Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==انواع دفاع الهی در برابر تهدیدات== دفاع در مادّه اصلی‌اش «دفْع» به معنای دور نمودن چیزی است. اگر با کلمه «اِلی» متعدّی شود به معنای رساندن و پرداختن است و در صورتی...» ایجاد کرد

2023-10-21T10:25:24Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==انواع دفاع الهی در برابر تهدیدات== دفاع در مادّه اصلی‌اش «دفْع» به معنای دور نمودن چیزی است. اگر با کلمه «اِلی» متعدّی شود به معنای رساندن و پرداختن است و در صورتی...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط =
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==انواع [[دفاع]] [[الهی]] در برابر [[تهدیدات]]==
دفاع در مادّه اصلی‌اش «دفْع» به معنای دور نمودن چیزی است. اگر با کلمه «اِلی» متعدّی شود به معنای رساندن و پرداختن است و در صورتی که با کلمه «عن» متعدّی شود به معنای [[حمایت]] است.<ref>مفردات الفاظ قرآن کریم، راغب اصفهانی، ص۳۱۶، «دفع»</ref>

دفاع در اصطلاح [[فقه اسلامی]]، تکلیفی است برای [[پیشگیری]] از آسیبهایی که [[اساس اسلام]] را [[تهدید]] می‌‌کند و یا [[جان]] و [[مال]] و آبروی [[انسان]] را [[هدف]] قرار می‌‌دهد.<ref>تحریرالوسیله، امام خمینی، ج ۱، ص۴۸۵</ref>
در اصطلاح [[حقوقی]] نیز دفاع، جوابی است که [[اصحاب]] دعوی به یکدیگر می‌‌دهند، که به معنای اعم؛ یعنی شامل ایرادات هم می‌‌می شود که در لایحه طرف مقابل است.<ref>ترمینولوژی حقوق، جعفری لنگرودی، ص۳۰۳، «دفاع»</ref>

البته در [[آیات قرآنی]] برای بیان مفاهیم پیش گفته تنها واژه دفع و مشتقات آن به کار نرفته است، بلکه [[خدا]] از واژه‌های دیگری چون «[[حصن]]»، «[[سد]]» و «صرف» و مشتقات آنها نیز استفاده کرده است.
باید توجه داشت که دفع به معنای پیشگیری است، در حالی رفع به معنای درمان است؛ به این معنا که مدافع با عمل خویش [[اجازه]] نمی‌دهد تا تهدید به فعلیت برسد، در حالی در [[رافع]] با عمل خویش تلاش می‌‌کند تا تهدید فعلی را بردارد و [[مشکلات]] را برطرف کند و به چاره جویی و درمان [[بحران]] بپردازد.

از نظر [[آموزه‌های وحیانی قرآن]]، خدا از طریق اسباب و روش‌های گوناگون به دفع تهدیداتی می‌‌پردازد که جان، مال، عرض، [[عقیده]]، اماکن [[دینی]] و امور دیگر [[مؤمنان]] را به خطر می‌‌افکند. این دفاع الهی از مؤمنان امری دایمی و همیشگی است<ref>{{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ يُدَافِعُ عَنِ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ خَوَّانٍ كَفُورٍ}} «بی‌گمان خداوند از مؤمنان دفاع می‌کند؛ خداوند هیچ خیانتکار ناسپاسی را دوست نمی‌دارد» سوره حج، آیه ۳۸.</ref>؛ زیرا فعل مضارع «یدافع» دلالت بر دوام و استمرار این [[سنت الهی]] است.
البته باید توجه داشت که همان طوری که دفاع از سوی خدا در [[حق]] برخی از افراد [[بشر]] از جمله [[مؤمنان]] انجام می‌‌شود، [[خدا]] در [[فطرت]] هر [[انسانی]] [[دفاع]] را قرار داده و [[انسان]] به طور [[فطری]] [[گرایش]] به [[دفاع از خود]] و حریم‌های خویش دارد<ref>بقره، آیات ۲۶۴ و۲۶۵؛ حج، آیه ۴۰</ref> از نظر [[قرآن]]، مراد از «دفع [[اللّه]]» در [[آیه]] ۴۰ [[سوره حج]]، همان [[سنّت]] فطری است که در وجود همه [[انسان‌ها]] از سوی [[خداوند]] قرار داده شده است.<ref>المیزان، ج ۱۴، ص۳۸۵</ref>

۱. '''[[دفاع از عرض]] مؤمنان''': [[آیات]] بسیاری را در قرآن می‌‌توان [[شناسایی]] کرد که اهتمام خداوند، به دفاع از آبروی مؤمنان است.<ref>نساء، آیات ۱۵و ۱۱۲؛ نور، آیات ۱۱ و ۱۵ و ۱۹ و ۲۱ و ۲۳؛ حجرات، آیات ۱۱ و ۱۲</ref>
البته ازنظر قرآن، هر چند که خدا مدافع [[حریم]] حرمت‌های مؤمنان است؛ چنان که خدا از [[حرمت]] و آبروی [[حضرت مریم]]{{س}} دفاع کرد<ref>نساء، آیه ۱۲۵؛ مریم، آیه ۷۵</ref>، ولی مؤمنان نیز می‌‌بایست از مواضع [[تهمت]] خود را [[حفظ]] کرده و برای [[دفاع از آبرو]] و عرض خویش تلاش کنند؛ چنان که [[حضرت یوسف]]{{ع}}<ref>یوسف، آیات ۲۶ و۵۰ و ۵۱</ref> و نیز [[حضرت لوط]]{{ع}}<ref>هود، آیه ۷۸؛ حجر، آیات ۶۸ و ۶۹</ref> برای دفاع از عرض خویش و [[خانواده]] این گونه عمل کردند. برهمین اساس، شخص می‌‌تواند برای دفاع از عرض و آبروی خویش به دیگران [[متوسل]] شده<ref>مریم، آیات ۲۸ و۲۹</ref> و به تبرئه خود بپردازد<ref>{{متن قرآن|قَالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُمْ مَا جِئْنَا لِنُفْسِدَ فِي الْأَرْضِ وَمَا كُنَّا سَارِقِينَ}} «گفتند: سوگند به خداوند که شما می‌دانید ما نیامده‌ایم تا در این سرزمین تبهکاری کنیم و ما دزد نیستیم» سوره یوسف، آیه ۷۳.</ref> و حتی [[گناه]] دیگران در حق خویش را افشا کند<ref>{{متن قرآن|قَالَ هِيَ رَاوَدَتْنِي عَنْ نَفْسِي وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا إِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْكَاذِبِينَ}} «(یوسف) گفت: او بود که از من، کام می‌خواست و گواهی از کسان آن زن گواهی داد: اگر پیراهن وی از پیش دریده است زن راست می‌گوید و مرد از دروغگویان است» سوره یوسف، آیه ۲۶.</ref>؛ زیرا [[دفاع از آبرو]] تا جایی [[ارزشمند]] است که نه تنها [[مال]] بلکه گاه باید [[انسان]] جانش را برای آن بگذارد. [[مولی]] الموحدین [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|مِنَ النُبلِ أن يبذُلَ الرّجُلُ مالَهُ و يَصونَ عِرضَهُ}}؛ کسی که برای [[حفظ آبرو]] وحیثیت خود از مال و منالش می‌گذرد نشانه اصالت و [[بزرگواری]] اوست.<ref>فهرست غرر الحکم، ص٢۴٢</ref>

همچنین امیرالمؤمنین{{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|إنّ أفضَل الِفعالِ صِيانَةُ العِرض بِالمالِ}}؛ [[افضل]] [[اعمال انسان]] در آنست که مال و دارایی‌اش را سپر حیثیّت و آبروی خود قرار دهد.<ref>وسائل الشیعه، ج ١۵، ص٢۶٢</ref>
[[امام حسین]]{{ع}} نیز می‌‌فرماید: {{متن حدیث|اِنَّ خَيرَ مالِكَ ما وَقَيتَ بِهٍ عِرضَكَ}}؛ بهترین مال و [[دارایی]] تو آن است که در راه حفظ آبرو و حیثیت خود به کار بری.<ref>بحارالانوار، ج ۴۴، ص١٨٩</ref>
از نظر [[آموزه‌های وحیانی اسلام]]، همان طوری که [[دفاع از جان]] و مال و عرض خود لازم است<ref>مستدرک وسایل الشیعه، نوری، ج ٩، ص٢٣٩</ref>، [[دفاع از عرض]] و آبروی دیگران نیز اهمیت دارد؛ چنان که [[امام صادق]]{{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|منَ رَدَّ عَن عِرضِ اَخيهِ المُسلِمِ وَجَبَت لَهُ الجَنَّةُ اَلبَتَّه}}؛ کسی که آبروی [[برادر]] [[مسلمان]] خود را [[حفظ]] کند، البتّه و مسلماً [[بهشت]] جایگاه او خواهد بود.<ref>ثواب‌الاعمال، ص٣٢۴</ref>
از همین روست که [[خدا]] در [[قرآن]] [[مسلمانان]] را موظف می‌‌کند تا به [[دفاع]] از آبروی [[محمّد]]{{صل}}در برابر [[توطئه]] [[افک]] بپردازند.<ref>نور، آیات ۱۱ و ۱۲</ref> البته بر [[پیامبران]] نیز تا از [[پیروان]] خویش دفاع کنند؛ زیرا این دفاع دو سویه و متقابل است.<ref>قصص، آیات ۱۵ و ۱۹</ref>

۲. '''دفاع از [[حریم]] [[خانه]] و [[خانواده]]''': از نظر [[آموزه‌های وحیانی قرآن]]، خدا به [[دفاع از مؤمنان]] نسبت به هر [[خیانتکار]] و کفور و [[ناسپاسی]] [[وعده]] داده و هماره این گونه عمل می‌‌کند.<ref>حج، آیه ۳۸</ref> خدا همان طوری که خوداین گونه عمل می‌‌کند، ازمؤمنان نیزمی خواهد تا در برابر خیانتکاران وافرادی که به حریم خانواده و خانه تعرض دارند، بیایستند و از آن [[دفاع]] کنند.<ref>بقره، آیه ۲۶۴</ref> در همین ارتباط [[حفظ حرمت]] مهمان و دفاع از آن در برابر [[تجاوز]] دیگران، تکلیفی برعهده میزبان است که [[خدا]] به آن اشاره می‌‌کند.<ref>حجر، آیه ۶۸؛ هود، آیه ۷۸؛ عنکبوت، آیه ۳۳</ref> همچنین خدا دفاع از [[سرزمین]] و میهن در برابر [[اشغالگری]] را [[وظیفه]] خود و [[مؤمنان]] دانسته است.<ref>بقره، آیه ۲۶۴؛ نساء، آیات ۳۹ و۴۰</ref> ساخت [[سد]] [[دفاعی]] برای ایجاد [[امنیت]] و جلوگیری از تعرض [[دشمنان]] از شیوه‌هایی است که مؤمنان می‌‌بایست برای [[دفاع از خود]] و [[مظلومان]] و [[مستضعفان]] در پیش گیرند.<ref>کهف، آیات ۹۴ و ۹۵</ref>

۳. '''دفاع از اماکن [[دینی]]''': خدا همان طوری که [[جان]] و [[مال]] و عرض و [[عقیده]] مؤمنان [[محافظت]] می‌‌کند، همچنین به دفاع از اماکن دینی می‌‌پردازد و کسانی را که به دفاع می‌‌پردازند را [[یاری]] و [[نصرت]] می‌‌رساند تا به [[هدف]] خویش برسند و کسی اماکن دینی را نابود نکند؛ البته چنان که گفته شد، مؤمنان می‌‌بایست خود در این امر به عنوان اسباب [[الهی]] وارد شوند تا خدا به [[امداد غیبی]] آنان را یاری و نصرت رساند و [[پیروز]] میدان [[نبرد]] کند.<ref>حج، آیه ۴۰</ref> در [[حقیقت]] خدا به صراحت می‌‌فرماید که [[سنت الهی]] در دفاع بر این است که از اسباب بهره گیرد؛ چراکه اگر خدا وارد میدان دفاع نمی‌شد، هرگز [[امنیتی]] برای اماکن دینی نبود و بقای این اماکن به سبب سنت الهی در دفاع از آن است؛ هر چند که این امر از طریق اسباب از جمله دفاع از طریق [[مردم]] است: {{متن قرآن|الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيرًا وَلَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ}}<ref>«همان کسانی که ناحق از خانه‌های خود بیرون رانده شدند و جز این نبود که می‌گفتند: پروردگار ما خداوند است و اگر خداوند برخی مردم را به دست برخی دیگر از میان برنمی‌داشت بی‌گمان دیرها (ی راهبان) و کلیساها (ی مسیحیان) و کنشت‌ها (ی یهودیان) و مسجدهایی که نام خداوند را در آن بسیار می‌برند ویران می‌شد و بی‌گمان خداوند به کسی که وی را یاری کند یاری خواهد رساند که خداوند توانمندی پیروز است» سوره حج، آیه ۴۰.</ref>

۴. '''[[دفاع از مظلوم]]''': از نظر [[قرآن]]، [[خدا]] مهم‌ترین و اصلی‌ترین مدافع در هر چیزی و نسبت به هر کسی است. از نظر قرآن، [[دفاع]] [[الهی]] از [[مظلوم]] یکی از مهم‌ترین [[سنت‌های الهی]] است. البته خدا می‌‌فرماید که مظلوم می‌‌بایست خود گامی بردارد و درحقیقت «[[منظلم]]» و [[ظلم]] پذیر نباشد، آنگاه است که خدا به عنوان مدافع وارد می‌‌شود؛ چنان که خدا به صراحت می‌‌فرماید: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ يُدَافِعُ عَنِ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ خَوَّانٍ كَفُورٍ * أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَإِنَّ اللَّهَ عَلَى نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ}}<ref>«بی‌گمان خداوند از مؤمنان دفاع می‌کند؛ خداوند هیچ خیانتکار ناسپاسی را دوست نمی‌دارد * به کسانی که بر آنها جنگ تحمیل می‌شود اجازه (ی جهاد) داده شد زیرا ستم دیده‌اند و بی‌گمان خداوند بر یاری آنان تواناست» سوره حج، آیه ۳۸-۳۹.</ref> [[امیرمؤمنان]] [[امام علی]]{{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|يا بُنَي اياك وَظُلمَ مَنْ لا يجِدُ عَلَيك ناصِراً الّا اللَّهَ}}؛ فرزندم، بپرهیز از ظلم به کسی که [[یاوری]] جز خدا ندارد.<ref>بحار الانوار، ج ۷۵، ص۳۰۸؛ وسایل الشیعه، ج ۱۱، ص۳۳۹</ref> [[رسول مکرم اسلام]]{{صل}} در همین باره فرموده که خدا می‌‌فرماید: {{متن حدیث|اشْتَدَّ غَضَبي عَلي مَنْ ظَلَمَ مَنْ لايجِدُ ناصِراً غَيري}}؛ [[خشم]] من شدید است بر آنکه [[ستم]] نماید بر کسی که جز من [[فریادرسی]] ندارد.<ref>وسایل الشیعه، ج ۱۱، ص۳۴۱</ref> [[رسول]] اللَّه{{صل}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|اتَّقُوا دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَانِّها تَصْعَدُ الي السَّماءِ كانَّها شَرارَةٌ}}؛ از [[نفرین]] مظلوم بترس که آن همانند پاره ای [[آتش]] به سوی [[آسمان]] می‌‌رود.<ref>کنز العمال، حدیث شماره ۷۶۰۱</ref> همچنین از [[حضرت امیر]]{{ع}} پرسیدند: فاصله بین آسمان و [[زمین]] چقدر است؟ فرمود: {{متن حدیث|بَينَ السَّماءِ وَالارْضِ مَدُّ الْبَصَرِ وَدَعْوَةُ الْمَظْلُومِ}}؛ بین [[آسمان]] و [[زمین]]، تنها گشودن چشمی و [[نفرین]] مظلومی فاصله است.<ref>بحارالانوار، ج ۱۰، ص۸۸</ref> [[رسول]] اللَّه{{صل}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|اتَّقُوا دَعْوَةَ الْمَظْلومِ وَانْ كانَ كافِراً فَانَّهُ لَيسَ دُوَنَهُ حِجابٌ}}؛ از نفرین [[مظلوم]] هر چند [[کافر]] باشد بترس زیرا که برای [[استجابت]] آن حجابی نیست.<ref>کنز العمال، حدیث ۷۶۰۲</ref> [[امام علی]]{{ع}} نیز می‌‌فرماید: {{متن حدیث|انْفَذُ السِّهامِ دَعْوَةُ الْمَظْلُومِ}}؛ نافذترین تیرها، نفرین مظلوم است.<ref>غرر الحکم، شماره حدیث ۲۹۷۹؛ میزان الحکمه با ترجمه فارسی، ج ۶، ص۵۶۱</ref> از نظر [[قرآن]] هر کسی با هر وسیله و زبانی و ابزاری می‌‌بایست به [[دفاع از مظلوم]] بپردازد و او را تنها نگذارد؛ [[دفاع]] [[فکری]] و [[فرهنگی]] و [[اجتماعی]] و نظامی همگی امری لازم که [[مؤمنان]] می‌‌بایست در قبال [[مظلومان]] داشته باشند.<ref>نساء، آیه ۷۵</ref> از نظر قرآن، گاه [[خدا]] برای دفاع از مظلوم، قوانینی را وضع می‌‌کند تا مظلوم با بهره‌گیری از آن [[حق]] خود یا دیگری را بگیرد؛ چنان که اولیای مقتول به عنوان اولیای مظلوم ازچنین حقی برای [[قصاص]] یا دیه برخوردار هستند.<ref>اسراء، آیه ۳۲</ref>دفاع [[شاعران]] از مظلومان در [[جهاد فرهنگی]] یکی دیگر از مصادیق دفاع است<ref>شعراء، آیه ۲۲۷</ref>؛ زیرا مقصود از قید {{متن قرآن|وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا}} دفاع شاعران [[مؤمن]] از [[پیامبر]]{{صل}}، [[اسلام]] و [[مسلمانان]] با ردّ اشعار هجوی شاعران [[جاهلی]] می‌‌باشد.<ref>المیزان، ج ۱۵، ص۳۶۲</ref>

۵. '''[[پیامبران]] و [[امامان]]''': خدا از پیامبران و [[امامان معصوم]]{{ع}} به عنوان فرستادگان و اولیای خویش دفاع می‌‌کند. این دفاع در قالب اشکال گوناگون چون [[معجزه]]، [[نصرت]] و [[یاری]]، [[پیروزی]]، صیانت از [[جان]] و [[مال]] و عرض آنان انجام می‌‌شود که [[آیات]] بسیاری در این باره وارد شده است.<ref>بقره، آیه ۱۰۲؛ آل عمران، آیه ۵۵؛ احزاب، آیه ۳۷ تا ۴۰؛ توبه، آیه ۶۱</ref> البته از نظر قرآن، مؤمنان نیز می‌‌بایست به این امر [[اقدام]] کنند؛ چنان که [[مؤمن آل فرعون]] به دفاع از [[حضرت موسی]]{{ع}} و [[حبیب نجار]] به دفاع از [[رسولان]] [[انطاکیه]] پرداختند.<ref>غافر، آیات ۲۸ و ۲۹؛ یس، آیات ۲۰ تا ۲۴؛ مجمع البیان، ج ۷ ـ ۸، ص۶۵۵</ref> بر اساس [[آموزه‌های وحیانی قرآن]]، [[آمادگی]] برای [[دفاع]] از [[ائمّه]]{{ع}}، [[وظیفه]] [[مؤمنان]] است<ref>آل عمران، آیه ۲۰۰</ref>؛ زیرا [[امام صادق]]{{ع}} در معنای «رابطوا» فرموده اند: رباط ادنی ما هستیم، پس هر کس در دفاع از ما [[جهاد]] کند، از [[پیامبر]]{{صل}} دفاع کرده است.<ref>تفسیر عیّاشی، ج ۱، ص۲۱۲، ح ۱۷۹</ref>
[[دفاع از حق]]: [[خدا]] از [[حق دفاع]] می‌‌کند و از [[مردم]] نیز می‌‌خواهد تا به دفاع از حق بپردازند. البته برای دفاع از حق اموری لازم است که از جمله آنها [[لزوم]] به‌کارگیری بهترین روش‌ها است.<ref>مؤمنون، آیه ۹۶</ref> همچنین از نظر [[قرآن]]، [[قیام برای خدا]] و دفاع از حق، نیازمند [[قدرت روحی]] و [[قلبی]] نیرومند است که مؤمنان می‌‌بایست آن را در خود با [[ایمان]] و [[توکل]] ایجاد کنند.<ref>کهف، آیه ۱۴</ref>

۶. '''[[دفاع از مستضعفان]]''': از مواردی که خدا به دفاع از افراد [[اقدام]] می‌‌کند، دفاع از مستضعفان همانند [[مظلومان]] است. در این امر نیز تنها عنوان [[مستضعف]] موجب می‌‌شود تا خدا به دفاع از آنان بپردازد و کاری به [[دین]] او ندارد؛ از همین رو، [[کافران]] مستضعف و نیز [[مظلوم]] ازسوی خدا مورد دفاع قرار می‌‌گیرند. پس همان طوری که خدا پاسخ [[مضطر]] حتی [[کافر]] را می‌‌دهد به [[دفاع از مظلوم]] و مستضعف می‌‌پردازد؛ البته شرایط برای مؤمنان بهتر است؛ زیرا این دفاع همراه بهبود اوضاع برای آنان نیزخواهد بود و نعمت‌هایی را نیز به مؤمنان مستضعف و مظلوم می‌‌دهد.<ref>قصص، آیات ۴ تا ۶</ref> البته در این امر همانند دفاع از مظلوم خدا خواهان آن است که مؤمنان نیز به [[دفاع از مظلومان]] ومستضعفان بپردازند و به این کار به عنوان یک [[واجب شرعی]] و [[دینی]] اقدام کنند.<ref>نساء، آیه ۷۵</ref>.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[دفاع خدا از مؤمنان از نظر قرآن (مقاله)|دفاع خدا از مؤمنان از نظر قرآن]].</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:11790.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[دفاع خدا از مؤمنان از نظر قرآن (مقاله)|'''دفاع خدا از مؤمنان از نظر قرآن''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

دفاع الهی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari در ‏۲۲ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۴:۳۸

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۰۸
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط =		\| موضوع مرتبط = دفاع
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل =
	\| مداخل مرتبط =		\| مداخل مرتبط =
خط ۴۴:		خط ۴۴:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:دفاع]]