دعوت عباسی در تاریخ اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* پانویس */

2024-10-30T04:41:36Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۱۱
خط ۹۱:		خط ۹۱:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~دعوت عباسی~~]]		[[رده:عباسیان]]

Wasity: جایگزینی متن - 'محمدبن' به 'محمد بن'

2023-06-12T09:32:31Z

جایگزینی متن - 'محمدبن' به 'محمد بن'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۰۲
خط ۷۳:		خط ۷۳:
	ابومسلم که از [[افتخار]] شرکت در این موفقیت‎ها [[محروم]] بود، برای نشان دادن نقش مهم خود در [[نهضت]] و هم به منظور [[استوار]] ساختن [[قدرت]] [[عباسیان]] در [[خراسان]] دست به [[تصفیه]] نیروهای مظنون و [[سرکش]] در خراسان زد و در این راه، پیوسته به بزرگترین دستاویز، یعنی [[فرمان]] اخیر [[ابراهیم امام]] [[توسل]] می‌جست. [[امام]] به وی فرمان داده بود که «به [[عرب]] [[اعتماد]] نکند و هر کس را که به [[زبان عربی]] تکلم می‌کند از میان بردارد<ref>ابن عبد ربه، شهاب‌الدین احمد، العقد الفرید، ج۴، ص۲۳۲.</ref> و هر کس را که بدو بدگمان می‌شود به [[قتل]] رساند و [[احترام]] [[سلیمان بن کثیر]] را نگه دارد»<ref>بلعمی، ابوعلی، تاریخنامه طبری، ص۱۰۳۴- ۱۰۳۵.</ref>. اولین کس که [[قربانی]] این تصفیه شد، [[شیبان بن سلمه خارجی]]<ref>تاریخ الطبری، ج۴، ص۳۲۳ -۳۲۴؛ الکامل، ج۵، ص۳۶۸.</ref> از [[یاران]] [[ضحاک بن قیس]] بود<ref>ضحاک بن قیس حروری رهبری خوارج را در واپسین سال‌های خلافت اموی بر عهده داشت وی به سال ۱۲۷ ق. پس از چند نبرد در جنگ با سپاه مروان به قتل رسید (تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۳۳۸- ۳۳۹).</ref>. وی به دنبال [[شکست]] [[ضحاک]] به عبدالله بن معاویه و پس از [[مرگ]] او به ابومسلم پیوسته بود؛ ولی چون ابومسلم نسبت به او ظنین شده بود، به فرمان وی دستگیر شد؛ اما شیبان بگریخت<ref>اخبار الدولة العباسیة، ص۳۲۱.</ref> و سرانجام در [[شعبان]] ۱۳۰ ق در [[نبرد]] با [[لشکریان]] ابومسلم شکست خورد و کشته شد<ref>ابن خلدون، عبدالرحمن، تاریخ ابن‌خلدون، ج۳، ص۱۵۴.</ref>. دیگری، عبدالله بن معاویه بود که پس از شکست از [[سپاهیان]] [[اموی]] به خراسان گریخته و به ابومسلم پیوسته بود. به گفته [[بلاذری]]، عبدالله بر آن بود تا خراسانیان را از اعتماد بر ابومسلم و عباسیان باز دارد و قصد عباسیان را در استفاده از [[شعار]] {{عربی\|الرِّضَا مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ {{صل}}}} آشکار سازد؛ از این‌رو به فرمان ابومسلم، او را که خطرناک‌ترین [[دشمن]] عباسیان به حساب می‌آمد، از میان برداشتند<ref>بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌الاشراف، ج۲، ص۶۶.</ref> و وانمود ساختند که به [[مرگ طبیعی]] مرده است<ref>اخبار الدولة العباسیة، ص۳۲۱.</ref>. چنان که خواهیم دید، این [[تصفیه]] که شدیداً به شائبه [[انتقام‌جویی]] شخصی و رقابت‌های [[سیاسی]] آمیخته بود، دامن سلیمان‌بن کثیر و [[ابوسلمه خلال]] و خود ابومسلم را ـ که از بنیان‌گذاران اصلی [[دولت عباسی]] بودند ـ نیز گرفت.		ابومسلم که از [[افتخار]] شرکت در این موفقیت‎ها [[محروم]] بود، برای نشان دادن نقش مهم خود در [[نهضت]] و هم به منظور [[استوار]] ساختن [[قدرت]] [[عباسیان]] در [[خراسان]] دست به [[تصفیه]] نیروهای مظنون و [[سرکش]] در خراسان زد و در این راه، پیوسته به بزرگترین دستاویز، یعنی [[فرمان]] اخیر [[ابراهیم امام]] [[توسل]] می‌جست. [[امام]] به وی فرمان داده بود که «به [[عرب]] [[اعتماد]] نکند و هر کس را که به [[زبان عربی]] تکلم می‌کند از میان بردارد<ref>ابن عبد ربه، شهاب‌الدین احمد، العقد الفرید، ج۴، ص۲۳۲.</ref> و هر کس را که بدو بدگمان می‌شود به [[قتل]] رساند و [[احترام]] [[سلیمان بن کثیر]] را نگه دارد»<ref>بلعمی، ابوعلی، تاریخنامه طبری، ص۱۰۳۴- ۱۰۳۵.</ref>. اولین کس که [[قربانی]] این تصفیه شد، [[شیبان بن سلمه خارجی]]<ref>تاریخ الطبری، ج۴، ص۳۲۳ -۳۲۴؛ الکامل، ج۵، ص۳۶۸.</ref> از [[یاران]] [[ضحاک بن قیس]] بود<ref>ضحاک بن قیس حروری رهبری خوارج را در واپسین سال‌های خلافت اموی بر عهده داشت وی به سال ۱۲۷ ق. پس از چند نبرد در جنگ با سپاه مروان به قتل رسید (تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۳۳۸- ۳۳۹).</ref>. وی به دنبال [[شکست]] [[ضحاک]] به عبدالله بن معاویه و پس از [[مرگ]] او به ابومسلم پیوسته بود؛ ولی چون ابومسلم نسبت به او ظنین شده بود، به فرمان وی دستگیر شد؛ اما شیبان بگریخت<ref>اخبار الدولة العباسیة، ص۳۲۱.</ref> و سرانجام در [[شعبان]] ۱۳۰ ق در [[نبرد]] با [[لشکریان]] ابومسلم شکست خورد و کشته شد<ref>ابن خلدون، عبدالرحمن، تاریخ ابن‌خلدون، ج۳، ص۱۵۴.</ref>. دیگری، عبدالله بن معاویه بود که پس از شکست از [[سپاهیان]] [[اموی]] به خراسان گریخته و به ابومسلم پیوسته بود. به گفته [[بلاذری]]، عبدالله بر آن بود تا خراسانیان را از اعتماد بر ابومسلم و عباسیان باز دارد و قصد عباسیان را در استفاده از [[شعار]] {{عربی\|الرِّضَا مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ {{صل}}}} آشکار سازد؛ از این‌رو به فرمان ابومسلم، او را که خطرناک‌ترین [[دشمن]] عباسیان به حساب می‌آمد، از میان برداشتند<ref>بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌الاشراف، ج۲، ص۶۶.</ref> و وانمود ساختند که به [[مرگ طبیعی]] مرده است<ref>اخبار الدولة العباسیة، ص۳۲۱.</ref>. چنان که خواهیم دید، این [[تصفیه]] که شدیداً به شائبه [[انتقام‌جویی]] شخصی و رقابت‌های [[سیاسی]] آمیخته بود، دامن سلیمان‌بن کثیر و [[ابوسلمه خلال]] و خود ابومسلم را ـ که از بنیان‌گذاران اصلی [[دولت عباسی]] بودند ـ نیز گرفت.

	بله، کار [[عباسیان]] در این [[زمان]] [[پیشرفت]] بسیار کرد تا آنکه [[نامه]] [[ابراهیم امام]] به ابومسلم، به دست [[مروان بن محمد]] افتاد؛ پس [[ابراهیم]] در [[سال ۱۳۱ ق]]. دستگیر و در حرّان [[محبوس]] شد. ابراهیم چون دریافت که از [[حبس]] [[امویان]] [[رهایی]] نخواهد یافت، کار [[دعوت]] را به [[برادر]] خود، عبدالله‌بن محمد، سپرد و به او سفارش کرد که در گسترش دعوت بکوشد و به [[کوفه]] برود. ابراهیم در [[سال ۱۳۲ ق]] به [[قتل]] رسید و عبدالله‌بن محمد و دیگر بزرگان [[خاندان عباسی]] در [[محرم]] همان سال وارد کوفه شدند. ابوسلمه خلال ورود ایشان را مخفی نگاه داشت<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۳۴۵؛ ابن طقطقی، ~~محمدبن~~ علی بن طباطبا، الفخری فی آداب السلطانیة والدول الاسلامیة، ص۱۴۶.</ref> و آنان را در [[خانه]] ولید بن سعد پنهان ساخت.		بله، کار [[عباسیان]] در این [[زمان]] [[پیشرفت]] بسیار کرد تا آنکه [[نامه]] [[ابراهیم امام]] به ابومسلم، به دست [[مروان بن محمد]] افتاد؛ پس [[ابراهیم]] در [[سال ۱۳۱ ق]]. دستگیر و در حرّان [[محبوس]] شد. ابراهیم چون دریافت که از [[حبس]] [[امویان]] [[رهایی]] نخواهد یافت، کار [[دعوت]] را به [[برادر]] خود، عبدالله‌بن محمد، سپرد و به او سفارش کرد که در گسترش دعوت بکوشد و به [[کوفه]] برود. ابراهیم در [[سال ۱۳۲ ق]] به [[قتل]] رسید و عبدالله‌بن محمد و دیگر بزرگان [[خاندان عباسی]] در [[محرم]] همان سال وارد کوفه شدند. ابوسلمه خلال ورود ایشان را مخفی نگاه داشت<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۳۴۵؛ ابن طقطقی، محمد بن علی بن طباطبا، الفخری فی آداب السلطانیة والدول الاسلامیة، ص۱۴۶.</ref> و آنان را در [[خانه]] ولید بن سعد پنهان ساخت.

	=== پایان کار امویان و آغاز حکومت عباسیان ===		=== پایان کار امویان و آغاز حکومت عباسیان ===

Wasity: جایگزینی متن - 'اعراب یمنی' به 'عرب‌های یمنی'

2023-01-05T08:17:09Z

جایگزینی متن - 'اعراب یمنی' به 'عرب‌های یمنی'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۴۷
خط ۵۱:		خط ۵۱:
	دوم، [[قیام]] [[عبدالله بن معاویه]]، نواده [[جعفر بن ابی طالب]]، در [[محرم]] ۱۲۷ ق در [[شهر کوفه]] بود. به دنبال [[شکست]] سخت عبدالله از [[سپاهیان]] اموی در [[کوفه]]، وی به جانب ایران عقب نشست و پس از [[تصرف]] [[همدان]]، [[قم]]، [[ری]]، [[قومس]]، [[اصفهان]]، [[فارس]] و کرمان، ارتباط امویان را با نواحی [[شرق]] [[خلافت]] قطع کرد و با [[نصب]] کارگزارانی بر آن نواحی<ref>مقاتل الطالبیین، ص۱۱۵.</ref> و ضرب سکه به نام خود عملاً مدعی خلافت گردید<ref>ابن حبیب، أسماء المغتالین، ص۱۸۹.</ref>. بدین ترتیب دامنه قیام عبدالله خیلی زود [[مدائن]] و جبال و فارس را فراگرفت و گروه‌های ناراضی که به دنبال راهی برای پیروزی بر امویان بودند، زیر درفش وی فراهم آمدند<ref>الفرق بین الفرق، ص۲۴۵؛ الکامل، ج۴، ص۲۸۴ - ۲۸۵.</ref>؛ به گونه‌ای که دسته‌های ناهمگونی چون [[شیعیان]]، خوارج، بزرگان [[بنی‌امیه]] و حتی [[سفاح]] و [[منصور]] به وی پیوستند<ref>مقاتل الطالبیین، ص۱۱۵ قس: اخبار الدولة العباسیة که در این زمینه خاموش است (ص ۳۰۶) در حالی که دیگران نیز روایت ابوالفرج را تأیید می‌کنند (الکامل، ج۵، ص۳۷۰- ۳۷۲). البته، با توجه به این که عبدالله مدعی خلافت بوده، در واقع رقیبی برای آل عباس شمرده می‌شده است؛ خصوصاً که قیام او در آستانه پیروزی عباسیان نزدیک بود که راز و رمز دعوت عباسی را آشکار کند. بنابراین، بعید نمی‌نماید که آل عباس برای اطلاع از اوضاع و احوال و پیوند دادن دعوت عبدالله به کار خویش به وی پیوسته باشند.</ref>؛ اما [[سپاه اموی]] به [[فرماندهی]] [[عامر بن ضَبّاره]] سرانجام [[عبدالله‌بن معاویه]] را [[شکست]] داد. عبدالله به سوی ابومسلم در [[خراسان]] گریخت و به دست او به [[قتل]] رسید<ref>مقاتل الطالبیین، ص۱۱۶.</ref>. در واقع [[قیام]] عبدالله برای [[عباسیان]] مانند یک [[امتحان]] بود؛ زیرا همزمان با تلاش سخت [[امویان]] برای [[سرکوب]] وی، عباسیان با [[نظارت]] دقیق، هم تجربه آموختند و هم در [[رهبری]] داعیان خراسان تغییراتی ایجاد کردند که در [[پیروزی]] آنان تأثیر بسیار داشت و هم توانستند در [[پناه]] قیام [[عبدالله بن معاویه]] ـ که در ناحیه جبال [[سدی]] میان خراسان و [[شام]] به وجود آورده بود ـ کار [[دعوت]] را در خراسان به سامان آورند.		دوم، [[قیام]] [[عبدالله بن معاویه]]، نواده [[جعفر بن ابی طالب]]، در [[محرم]] ۱۲۷ ق در [[شهر کوفه]] بود. به دنبال [[شکست]] سخت عبدالله از [[سپاهیان]] اموی در [[کوفه]]، وی به جانب ایران عقب نشست و پس از [[تصرف]] [[همدان]]، [[قم]]، [[ری]]، [[قومس]]، [[اصفهان]]، [[فارس]] و کرمان، ارتباط امویان را با نواحی [[شرق]] [[خلافت]] قطع کرد و با [[نصب]] کارگزارانی بر آن نواحی<ref>مقاتل الطالبیین، ص۱۱۵.</ref> و ضرب سکه به نام خود عملاً مدعی خلافت گردید<ref>ابن حبیب، أسماء المغتالین، ص۱۸۹.</ref>. بدین ترتیب دامنه قیام عبدالله خیلی زود [[مدائن]] و جبال و فارس را فراگرفت و گروه‌های ناراضی که به دنبال راهی برای پیروزی بر امویان بودند، زیر درفش وی فراهم آمدند<ref>الفرق بین الفرق، ص۲۴۵؛ الکامل، ج۴، ص۲۸۴ - ۲۸۵.</ref>؛ به گونه‌ای که دسته‌های ناهمگونی چون [[شیعیان]]، خوارج، بزرگان [[بنی‌امیه]] و حتی [[سفاح]] و [[منصور]] به وی پیوستند<ref>مقاتل الطالبیین، ص۱۱۵ قس: اخبار الدولة العباسیة که در این زمینه خاموش است (ص ۳۰۶) در حالی که دیگران نیز روایت ابوالفرج را تأیید می‌کنند (الکامل، ج۵، ص۳۷۰- ۳۷۲). البته، با توجه به این که عبدالله مدعی خلافت بوده، در واقع رقیبی برای آل عباس شمرده می‌شده است؛ خصوصاً که قیام او در آستانه پیروزی عباسیان نزدیک بود که راز و رمز دعوت عباسی را آشکار کند. بنابراین، بعید نمی‌نماید که آل عباس برای اطلاع از اوضاع و احوال و پیوند دادن دعوت عبدالله به کار خویش به وی پیوسته باشند.</ref>؛ اما [[سپاه اموی]] به [[فرماندهی]] [[عامر بن ضَبّاره]] سرانجام [[عبدالله‌بن معاویه]] را [[شکست]] داد. عبدالله به سوی ابومسلم در [[خراسان]] گریخت و به دست او به [[قتل]] رسید<ref>مقاتل الطالبیین، ص۱۱۶.</ref>. در واقع [[قیام]] عبدالله برای [[عباسیان]] مانند یک [[امتحان]] بود؛ زیرا همزمان با تلاش سخت [[امویان]] برای [[سرکوب]] وی، عباسیان با [[نظارت]] دقیق، هم تجربه آموختند و هم در [[رهبری]] داعیان خراسان تغییراتی ایجاد کردند که در [[پیروزی]] آنان تأثیر بسیار داشت و هم توانستند در [[پناه]] قیام [[عبدالله بن معاویه]] ـ که در ناحیه جبال [[سدی]] میان خراسان و [[شام]] به وجود آورده بود ـ کار [[دعوت]] را در خراسان به سامان آورند.

	و همزمان با این ناکامی‌ها و دشواری‌های گوناگون، [[سازمان]] [[حکومتی]] امویان گرفتار [[آتش]] [[جنگ‌های داخلی]] و [[تعصبات]] سخت قبیله‌ای شد، برخوردهایی که شعله‌های خانمان‌سوز آن، خیلی زود سراسر [[ممالک اسلامی]] از جمله خراسان را فراگرفت. این تعصبات و [[درگیری‌ها]] که در بسیاری از وقایع مهم [[تاریخ]] [[عرب]] و [[اسلام]] مؤثر بود، میان [[عدنانیان]] (مضری‌ها یا شمالی‌ها) و [[قحطانیان]] ([[یمانی‌ها]] یا جنوبی‌ها) از صدها سال [[قبل از ظهور اسلام]] و تا مدت‌ها پس از اسلام همواره برای به دست آوردن [[مناصب]] مهم [[اجتماعی]] ـ [[سیاسی]] برقرار بود<ref>مثلاً نک: تاریخ الطبری، ج۴، ص۱۱۴ و ۲۶۵. این درگیری‌ها در رویدادهای پیش از اسلام (ایام العرب)، بیشتر به صورت تفاخر‌طلبی و رقابت‌های سیاسی و اجتماعی و پس از اسلام به صورت درگیری‌های نظامی نظیر نبردهای ردّه، پیامبران دروغین و واقعه مَرج راهط تأثیر بسیار داشته است (حتی، فیلیپ خلیل، تاریخ عرب، ص۳۵۳ - ۳۵۵). آشکار‌ترین نمودار این رقابت، درگیری میان سران عرب قبیله‌های مزبور، بر سر دستیابی بر دیوان‎های حکومتی نواحی شرقی خلافت اموی است که همزمان با آغاز دعوت عباسی، میان حارث بن سریج و جدیع بن علی کرمانی و عامل هشتاد ساله خراسان، نصر بن سیار، درگرفت.</ref> و پس از [[فتح]] [[سرزمین]] [[ایران]] و سکونت [[طوایف]] [[عرب]] در آن دیار، دامنه این [[تعصبات]] و [[اختلافات]] به آنجا نیز کشیده شد<ref>گفتنی است که عصبیت و اختلاف اعراب، همزمان با شکل‌گیری قیام عباسی در شام و عراق شدت یافته بود و خلفای دمشق هم خود درگیر این تنازعات بودند؛ از جمله یزید سوم (د. ۱۲۶ق) برای دستیابی به خلافت و غلبه بر ولید دوم از نیروی یمنیان بر ضد مضریان سود جست و مروان‌بن محمد بن مروان نیز برای پیروزی بر رقبای خود، اعراب مضری را بر کشید و با استفاده از پشتیبانی آنان در صدد تجدید عظمت گذشته خلافت اموی افتاد.</ref>؛ از این‌رو [[بنی تمیم]] که از طوایف مضری بودند و از آغاز [[تصرف]] ایران به [[خراسان]] آمده بودند، همواره با ازدیها که [[یمانی]] بودند و دیرتر آمده بودند، [[جنگ]] و [[ستیز]] داشتند. همزمان با [[حکومت]] [[مهلب بن ابی صفره]] و فرزندانش در خراسان، [[یمانی‌ها]] در اوج [[قدرت]] بودند، اما هنگامی که قتیبة بن مسلم و [[نصر بن سیار]] به [[فرمانروایی]] رسیدند، مضری‌ها تفوق یافتند. در همین حال [[آتش]] برخوردهای قبیله‌ای را مردی به نام [[جدیع بن علی کرمانی]] که [[رهبری]] [[~~اعراب]] [[~~یمنی]] را بر عهده داشت دامن زد. او بر [[ضد]] نصر ـ که [[رهبر]] اعراب مضری بود ـ [[قیام]] کرد<ref>درباره قیام کرمانی نک: گردیزی، عبدالحی، زین الاخبار، ص۲۶۲- ۲۶۳؛ الاخبار الطوال، ص۳۵۱؛ اخبار الدولة العباسیة، ص۲۸۹؛ الکامل، ج۵، ص۳۰۴.</ref> و چنان مایه [[نگرانی]] وی را فراهم ساخت که نصر از جریانات مخفی که به [[سود]] [[عباسیان]] در حال [[تکوین]] بود، کاملاً [[غافل]] ماند<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۳۳۳.</ref>.		و همزمان با این ناکامی‌ها و دشواری‌های گوناگون، [[سازمان]] [[حکومتی]] امویان گرفتار [[آتش]] [[جنگ‌های داخلی]] و [[تعصبات]] سخت قبیله‌ای شد، برخوردهایی که شعله‌های خانمان‌سوز آن، خیلی زود سراسر [[ممالک اسلامی]] از جمله خراسان را فراگرفت. این تعصبات و [[درگیری‌ها]] که در بسیاری از وقایع مهم [[تاریخ]] [[عرب]] و [[اسلام]] مؤثر بود، میان [[عدنانیان]] (مضری‌ها یا شمالی‌ها) و [[قحطانیان]] ([[یمانی‌ها]] یا جنوبی‌ها) از صدها سال [[قبل از ظهور اسلام]] و تا مدت‌ها پس از اسلام همواره برای به دست آوردن [[مناصب]] مهم [[اجتماعی]] ـ [[سیاسی]] برقرار بود<ref>مثلاً نک: تاریخ الطبری، ج۴، ص۱۱۴ و ۲۶۵. این درگیری‌ها در رویدادهای پیش از اسلام (ایام العرب)، بیشتر به صورت تفاخر‌طلبی و رقابت‌های سیاسی و اجتماعی و پس از اسلام به صورت درگیری‌های نظامی نظیر نبردهای ردّه، پیامبران دروغین و واقعه مَرج راهط تأثیر بسیار داشته است (حتی، فیلیپ خلیل، تاریخ عرب، ص۳۵۳ - ۳۵۵). آشکار‌ترین نمودار این رقابت، درگیری میان سران عرب قبیله‌های مزبور، بر سر دستیابی بر دیوان‎های حکومتی نواحی شرقی خلافت اموی است که همزمان با آغاز دعوت عباسی، میان حارث بن سریج و جدیع بن علی کرمانی و عامل هشتاد ساله خراسان، نصر بن سیار، درگرفت.</ref> و پس از [[فتح]] [[سرزمین]] [[ایران]] و سکونت [[طوایف]] [[عرب]] در آن دیار، دامنه این [[تعصبات]] و [[اختلافات]] به آنجا نیز کشیده شد<ref>گفتنی است که عصبیت و اختلاف اعراب، همزمان با شکل‌گیری قیام عباسی در شام و عراق شدت یافته بود و خلفای دمشق هم خود درگیر این تنازعات بودند؛ از جمله یزید سوم (د. ۱۲۶ق) برای دستیابی به خلافت و غلبه بر ولید دوم از نیروی یمنیان بر ضد مضریان سود جست و مروان‌بن محمد بن مروان نیز برای پیروزی بر رقبای خود، اعراب مضری را بر کشید و با استفاده از پشتیبانی آنان در صدد تجدید عظمت گذشته خلافت اموی افتاد.</ref>؛ از این‌رو [[بنی تمیم]] که از طوایف مضری بودند و از آغاز [[تصرف]] ایران به [[خراسان]] آمده بودند، همواره با ازدیها که [[یمانی]] بودند و دیرتر آمده بودند، [[جنگ]] و [[ستیز]] داشتند. همزمان با [[حکومت]] [[مهلب بن ابی صفره]] و فرزندانش در خراسان، [[یمانی‌ها]] در اوج [[قدرت]] بودند، اما هنگامی که قتیبة بن مسلم و [[نصر بن سیار]] به [[فرمانروایی]] رسیدند، مضری‌ها تفوق یافتند. در همین حال [[آتش]] برخوردهای قبیله‌ای را مردی به نام [[جدیع بن علی کرمانی]] که [[رهبری]] [[عرب‌های یمنی]] را بر عهده داشت دامن زد. او بر [[ضد]] نصر ـ که [[رهبر]] اعراب مضری بود ـ [[قیام]] کرد<ref>درباره قیام کرمانی نک: گردیزی، عبدالحی، زین الاخبار، ص۲۶۲- ۲۶۳؛ الاخبار الطوال، ص۳۵۱؛ اخبار الدولة العباسیة، ص۲۸۹؛ الکامل، ج۵، ص۳۰۴.</ref> و چنان مایه [[نگرانی]] وی را فراهم ساخت که نصر از جریانات مخفی که به [[سود]] [[عباسیان]] در حال [[تکوین]] بود، کاملاً [[غافل]] ماند<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۳۳۳.</ref>.

	=== ابومسلم و نقش او در پیروزی عباسیان ===		=== ابومسلم و نقش او در پیروزی عباسیان ===
خط ۶۰:		خط ۶۰:
	ابومسلم از [[فرصت]] مناسبی که در پی قیام [[عبدالله بن معاویه]] و گروهی از [[خوارج]] و درگیری نصر با کرمانی در [[خراسان]] فراهم آمده بود [[سود]] جست و در [[بهار]] [[سال ۱۲۹ ق]] با یک دسته هفتاد نفری از یارانش به بهانه [[حج]] از [[مرو]] بیرون آمد<ref>اخبار الدولة العباسیة، ص۲۷۲؛ الکامل، ج۵، ص۳۵۸؛ اصفهانی، حمزه، کتاب تاریخ سنی ملوک الارض و الانبیاء، ص۱۳۹.</ref> و خود از راه نسا به [[قومس]] رفت و [[مبلغان]] دیگر را به شهرهایی چون [[نیشابور]]، [[طالقان]] و خوارزم گسیل داشت تا آنان [[مردم]] را به پذیرش دعوت فراخوانند<ref>تاریخ الطبری، ج۴، ص۳۰۶ به بعد.</ref>. سرانجام وی در ۲۵ [[رمضان]] همان سال درفش سیاه [[عباسیان]] را در دهکده سفیدنج فرو برافراشت و دعوت را که سال‎ها در خفا صورت می‌گرفت رسماً آشکار ساخت.		ابومسلم از [[فرصت]] مناسبی که در پی قیام [[عبدالله بن معاویه]] و گروهی از [[خوارج]] و درگیری نصر با کرمانی در [[خراسان]] فراهم آمده بود [[سود]] جست و در [[بهار]] [[سال ۱۲۹ ق]] با یک دسته هفتاد نفری از یارانش به بهانه [[حج]] از [[مرو]] بیرون آمد<ref>اخبار الدولة العباسیة، ص۲۷۲؛ الکامل، ج۵، ص۳۵۸؛ اصفهانی، حمزه، کتاب تاریخ سنی ملوک الارض و الانبیاء، ص۱۳۹.</ref> و خود از راه نسا به [[قومس]] رفت و [[مبلغان]] دیگر را به شهرهایی چون [[نیشابور]]، [[طالقان]] و خوارزم گسیل داشت تا آنان [[مردم]] را به پذیرش دعوت فراخوانند<ref>تاریخ الطبری، ج۴، ص۳۰۶ به بعد.</ref>. سرانجام وی در ۲۵ [[رمضان]] همان سال درفش سیاه [[عباسیان]] را در دهکده سفیدنج فرو برافراشت و دعوت را که سال‎ها در خفا صورت می‌گرفت رسماً آشکار ساخت.

	[[رهبران]] قیام به منظور [[آگاه]] ساختن [[یاران]] خویش از آغاز قیام، بنا بر قرار پیشین، [[آتش]] بسیار افروختند و ظرف چند [[روز]] [[پیروان]] ابومسلم از حدود شصت [[شهر]] و روستای خراسان به سفیدنج آمدند و با وی [[بیعت]] کردند<ref>الکامل، ج۴، ص۳۰۹.</ref>. بدین‌سان سپاهی متشکل از هفت هزار نفر از مردم هرات و پوشنگ و [[مرو رود]] و طالقان و مرو و نیشابور و [[سرخس]] و بلخ و [[چغانیان]] و [[تخارستان]] و ختلان و کش و نخشب فراهم آمدند و ابومسلم مانند سرداری کارآزموده برای هر محل که به دست سیاه‌جامگان می‌افتاد، عاملانی برمی‌گزید<ref>تاریخ الیعقوبی، جلد ۲، ص۳۴۲- ۳۴۳.</ref>. سران [[اموی]] [[خراسان]] در این هنگام خطر را [[احساس]] کردند و کوشیدند تا [[اختلافات]] خود را کنار نهند و بر [[ضد]] ابومسلم [[متحد]] شوند<ref>الکامل، ج۴، ص۳۰۴.</ref>؛ اما ابومسلم با دامن زدن به این اختلافات<ref>به گفته یعقوبی، ابومسلم هنگام درگیری کرمانی و نصربن سیار همواره می‌گفت: {{عربی\|اللهم افرغ عليهما الصبر و انزع عنهما النصر}} (ج ۲، ص۳۴۱).</ref>، کرمانی را بر آن داشت که از [[پیمان]] [[آشتی]] تن زند. ابومسلم در این راه چنان دقیق گام نهاد که [[~~اعراب]] [[~~یمنی]] و مضری برای نزدیک شدن به ابومسلم به [[رقابت]] پرداختند.		[[رهبران]] قیام به منظور [[آگاه]] ساختن [[یاران]] خویش از آغاز قیام، بنا بر قرار پیشین، [[آتش]] بسیار افروختند و ظرف چند [[روز]] [[پیروان]] ابومسلم از حدود شصت [[شهر]] و روستای خراسان به سفیدنج آمدند و با وی [[بیعت]] کردند<ref>الکامل، ج۴، ص۳۰۹.</ref>. بدین‌سان سپاهی متشکل از هفت هزار نفر از مردم هرات و پوشنگ و [[مرو رود]] و طالقان و مرو و نیشابور و [[سرخس]] و بلخ و [[چغانیان]] و [[تخارستان]] و ختلان و کش و نخشب فراهم آمدند و ابومسلم مانند سرداری کارآزموده برای هر محل که به دست سیاه‌جامگان می‌افتاد، عاملانی برمی‌گزید<ref>تاریخ الیعقوبی، جلد ۲، ص۳۴۲- ۳۴۳.</ref>. سران [[اموی]] [[خراسان]] در این هنگام خطر را [[احساس]] کردند و کوشیدند تا [[اختلافات]] خود را کنار نهند و بر [[ضد]] ابومسلم [[متحد]] شوند<ref>الکامل، ج۴، ص۳۰۴.</ref>؛ اما ابومسلم با دامن زدن به این اختلافات<ref>به گفته یعقوبی، ابومسلم هنگام درگیری کرمانی و نصربن سیار همواره می‌گفت: {{عربی\|اللهم افرغ عليهما الصبر و انزع عنهما النصر}} (ج ۲، ص۳۴۱).</ref>، کرمانی را بر آن داشت که از [[پیمان]] [[آشتی]] تن زند. ابومسلم در این راه چنان دقیق گام نهاد که [[عرب‌های یمنی]] و مضری برای نزدیک شدن به ابومسلم به [[رقابت]] پرداختند.

	نخستین [[نبرد]] میان سیاه‌جامگان و [[سپاه اموی]] خراسان در ۱۳ [[شوال]] سال ۱۲۹ هـ. با [[شکست]] [[امویان]] پایان یافت. به دنبال این شکست، کار امویان در خراسان چنان به سستی‌گرایید که نصر ناگزیر شد پیروزی‌های روزافزون ابومسلم را در نامه‌ای ـ که مشهور است ـ به دربار امویان گزارش کند. وی به‌ویژه در ابیاتی که در [[پایان‌نامه]] خود افزود و تقریباً تمام [[مورخان]] آن را نقل کرده‌اند، [[وحشت]] و [[نگرانی]] خویش و وخامت اوضاع را آشکار ساخت:		نخستین [[نبرد]] میان سیاه‌جامگان و [[سپاه اموی]] خراسان در ۱۳ [[شوال]] سال ۱۲۹ هـ. با [[شکست]] [[امویان]] پایان یافت. به دنبال این شکست، کار امویان در خراسان چنان به سستی‌گرایید که نصر ناگزیر شد پیروزی‌های روزافزون ابومسلم را در نامه‌ای ـ که مشهور است ـ به دربار امویان گزارش کند. وی به‌ویژه در ابیاتی که در [[پایان‌نامه]] خود افزود و تقریباً تمام [[مورخان]] آن را نقل کرده‌اند، [[وحشت]] و [[نگرانی]] خویش و وخامت اوضاع را آشکار ساخت:

Wasity: جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

2022-09-11T05:32:33Z

جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۰۲
خط ۳۰:		خط ۳۰:
	ثالثاً، آل عباس برای عمومی کردن دعوت و پیشبرد آن به افراد بانفوذ و [[مدبر]] و [[قدرتمند]] [[ایرانی]] که عموماً در خراسان جمع بودند نیاز داشتند. این همان چیزی است که محمد بن علی از آن به «[[سرزمین]] مردان نیرومند» تعبیر کرده است<ref>اخبار الدولة العباسیة، ص۲۰۶- ۲۰۷.</ref>؛ با این همه، باید توجه داشت که دلایل مذکور بدان معنی نیست که ایرانیان به‌تنهایی در [[پیروزی]] [[دعوت عباسی]] نقش داشته و [[اعراب]] سهمی در آن نداشته‌اند؛ چه اینکه برای تشخیص این مهم، متأسفانه، منابع و مآخذ در بسیاری موارد نارسا یا ساکت‌اند.		ثالثاً، آل عباس برای عمومی کردن دعوت و پیشبرد آن به افراد بانفوذ و [[مدبر]] و [[قدرتمند]] [[ایرانی]] که عموماً در خراسان جمع بودند نیاز داشتند. این همان چیزی است که محمد بن علی از آن به «[[سرزمین]] مردان نیرومند» تعبیر کرده است<ref>اخبار الدولة العباسیة، ص۲۰۶- ۲۰۷.</ref>؛ با این همه، باید توجه داشت که دلایل مذکور بدان معنی نیست که ایرانیان به‌تنهایی در [[پیروزی]] [[دعوت عباسی]] نقش داشته و [[اعراب]] سهمی در آن نداشته‌اند؛ چه اینکه برای تشخیص این مهم، متأسفانه، منابع و مآخذ در بسیاری موارد نارسا یا ساکت‌اند.

	با این ~~[[وصف]]،~~ تردیدی نیست که [[ایرانیان]]، [[خاصه]] [[اهل]] [[خراسان]]، بیش از دیگران در برابر [[دعوت عباسی]] [[گشاده‌رویی]] نشان داده‌اند و این [[حقیقت]] نشان می‌دهد که [[دعوت]] آنان با خواسته‌های ایرانیان [[هماهنگی]] و مطابقت داشته است؛ زیرا [[پیروزی]] آن [[نهضت]] ظاهراً اهداف طبقات مختلف [[جامعه]] رنجیده و [[تحقیر]] شده [[ایرانی]] را برآورده می‌ساخت. از سوی دیگر، علت و [[انگیزه]] علاقه‌مندی ایرانیان به [[خاندان پیامبر]] {{صل}} و [[تمایل]] آنان را به [[شیعه]] نمی‌توان خالصانه دانست؛ زیرا این [[تمایلات]] با اغراض و انگیزه‌هایی، چون [[رهایی]] از [[سلطه]] [[قوم عرب]] و سیاست‌های تفاخر‌طلبی و بیدادگرانه [[امویان]] آمیخته بود. به‎علاوه، ایرانیان که خواهان بازیابی [[استقلال سیاسی]] خود بودند، برای [[رویارویی]] با امویان ناگزیر بودند از دستاویز مذهبی شیعه و [[رهبری]] [[علویان]] بهره گیرند و آن را بهانه‌ای برای وصول به اندیشه‌های پنهانی خود قرار دهند؛ چه آنان [[دشمن]] مشترکی به نام امویان داشتند. این همکاری‌ها به‌سرعت ایرانیان و [[شیعیان]] را به هم نزدیک کرد و ایرانیانی که در آغاز با انگیزه‌های [[سیاسی]] به [[مذهب شیعه]] [[گرایش]] یافته بودند، رفته رفته به آن پیوستند و پس از آنکه [[شناخت]] و [[آگاهی]] آنان از آن [[مذهب]] بیشتر شد، خالصانه بدان گرویدند.		با این وصف، تردیدی نیست که [[ایرانیان]]، [[خاصه]] [[اهل]] [[خراسان]]، بیش از دیگران در برابر [[دعوت عباسی]] [[گشاده‌رویی]] نشان داده‌اند و این [[حقیقت]] نشان می‌دهد که [[دعوت]] آنان با خواسته‌های ایرانیان [[هماهنگی]] و مطابقت داشته است؛ زیرا [[پیروزی]] آن [[نهضت]] ظاهراً اهداف طبقات مختلف [[جامعه]] رنجیده و [[تحقیر]] شده [[ایرانی]] را برآورده می‌ساخت. از سوی دیگر، علت و [[انگیزه]] علاقه‌مندی ایرانیان به [[خاندان پیامبر]] {{صل}} و [[تمایل]] آنان را به [[شیعه]] نمی‌توان خالصانه دانست؛ زیرا این [[تمایلات]] با اغراض و انگیزه‌هایی، چون [[رهایی]] از [[سلطه]] [[قوم عرب]] و سیاست‌های تفاخر‌طلبی و بیدادگرانه [[امویان]] آمیخته بود. به‎علاوه، ایرانیان که خواهان بازیابی [[استقلال سیاسی]] خود بودند، برای [[رویارویی]] با امویان ناگزیر بودند از دستاویز مذهبی شیعه و [[رهبری]] [[علویان]] بهره گیرند و آن را بهانه‌ای برای وصول به اندیشه‌های پنهانی خود قرار دهند؛ چه آنان [[دشمن]] مشترکی به نام امویان داشتند. این همکاری‌ها به‌سرعت ایرانیان و [[شیعیان]] را به هم نزدیک کرد و ایرانیانی که در آغاز با انگیزه‌های [[سیاسی]] به [[مذهب شیعه]] [[گرایش]] یافته بودند، رفته رفته به آن پیوستند و پس از آنکه [[شناخت]] و [[آگاهی]] آنان از آن [[مذهب]] بیشتر شد، خالصانه بدان گرویدند.

	=== شعار عباسیان ===		=== شعار عباسیان ===

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T20:36:12Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T07:03:18Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۳۳
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = عباسیان		\| موضوع مرتبط = عباسیان
خط ۸۰:		خط ۷۹:

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==
	{{~~مدخل‌~~ وابسته}}		{{مدخل وابسته}}
	*[[عباسیان]]		* [[عباسیان]]
	{{پایان مدخل‌ وابسته}}		{{پایان مدخل‌ وابسته}}

خط ۹۳:		خط ۹۲:

	[[رده:دعوت عباسی]]		[[رده:دعوت عباسی]]
	~~[[رده:مدخل]]~~

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

2022-06-01T07:01:44Z

جایگزینی متن - '\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$252\,\s252\,\s233$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$255\,\s245\,\s227$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۳۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين~~ مدخل ~~از زیرشاخه‌های بحث '''[[عباسیان]]''' است. "'''~~[[دعوت عباسی]]~~'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[دعوت عباسی در تاریخ اسلامی]]~~</div>~~		\| موضوع مرتبط = عباسیان
			\| عنوان مدخل = [[دعوت عباسی]]
			\| مداخل مرتبط = [[دعوت عباسی در تاریخ اسلامی]]
			\| پرسش مرتبط =
			}}

	==خاندان عباسی==		==خاندان عباسی==

Wasity: جایگزینی متن - 'اهل حجاز' به 'اهل حجاز'

2022-05-04T19:06:13Z

جایگزینی متن - 'اهل حجاز' به 'اهل حجاز'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۲۲:۳۶
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	این دعوت مانند بسیاری از جنبش‌های [[شیعی]]، از [[کوفه]] که همواره کانون [[مخالفان]] [[دولت اموی]] بود آغاز شد و مانند آنها کمترین کامیابی را در این [[شهر]] به دست آورد و به رغم کوشش مَیسَرةُ النبال و بُکَیر بن ماهان که [[رهبری]] دعوت را در کوفه بر عهده داشتند پس از دو سال فقط سی تن به آن پیوستند<ref>اخبار الدولة العباسیة، ص۱۹۳، ۱۹۶، ۲۰۶.</ref>.		این دعوت مانند بسیاری از جنبش‌های [[شیعی]]، از [[کوفه]] که همواره کانون [[مخالفان]] [[دولت اموی]] بود آغاز شد و مانند آنها کمترین کامیابی را در این [[شهر]] به دست آورد و به رغم کوشش مَیسَرةُ النبال و بُکَیر بن ماهان که [[رهبری]] دعوت را در کوفه بر عهده داشتند پس از دو سال فقط سی تن به آن پیوستند<ref>اخبار الدولة العباسیة، ص۱۹۳، ۱۹۶، ۲۰۶.</ref>.

	ناکامی داعیان عباسی در کوفه، [[محمد بن علی]] را بر آن داشت تا مکان دیگری را که برای پذیرش دعوت [[آمادگی]] بیشتری داشت برگزیند. از نظر وی، [[کوفیان]] پیرو علی{{ع}}، [[شامیان]] پیرو [[فرزندان]] [[ابوسفیان]]؛ [[اهل~~]] [[~~حجاز]] همچنان شیفته [[روزگار]] [[عمر]] و [[ابوبکر]] و [[اهل بصره]] طرفداران [[عثمان]] یا پیرو [[گمراهان]] بودند؛ اما خراسان [[سرزمین]] مردان بسیار و نیرومند بود و اهل آن از اندیشه‌های [[گمراه]] و افراطی به دور و دل‌هایشان [[پاک]] بود و خواهان [[پشتیبانی]] از [[خاندان پیامبر]]{{صل}} بودند<ref>اخبار الدولة العباسیة، ص۲۰۶، ۲۰۷؛ و متن: احسن‌التقاسیم، ج۳، ص۲۹۳- ۲۹۴.</ref>.		ناکامی داعیان عباسی در کوفه، [[محمد بن علی]] را بر آن داشت تا مکان دیگری را که برای پذیرش دعوت [[آمادگی]] بیشتری داشت برگزیند. از نظر وی، [[کوفیان]] پیرو علی{{ع}}، [[شامیان]] پیرو [[فرزندان]] [[ابوسفیان]]؛ [[اهل حجاز]] همچنان شیفته [[روزگار]] [[عمر]] و [[ابوبکر]] و [[اهل بصره]] طرفداران [[عثمان]] یا پیرو [[گمراهان]] بودند؛ اما خراسان [[سرزمین]] مردان بسیار و نیرومند بود و اهل آن از اندیشه‌های [[گمراه]] و افراطی به دور و دل‌هایشان [[پاک]] بود و خواهان [[پشتیبانی]] از [[خاندان پیامبر]]{{صل}} بودند<ref>اخبار الدولة العباسیة، ص۲۰۶، ۲۰۷؛ و متن: احسن‌التقاسیم، ج۳، ص۲۹۳- ۲۹۴.</ref>.
	===دلایل انتخاب خراسان برای قیام===		===دلایل انتخاب خراسان برای قیام===
	چنان که از [[روایت]] بالا برمی‌آید محمد بن علی به [[دلایل]] زیر [[خراسان]] را برای گسترش و انتشار [[دعوت]] برگزید<ref>به گفته بعضی از مورخان، انتخاب خراسان برای دعوت بنا به اشاره ابوهاشم بوده است (نک: تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۹۷؛ البدء و التاریخ، ج۶، ص۵۹).</ref>:		چنان که از [[روایت]] بالا برمی‌آید محمد بن علی به [[دلایل]] زیر [[خراسان]] را برای گسترش و انتشار [[دعوت]] برگزید<ref>به گفته بعضی از مورخان، انتخاب خراسان برای دعوت بنا به اشاره ابوهاشم بوده است (نک: تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۹۷؛ البدء و التاریخ، ج۶، ص۵۹).</ref>:

Heydari: ربات: جایگزینی خودکار متن (-{{مدخل‌های وابسته}} +{{مدخل‌ وابسته}})

2021-12-30T15:46:21Z

ربات: جایگزینی خودکار متن (-{{مدخل‌های وابسته}} +{{مدخل‌ وابسته}})

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۹:۱۶
خط ۷۶:		خط ۷۶:

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==
	{{~~مدخل‌های~~ وابسته}}		{{مدخل‌ وابسته}}
	*[[عباسیان]]		*[[عباسیان]]
	{{پایان مدخل‌ وابسته}}		{{پایان مدخل‌ وابسته}}

Heydari: ربات: جایگزینی خودکار متن (-{{پایان مدخل‌های وابسته}} +{{پایان مدخل‌ وابسته}})

2021-12-30T15:28:31Z

ربات: جایگزینی خودکار متن (-{{پایان مدخل‌های وابسته}} +{{پایان مدخل‌ وابسته}})

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۵۸
خط ۷۸:		خط ۷۸:
	{{مدخل‌های وابسته}}		{{مدخل‌های وابسته}}
	*[[عباسیان]]		*[[عباسیان]]
	{{پایان ~~مدخل‌های~~ وابسته}}		{{پایان مدخل‌ وابسته}}

	==منابع==		==منابع==