ذات خدا - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* مقدمه */

2026-04-11T06:32:06Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۲
خط ۱۵:		خط ۱۵:

	آری! [[هویت]] مطلق و بی‌قید و تعیّنِ خداوند، سیمرغی دست‌نیافتنی و بی‌نشان است که در [[حدیث شریف]] قدسی تعبیر به {{متن حدیث\|كُنْتُ كَنْزاً مَخْفِيّاً}}<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۸۴، ص۱۹۹.</ref> شده است؛ اما این سیمرغ وقتی به کثرت [[اسماء و صفات]] در آمد و به [[خلق]]، یعنی تعیّن‌یافتنِ کنز مخفی رسید، قدری ظاهر می‌شود و [[انسان]] می‌تواند از راه [[تفکر]] در مظاهر خداوند و [[نظام]] [[جهان]] و [[مخلوقات]]، به عظمت و بزرگی [[ذات خداوند]] پی ببرد<ref>در نظام احسن عالم دمی اندیشه کن *** تا چه حُسن است آن‌که را این خانه را بنّاستی		آری! [[هویت]] مطلق و بی‌قید و تعیّنِ خداوند، سیمرغی دست‌نیافتنی و بی‌نشان است که در [[حدیث شریف]] قدسی تعبیر به {{متن حدیث\|كُنْتُ كَنْزاً مَخْفِيّاً}}<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۸۴، ص۱۹۹.</ref> شده است؛ اما این سیمرغ وقتی به کثرت [[اسماء و صفات]] در آمد و به [[خلق]]، یعنی تعیّن‌یافتنِ کنز مخفی رسید، قدری ظاهر می‌شود و [[انسان]] می‌تواند از راه [[تفکر]] در مظاهر خداوند و [[نظام]] [[جهان]] و [[مخلوقات]]، به عظمت و بزرگی [[ذات خداوند]] پی ببرد<ref>در نظام احسن عالم دمی اندیشه کن *** تا چه حُسن است آن‌که را این خانه را بنّاستی
	(حسن حسن‌زاده آملی، دیوان اشعار، ص۲۲۳).</ref> و تصوّری محدود از [[اسماء و صفات]] [[الهی]] داشته باشد<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۱۶۱.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۷۵.</ref>		(حسن حسن‌زاده آملی، دیوان اشعار، ص۲۲۳).</ref> و تصوّری محدود از [[اسماء و صفات]] [[الهی]] داشته باشد<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۱۶۱.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۷۵ ـ ۷۷.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: /* پانویس */

2026-04-11T06:31:26Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۱
خط ۲۵:		خط ۲۵:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~جهان~~]]		[[رده:خداشناسی]]

Bahmani: /* مقدمه */

2026-04-11T06:31:07Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۱
خط ۱۴:		خط ۱۴:
	تصوّرات [[راسخان در علم]] هم فرسنگ‌ها از [[حرم]] کبریایی او دور است و آخرین مرحله‌ای که [[فکر]] عمیق به آن می‌رسد، این است که جایگاه و مکانت او برای درک و فهم، چقدر دور از دسترس است<ref>حسن حسن‌زاده آملی، ترجمه رسالة لقاء الله، ص۲۵، و همو، شرح مصباح الانس، ص۴۹۶، ۴۹۷.</ref>. نهایتِ [[عرفان]] نیز آن است که [[عارفان]] [[اقرار]] به عجز از شناخت حق‌تعالی می‌کنند و سخن از {{متن حدیث\|مَا عَرَفْنَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ}}<ref>«آن‌گونه که باید تو را نشناختیم». (محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۶۸، ص۲۳)</ref> دارند. حتی صادر نخستین و عقل اول به دلیل تقیید خود نمی‌توانند او را به کُنه [[ادراک]] نمایند: {{متن قرآن\|يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ}}<ref>«خداوند، شما را از خویش پروا می‌دهد» سوره آل عمران، آیه ۲۸.</ref>.<ref>حسن حسن‌زاده آملی، شرح فارسی اسفار اربعه، ج۳، ص۲۶۲، ۲۶۳ و همو، دروس شرح فصوص الحکم قیصری، ص۵۶۶.</ref> پس برای شناخت ذات خداوند نباید خود را به [[زحمت]] انداخت؛ مخلوقِ مقیّد به هر مقامی از فنا هم برسد، نمی‌تواند به [[صمد]] مطلق احاطه پیدا کند و او را بیابد؛ حتی اگر بفرماید: {{متن حدیث\|لِي مَعَ اللَّهِ وَقْتٌ لَا يَسَعُهُ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبِيٌّ مُرْسَلٌ}}<ref>. مرا با خداوند وقتی است که در آن وقت هیچ ملک مقرّب و هیچ پیغمبر مرسل نمی‌گنجد. (محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۱۸، ص۳۶۰).</ref>، باز هم‌چنان {{عربی\|يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ}} و {{عربی\|لَا تُتْعِبْ نَفْسَكَ}}<ref>خودت را خسته نکن.</ref> مطرح می‌باشند؛ لذا عالم‌ترینِ [[مردم]]، یعنی حضرت خاتم{{صل}} در دعای خود به محضر [[حضرت حق]] عرض کرد: {{متن حدیث\|مَا عَرَفْنَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ}}<ref>محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۶۸، ص۲۳.</ref>.<ref>حسن حسن‌زاده آملی، دروس شرح فصوص الحکم قیصری، ص۱۰۲، ۱۰۳.</ref> [[علامه حسن‌زاده]] با توجه به این فرمایش [[حضرت رسول]]{{صل}}، در مناجاتی به [[خداوند]] عرض می‌کند: [[الهی]]! جایی که [[محمد بن عبدالله]]، [[انسان کامل]]، صاحب [[مقام محمود]] و [[خاتم انبیا]]، {{متن حدیث\|مَا عَرَفْتُكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ وَ مَا عَبَدْتُكَ حَقَّ عِبَادَتِكَ}} گوید، حسن بن عبدالله، انسان‌نمای [[جاهل]]، باید {{عربی\|مَا عَبَدْتُكَ وَ مَا عَرَفْتُكَ}} گوید<ref>حسن حسن‌زاده آملی، الهی‌نامه، ص۵۵.</ref>.		تصوّرات [[راسخان در علم]] هم فرسنگ‌ها از [[حرم]] کبریایی او دور است و آخرین مرحله‌ای که [[فکر]] عمیق به آن می‌رسد، این است که جایگاه و مکانت او برای درک و فهم، چقدر دور از دسترس است<ref>حسن حسن‌زاده آملی، ترجمه رسالة لقاء الله، ص۲۵، و همو، شرح مصباح الانس، ص۴۹۶، ۴۹۷.</ref>. نهایتِ [[عرفان]] نیز آن است که [[عارفان]] [[اقرار]] به عجز از شناخت حق‌تعالی می‌کنند و سخن از {{متن حدیث\|مَا عَرَفْنَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ}}<ref>«آن‌گونه که باید تو را نشناختیم». (محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۶۸، ص۲۳)</ref> دارند. حتی صادر نخستین و عقل اول به دلیل تقیید خود نمی‌توانند او را به کُنه [[ادراک]] نمایند: {{متن قرآن\|يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ}}<ref>«خداوند، شما را از خویش پروا می‌دهد» سوره آل عمران، آیه ۲۸.</ref>.<ref>حسن حسن‌زاده آملی، شرح فارسی اسفار اربعه، ج۳، ص۲۶۲، ۲۶۳ و همو، دروس شرح فصوص الحکم قیصری، ص۵۶۶.</ref> پس برای شناخت ذات خداوند نباید خود را به [[زحمت]] انداخت؛ مخلوقِ مقیّد به هر مقامی از فنا هم برسد، نمی‌تواند به [[صمد]] مطلق احاطه پیدا کند و او را بیابد؛ حتی اگر بفرماید: {{متن حدیث\|لِي مَعَ اللَّهِ وَقْتٌ لَا يَسَعُهُ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبِيٌّ مُرْسَلٌ}}<ref>. مرا با خداوند وقتی است که در آن وقت هیچ ملک مقرّب و هیچ پیغمبر مرسل نمی‌گنجد. (محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۱۸، ص۳۶۰).</ref>، باز هم‌چنان {{عربی\|يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ}} و {{عربی\|لَا تُتْعِبْ نَفْسَكَ}}<ref>خودت را خسته نکن.</ref> مطرح می‌باشند؛ لذا عالم‌ترینِ [[مردم]]، یعنی حضرت خاتم{{صل}} در دعای خود به محضر [[حضرت حق]] عرض کرد: {{متن حدیث\|مَا عَرَفْنَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ}}<ref>محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۶۸، ص۲۳.</ref>.<ref>حسن حسن‌زاده آملی، دروس شرح فصوص الحکم قیصری، ص۱۰۲، ۱۰۳.</ref> [[علامه حسن‌زاده]] با توجه به این فرمایش [[حضرت رسول]]{{صل}}، در مناجاتی به [[خداوند]] عرض می‌کند: [[الهی]]! جایی که [[محمد بن عبدالله]]، [[انسان کامل]]، صاحب [[مقام محمود]] و [[خاتم انبیا]]، {{متن حدیث\|مَا عَرَفْتُكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ وَ مَا عَبَدْتُكَ حَقَّ عِبَادَتِكَ}} گوید، حسن بن عبدالله، انسان‌نمای [[جاهل]]، باید {{عربی\|مَا عَبَدْتُكَ وَ مَا عَرَفْتُكَ}} گوید<ref>حسن حسن‌زاده آملی، الهی‌نامه، ص۵۵.</ref>.

	آری! [[هویت]] مطلق و بی‌قید و تعیّنِ خداوند، سیمرغی دست‌نیافتنی و بی‌نشان است که در [[حدیث شریف]] قدسی تعبیر به {{متن حدیث\|كُنْتُ كَنْزاً مَخْفِيّاً}}<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۸۴، ص۱۹۹.</ref> شده است؛ اما این سیمرغ وقتی به کثرت [[اسماء و صفات]] در آمد و به [[خلق]]، یعنی تعیّن‌یافتنِ کنز مخفی رسید، قدری ظاهر می‌شود و [[انسان]] می‌تواند از راه [[تفکر]] در مظاهر خداوند و [[نظام]] [[جهان]] و [[مخلوقات]]، به عظمت و بزرگی [[ذات خداوند]] پی ببرد<ref>در [[نظام احسن]] عالم دمی [[اندیشه]] کن *** تا چه [[حُسن]] است آن‌که را این [[خانه]] را بنّاستی		آری! [[هویت]] مطلق و بی‌قید و تعیّنِ خداوند، سیمرغی دست‌نیافتنی و بی‌نشان است که در [[حدیث شریف]] قدسی تعبیر به {{متن حدیث\|كُنْتُ كَنْزاً مَخْفِيّاً}}<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۸۴، ص۱۹۹.</ref> شده است؛ اما این سیمرغ وقتی به کثرت [[اسماء و صفات]] در آمد و به [[خلق]]، یعنی تعیّن‌یافتنِ کنز مخفی رسید، قدری ظاهر می‌شود و [[انسان]] می‌تواند از راه [[تفکر]] در مظاهر خداوند و [[نظام]] [[جهان]] و [[مخلوقات]]، به عظمت و بزرگی [[ذات خداوند]] پی ببرد<ref>در نظام احسن عالم دمی اندیشه کن *** تا چه حُسن است آن‌که را این خانه را بنّاستی
	([[حسن حسن‌زاده ~~آملی]]، [[~~دیوان]] اشعار، ص۲۲۳).</ref> و تصوّری محدود از [[اسماء و صفات]] [[الهی]] داشته باشد<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۱۶۱.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۷۵.</ref>		(حسن حسن‌زاده آملی، دیوان اشعار، ص۲۲۳).</ref> و تصوّری محدود از [[اسماء و صفات]] [[الهی]] داشته باشد<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۱۶۱.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۷۵.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: /* مقدمه */

2026-04-11T06:30:21Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۰
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	[[انسان]] [[قدرت]] [[درک]] [[ذات خداوند]] را ندارد؛ چراکه او [[برتر]] از [[فهم]] و [[ادراک]] [[آدمی]] است و از کم و کیف و ماده و عوارض و ضد و [[شریک]] مبرّاست؛ از این‌رو در حیطه [[حس]] و فهم [[بشر]] نمی‌گنجد و انسان هیچ‌گاه [[قادر]] به [[شناخت ذات خداوند]] نخواهد بود<ref>بس کِشتی [[خِرَد]] که در این ~~[[بحر]]،~~ سال‌ها *** طی کرد و پی نبُرد که او را کرانه چیست		[[انسان]] [[قدرت]] [[درک]] [[ذات خداوند]] را ندارد؛ چراکه او [[برتر]] از فهم و [[ادراک]] [[آدمی]] است و از کم و کیف و ماده و عوارض و ضد و [[شریک]] مبرّاست؛ از این‌رو در حیطه [[حس]] و فهم [[بشر]] نمی‌گنجد و انسان هیچ‌گاه قادر به شناخت ذات خداوند نخواهد بود<ref>بس کِشتی خِرَد که در این بحر، سال‌ها *** طی کرد و پی نبُرد که او را کرانه چیست
	([[حسن حسن‌زاده ~~آملی]]، [[~~دیوان]] اشعار، ص۸۱)</ref>. به همین دلیل است که در [[احادیث]] و [[روایات]]، انسان از [[تفکر]] در ذات خداوند منع شده است: {{متن حدیث\|تَفَكَّرُوا فِي كُلِّ شَيْءٍ وَ لَا تَفَكَّرُوا فِي ذَاتِ اللَّهِ}}.		(حسن حسن‌زاده آملی، دیوان اشعار، ص۸۱).</ref>. به همین دلیل است که در [[احادیث]] و [[روایات]]، انسان از [[تفکر]] در ذات خداوند منع شده است: {{متن حدیث\|تَفَكَّرُوا فِي كُلِّ شَيْءٍ وَ لَا تَفَكَّرُوا فِي ذَاتِ اللَّهِ}}.
	به سخن کسی که [[گمان]] می‌کند به کُنه [[حقیقت]] [[مقدس]] [[پروردگار]] رسیده نباید توجه کرد؛ زیرا [[گمراه]] شده است و [[دروغ]] می‌گوید<ref>حسن حسن‌زاده آملی، ترجمه رسالة لقاء الله، ص۲۵.</ref>. ذات خداوند برتر از آن است که [[عقل]] و [[وهم]] انسان بتواند او را درک کند؛ زیرا ادراکْ احاطه مدرِک (درک‌کننده) به مدرَک (درک‌شونده) است و هرگاه چیزی ادراک شود، احاطه به آن نیز لازم می‌آید و انسانِ محدود هرگز نمی‌تواند بر خدای بی‌نهایت احاطه یابد. غیرمتناهی چگونه به واسطه متناهی و معلول و محدود به احاطه درآید؟ اما [[خدای تعالی]] بر همه چیز مدرِک و [[آگاه]] است؛ زیرا محیط به همه اشیاء است و دیگران محاطِ او: {{متن قرآن\|يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْمًا}}<ref>«(خداوند) آنچه را پیش رو و آنچه را پس پشت آنان است می‌داند و آنان بر او در دانش احاطه ندارند» سوره طه، آیه ۱۱۰.</ref>.

	تصوّرات [[راسخان در علم]] هم فرسنگ‌ها از [[حرم]] [[کبریایی]] او دور است و آخرین مرحله‌ای که [[فکر]] عمیق به آن می‌رسد، این است که جایگاه و [[مکانت]] او برای درک و فهم، چقدر دور از دسترس است<ref>حسن حسن‌زاده آملی، ترجمه رسالة لقاء الله، ص۲۵، و همو، شرح مصباح الانس، ص۴۹۶، ۴۹۷.</ref>. نهایتِ [[عرفان]] نیز آن است که [[عارفان]] [[اقرار]] به عجز از [[شناخت حق‌تعالی]] می‌کنند و سخن از {{متن حدیث\|مَا عَرَفْنَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ}}<ref>«آن‌گونه که باید تو را نشناختیم». (محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۶۸، ص۲۳)</ref> دارند. حتی صادر نخستین و [[عقل اول]] به دلیل تقیید خود نمی‌توانند او را به کُنه [[ادراک]] نمایند: {{متن قرآن\|يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ}}<ref>«خداوند، شما را از خویش پروا می‌دهد» سوره آل عمران، آیه ۲۸.</ref>.<ref>حسن [[حسن‌زاده ~~آملی]]،~~ شرح [[فارسی~~]] [[~~اسفار ~~اربعه]]،~~ ج۳، ص۲۶۲، ۲۶۳ و همو، دروس شرح [[فصوص الحکم~~]] [[قیصری]]،~~ ص۵۶۶.</ref> پس برای [[شناخت ذات خداوند]] نباید خود را به [[زحمت]] انداخت؛ مخلوقِ مقیّد به هر مقامی از فنا هم برسد، نمی‌تواند به [[صمد]] مطلق احاطه پیدا کند و او را بیابد؛ حتی اگر بفرماید: {{متن حدیث\|لِي مَعَ اللَّهِ وَقْتٌ لَا يَسَعُهُ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبِيٌّ مُرْسَلٌ}}<ref>. مرا با خداوند وقتی است که در آن وقت هیچ ملک مقرّب و هیچ پیغمبر مرسل نمی‌گنجد. (محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۱۸، ص۳۶۰)</ref>، باز هم‌چنان {{عربی\|يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ}} و {{عربی\|لَا تُتْعِبْ نَفْسَكَ}}<ref>خودت را خسته نکن.</ref> مطرح می‌باشند؛ لذا عالم‌ترینِ [[مردم]]، یعنی حضرت خاتم{{صل}} در دعای خود به محضر [[حضرت حق]] عرض کرد: {{متن حدیث\|مَا عَرَفْنَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ}}<ref>محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۶۸، ص۲۳.</ref>.<ref>حسن حسن‌زاده آملی، دروس شرح فصوص الحکم قیصری، ص۱۰۲، ۱۰۳.</ref> [[علامه حسن‌زاده]] با توجه به این فرمایش [[حضرت رسول]]{{صل}}، در مناجاتی به [[خداوند]] عرض می‌کند: [[الهی]]! جایی که [[محمد بن عبدالله]]، [[انسان کامل]]، صاحب [[مقام محمود]] و [[خاتم انبیا]]، {{متن حدیث\|مَا عَرَفْتُكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ وَ مَا عَبَدْتُكَ حَقَّ عِبَادَتِكَ}} گوید، حسن بن عبدالله، انسان‌نمای [[جاهل]]، باید {{عربی\|مَا عَبَدْتُكَ وَ مَا عَرَفْتُكَ}} گوید<ref>حسن حسن‌زاده آملی، الهی‌نامه، ص۵۵.</ref>.		به سخن کسی که [[گمان]] می‌کند به کُنه [[حقیقت]] [[مقدس]] [[پروردگار]] رسیده نباید توجه کرد؛ زیرا [[گمراه]] شده است و [[دروغ]] می‌گوید<ref>حسن حسن‌زاده آملی، ترجمه رسالة لقاء الله، ص۲۵.</ref>. ذات خداوند برتر از آن است که [[عقل]] و وهم انسان بتواند او را درک کند؛ زیرا ادراکْ احاطه مدرِک (درک‌کننده) به مدرَک (درک‌شونده) است و هرگاه چیزی ادراک شود، احاطه به آن نیز لازم می‌آید و انسانِ محدود هرگز نمی‌تواند بر خدای بی‌نهایت احاطه یابد. غیرمتناهی چگونه به واسطه متناهی و معلول و محدود به احاطه درآید؟ اما [[خدای تعالی]] بر همه چیز مدرِک و [[آگاه]] است؛ زیرا محیط به همه اشیاء است و دیگران محاطِ او: {{متن قرآن\|يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْمًا}}<ref>«(خداوند) آنچه را پیش رو و آنچه را پس پشت آنان است می‌داند و آنان بر او در دانش احاطه ندارند» سوره طه، آیه ۱۱۰.</ref>.
	آری! [[هویت]] مطلق و بی‌قید و تعیّنِ خداوند، سیمرغی دست‌نیافتنی و بی‌نشان است که در [[حدیث شریف]] قدسی تعبیر به {{متن حدیث\|كُنْتُ كَنْزاً مَخْفِيّاً}}<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۸۴، ص۱۹۹.</ref> شده است؛ اما این سیمرغ وقتی به کثرت [[اسماء و صفات]] در آمد و به [[خلق]]، یعنی تعیّن‌یافتنِ [[کنز مخفی]] رسید، قدری ظاهر می‌شود و [[انسان]] می‌تواند از راه [[تفکر]] در مظاهر خداوند و [[نظام]] [[جهان]] و [[مخلوقات]]، به [[عظمت]] و بزرگی [[ذات خداوند]] پی ببرد<ref>در [[نظام احسن]] عالم دمی [[اندیشه]] کن *** تا چه [[حُسن]] است آن‌که را این [[خانه]] را بنّاستی
			تصوّرات [[راسخان در علم]] هم فرسنگ‌ها از [[حرم]] کبریایی او دور است و آخرین مرحله‌ای که [[فکر]] عمیق به آن می‌رسد، این است که جایگاه و مکانت او برای درک و فهم، چقدر دور از دسترس است<ref>حسن حسن‌زاده آملی، ترجمه رسالة لقاء الله، ص۲۵، و همو، شرح مصباح الانس، ص۴۹۶، ۴۹۷.</ref>. نهایتِ [[عرفان]] نیز آن است که [[عارفان]] [[اقرار]] به عجز از شناخت حق‌تعالی می‌کنند و سخن از {{متن حدیث\|مَا عَرَفْنَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ}}<ref>«آن‌گونه که باید تو را نشناختیم». (محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۶۸، ص۲۳)</ref> دارند. حتی صادر نخستین و عقل اول به دلیل تقیید خود نمی‌توانند او را به کُنه [[ادراک]] نمایند: {{متن قرآن\|يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ}}<ref>«خداوند، شما را از خویش پروا می‌دهد» سوره آل عمران، آیه ۲۸.</ref>.<ref>حسن حسن‌زاده آملی، شرح فارسی اسفار اربعه، ج۳، ص۲۶۲، ۲۶۳ و همو، دروس شرح فصوص الحکم قیصری، ص۵۶۶.</ref> پس برای شناخت ذات خداوند نباید خود را به [[زحمت]] انداخت؛ مخلوقِ مقیّد به هر مقامی از فنا هم برسد، نمی‌تواند به [[صمد]] مطلق احاطه پیدا کند و او را بیابد؛ حتی اگر بفرماید: {{متن حدیث\|لِي مَعَ اللَّهِ وَقْتٌ لَا يَسَعُهُ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبِيٌّ مُرْسَلٌ}}<ref>. مرا با خداوند وقتی است که در آن وقت هیچ ملک مقرّب و هیچ پیغمبر مرسل نمی‌گنجد. (محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۱۸، ص۳۶۰).</ref>، باز هم‌چنان {{عربی\|يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ}} و {{عربی\|لَا تُتْعِبْ نَفْسَكَ}}<ref>خودت را خسته نکن.</ref> مطرح می‌باشند؛ لذا عالم‌ترینِ [[مردم]]، یعنی حضرت خاتم{{صل}} در دعای خود به محضر [[حضرت حق]] عرض کرد: {{متن حدیث\|مَا عَرَفْنَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ}}<ref>محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۶۸، ص۲۳.</ref>.<ref>حسن حسن‌زاده آملی، دروس شرح فصوص الحکم قیصری، ص۱۰۲، ۱۰۳.</ref> [[علامه حسن‌زاده]] با توجه به این فرمایش [[حضرت رسول]]{{صل}}، در مناجاتی به [[خداوند]] عرض می‌کند: [[الهی]]! جایی که [[محمد بن عبدالله]]، [[انسان کامل]]، صاحب [[مقام محمود]] و [[خاتم انبیا]]، {{متن حدیث\|مَا عَرَفْتُكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ وَ مَا عَبَدْتُكَ حَقَّ عِبَادَتِكَ}} گوید، حسن بن عبدالله، انسان‌نمای [[جاهل]]، باید {{عربی\|مَا عَبَدْتُكَ وَ مَا عَرَفْتُكَ}} گوید<ref>حسن حسن‌زاده آملی، الهی‌نامه، ص۵۵.</ref>.

			آری! [[هویت]] مطلق و بی‌قید و تعیّنِ خداوند، سیمرغی دست‌نیافتنی و بی‌نشان است که در [[حدیث شریف]] قدسی تعبیر به {{متن حدیث\|كُنْتُ كَنْزاً مَخْفِيّاً}}<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۸۴، ص۱۹۹.</ref> شده است؛ اما این سیمرغ وقتی به کثرت [[اسماء و صفات]] در آمد و به [[خلق]]، یعنی تعیّن‌یافتنِ کنز مخفی رسید، قدری ظاهر می‌شود و [[انسان]] می‌تواند از راه [[تفکر]] در مظاهر خداوند و [[نظام]] [[جهان]] و [[مخلوقات]]، به عظمت و بزرگی [[ذات خداوند]] پی ببرد<ref>در [[نظام احسن]] عالم دمی [[اندیشه]] کن *** تا چه [[حُسن]] است آن‌که را این [[خانه]] را بنّاستی
	([[حسن حسن‌زاده آملی]]، [[دیوان]] اشعار، ص۲۲۳).</ref> و تصوّری محدود از [[اسماء و صفات]] [[الهی]] داشته باشد<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۱۶۱.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۷۵.</ref>		([[حسن حسن‌زاده آملی]]، [[دیوان]] اشعار، ص۲۲۳).</ref> و تصوّری محدود از [[اسماء و صفات]] [[الهی]] داشته باشد<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۱۶۱.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۷۵.</ref>

Jaafari در ‏۸ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۰۴

2026-03-08T05:04:44Z

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 ==مقدمه==
 [[انسان]] [[قدرت]] [[درک]] [[ذات خداوند]] را ندارد؛ چراکه او [[برتر]] از [[فهم]] و [[ادراک]] [[آدمی]] است و از کم و کیف و ماده و عوارض و ضد و [[شریک]] مبرّاست؛ از این‌رو در حیطه [[حس]] و فهم [[بشر]] نمی‌گنجد و انسان هیچ‌گاه [[قادر]] به [[شناخت ذات خداوند]] نخواهد بود<ref>بس کِشتی [[خِرَد]] که در این [[بحر]]، سال‌ها *** طی کرد و پی نبُرد که او را کرانه چیست
@@ خط ۶: / خط ۱۳: @@
 تصوّرات [[راسخان در علم]] هم فرسنگ‌ها از [[حرم]] [[کبریایی]] او دور است و آخرین مرحله‌ای که [[فکر]] عمیق به آن می‌رسد، این است که جایگاه و [[مکانت]] او برای درک و فهم، چقدر دور از دسترس است<ref>حسن حسن‌زاده آملی، ترجمه رسالة لقاء الله، ص۲۵، و همو، شرح مصباح الانس، ص۴۹۶، ۴۹۷.</ref>. نهایتِ [[عرفان]] نیز آن است که [[عارفان]] [[اقرار]] به عجز از [[شناخت حق‌تعالی]] می‌کنند و سخن از {{متن حدیث|مَا عَرَفْنَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ}}<ref>«آن‌گونه که باید تو را نشناختیم». (محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۶۸، ص۲۳)</ref> دارند. حتی صادر نخستین و [[عقل اول]] به دلیل تقیید خود نمی‌توانند او را به کُنه [[ادراک]] نمایند: {{متن قرآن|يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ}}<ref>«خداوند، شما را از خویش پروا می‌دهد» سوره آل عمران، آیه ۲۸.</ref>.<ref>حسن [[حسن‌زاده آملی]]، شرح [[فارسی]] [[اسفار اربعه]]، ج۳، ص۲۶۲، ۲۶۳ و همو، دروس شرح [[فصوص الحکم]] [[قیصری]]، ص۵۶۶.</ref> پس برای [[شناخت ذات خداوند]] نباید خود را به [[زحمت]] انداخت؛ مخلوقِ مقیّد به هر مقامی از فنا هم برسد، نمی‌تواند به [[صمد]] مطلق احاطه پیدا کند و او را بیابد؛ حتی اگر بفرماید: {{متن حدیث|لِي مَعَ اللَّهِ وَقْتٌ لَا يَسَعُهُ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبِيٌّ مُرْسَلٌ}}<ref>. مرا با خداوند وقتی است که در آن وقت هیچ ملک مقرّب و هیچ پیغمبر مرسل نمی‌گنجد. (محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۱۸، ص۳۶۰)</ref>، باز هم‌چنان {{عربی|يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ}} و {{عربی|لَا تُتْعِبْ نَفْسَكَ}}<ref>خودت را خسته نکن.</ref> مطرح می‌باشند؛ لذا عالم‌ترینِ [[مردم]]، یعنی حضرت خاتم{{صل}} در دعای خود به محضر [[حضرت حق]] عرض کرد: {{متن حدیث|مَا عَرَفْنَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ}}<ref>محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۶۸، ص۲۳.</ref>.<ref>حسن حسن‌زاده آملی، دروس شرح فصوص الحکم قیصری، ص۱۰۲، ۱۰۳.</ref> [[علامه حسن‌زاده]] با توجه به این فرمایش [[حضرت رسول]]{{صل}}، در مناجاتی به [[خداوند]] عرض می‌کند: [[الهی]]! جایی که [[محمد بن عبدالله]]، [[انسان کامل]]، صاحب [[مقام محمود]] و [[خاتم انبیا]]، {{متن حدیث|مَا عَرَفْتُكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ وَ مَا عَبَدْتُكَ حَقَّ عِبَادَتِكَ}} گوید، حسن بن عبدالله، انسان‌نمای [[جاهل]]، باید {{عربی|مَا عَبَدْتُكَ وَ مَا عَرَفْتُكَ}} گوید<ref>حسن حسن‌زاده آملی، الهی‌نامه، ص۵۵.</ref>.
 آری! [[هویت]] مطلق و بی‌قید و تعیّنِ خداوند، سیمرغی دست‌نیافتنی و بی‌نشان است که در [[حدیث شریف]] قدسی تعبیر به {{متن حدیث|كُنْتُ كَنْزاً مَخْفِيّاً}}<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۸۴، ص۱۹۹.</ref> شده است؛ اما این سیمرغ وقتی به کثرت [[اسماء و صفات]] در آمد و به [[خلق]]، یعنی تعیّن‌یافتنِ [[کنز مخفی]] رسید، قدری ظاهر می‌شود و [[انسان]] می‌تواند از راه [[تفکر]] در مظاهر خداوند و [[نظام]] [[جهان]] و [[مخلوقات]]، به [[عظمت]] و بزرگی [[ذات خداوند]] پی ببرد<ref>در [[نظام احسن]] عالم دمی [[اندیشه]] کن *** تا چه [[حُسن]] است آن‌که را این [[خانه]] را بنّاستی
-([[حسن حسن‌زاده آملی]]، [[دیوان]] اشعار، ص۲۲۳).</ref> و تصوّری محدود از [[اسماء و صفات]] [[الهی]] داشته باشد<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۱۶۱.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ؟؟؟.</ref>
+([[حسن حسن‌زاده آملی]]، [[دیوان]] اشعار، ص۲۲۳).</ref> و تصوّری محدود از [[اسماء و صفات]] [[الهی]] داشته باشد<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۱۶۱.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۷۵.</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۱۲: / خط ۱۹: @@
 # [[پرونده:IM011007.jpg|22px]] [[علی علیزاده آملی|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)|'''عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی''']]
 {{پایان منابع}}

Wasity در ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۱:۵۵

2026-02-21T01:55:12Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۲۵
خط ۷:		خط ۷:
	آری! [[هویت]] مطلق و بی‌قید و تعیّنِ خداوند، سیمرغی دست‌نیافتنی و بی‌نشان است که در [[حدیث شریف]] قدسی تعبیر به {{متن حدیث\|كُنْتُ كَنْزاً مَخْفِيّاً}}<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۸۴، ص۱۹۹.</ref> شده است؛ اما این سیمرغ وقتی به کثرت [[اسماء و صفات]] در آمد و به [[خلق]]، یعنی تعیّن‌یافتنِ [[کنز مخفی]] رسید، قدری ظاهر می‌شود و [[انسان]] می‌تواند از راه [[تفکر]] در مظاهر خداوند و [[نظام]] [[جهان]] و [[مخلوقات]]، به [[عظمت]] و بزرگی [[ذات خداوند]] پی ببرد<ref>در [[نظام احسن]] عالم دمی [[اندیشه]] کن *** تا چه [[حُسن]] است آن‌که را این [[خانه]] را بنّاستی		آری! [[هویت]] مطلق و بی‌قید و تعیّنِ خداوند، سیمرغی دست‌نیافتنی و بی‌نشان است که در [[حدیث شریف]] قدسی تعبیر به {{متن حدیث\|كُنْتُ كَنْزاً مَخْفِيّاً}}<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۸۴، ص۱۹۹.</ref> شده است؛ اما این سیمرغ وقتی به کثرت [[اسماء و صفات]] در آمد و به [[خلق]]، یعنی تعیّن‌یافتنِ [[کنز مخفی]] رسید، قدری ظاهر می‌شود و [[انسان]] می‌تواند از راه [[تفکر]] در مظاهر خداوند و [[نظام]] [[جهان]] و [[مخلوقات]]، به [[عظمت]] و بزرگی [[ذات خداوند]] پی ببرد<ref>در [[نظام احسن]] عالم دمی [[اندیشه]] کن *** تا چه [[حُسن]] است آن‌که را این [[خانه]] را بنّاستی
	([[حسن حسن‌زاده آملی]]، [[دیوان]] اشعار، ص۲۲۳).</ref> و تصوّری محدود از [[اسماء و صفات]] [[الهی]] داشته باشد<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۱۶۱.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ؟؟؟.</ref>		([[حسن حسن‌زاده آملی]]، [[دیوان]] اشعار، ص۲۲۳).</ref> و تصوّری محدود از [[اسماء و صفات]] [[الهی]] داشته باشد<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۱۶۱.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ؟؟؟.</ref>

			== منابع ==
			{{منابع}}
			# [[پرونده:IM011007.jpg\|22px]] [[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|'''عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی''']]
			{{پایان منابع}}

Wasity: صفحه‌ای تازه حاوی «==مقدمه== انسان قدرت درک ذات خداوند را ندارد؛ چراکه او برتر از فهم و ادراک آدمی است و از کم و کیف و ماده و عوارض و ضد و شریک مبرّاست؛ از این‌رو در حیطه حس و فهم بشر نمی‌گنجد و انسان هیچ‌گاه قادر به شناخت ذات خداوند نخو...» ایجاد کرد

2026-02-21T01:50:26Z

صفحه‌ای تازه حاوی «==مقدمه== انسان قدرت درک ذات خداوند را ندارد؛ چراکه او برتر از فهم و ادراک آدمی است و از کم و کیف و ماده و عوارض و ضد و شریک مبرّاست؛ از این‌رو در حیطه حس و فهم بشر نمی‌گنجد و انسان هیچ‌گاه قادر به شناخت ذات خداوند نخو...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

==مقدمه==
[[انسان]] [[قدرت]] [[درک]] [[ذات خداوند]] را ندارد؛ چراکه او [[برتر]] از [[فهم]] و [[ادراک]] [[آدمی]] است و از کم و کیف و ماده و عوارض و ضد و [[شریک]] مبرّاست؛ از این‌رو در حیطه [[حس]] و فهم [[بشر]] نمی‌گنجد و انسان هیچ‌گاه [[قادر]] به [[شناخت ذات خداوند]] نخواهد بود<ref>بس کِشتی [[خِرَد]] که در این [[بحر]]، سال‌ها *** طی کرد و پی نبُرد که او را کرانه چیست
([[حسن حسن‌زاده آملی]]، [[دیوان]] اشعار، ص۸۱)</ref>. به همین دلیل است که در [[احادیث]] و [[روایات]]، انسان از [[تفکر]] در ذات خداوند منع شده است: {{متن حدیث|تَفَكَّرُوا فِي كُلِّ شَيْءٍ وَ لَا تَفَكَّرُوا فِي ذَاتِ اللَّهِ}}.
به سخن کسی که [[گمان]] می‌کند به کُنه [[حقیقت]] [[مقدس]] [[پروردگار]] رسیده نباید توجه کرد؛ زیرا [[گمراه]] شده است و [[دروغ]] می‌گوید<ref>حسن حسن‌زاده آملی، ترجمه رسالة لقاء الله، ص۲۵.</ref>. ذات خداوند برتر از آن است که [[عقل]] و [[وهم]] انسان بتواند او را درک کند؛ زیرا ادراکْ احاطه مدرِک (درک‌کننده) به مدرَک (درک‌شونده) است و هرگاه چیزی ادراک شود، احاطه به آن نیز لازم می‌آید و انسانِ محدود هرگز نمی‌تواند بر خدای بی‌نهایت احاطه یابد. غیرمتناهی چگونه به واسطه متناهی و معلول و محدود به احاطه درآید؟ اما [[خدای تعالی]] بر همه چیز مدرِک و [[آگاه]] است؛ زیرا محیط به همه اشیاء است و دیگران محاطِ او: {{متن قرآن|يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْمًا}}<ref>«(خداوند) آنچه را پیش رو و آنچه را پس پشت آنان است می‌داند و آنان بر او در دانش احاطه ندارند» سوره طه، آیه ۱۱۰.</ref>.

تصوّرات [[راسخان در علم]] هم فرسنگ‌ها از [[حرم]] [[کبریایی]] او دور است و آخرین مرحله‌ای که [[فکر]] عمیق به آن می‌رسد، این است که جایگاه و [[مکانت]] او برای درک و فهم، چقدر دور از دسترس است<ref>حسن حسن‌زاده آملی، ترجمه رسالة لقاء الله، ص۲۵، و همو، شرح مصباح الانس، ص۴۹۶، ۴۹۷.</ref>. نهایتِ [[عرفان]] نیز آن است که [[عارفان]] [[اقرار]] به عجز از [[شناخت حق‌تعالی]] می‌کنند و سخن از {{متن حدیث|مَا عَرَفْنَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ}}<ref>«آن‌گونه که باید تو را نشناختیم». (محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۶۸، ص۲۳)</ref> دارند. حتی صادر نخستین و [[عقل اول]] به دلیل تقیید خود نمی‌توانند او را به کُنه [[ادراک]] نمایند: {{متن قرآن|يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ}}<ref>«خداوند، شما را از خویش پروا می‌دهد» سوره آل عمران، آیه ۲۸.</ref>.<ref>حسن [[حسن‌زاده آملی]]، شرح [[فارسی]] [[اسفار اربعه]]، ج۳، ص۲۶۲، ۲۶۳ و همو، دروس شرح [[فصوص الحکم]] [[قیصری]]، ص۵۶۶.</ref> پس برای [[شناخت ذات خداوند]] نباید خود را به [[زحمت]] انداخت؛ مخلوقِ مقیّد به هر مقامی از فنا هم برسد، نمی‌تواند به [[صمد]] مطلق احاطه پیدا کند و او را بیابد؛ حتی اگر بفرماید: {{متن حدیث|لِي مَعَ اللَّهِ وَقْتٌ لَا يَسَعُهُ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبِيٌّ مُرْسَلٌ}}<ref>. مرا با خداوند وقتی است که در آن وقت هیچ ملک مقرّب و هیچ پیغمبر مرسل نمی‌گنجد. (محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۱۸، ص۳۶۰)</ref>، باز هم‌چنان {{عربی|يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ}} و {{عربی|لَا تُتْعِبْ نَفْسَكَ}}<ref>خودت را خسته نکن.</ref> مطرح می‌باشند؛ لذا عالم‌ترینِ [[مردم]]، یعنی حضرت خاتم{{صل}} در دعای خود به محضر [[حضرت حق]] عرض کرد: {{متن حدیث|مَا عَرَفْنَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ}}<ref>محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۶۸، ص۲۳.</ref>.<ref>حسن حسن‌زاده آملی، دروس شرح فصوص الحکم قیصری، ص۱۰۲، ۱۰۳.</ref> [[علامه حسن‌زاده]] با توجه به این فرمایش [[حضرت رسول]]{{صل}}، در مناجاتی به [[خداوند]] عرض می‌کند: [[الهی]]! جایی که [[محمد بن عبدالله]]، [[انسان کامل]]، صاحب [[مقام محمود]] و [[خاتم انبیا]]، {{متن حدیث|مَا عَرَفْتُكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ وَ مَا عَبَدْتُكَ حَقَّ عِبَادَتِكَ}} گوید، حسن بن عبدالله، انسان‌نمای [[جاهل]]، باید {{عربی|مَا عَبَدْتُكَ وَ مَا عَرَفْتُكَ}} گوید<ref>حسن حسن‌زاده آملی، الهی‌نامه، ص۵۵.</ref>.
آری! [[هویت]] مطلق و بی‌قید و تعیّنِ خداوند، سیمرغی دست‌نیافتنی و بی‌نشان است که در [[حدیث شریف]] قدسی تعبیر به {{متن حدیث|كُنْتُ كَنْزاً مَخْفِيّاً}}<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۸۴، ص۱۹۹.</ref> شده است؛ اما این سیمرغ وقتی به کثرت [[اسماء و صفات]] در آمد و به [[خلق]]، یعنی تعیّن‌یافتنِ [[کنز مخفی]] رسید، قدری ظاهر می‌شود و [[انسان]] می‌تواند از راه [[تفکر]] در مظاهر خداوند و [[نظام]] [[جهان]] و [[مخلوقات]]، به [[عظمت]] و بزرگی [[ذات خداوند]] پی ببرد<ref>در [[نظام احسن]] عالم دمی [[اندیشه]] کن *** تا چه [[حُسن]] است آن‌که را این [[خانه]] را بنّاستی
([[حسن حسن‌زاده آملی]]، [[دیوان]] اشعار، ص۲۲۳).</ref> و تصوّری محدود از [[اسماء و صفات]] [[الهی]] داشته باشد<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۱۶۱.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ؟؟؟.</ref>