۱، ص۱۳۷؛ طبری، تاریخ، ج۲، ص۳۱۹.</ref>. این خبر با تغییرات اندکی در بیشتر منابع آمده و در برخی منابع با خبر مربوط به [[آیه انذار]] یکی دانسته یا خلط شده است<ref>برای نمونه، ر.ک: ابن سعد، ج۱، ص۱۵۶؛ بخاری، ج۶، ص۱۶ و ۹۴؛ مسلم، ج۱، ص۱۳۳؛ نسائی، ج۶، ص۲۴۹-۲۴۸.</ref>؛ در حالی که باید توجه داشت، خبر مربوط به آیه انذار و [[آیه]] [[نزول]] این دو آیه، محتوای آنها و [[روایات]] مربوط به این دو خبر، به هیچ وجه نمی‌تواند برخی به یک مرحله از دعوت و یک [[زمان]] مربوط باشد. از این‌رو برخی برای توجیه خلط این [[اخبار]] گفته‌اند باید قائل شد که إنذار چند بار اتفاق افتاده است<ref>ر.ک: آلوسی، ج۱۹، ص۱۳۵؛ و برای اطلاع بیشتر، ر.ک: یوسفی غروی، ج۱، ص۴۲۶ـ ۴۰۷.</ref>.<ref>[[قاسم خانجانی\|خانجانی، قاسم]]، [[دانشنامه سیره نبوی (کتاب)\|مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۱، ص۴۷.</ref>

Jaafari در ‏۲۳ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۲۹

2022-11-23T09:29:19Z

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 == مراحل دعوت به اسلام ==
 از گزارش، [[تاریخی]] برمی آید که [[دعوت]] رسول خدا {{صل}} به [[اسلام]]، سه مرحله داشت: [[دعوت سری]]، دعوت [[خویشاوندان]] و دعوت عمومی.
@@ خط ۱۲: / خط ۱۹: @@
 {{اصلی|دعوت علنی به اسلام}}
 [[رسول خدا]] {{صل}} در این مرحله که بنابر مشهور، با فاصله اندکی از [[دعوت]] [[خویشاوندان]] و با [[نزول آیه]] {{متن قرآن|فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ}}<ref>«از این روی آنچه فرمان می‌یابی آشکار کن و از مشرکان روی بگردان» سوره حجر، آیه ۹۴.</ref>. آغاز شد، [[مأموریت]] یافت خود را برای عموم [[مردم]] آشکار کند و آنان را به [[اسلام]] فرا خواند و از [[استهزا]] کندگان نهراسد. از این‌رو، رسول خدا {{صل}} روزی بالای [[کوه صفا]] رفت و با ندای {{متن حدیث|يَا صَبَاحَاهْ}}؛ مردم را فراخواند. قریشیان نزد آن حضرت گرد آمدند و علت ندا دادن ایشان را پرسیدند. آن حضرت فرمود: اگر من، به شما خبر دهم که [[دشمن]] صبح یا [[شام]] بر شما فرود می‌آید، مرا [[تصدیق]] می‌کنید؟ گفتند: آری. فرمود: من شما را از [[عذاب]] شدیدی که پیش رویتان است [[بیم]] می‌دهم. در این هنگام [[ابولهب]] گفت: وای بر تو! ما را برای همین در اینجا جمع کرده‌ای پس از این [[خداوند]] [[سوره]] {{متن قرآن|تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ}}<ref>«توش و توان ابو لهب تباه و او نابود باد» سوره مسد، آیه ۱.</ref>. را نازل فرمود<ref> بلاذری، انساب، ج۱، ص۱۳۷؛ طبری، تاریخ، ج۲، ص۳۱۹.</ref>. این خبر با تغییرات اندکی در بیشتر منابع آمده و در برخی منابع با خبر مربوط به [[آیه انذار]] یکی دانسته یا خلط شده است<ref>برای نمونه، ر.ک: ابن سعد، ج۱، ص۱۵۶؛ بخاری، ج۶، ص۱۶ و ۹۴؛ مسلم، ج۱، ص۱۳۳؛ نسائی، ج۶، ص۲۴۹-۲۴۸.</ref>؛ در حالی که باید توجه داشت، خبر مربوط به آیه انذار و [[آیه]] [[نزول]] این دو آیه، محتوای آنها و [[روایات]] مربوط به این دو خبر، به هیچ وجه نمی‌تواند برخی به یک مرحله از دعوت و یک [[زمان]] مربوط باشد. از این‌رو برخی برای توجیه خلط این [[اخبار]] گفته‌اند باید قائل شد که إنذار چند بار اتفاق افتاده است<ref>ر.ک: آلوسی، ج۱۹، ص۱۳۵؛ و برای اطلاع بیشتر، ر.ک: یوسفی غروی، ج۱، ص۴۲۶ـ ۴۰۷.</ref>.<ref>[[قاسم خانجانی|خانجانی، قاسم]]، [[دانشنامه سیره نبوی (کتاب)|مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۱، ص۴۷.</ref>

Wasity: صفحه‌ای تازه حاوی «== مراحل دعوت به اسلام == از گزارش، تاریخی برمی آید که دعوت رسول خدا {{صل}} به اسلام، سه مرحله داشت: دعوت سری، دعوت خویشاوندان و دعوت عمومی. === دعوت سرّی === {{اصلی|دعوت پنهانی پیامبر خاتم}} این مرحله، با بعثت آن حضرت آغاز شد بنابر مشهور س...» ایجاد کرد

2022-11-23T09:20:27Z

صفحه‌ای تازه حاوی «== مراحل دعوت به اسلام == از گزارش، تاریخی برمی آید که دعوت رسول خدا {{صل}} به اسلام، سه مرحله داشت: دعوت سری، دعوت خویشاوندان و دعوت عمومی. === دعوت سرّی === {{اصلی|دعوت پنهانی پیامبر خاتم}} این مرحله، با بعثت آن حضرت آغاز شد بنابر مشهور س...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

== مراحل دعوت به اسلام ==
از گزارش، [[تاریخی]] برمی آید که [[دعوت]] رسول خدا {{صل}} به [[اسلام]]، سه مرحله داشت: [[دعوت سری]]، دعوت [[خویشاوندان]] و دعوت عمومی.

=== دعوت سرّی ===
{{اصلی|دعوت پنهانی پیامبر خاتم}}
این مرحله، با [[بعثت]] آن حضرت آغاز شد بنابر مشهور سه سال طول کشید<ref>ابن هشام، ج۱، ص۲۸۰؛ بلاذری، انساب، ج۱، ص۱۳۱؛ یعقوبی، ج۲، ص۲۳؛ طبری، تاریخ، ج۲، ص۳۱۸.</ref>، اما چهار سال نیز گفته شده است<ref>بلاذری، انساب، ج۱، ص۳۲.</ref>. در این مرحله که البته از جزئیات آن [[آگاهی]] [[درستی]] در دست نیست، [[رسول خدا]] {{صل}} نزدیک‌ترین افراد [[خانواده]]، مانند [[امام علی]] {{ع}}، [[حضرت خدیجه]] {{س}}، [[زید بن حارثه]] و عده‌ای از [[مسلمانان]] نخستین را به [[اسلام]] [[دعوت]] کرد و [[مخالفت]] آن حضرت با [[قریش]] و [[مشرکان]] علنی نبود و در دعوت از افراد نیز تنها آنان را به اسلام دعوت می‌کرد و برخورد قریش نیز با آن حضرت در حد [[شگفتی]] از گزاردن [[نماز]] و [[تمسخر]] مسلمانان بود و می‌گفتند: پسر "ابن عبد المطلب" از؛ [[آسمان]]، [[سخن]] می‌گوید<ref>برای اطلاع از این موارد، ر.ک: ابن سعد، ج۱، ص۱۵۶ یعقوبی، ج۲، ص۲۴؛ حلبی، ج۱، ص۴۶۱.</ref>. اما پس از آن، مخالفت [[قریش]] بیشتر شد و مسلمانان، به ویژه [[بندگان]]، مورد تمسخر و [[آزار]] بیشتر قرار گرفتند و حتی برای [[نماز خواندن]] [[آزادی]] لازم را نداشتند، تا آنجا که بنا بر [[نقلی]]، این مسئله، موجب درگیری [[سعد بن ابی وقاص]] با برخی از مشرکان و زخمی شدن آن [[مشرک]] گردید و گفته‌اند این نخستین خونی بود که در اسلام ریخته شد<ref>ر.ک: ابن هشام، ج۱، ص۲۸۲؛ طبری، تاریخ، ج۲، ص۳۱۸.</ref>. البته برخی نخستین [[خون]] ریخته شده در اسلام را به دست [[طلیب بن عمیر]] می‌دانند که در [[حمایت]] از رسول خدا {{صل}} رخ داد<ref>ر.ک: ابن حبیب، المنمق، ص۲۲۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۳۲۳؛ ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۴۳۹.</ref>. پس از شدت یافتن آزار قریش، دار أرقم که به آن [[دارالاسلام]] هم گفته‌اند<ref>ر.ک: ابن سعد، ج۳، ص۱۸۴.</ref>، به عنوان محل دعوت رسول خدا {{صل}} و [[عبادت]] و نماز و جلسات مسلمانان مورد توجه قرار گرفت و گفته‌اند مجموع افرادی که تا پیش از [[دعوت عمومی]] اسلام آوردند و حدود یک ماه در دار ارقم بودند، سی و نه<ref>حلبی، ج۱، ص۲۸۳.</ref> یا [[چهل]] تن بودند<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۲۱۹؛ برای اطلاع بیشتر، ر.ک: دار ارقم.</ref>. برخی نیز حضور [[رسول خدا]] {{صل}} و [[مسلمانان]] را در دارأرقم، تا سال چهارم و تا [[زمان]] [[دعوت عمومی]] دانسته‌اند<ref>ر.ک: حلبی، ج۱، ص۲۸۳.</ref>. البته باید توجه داشت که پنهانی بودن این مرحله، به هیچ وجه بدان معنا نیست که [[مشرکان]] و به ویژه [[قریش]] از [[دعوت]] رسول خدا {{صل}} در این مرحله [[آگاهی]] نداشتند یا هیچ حرکتی بر ضد مسلمانان انجام نمی‌دادند، بلکه بدان معناست که برخوردها و [[دشمنی‌ها]] چندان آشکار شدت یافته نبود و بیشتر در حد [[تمسخر]] و [[آزار]] [[بندگان]] بود. با این حال، مواردی از دشمنی‌های آنان در منابع گزارش شده است و زمینه‌های مرحله دعوت عمومی به دنبال همین برخوردها فراهم آمد<ref>[[قاسم خانجانی|خانجانی، قاسم]]، [[دانشنامه سیره نبوی (کتاب)|مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۱، ص۴۶.</ref>.

=== دعوت [[خویشاوندان]] ===
این مرحله پس از سه سال [[دعوت سری]] و بنا بر مشهور با [[نزول]] [[آیه انذار]] {{متن قرآن|وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ}}<ref>«و نزدیک‌ترین خویشاوندانت را بیم ده!» سوره شعراء، آیه ۲۱۴.</ref>. آغاز شد و رسول خدا {{صل}} مأموریت یافت دعوت خود را میان خویشاوندان نزدیک خود آشکار کند. از این رو، آن حضرت به [[امام علی]] {{ع}} [[دستور]] داد غذایی تهیه بیند و بزرگان [[بنی عبدالمطلب]] را دعوت نماید تا با آنان سخن گوید و [[مأموریت]] خود را انجام دهد. امام علی {{ع}} چنین کرد و حدود چهل تن از خویشاوندان رسول خدا {{صل}} حاضر شدند که برخی از [[عموهای پیامبر]]، از جمله [[ابوطالب]]، [[حمزه]]، [[عباس]] و [[ابولهب]] در میان آنان بودند. پس از صرف [[غذا]] که با معجزاتی همراه بود، هنگامی که رسول خدا {{صل}} [[تصمیم]] گرفت سخن بگوید ابولهب اجازه نداد و جلسه را به هم زد. از این‌رو، رسول خدا {{صل}} از امام علی {{ع}} خواست تا دوباره این میهمانی را تشکیل دهد. [[روز]] بعد باز غذا تهیه و میهمانی تشکیل شد. در این جلسه، رسول خدا {{صل}} با بنی عبدالمطلب [[سخن]] گفت و با اشاره به آنکه خیر [[دنیا]] و [[آخرت]] را برای آنان آورده است، ایشان را به [[اسلام]] [[دعوت]] کرد و فرمود: "کدام یک از شما مرا بر این امر [[یاری]] می‌کند تا آنکه همو، [[برادر]]، [[وصی]] و [[جانشین]] من در میان شما باشد؟" همه [[سکوت]] کردند و کسی جز [[امام علی]] {{ع}} به [[پیامبر]] پاسخ نداد. از این‌رو، [[رسول خدا]] {{صل}} به آنان فرمود: "همانا این [[علی]] {{ع}} برادر، وصی و جانشین من در بین شماست، پس سخن او را بشنوید و از او [[اطاعت]] کنید"<ref>{{متن حدیث|إِنَّ هذا أَخِي وَ وَصِيِّي وَ خَلِيفَتِي مِنْ بَعْدِي؛ فَاسْمَعُوا لَهُ وَ أَطِيعُوا}}</ref>، سپس حاضران برخاستند و می‌خندیدند و به [[ابوطالب]] می‌گفتند: او رسول خدا {{صل}} به تو [[دستور]] داد سخن پسرت را بشنوی و از او اطاعت کنی!<ref>برای نمونه، ر.ک: طبری، تاریخ، ج۲، ص۳۲۰-۳۱۹؛ بغوی، ج۳، ص۴۰۰؛ مفید، الارشاد، ج۱، ص۵۰-۴۹.</ref>. این خبر که در [[تاریخ]] به [[حدیث دار]]<ref>مفید، الارشاد، ج۱، ص۴۹.</ref>، [[حدیث یوم الدار]]<ref>ابن جبر، ص۲۳۶.</ref>، [[حدیث انذار]]<ref>ر.ک: ابن حجر، تهذیب، ج۳، ص۳۰.</ref> و [[حدیث عشیره]]<ref>ر.ک: امینی، ج۲، ص۲۷۶.</ref> مشهور است، از مهم‌ترین [[دلایل]] [[اثبات]] [[امامت امام علی]] {{ع}} و بیانگر [[همراهی]] [[امامت]] و [[رسالت]] است، اما در برخی منابع به طور کامل<ref>ر.ک: ابن هشام، ج۱، ص۲۸۱.</ref> و در برخی منابع بخش مربوط به [[وصایت]] و [[خلافت امام علی]] {{ع}} حذف شده است<ref>ر.ک: ابن اسحاق، ص۱۴۵-۱۴۶.</ref> حتی [[طبری]] که حدیث را به صورت کامل آورده، در جایی دیگر<ref>ر.ک: طبری، جامع البیان، ج۱۹، ص۱۴۹.</ref> جمله {{متن حدیث|وَ وَصِيِّي وَ خَلِيفَتِي مِنْ بَعْدِي}} را حذف کرده و به جای آن {{عربی|"كذا وكذا"}}؛ آورده است. البته در برخی منابع، دو خبر دیگر درباره [[آیه انذار]] نقل شده است<ref>ر.ک: بخاری، ج۶، ص۱۶ و ۹۴؛ مسلم، ج۱، ص۱۳۳؛ نسائی انذار و، ج۶، ص۲۴۹-۲۴۸.</ref> که به دلایلی، از جمله [[ناسازگاری]] با مفهوم [[آیه انذار]] و نیز ناهماهنگی بین [[روایات]]، [[نادرست]] می‌نمایند و برخی منابع، خبر بالا را با این دو خبر خلط کرده‌اند<ref>ر.ک: ابن سعد، ج۱، ص۱۵۶؛ حلبی، ج۱، ص۲۸۳؛ و برای آگاهی بیشتر، ر.ک: یوسفی غروی، ج۱، ص۴۲۶-۴۰۷.</ref>.<ref>[[قاسم خانجانی|خانجانی، قاسم]]، [[دانشنامه سیره نبوی (کتاب)|مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۱، ص۴۶-۴۷.</ref>

=== دعوت عمومی ===
{{اصلی|دعوت علنی به اسلام}}
[[رسول خدا]] {{صل}} در این مرحله که بنابر مشهور، با فاصله اندکی از [[دعوت]] [[خویشاوندان]] و با [[نزول آیه]] {{متن قرآن|فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ}}<ref>«از این روی آنچه فرمان می‌یابی آشکار کن و از مشرکان روی بگردان» سوره حجر، آیه ۹۴.</ref>. آغاز شد، [[مأموریت]] یافت خود را برای عموم [[مردم]] آشکار کند و آنان را به [[اسلام]] فرا خواند و از [[استهزا]] کندگان نهراسد. از این‌رو، رسول خدا {{صل}} روزی بالای [[کوه صفا]] رفت و با ندای {{متن حدیث|يَا صَبَاحَاهْ}}؛ مردم را فراخواند. قریشیان نزد آن حضرت گرد آمدند و علت ندا دادن ایشان را پرسیدند. آن حضرت فرمود: اگر من، به شما خبر دهم که [[دشمن]] صبح یا [[شام]] بر شما فرود می‌آید، مرا [[تصدیق]] می‌کنید؟ گفتند: آری. فرمود: من شما را از [[عذاب]] شدیدی که پیش رویتان است [[بیم]] می‌دهم. در این هنگام [[ابولهب]] گفت: وای بر تو! ما را برای همین در اینجا جمع کرده‌ای پس از این [[خداوند]] [[سوره]] {{متن قرآن|تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ}}<ref>«توش و توان ابو لهب تباه و او نابود باد» سوره مسد، آیه ۱.</ref>. را نازل فرمود<ref> بلاذری، انساب، ج۱، ص۱۳۷؛ طبری، تاریخ، ج۲، ص۳۱۹.</ref>. این خبر با تغییرات اندکی در بیشتر منابع آمده و در برخی منابع با خبر مربوط به [[آیه انذار]] یکی دانسته یا خلط شده است<ref>برای نمونه، ر.ک: ابن سعد، ج۱، ص۱۵۶؛ بخاری، ج۶، ص۱۶ و ۹۴؛ مسلم، ج۱، ص۱۳۳؛ نسائی، ج۶، ص۲۴۹-۲۴۸.</ref>؛ در حالی که باید توجه داشت، خبر مربوط به آیه انذار و [[آیه]] [[نزول]] این دو آیه، محتوای آنها و [[روایات]] مربوط به این دو خبر، به هیچ وجه نمی‌تواند برخی به یک مرحله از دعوت و یک [[زمان]] مربوط باشد. از این‌رو برخی برای توجیه خلط این [[اخبار]] گفته‌اند باید قائل شد که إنذار چند بار اتفاق افتاده است<ref>ر.ک: آلوسی، ج۱۹، ص۱۳۵؛ و برای اطلاع بیشتر، ر.ک: یوسفی غروی، ج۱، ص۴۲۶ـ ۴۰۷.</ref>.<ref>[[قاسم خانجانی|خانجانی، قاسم]]، [[دانشنامه سیره نبوی (کتاب)|مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۱، ص۴۷.</ref>