ذوالجناح در معارف و سیره حسینی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* مقدمه */

2025-03-04T07:34:13Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۰۴
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	[[روضة الشهدا]] ظاهراً نخستین منبعی است که نام ذوالجناح در آن آمده است: «ذوالجناح سر در پیش افکنده، قطره‌های آب از چشم می‌بارید و روی خود برای [[امام زین‌العابدین]] می‌مالید». حضور ذوالجناح در مقاتل متأخر، به صحنه [[نبرد]] پایانی و [[شهادت امام حسین]]{{ع}} برمی‌گردد. قول مشهور آن است که وقتی [[امام]] از شدت جراحات و [[خون‌ریزی]] بی‌حال شده بود، ذوالجناح ایشان را با چابکی و مهارت از میدان نبرد خارج کرد تا به [[خیمه‌گاه]] برساند. اما در میانه راه، امام از پشت او بر [[زمین]] افتاد. در آن وقت [[سپاه]] [[دشمن]] به دستور [[عمرسعد]]، ذوالجناح را محاصره کردند. اما او به آنان حمله کرد و با لگد تعدادی از ایشان را کشت. ([[ابن‌شهرآشوب]] تعداد این کشتگان را ۴۰ نفر ذکر کرده است.) عمرسعد که چنین دید، [[فرمان]] داد سربازان برگردند. هنگامی که آنها از اطراف ذوالجناح پراکنده شدند، او خود را به پیکر امام حسین{{ع}} رساند و به دور پیکر می‌چرخید و آن را می‌بویید و می‌بوسید. سپس «کاکل پیشانی» خود را به خون امام حسین{{ع}} آغشته کرد و شیهه‌کشان و سم‌کوبان به سمت [[خیمه‌گاه]] رفت. [[زنان]] و کودکان با شنیدن صدای او از خیمه‌ها بیرون دویدند؛ چراکه [[گمان]] می‌کردند [[امام]] برگشته است. اما با دیدن [[ذوالجناح]] بی‌سوار و بدن خونی او پی به شهادت امام بردند و گریه‌کنان دور آن اسب حلقه زدند و [[عزاداری]] کردند. این داستان، از جمله تأثیرگذارترین روضه‌هایی است که در [[مجالس عزاداری]] [[عاشورا]] توسط مداحان خوانده می‌شود.		[[روضة الشهدا]] ظاهراً نخستین منبعی است که نام ذوالجناح در آن آمده است: «ذوالجناح سر در پیش افکنده، قطره‌های آب از چشم می‌بارید و روی خود برای [[امام زین‌العابدین]] می‌مالید». حضور ذوالجناح در مقاتل متأخر، به صحنه [[نبرد]] پایانی و [[شهادت امام حسین]]{{ع}} برمی‌گردد. قول مشهور آن است که وقتی [[امام]] از شدت جراحات و [[خون‌ریزی]] بی‌حال شده بود، ذوالجناح ایشان را با چابکی و مهارت از میدان نبرد خارج کرد تا به [[خیمه‌گاه]] برساند. اما در میانه راه، امام از پشت او بر [[زمین]] افتاد. در آن وقت [[سپاه]] [[دشمن]] به دستور [[عمرسعد]]، ذوالجناح را محاصره کردند. اما او به آنان حمله کرد و با لگد تعدادی از ایشان را کشت. ([[ابن‌شهرآشوب]] تعداد این کشتگان را ۴۰ نفر ذکر کرده است.) عمرسعد که چنین دید، [[فرمان]] داد سربازان برگردند. هنگامی که آنها از اطراف ذوالجناح پراکنده شدند، او خود را به پیکر امام حسین{{ع}} رساند و به دور پیکر می‌چرخید و آن را می‌بویید و می‌بوسید. سپس «کاکل پیشانی» خود را به خون امام حسین{{ع}} آغشته کرد و شیهه‌کشان و سم‌کوبان به سمت [[خیمه‌گاه]] رفت. [[زنان]] و کودکان با شنیدن صدای او از خیمه‌ها بیرون دویدند؛ چراکه [[گمان]] می‌کردند [[امام]] برگشته است. اما با دیدن [[ذوالجناح]] بی‌سوار و بدن خونی او پی به شهادت امام بردند و گریه‌کنان دور آن اسب حلقه زدند و [[عزاداری]] کردند. این داستان، از جمله تأثیرگذارترین روضه‌هایی است که در [[مجالس عزاداری]] [[عاشورا]] توسط مداحان خوانده می‌شود.

	تصویری که از [[ذوالجناح]] در برخی منابع ترسیم شده، او را دارای قدرتی مافوق اسب‌های دیگر و واجد قوه عقل و صفات برجسته [[انسانی]] نظیر [[شجاعت]] و [[وفاداری]] ترسیم می‌کند. از جمله [[ابن‌شهرآشوب]] در [[مناقب]] می‌نویسد وقتی [[امام]] سوار بر اسب توانست خود را به شریعه‌ای از [[فرات]] برساند، ذوالجناح با آنکه بسیار [[تشنه]] بود، ولی لب به آب نزد مگر وقتی که امام به او امر کرد که آب بنوشد. اما غریب‌ترین مطالب درباره ذوالجناح را فاضل دربندی در [[اسرارالشهادة]] و نیز سعادات ناصریه آورده است. دربندی پس از ذکر فرازهایی از گفت‌وگوی ذوالجناح با [[امام حسین]]{{ع}} - که در آنها امام قول می‌دهد در [[بهشت عدن]] و فردوس اعلی سوار هیچ اسب دیگری جز ذوالجناح نشود - ذوالجناح را دارای مقامات معنوی بالا و ازجمله مواریث امامت و [[نبوت]] برمی‌شمرد. دربندی این [[مقامات]] را تأثیر وضعی آغشته شدن بدن آن اسب به خون امام حسین{{ع}} دانسته و می‌افزاید: «[[غفلت]] از مراتب، درجات و مقامات ذوالجناح شایسته و بایسته نیست و می‌بایست به آن [[اعتقاد]] محکم داشت که ذوالجناح از مواریث امامت و [[خلافت]] است». او در ادامه «رسیدن به مرتبه بلند [[ادراک]] و شعور و گوهر بی‌همتای [[عقل]]» و «[[اشرف]] و [[افضل]] انواع حیوانات [[ملکوت]] [بودن]» را از دیگر مقامات ذوالجناح برمی‌شمرد.		تصویری که از [[ذوالجناح]] در برخی منابع ترسیم شده، او را دارای قدرتی مافوق اسب‌های دیگر و واجد قوه عقل و صفات برجسته [[انسانی]] نظیر [[شجاعت]] و [[وفاداری]] ترسیم می‌کند. از جمله [[ابن‌شهرآشوب]] در [[مناقب]] می‌نویسد وقتی [[امام]] سوار بر اسب توانست خود را به شریعه‌ای از [[فرات]] برساند، ذوالجناح با آنکه بسیار [[تشنه]] بود، ولی لب به آب نزد مگر وقتی که امام به او امر کرد که آب بنوشد. اما غریب‌ترین مطالب درباره ذوالجناح را فاضل دربندی در اسرارالشهادة و نیز سعادات ناصریه آورده است. دربندی پس از ذکر فرازهایی از گفت‌وگوی ذوالجناح با [[امام حسین]]{{ع}} - که در آنها امام قول می‌دهد در [[بهشت عدن]] و فردوس اعلی سوار هیچ اسب دیگری جز ذوالجناح نشود - ذوالجناح را دارای مقامات معنوی بالا و ازجمله مواریث امامت و [[نبوت]] برمی‌شمرد. دربندی این [[مقامات]] را تأثیر وضعی آغشته شدن بدن آن اسب به خون امام حسین{{ع}} دانسته و می‌افزاید: «[[غفلت]] از مراتب، درجات و مقامات ذوالجناح شایسته و بایسته نیست و می‌بایست به آن [[اعتقاد]] محکم داشت که ذوالجناح از مواریث امامت و [[خلافت]] است». او در ادامه «رسیدن به مرتبه بلند [[ادراک]] و شعور و گوهر بی‌همتای [[عقل]]» و «[[اشرف]] و [[افضل]] انواع حیوانات [[ملکوت]] [بودن]» را از دیگر مقامات ذوالجناح برمی‌شمرد.

	درباره [[سرنوشت]] ذوالجناح اقوال مختلفی گفته شده است. کاشفی به دو قول اشاره می‌کند: ابتدا به نقل از ابوالمفاخرمی‌گوید ذوالجناح پس از [[واقعه عاشورا]] سر به بیابان گذاشت و دیگر کسی از او نشانی نیافت. و دوم به نقل از خوارزمی می‌آورد که ذوالجناح متأثر از [[شهادت امام حسین]]{{ع}}، در مقابل [[خیمه]]، آن قدر سرش را بر [[زمین]] کوباند که [[جان]] داد. به جز این دو، سه قول دیگر نیز موجود است: عده‌ای گفته‌اند [[ذوالجناح]] به [[فرات]] رفت و خود را در آن غرق نمود. به نظر بعضی دیگر او پیش از شهادت امام، کشته شده بود. و بالاخره برخی از جمله دربندی معتقدند [[ذوالجناح]] هنوز زنده است و «هم‌اکنون در خدمت [[امام زمان]]{{ع}} می‌باشد». در نورالعین ـ منسوب به اسفراینی ـ هم آمده است که امام زمان سوار بر ذوالجناح ظهور خواهد کرد.		درباره [[سرنوشت]] ذوالجناح اقوال مختلفی گفته شده است. کاشفی به دو قول اشاره می‌کند: ابتدا به نقل از ابوالمفاخرمی‌گوید ذوالجناح پس از [[واقعه عاشورا]] سر به بیابان گذاشت و دیگر کسی از او نشانی نیافت. و دوم به نقل از خوارزمی می‌آورد که ذوالجناح متأثر از [[شهادت امام حسین]]{{ع}}، در مقابل [[خیمه]]، آن قدر سرش را بر [[زمین]] کوباند که [[جان]] داد. به جز این دو، سه قول دیگر نیز موجود است: عده‌ای گفته‌اند [[ذوالجناح]] به [[فرات]] رفت و خود را در آن غرق نمود. به نظر بعضی دیگر او پیش از شهادت امام، کشته شده بود. و بالاخره برخی از جمله دربندی معتقدند [[ذوالجناح]] هنوز زنده است و «هم‌اکنون در خدمت [[امام زمان]]{{ع}} می‌باشد». در نورالعین ـ منسوب به اسفراینی ـ هم آمده است که امام زمان سوار بر ذوالجناح ظهور خواهد کرد.

Bahmani: /* مقدمه */

2025-03-04T07:32:00Z

مقدمه

نمایش تغییرات

Bahmani: /* مقدمه */

2025-03-04T07:25:28Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۵۵
خط ۸:		خط ۸:
	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	نام فرضی [[اسب امام حسین]]{{ع}} و از نمادهای [[عاشورا]]		نام فرضی [[اسب امام حسین]]{{ع}} و از نمادهای [[عاشورا]]
	«[[ذوالجناح]]» در لغت به معنای بالدار است و اصطلاحاً در تشبیه به پرندگان به اسب چابک و تیزرو گفته می‌شود. در [[فرهنگ]] [[عامه]] [[شیعیان]]، ذوالجناح نامی است که برای اسب امام حسین{{ع}} فرض می‌شود؛ اسبی که به جهت نقش‌آفرینی خارق‌العاده‌اش در [[روز عاشورا]]، [[احترام]] و حتی نزد برخی [[قداست]] بالایی دارد. پیشینه کاربرد این نام برای اسب امام حسین{{ع}} دقیقاً مشخص نیست و در هیچ کدام از منابع و [[مقاتل]] متقدم عاشورا، نام ذوالجناح نیامده است. گرچه در برخی مقاتل اشاره‌ای به اسب امام حسین{{ع}} شده، اما نام آن ذکر نشده است. [[محدث نوری]] در لؤلؤ و مرجان نام اسب آن [[حضرت]] را «مُرتَجَز» (به معنای اسبی که بر آن سوار شده و [[رجز]] می‌خواندند) دانسته که از [[پیامبر]]{{صل}} به ایشان رسیده بوده است اما «در السنه [[عوام]] به ذوالجناح معروف شده».		«[[ذوالجناح]]» در لغت به معنای بالدار است و اصطلاحاً در [[تشبیه]] به پرندگان به اسب چابک و تیزرو گفته می‌شود. در [[فرهنگ]] [[عامه]] [[شیعیان]]، ذوالجناح نامی است که برای اسب امام حسین{{ع}} فرض می‌شود؛ اسبی که به جهت نقش‌آفرینی خارق‌العاده‌اش در [[روز عاشورا]]، [[احترام]] و حتی نزد برخی [[قداست]] بالایی دارد. پیشینه کاربرد این نام برای اسب امام حسین{{ع}} دقیقاً مشخص نیست و در هیچ کدام از منابع و [[مقاتل]] متقدم عاشورا، نام ذوالجناح نیامده است. گرچه در برخی مقاتل اشاره‌ای به اسب امام حسین{{ع}} شده، اما نام آن ذکر نشده است. [[محدث نوری]] در لؤلؤ و مرجان نام اسب آن حضرت را «مُرتَجَز» (به معنای اسبی که بر آن سوار شده و [[رجز]] می‌خواندند) دانسته که از [[پیامبر]]{{صل}} به ایشان رسیده بوده است اما «در السنه [[عوام]] به ذوالجناح معروف شده».
	[[روضة الشهدا]] ظاهراً نخستین منبعی است که نام ذوالجناح در آن آمده است: «ذوالجناح سر در پیش افکنده، قطره‌های آب از چشم می‌بارید و روی خود برای [[امام زین‌العابدین]] می‌مالید». حضور ذوالجناح در مقاتل متأخر، به صحنه [[نبرد]] پایانی و [[شهادت امام حسین]]{{ع}} برمی‌گردد. قول مشهور آن است که وقتی [[امام]] از شدت جراحات و [[خون‌ریزی]] بی‌حال شده بود، ذوالجناح ایشان را با چابکی و [[مهارت]] از میدان نبرد خارج کرد تا به [[خیمه‌گاه]] برساند. اما در میانه راه، امام از پشت او بر [[زمین]] افتاد. در آن وقت [[سپاه]] [[دشمن]] به دستور [[عمرسعد]]، ذوالجناح را محاصره کردند. اما او به آنان [[حمله]] کرد و با لگد تعدادی از ایشان را کشت. (ابن‌شهرآشوب تعداد این کشتگان را ۴۰ نفر ذکر کرده است.) عمرسعد که چنین دید، [[فرمان]] داد [[سربازان]] برگردند. هنگامی که آنها از اطراف ذوالجناح پراکنده شدند، او خود را به [[پیکر امام حسین]]{{ع}} رساند و به دور پیکر می‌چرخید و آن را می‌بویید و می‌بوسید. سپس «کاکل پیشانی» خود را به [[خون امام حسین]]{{ع}} آغشته کرد و شیهه‌کشان و سم‌کوبان به سمت [[خیمه‌گاه]] رفت. [[زنان]] و [[کودکان]] با شنیدن صدای او از خیمه‌ها بیرون دویدند؛ چراکه [[گمان]] می‌کردند [[امام]] برگشته است. اما با دیدن [[ذوالجناح]] بی‌سوار و [[بدن]] خونی او پی به [[شهادت امام]] بردند و گریه‌کنان دور آن اسب حلقه زدند و [[عزاداری]] کردند. این داستان، از جمله تأثیرگذارترین روضه‌هایی است که در [[مجالس عزاداری]] [[عاشورا]] توسط مداحان خوانده می‌شود.		[[روضة الشهدا]] ظاهراً نخستین منبعی است که نام ذوالجناح در آن آمده است: «ذوالجناح سر در پیش افکنده، قطره‌های آب از چشم می‌بارید و روی خود برای [[امام زین‌العابدین]] می‌مالید». حضور ذوالجناح در مقاتل متأخر، به صحنه [[نبرد]] پایانی و [[شهادت امام حسین]]{{ع}} برمی‌گردد. قول مشهور آن است که وقتی [[امام]] از شدت جراحات و [[خون‌ریزی]] بی‌حال شده بود، ذوالجناح ایشان را با چابکی و [[مهارت]] از میدان نبرد خارج کرد تا به [[خیمه‌گاه]] برساند. اما در میانه راه، امام از پشت او بر [[زمین]] افتاد. در آن وقت [[سپاه]] [[دشمن]] به دستور [[عمرسعد]]، ذوالجناح را محاصره کردند. اما او به آنان [[حمله]] کرد و با لگد تعدادی از ایشان را کشت. ([[ابن‌شهرآشوب]] تعداد این کشتگان را ۴۰ نفر ذکر کرده است.) عمرسعد که چنین دید، [[فرمان]] داد [[سربازان]] برگردند. هنگامی که آنها از اطراف ذوالجناح پراکنده شدند، او خود را به [[پیکر امام حسین]]{{ع}} رساند و به دور پیکر می‌چرخید و آن را می‌بویید و می‌بوسید. سپس «کاکل پیشانی» خود را به [[خون امام حسین]]{{ع}} آغشته کرد و شیهه‌کشان و سم‌کوبان به سمت [[خیمه‌گاه]] رفت. [[زنان]] و [[کودکان]] با شنیدن صدای او از خیمه‌ها بیرون دویدند؛ چراکه [[گمان]] می‌کردند [[امام]] برگشته است. اما با دیدن [[ذوالجناح]] بی‌سوار و بدن خونی او پی به [[شهادت امام]] بردند و گریه‌کنان دور آن اسب حلقه زدند و [[عزاداری]] کردند. این داستان، از جمله تأثیرگذارترین روضه‌هایی است که در [[مجالس عزاداری]] [[عاشورا]] توسط [[مداحان]] خوانده می‌شود.

	تصویری که از ذوالجناح در برخی منابع ترسیم شده، او را دارای قدرتی مافوق اسب‌های دیگر و واجد [[قوه~~]] [[~~عقل]] و صفات برجسته [[انسانی]] نظیر [[شجاعت]] و [[وفاداری]] ترسیم می‌کند. از جمله [[ابن‌شهرآشوب]] در [[مناقب]] می‌نویسد وقتی امام سوار بر اسب توانست خود را به شریعه‌ای از [[فرات]] برساند، ذوالجناح با آنکه بسیار [[تشنه]] بود، ولی لب به آب نزد مگر وقتی که امام به او امر کرد که آب بنوشد. اما غریب‌ترین مطالب درباره ذوالجناح را [[فاضل دربندی]] در [[اسرارالشهادة]] و نیز [[سعادات ناصریه]] آورده است. دربندی پس از ذکرفرازهایی از گفت‌وگوی ذوالجناح با [[امام حسین]]{{ع}} - که در آنها امام قول می‌دهد در [[بهشت عدن]] و [[فردوس اعلی]] سوار هیچ اسب دیگری جز ذوالجناح نشود - ذوالجناح را دارای [[مقامات معنوی]] بالا و ازجمله [[مواریث امامت]] و [[نبوت]] برمی‌شمرد. دربندی این [[مقامات]] را تأثیر وضعی آغشته شدن بدن آن اسب به خون امام حسین{{ع}} دانسته و می‌افزاید: «[[غفلت]] از مراتب، درجات و مقامات ذوالجناح [[شایسته]] و بایسته نیست و می‌بایست به آن [[اعتقاد]] محکم داشت که ذوالجناح از مواریث امامت و [[خلافت]] است». او در ادامه «رسیدن به مرتبه بلند [[ادراک]] و [[شعور]] و گوهر بی‌همتای ~~عقل»~~ و «[[اشرف]] و [[افضل]] انواع حیوانات [[ملکوت]] [بودن]» را از دیگر مقامات ذوالجناح برمی‌شمرد.		تصویری که از [[ذوالجناح]] در برخی منابع ترسیم شده، او را دارای قدرتی مافوق اسب‌های دیگر و واجد [[قوه عقل]] و صفات برجسته [[انسانی]] نظیر [[شجاعت]] و [[وفاداری]] ترسیم می‌کند. از جمله [[ابن‌شهرآشوب]] در [[مناقب]] می‌نویسد وقتی [[امام]] سوار بر اسب توانست خود را به شریعه‌ای از [[فرات]] برساند، ذوالجناح با آنکه بسیار [[تشنه]] بود، ولی لب به آب نزد مگر وقتی که امام به او امر کرد که آب بنوشد. اما غریب‌ترین مطالب درباره ذوالجناح را [[فاضل]] [[دربندی]] در [[اسرارالشهادة]] و نیز [[سعادات ناصریه]] آورده است. دربندی پس از ذکرفرازهایی از گفت‌وگوی ذوالجناح با [[امام حسین]]{{ع}} - که در آنها امام قول می‌دهد در [[بهشت عدن]] و [[فردوس]] [[اعلی]] سوار هیچ اسب دیگری جز ذوالجناح نشود - ذوالجناح را دارای [[مقامات معنوی]] بالا و ازجمله [[مواریث امامت]] و [[نبوت]] برمی‌شمرد. دربندی این [[مقامات]] را تأثیر وضعی آغشته شدن بدن آن اسب به [[خون امام حسین]]{{ع}} دانسته و می‌افزاید: «[[غفلت]] از مراتب، درجات و مقامات ذوالجناح شایسته و بایسته نیست و می‌بایست به آن [[اعتقاد]] محکم داشت که ذوالجناح از مواریث امامت و [[خلافت]] است». او در ادامه «رسیدن به مرتبه بلند [[ادراک]] و [[شعور]] و گوهر بی‌همتای [[عقل]]» و «[[اشرف]] و [[افضل]] انواع [[حیوانات]] [[ملکوت]] [بودن]» را از دیگر مقامات ذوالجناح برمی‌شمرد.

	درباره [[سرنوشت]] ذوالجناح اقوال مختلفی گفته شده است. [[کاشفی]] به دو قول اشاره می‌کند: ابتدا به نقل از ابوالمفاخرمی‌گوید ذوالجناح پس از [[واقعه عاشورا]] سر به بیابان گذاشت و دیگر کسی از او نشانی نیافت. و دوم به نقل از خوارزمی می‌آورد که [[ذوالجناح]] متأثر از [[شهادت امام حسین]]{{ع}}، در مقابل [[خیمه]]، آن قدر سرش را بر [[زمین]] کوباند که [[جان]] داد. به جز این دو، سه قول دیگر نیز موجود است: عده‌ای گفته‌اند ذوالجناح به [[فرات]] رفت و خود را در آن [[غرق]] نمود. به نظر بعضی دیگر او پیش از [[شهادت امام]]، کشته شده بود. و بالاخره برخی از جمله [[دربندی]] معتقدند ذوالجناح هنوز زنده است و «هم‌اکنون در [[خدمت]] [[امام زمان]]{{ع}} می‌باشد». در [[نورالعین]] - منسوب به اسفراینی- هم آمده است که امام زمان سوار بر ذوالجناح ظهور خواهد کرد.		درباره [[سرنوشت]] ذوالجناح اقوال مختلفی گفته شده است. [[کاشفی]] به دو قول اشاره می‌کند: ابتدا به نقل از ابوالمفاخرمی‌گوید ذوالجناح پس از [[واقعه عاشورا]] سر به بیابان گذاشت و دیگر کسی از او نشانی نیافت. و دوم به نقل از خوارزمی می‌آورد که ذوالجناح متأثر از [[شهادت امام حسین]]{{ع}}، در مقابل [[خیمه]]، آن قدر سرش را بر [[زمین]] کوباند که [[جان]] داد. به جز این دو، سه قول دیگر نیز موجود است: عده‌ای گفته‌اند [[ذوالجناح]] به [[فرات]] رفت و خود را در آن [[غرق]] نمود. به نظر بعضی دیگر او پیش از [[شهادت امام]]، کشته شده بود. و بالاخره برخی از جمله [[دربندی]] معتقدند [[ذوالجناح]] هنوز زنده است و «هم‌اکنون در [[خدمت]] [[امام زمان]]{{ع}} می‌باشد». در [[نورالعین]] - منسوب به اسفراینی- هم آمده است که امام زمان سوار بر ذوالجناح ظهور خواهد کرد.

	از عصر صفوی به بعد و به ویژه در دوره قاجار، ذوالجناح در [[ادبیات]] و [[آیین‌های عزاداری]] [[عاشورا]] کاربرد نمادین داشته و نامش به عنوان یکی از شخصیت‌های اثرگذار در [[واقعه عاشورا]] مطرح شده است. در [[ادبیات عاشورایی]]، ذوالجناح حضور چشمگیری دارد. از جمله [[عمان ~~سامانی~~]] در [[گنجینة الاسرار]]، به عنوان زبان حال [[امام حسین]]{{ع}} خطاب به ذوالجناح از او چنین تعبیر می‌کند: «ای سبک پر، ذوالجناح تیزتک / گرد نعلت سرمه چشم [[ملک]] // ای سماوی جلوه قدسی خرام / ای زمبدأ تا معادت نیم‌گام // ای به [[رفتار]] از [[تفکر]]، تیزتر / وز [[براق]] [[عقل]]، چابک خیزتر».		از عصر [[صفوی]] به بعد و به ویژه در دوره قاجار، ذوالجناح در [[ادبیات]] و [[آیین‌های عزاداری]] [[عاشورا]] کاربرد نمادین داشته و نامش به عنوان یکی از شخصیت‌های اثرگذار در [[واقعه عاشورا]] مطرح شده است. در [[ادبیات عاشورایی]]، ذوالجناح حضور چشمگیری دارد. از جمله [[عمان]]سامانی در [[گنجینة الاسرار]]، به عنوان زبان حال امام حسین{{ع}} خطاب به ذوالجناح از او چنین تعبیر می‌کند: «ای سبک پر، ذوالجناح تیزتک / گرد نعلت سرمه چشم [[ملک]] // ای سماوی جلوه قدسی خرام / ای زمبدأ تا معادت نیم‌گام // ای به [[رفتار]] از [[تفکر]]، تیزتر / وز [[براق]] [[عقل]]، چابک خیزتر».

	در آیین‌های عزاداری در مناطق [[شیعی]] کشورهای مختلف نیز این است و معمولاً اسبی نمادین و بدون سرنشین به نشانهذوالجناح حضور دارد که پیشاپیش دسته‌های عزادارگردانده می‌شود و تنش با رنگ قرمز (به نشانه [[خون]]) و تیرهای چوبی [[تزئین]] می‌شود. به ویژه نزد [[شیعیان]] کشورهای جنوب و [[شرق]] [[آسیا]] (~~[[هند]]،~~ [[پاکستان]]، کشمیر و اندونزی) ذوالجناح جایگاه خاصی دارد و جزئی ثابت و محوری در [[آیین عزاداری عاشورا]] محسوب می‌شود. در این مناطق، در [[محرم]] هر سال به ویژه [[تاسوعا]] و عاشورا، اسبی را به نام ذوالجناح تزئین می‌کنند و پیشاپیش دسته [[عزاداری]] حرکت می‌دهند. ذوالجناح‌ها در مناطق مذکور جایگاه بسیار [[ارزشمندی]] دارند و چنین پنداشته می‌شود که از [[نسل]] [[ذوالجناح]] اصلی‌اند. بر اساس همین [[باور]]، حین حرکت ذوالجناح، [[عامه]] [[شیعیان]] به آن [[تبرک]] می‌جویند و حتی گاهی تبرک یافتگان، نام جناح یا ترکیباتی از آن را بر فرزندشان می‌نهند. ظاهراً وجه [[نامگذاری]] [[محمد علی جناح]] - [[رهبر]] فقید [[پاکستان]] همین بوده است. ذوالجناح‌ها بسیار گران قیمت‌اند و در طول سال، از آنها در بهترین شرایط و با هزینه‌های بسیار نگهداری می‌شود. همچنین کسی [[حق]] بارکشی و سواری گرفتن از آنها را ندارد. درصورت [[مرگ]] ذوالجناح هم آن را با [[احترام]] خاص [[دفن]] می‌کنند و [[جانشینی]] برایش برمی‌گزینند.		در آیین‌های عزاداری در مناطق [[شیعی]] کشورهای مختلف نیز این است و معمولاً اسبی نمادین و بدون سرنشین به نشانهذوالجناح حضور دارد که پیشاپیش دسته‌های عزادارگردانده می‌شود و [[تنش]] با رنگ قرمز (به نشانه [[خون]]) و تیرهای چوبی [[تزئین]] می‌شود. به ویژه نزد [[شیعیان]] کشورهای جنوب و شرق [[آسیا]] (هند، [[پاکستان]]، کشمیر و اندونزی) ذوالجناح جایگاه خاصی دارد و جزئی ثابت و محوری در [[آیین عزاداری عاشورا]] محسوب می‌شود. در این مناطق، در [[محرم]] هر سال به ویژه [[تاسوعا]] و عاشورا، اسبی را به نام ذوالجناح تزئین می‌کنند و پیشاپیش دسته [[عزاداری]] [[حرکت]] می‌دهند. ذوالجناح‌ها در مناطق مذکور جایگاه بسیار [[ارزشمندی]] دارند و چنین پنداشته می‌شود که از [[نسل]] ذوالجناح اصلی‌اند. بر اساس همین [[باور]]، حین حرکت ذوالجناح، [[عامه]] شیعیان به آن [[تبرک]] می‌جویند و حتی گاهی تبرک یافتگان، نام جناح یا ترکیباتی از آن را بر فرزندشان می‌نهند. ظاهراً وجه [[نامگذاری]] [[محمد علی جناح]] - [[رهبر]] فقید پاکستان همین بوده است. ذوالجناح‌ها بسیار گران قیمت‌اند و در طول سال، از آنها در بهترین شرایط و با هزینه‌های بسیار نگهداری می‌شود. همچنین کسی [[حق]] بارکشی و سواری گرفتن از آنها را ندارد. درصورت [[مرگ]] [[ذوالجناح]] هم آن را با [[احترام]] خاص [[دفن]] می‌کنند و [[جانشینی]] برایش برمی‌گزینند.

	در دوره معاصر، ذوالجناح به تصویرگری‌های مذهبی هم راه یافته است. نمونه مشهور، تابلوی «[[عصر عاشورا]]» اثر [[محمود فرشچیان]] - نگارگر [[ایرانی]] - است که صحنه گردآمدن [[زنان]] اطراف ذوالجناح در مقابل [[خیمه‌گاه]] و پس از [[شهادت امام حسین]]{{ع}} در آن تصویر شده و ذوالجناح محور تصویر است. به واسطه انتشار بسیار گسترده این تصویر به عنوان یکی از نمادهای [[عاشورا]]، ذوالجناح در [[فرهنگ]] تصویری عاشورا و [[عزاداری]] شیعیان حضوری برجسته دارد<ref>[[محسن حسام مظاهری\|مظاهری، محسن حسام]]، [[فرهنگ سوگ شیعی (کتاب)\|مقاله «ذوالجناح»، فرهنگ سوگ شیعی]] ص۲۳۳.</ref>.		در دوره معاصر، [[ذوالجناح]] به تصویرگری‌های مذهبی هم راه یافته است. نمونه مشهور، تابلوی «[[عصر عاشورا]]» اثر [[محمود فرشچیان]] - نگارگر [[ایرانی]] - است که صحنه گردآمدن [[زنان]] اطراف ذوالجناح در مقابل [[خیمه‌گاه]] و پس از [[شهادت امام حسین]]{{ع}} در آن تصویر شده و ذوالجناح محور تصویر است. به واسطه انتشار بسیار گسترده این تصویر به عنوان یکی از نمادهای [[عاشورا]]، ذوالجناح در [[فرهنگ]] تصویری عاشورا و [[عزاداری]] [[شیعیان]] حضوری برجسته دارد<ref>[[محسن حسام مظاهری\|مظاهری، محسن حسام]]، [[فرهنگ سوگ شیعی (کتاب)\|مقاله «ذوالجناح»، فرهنگ سوگ شیعی]] ص۲۳۳.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: /* پانویس */

2023-07-31T13:01:09Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۶:۳۱
خط ۲۹:		خط ۲۹:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~ذوالجناح~~]]		[[رده:امام حسین]]

Wasity: جایگزینی متن - 'ابن شهر آشوب' به 'ابن‌شهرآشوب'

2022-11-07T11:40:55Z

جایگزینی متن - 'ابن شهر آشوب' به 'ابن‌شهرآشوب'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۱۰
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	[[روضة الشهدا]] ظاهراً نخستین منبعی است که نام ذوالجناح در آن آمده است: «ذوالجناح سر در پیش افکنده، قطره‌های آب از چشم می‌بارید و روی خود برای [[امام زین‌العابدین]] می‌مالید». حضور ذوالجناح در مقاتل متأخر، به صحنه [[نبرد]] پایانی و [[شهادت امام حسین]]{{ع}} برمی‌گردد. قول مشهور آن است که وقتی [[امام]] از شدت جراحات و [[خون‌ریزی]] بی‌حال شده بود، ذوالجناح ایشان را با چابکی و [[مهارت]] از میدان نبرد خارج کرد تا به [[خیمه‌گاه]] برساند. اما در میانه راه، امام از پشت او بر [[زمین]] افتاد. در آن وقت [[سپاه]] [[دشمن]] به دستور [[عمرسعد]]، ذوالجناح را محاصره کردند. اما او به آنان [[حمله]] کرد و با لگد تعدادی از ایشان را کشت. (ابن‌شهرآشوب تعداد این کشتگان را ۴۰ نفر ذکر کرده است.) عمرسعد که چنین دید، [[فرمان]] داد [[سربازان]] برگردند. هنگامی که آنها از اطراف ذوالجناح پراکنده شدند، او خود را به [[پیکر امام حسین]]{{ع}} رساند و به دور پیکر می‌چرخید و آن را می‌بویید و می‌بوسید. سپس «کاکل پیشانی» خود را به [[خون امام حسین]]{{ع}} آغشته کرد و شیهه‌کشان و سم‌کوبان به سمت [[خیمه‌گاه]] رفت. [[زنان]] و [[کودکان]] با شنیدن صدای او از خیمه‌ها بیرون دویدند؛ چراکه [[گمان]] می‌کردند [[امام]] برگشته است. اما با دیدن [[ذوالجناح]] بی‌سوار و [[بدن]] خونی او پی به [[شهادت امام]] بردند و گریه‌کنان دور آن اسب حلقه زدند و [[عزاداری]] کردند. این داستان، از جمله تأثیرگذارترین روضه‌هایی است که در [[مجالس عزاداری]] [[عاشورا]] توسط مداحان خوانده می‌شود.		[[روضة الشهدا]] ظاهراً نخستین منبعی است که نام ذوالجناح در آن آمده است: «ذوالجناح سر در پیش افکنده، قطره‌های آب از چشم می‌بارید و روی خود برای [[امام زین‌العابدین]] می‌مالید». حضور ذوالجناح در مقاتل متأخر، به صحنه [[نبرد]] پایانی و [[شهادت امام حسین]]{{ع}} برمی‌گردد. قول مشهور آن است که وقتی [[امام]] از شدت جراحات و [[خون‌ریزی]] بی‌حال شده بود، ذوالجناح ایشان را با چابکی و [[مهارت]] از میدان نبرد خارج کرد تا به [[خیمه‌گاه]] برساند. اما در میانه راه، امام از پشت او بر [[زمین]] افتاد. در آن وقت [[سپاه]] [[دشمن]] به دستور [[عمرسعد]]، ذوالجناح را محاصره کردند. اما او به آنان [[حمله]] کرد و با لگد تعدادی از ایشان را کشت. (ابن‌شهرآشوب تعداد این کشتگان را ۴۰ نفر ذکر کرده است.) عمرسعد که چنین دید، [[فرمان]] داد [[سربازان]] برگردند. هنگامی که آنها از اطراف ذوالجناح پراکنده شدند، او خود را به [[پیکر امام حسین]]{{ع}} رساند و به دور پیکر می‌چرخید و آن را می‌بویید و می‌بوسید. سپس «کاکل پیشانی» خود را به [[خون امام حسین]]{{ع}} آغشته کرد و شیهه‌کشان و سم‌کوبان به سمت [[خیمه‌گاه]] رفت. [[زنان]] و [[کودکان]] با شنیدن صدای او از خیمه‌ها بیرون دویدند؛ چراکه [[گمان]] می‌کردند [[امام]] برگشته است. اما با دیدن [[ذوالجناح]] بی‌سوار و [[بدن]] خونی او پی به [[شهادت امام]] بردند و گریه‌کنان دور آن اسب حلقه زدند و [[عزاداری]] کردند. این داستان، از جمله تأثیرگذارترین روضه‌هایی است که در [[مجالس عزاداری]] [[عاشورا]] توسط مداحان خوانده می‌شود.

	تصویری که از ذوالجناح در برخی منابع ترسیم شده، او را دارای قدرتی مافوق اسب‌های دیگر و واجد [[قوه]] [[عقل]] و صفات برجسته [[انسانی]] نظیر [[شجاعت]] و [[وفاداری]] ترسیم می‌کند. از جمله [[~~ابن شهر آشوب~~]] در [[مناقب]] می‌نویسد وقتی امام سوار بر اسب توانست خود را به شریعه‌ای از [[فرات]] برساند، ذوالجناح با آنکه بسیار [[تشنه]] بود، ولی لب به آب نزد مگر وقتی که امام به او امر کرد که آب بنوشد. اما غریب‌ترین مطالب درباره ذوالجناح را [[فاضل دربندی]] در [[اسرارالشهادة]] و نیز [[سعادات ناصریه]] آورده است. دربندی پس از ذکرفرازهایی از گفت‌وگوی ذوالجناح با [[امام حسین]]{{ع}} - که در آنها امام قول می‌دهد در [[بهشت عدن]] و [[فردوس اعلی]] سوار هیچ اسب دیگری جز ذوالجناح نشود - ذوالجناح را دارای [[مقامات معنوی]] بالا و ازجمله [[مواریث امامت]] و [[نبوت]] برمی‌شمرد. دربندی این [[مقامات]] را تأثیر وضعی آغشته شدن بدن آن اسب به خون امام حسین{{ع}} دانسته و می‌افزاید: «[[غفلت]] از مراتب، درجات و مقامات ذوالجناح [[شایسته]] و بایسته نیست و می‌بایست به آن [[اعتقاد]] محکم داشت که ذوالجناح از مواریث امامت و [[خلافت]] است». او در ادامه «رسیدن به مرتبه بلند [[ادراک]] و [[شعور]] و گوهر بی‌همتای عقل» و «[[اشرف]] و [[افضل]] انواع حیوانات [[ملکوت]] [بودن]» را از دیگر مقامات ذوالجناح برمی‌شمرد.		تصویری که از ذوالجناح در برخی منابع ترسیم شده، او را دارای قدرتی مافوق اسب‌های دیگر و واجد [[قوه]] [[عقل]] و صفات برجسته [[انسانی]] نظیر [[شجاعت]] و [[وفاداری]] ترسیم می‌کند. از جمله [[ابن‌شهرآشوب]] در [[مناقب]] می‌نویسد وقتی امام سوار بر اسب توانست خود را به شریعه‌ای از [[فرات]] برساند، ذوالجناح با آنکه بسیار [[تشنه]] بود، ولی لب به آب نزد مگر وقتی که امام به او امر کرد که آب بنوشد. اما غریب‌ترین مطالب درباره ذوالجناح را [[فاضل دربندی]] در [[اسرارالشهادة]] و نیز [[سعادات ناصریه]] آورده است. دربندی پس از ذکرفرازهایی از گفت‌وگوی ذوالجناح با [[امام حسین]]{{ع}} - که در آنها امام قول می‌دهد در [[بهشت عدن]] و [[فردوس اعلی]] سوار هیچ اسب دیگری جز ذوالجناح نشود - ذوالجناح را دارای [[مقامات معنوی]] بالا و ازجمله [[مواریث امامت]] و [[نبوت]] برمی‌شمرد. دربندی این [[مقامات]] را تأثیر وضعی آغشته شدن بدن آن اسب به خون امام حسین{{ع}} دانسته و می‌افزاید: «[[غفلت]] از مراتب، درجات و مقامات ذوالجناح [[شایسته]] و بایسته نیست و می‌بایست به آن [[اعتقاد]] محکم داشت که ذوالجناح از مواریث امامت و [[خلافت]] است». او در ادامه «رسیدن به مرتبه بلند [[ادراک]] و [[شعور]] و گوهر بی‌همتای عقل» و «[[اشرف]] و [[افضل]] انواع حیوانات [[ملکوت]] [بودن]» را از دیگر مقامات ذوالجناح برمی‌شمرد.

	درباره [[سرنوشت]] ذوالجناح اقوال مختلفی گفته شده است. [[کاشفی]] به دو قول اشاره می‌کند: ابتدا به نقل از ابوالمفاخرمی‌گوید ذوالجناح پس از [[واقعه عاشورا]] سر به بیابان گذاشت و دیگر کسی از او نشانی نیافت. و دوم به نقل از خوارزمی می‌آورد که [[ذوالجناح]] متأثر از [[شهادت امام حسین]]{{ع}}، در مقابل [[خیمه]]، آن قدر سرش را بر [[زمین]] کوباند که [[جان]] داد. به جز این دو، سه قول دیگر نیز موجود است: عده‌ای گفته‌اند ذوالجناح به [[فرات]] رفت و خود را در آن [[غرق]] نمود. به نظر بعضی دیگر او پیش از [[شهادت امام]]، کشته شده بود. و بالاخره برخی از جمله [[دربندی]] معتقدند ذوالجناح هنوز زنده است و «هم‌اکنون در [[خدمت]] [[امام زمان]]{{ع}} می‌باشد». در [[نورالعین]] - منسوب به اسفراینی- هم آمده است که امام زمان سوار بر ذوالجناح ظهور خواهد کرد.		درباره [[سرنوشت]] ذوالجناح اقوال مختلفی گفته شده است. [[کاشفی]] به دو قول اشاره می‌کند: ابتدا به نقل از ابوالمفاخرمی‌گوید ذوالجناح پس از [[واقعه عاشورا]] سر به بیابان گذاشت و دیگر کسی از او نشانی نیافت. و دوم به نقل از خوارزمی می‌آورد که [[ذوالجناح]] متأثر از [[شهادت امام حسین]]{{ع}}، در مقابل [[خیمه]]، آن قدر سرش را بر [[زمین]] کوباند که [[جان]] داد. به جز این دو، سه قول دیگر نیز موجود است: عده‌ای گفته‌اند ذوالجناح به [[فرات]] رفت و خود را در آن [[غرق]] نمود. به نظر بعضی دیگر او پیش از [[شهادت امام]]، کشته شده بود. و بالاخره برخی از جمله [[دربندی]] معتقدند ذوالجناح هنوز زنده است و «هم‌اکنون در [[خدمت]] [[امام زمان]]{{ع}} می‌باشد». در [[نورالعین]] - منسوب به اسفراینی- هم آمده است که امام زمان سوار بر ذوالجناح ظهور خواهد کرد.

Wasity: /* مقدمه */

2022-08-28T12:57:38Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۶:۲۷
خط ۷:		خط ۷:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	نام فرضی [[اسب امام حسین]] {{ع}} و از نمادهای [[عاشورا]]		نام فرضی [[اسب امام حسین]]{{ع}} و از نمادهای [[عاشورا]]
	«[[ذوالجناح]]» در لغت به معنای بالدار است و اصطلاحاً در [[تشبیه]] به پرندگان به اسب چابک و تیزرو گفته می‌شود. در [[فرهنگ]] [[عامه]] [[شیعیان]]، ذوالجناح نامی است که برای اسب امام حسین {{ع}} فرض می‌شود؛ اسبی که به جهت نقش‌آفرینی خارق‌العاده‌اش در [[روز عاشورا]]، [[احترام]] و حتی نزد برخی [[قداست]] بالایی دارد. پیشینه کاربرد این نام برای اسب امام حسین {{ع}} دقیقاً مشخص نیست و در هیچ کدام از منابع و [[مقاتل]] متقدم عاشورا، نام ذوالجناح نیامده است. گرچه در برخی مقاتل اشاره‌ای به اسب امام حسین {{ع}} شده، اما نام آن [[ذکر]] نشده است. [[محدث نوری]] در لؤلؤ و مرجان نام اسب آن [[حضرت]] را «مُرتَجَز» (به معنای اسبی که بر آن سوار شده و [[رجز]] می‌خواندند) دانسته که از [[پیامبر]] {{صل}} به ایشان رسیده بوده است اما «در السنه [[عوام]] به ذوالجناح معروف شده».		«[[ذوالجناح]]» در لغت به معنای بالدار است و اصطلاحاً در تشبیه به پرندگان به اسب چابک و تیزرو گفته می‌شود. در [[فرهنگ]] [[عامه]] [[شیعیان]]، ذوالجناح نامی است که برای اسب امام حسین{{ع}} فرض می‌شود؛ اسبی که به جهت نقش‌آفرینی خارق‌العاده‌اش در [[روز عاشورا]]، [[احترام]] و حتی نزد برخی [[قداست]] بالایی دارد. پیشینه کاربرد این نام برای اسب امام حسین{{ع}} دقیقاً مشخص نیست و در هیچ کدام از منابع و [[مقاتل]] متقدم عاشورا، نام ذوالجناح نیامده است. گرچه در برخی مقاتل اشاره‌ای به اسب امام حسین{{ع}} شده، اما نام آن ذکر نشده است. [[محدث نوری]] در لؤلؤ و مرجان نام اسب آن [[حضرت]] را «مُرتَجَز» (به معنای اسبی که بر آن سوار شده و [[رجز]] می‌خواندند) دانسته که از [[پیامبر]]{{صل}} به ایشان رسیده بوده است اما «در السنه [[عوام]] به ذوالجناح معروف شده».
	[[روضة الشهدا]] ظاهراً نخستین منبعی است که نام ذوالجناح در آن آمده است: «ذوالجناح سر در پیش افکنده، قطره‌های [[آب]] از چشم می‌بارید و روی خود برای [[امام زین‌العابدین]] می‌مالید». [[حضور]] ذوالجناح در مقاتل متأخر، به صحنه [[نبرد]] پایانی و [[شهادت امام حسین]] {{ع}} برمی‌گردد. قول مشهور آن است که وقتی [[امام]] از شدت جراحات و [[خون‌ریزی]] بی‌حال شده بود، ذوالجناح ایشان را با چابکی و مهارت از میدان نبرد خارج کرد تا به [[خیمه‌گاه]] برساند. اما در میانه راه، امام از پشت او بر [[زمین]] افتاد. در آن وقت [[سپاه]] [[دشمن]] به [[دستور]] [[عمرسعد]]، ذوالجناح را محاصره کردند. اما او به آنان [[حمله]] کرد و با لگد تعدادی از ایشان را کشت. (ابن‌شهرآشوب تعداد این کشتگان را ۴۰ نفر ذکر کرده است.) عمرسعد که چنین دید، [[فرمان]] داد [[سربازان]] برگردند. هنگامی که آنها از اطراف ذوالجناح پراکنده شدند، او خود را به [[پیکر امام~~]] [[~~حسین]] {{ع}} رساند و به دور پیکر می‌چرخید و آن را می‌بویید و می‌بوسید. سپس «کاکل پیشانی» خود را به [[خون امام حسین]] {{ع}} آغشته کرد و شیهه‌کشان و سم‌کوبان به سمت [[خیمه‌گاه]] رفت. [[زنان]] و [[کودکان]] با شنیدن صدای او از خیمه‌ها بیرون دویدند؛ چراکه [[گمان]] می‌کردند [[امام]] برگشته است. اما با دیدن [[ذوالجناح]] بی‌سوار و [[بدن]] خونی او پی به [[شهادت امام]] بردند و گریه‌کنان دور آن اسب حلقه زدند و [[عزاداری]] کردند. این داستان، از جمله تأثیرگذارترین روضه‌هایی است که در [[مجالس عزاداری]] [[عاشورا]] توسط مداحان خوانده می‌شود.		[[روضة الشهدا]] ظاهراً نخستین منبعی است که نام ذوالجناح در آن آمده است: «ذوالجناح سر در پیش افکنده، قطره‌های آب از چشم می‌بارید و روی خود برای [[امام زین‌العابدین]] می‌مالید». حضور ذوالجناح در مقاتل متأخر، به صحنه [[نبرد]] پایانی و [[شهادت امام حسین]]{{ع}} برمی‌گردد. قول مشهور آن است که وقتی [[امام]] از شدت جراحات و [[خون‌ریزی]] بی‌حال شده بود، ذوالجناح ایشان را با چابکی و [[مهارت]] از میدان نبرد خارج کرد تا به [[خیمه‌گاه]] برساند. اما در میانه راه، امام از پشت او بر [[زمین]] افتاد. در آن وقت [[سپاه]] [[دشمن]] به دستور [[عمرسعد]]، ذوالجناح را محاصره کردند. اما او به آنان [[حمله]] کرد و با لگد تعدادی از ایشان را کشت. (ابن‌شهرآشوب تعداد این کشتگان را ۴۰ نفر ذکر کرده است.) عمرسعد که چنین دید، [[فرمان]] داد [[سربازان]] برگردند. هنگامی که آنها از اطراف ذوالجناح پراکنده شدند، او خود را به [[پیکر امام حسین]]{{ع}} رساند و به دور پیکر می‌چرخید و آن را می‌بویید و می‌بوسید. سپس «کاکل پیشانی» خود را به [[خون امام حسین]]{{ع}} آغشته کرد و شیهه‌کشان و سم‌کوبان به سمت [[خیمه‌گاه]] رفت. [[زنان]] و [[کودکان]] با شنیدن صدای او از خیمه‌ها بیرون دویدند؛ چراکه [[گمان]] می‌کردند [[امام]] برگشته است. اما با دیدن [[ذوالجناح]] بی‌سوار و [[بدن]] خونی او پی به [[شهادت امام]] بردند و گریه‌کنان دور آن اسب حلقه زدند و [[عزاداری]] کردند. این داستان، از جمله تأثیرگذارترین روضه‌هایی است که در [[مجالس عزاداری]] [[عاشورا]] توسط مداحان خوانده می‌شود.

	تصویری که از ذوالجناح در برخی منابع ترسیم شده، او را دارای قدرتی مافوق اسب‌های دیگر و واجد [[قوه]] [[عقل]] و صفات برجسته [[انسانی]] نظیر [[شجاعت]] و [[وفاداری]] ترسیم می‌کند. از جمله [[ابن شهر آشوب]] در [[مناقب]] می‌نویسد وقتی امام سوار بر اسب توانست خود را به شریعه‌ای از [[فرات]] برساند، ذوالجناح با آنکه بسیار [[تشنه]] بود، [[ولی]] لب به [[آب]] نزد مگر وقتی که امام به او امر کرد که آب بنوشد. اما غریب‌ترین مطالب درباره ذوالجناح را [[فاضل دربندی]] در اسرارالشهادة و نیز سعادات ناصریه آورده است. دربندی پس از ذکرفرازهایی از گفت‌وگوی ذوالجناح با [[امام حسین]] {{ع}} - که در آنها امام قول می‌دهد در [[بهشت]] ~~عدن~~ و [[فردوس~~]] [[~~اعلی]] سوار هیچ اسب دیگری جز ذوالجناح نشود - ذوالجناح را دارای [[مقامات معنوی]] بالا و ازجمله [[مواریث~~]] [[~~امامت]] و [[نبوت]] برمی‌شمرد. دربندی این [[مقامات]] را تأثیر وضعی آغشته شدن بدن آن اسب به خون امام حسین {{ع}} دانسته و می‌افزاید: «[[غفلت]] از مراتب، درجات و مقامات ذوالجناح [[شایسته]] و بایسته نیست و می‌بایست به آن [[اعتقاد]] محکم داشت که ذوالجناح از مواریث امامت و [[خلافت]] است». او در ادامه «رسیدن به مرتبه بلند [[ادراک]] و [[شعور]] و گوهر بی‌همتای عقل» و «[[اشرف]] و [[افضل]] انواع حیوانات [[ملکوت]] [بودن]» را از دیگر مقامات ذوالجناح برمی‌شمرد.		تصویری که از ذوالجناح در برخی منابع ترسیم شده، او را دارای قدرتی مافوق اسب‌های دیگر و واجد [[قوه]] [[عقل]] و صفات برجسته [[انسانی]] نظیر [[شجاعت]] و [[وفاداری]] ترسیم می‌کند. از جمله [[ابن شهر آشوب]] در [[مناقب]] می‌نویسد وقتی امام سوار بر اسب توانست خود را به شریعه‌ای از [[فرات]] برساند، ذوالجناح با آنکه بسیار [[تشنه]] بود، ولی لب به آب نزد مگر وقتی که امام به او امر کرد که آب بنوشد. اما غریب‌ترین مطالب درباره ذوالجناح را [[فاضل دربندی]] در [[اسرارالشهادة]] و نیز [[سعادات ناصریه]] آورده است. دربندی پس از ذکرفرازهایی از گفت‌وگوی ذوالجناح با [[امام حسین]]{{ع}} - که در آنها امام قول می‌دهد در [[بهشت عدن]] و [[فردوس اعلی]] سوار هیچ اسب دیگری جز ذوالجناح نشود - ذوالجناح را دارای [[مقامات معنوی]] بالا و ازجمله [[مواریث امامت]] و [[نبوت]] برمی‌شمرد. دربندی این [[مقامات]] را تأثیر وضعی آغشته شدن بدن آن اسب به خون امام حسین{{ع}} دانسته و می‌افزاید: «[[غفلت]] از مراتب، درجات و مقامات ذوالجناح [[شایسته]] و بایسته نیست و می‌بایست به آن [[اعتقاد]] محکم داشت که ذوالجناح از مواریث امامت و [[خلافت]] است». او در ادامه «رسیدن به مرتبه بلند [[ادراک]] و [[شعور]] و گوهر بی‌همتای عقل» و «[[اشرف]] و [[افضل]] انواع حیوانات [[ملکوت]] [بودن]» را از دیگر مقامات ذوالجناح برمی‌شمرد.

	درباره [[سرنوشت]] ذوالجناح اقوال مختلفی گفته شده است. کاشفی به دو قول اشاره می‌کند: ابتدا به [[نقل]] از ابوالمفاخرمی‌گوید ذوالجناح پس از [[واقعه عاشورا]] سر به بیابان گذاشت و دیگر کسی از او نشانی نیافت. و دوم به [[نقل]] از خوارزمی می‌آورد که [[ذوالجناح]] متأثر از [[شهادت امام حسین]] {{ع}}، در مقابل [[خیمه]]، آن [[قدر]] سرش را بر [[زمین]] کوباند که [[جان]] داد. به جز این دو، سه قول دیگر نیز موجود است: عده‌ای گفته‌اند ذوالجناح به [[فرات]] رفت و خود را در آن [[غرق]] نمود. به نظر بعضی دیگر او پیش از [[شهادت امام]]، کشته شده بود. و بالاخره برخی از جمله دربندی معتقدند ذوالجناح هنوز زنده است و «هم‌اکنون در [[خدمت]] [[امام زمان]] {{ع}} می‌باشد». در نورالعین - منسوب به [[اسفراینی]]- هم آمده است که امام زمان سوار بر ذوالجناح [[ظهور]] خواهد کرد.		درباره [[سرنوشت]] ذوالجناح اقوال مختلفی گفته شده است. [[کاشفی]] به دو قول اشاره می‌کند: ابتدا به نقل از ابوالمفاخرمی‌گوید ذوالجناح پس از [[واقعه عاشورا]] سر به بیابان گذاشت و دیگر کسی از او نشانی نیافت. و دوم به نقل از خوارزمی می‌آورد که [[ذوالجناح]] متأثر از [[شهادت امام حسین]]{{ع}}، در مقابل [[خیمه]]، آن قدر سرش را بر [[زمین]] کوباند که [[جان]] داد. به جز این دو، سه قول دیگر نیز موجود است: عده‌ای گفته‌اند ذوالجناح به [[فرات]] رفت و خود را در آن [[غرق]] نمود. به نظر بعضی دیگر او پیش از [[شهادت امام]]، کشته شده بود. و بالاخره برخی از جمله [[دربندی]] معتقدند ذوالجناح هنوز زنده است و «هم‌اکنون در [[خدمت]] [[امام زمان]]{{ع}} می‌باشد». در [[نورالعین]] - منسوب به اسفراینی- هم آمده است که امام زمان سوار بر ذوالجناح ظهور خواهد کرد.

	از [[عصر]] صفوی به بعد و به ویژه در دوره قاجار، ذوالجناح در [[ادبیات]] و ~~آیین‌های~~ [[عزاداری]] [[عاشورا]] کاربرد نمادین داشته و نامش به عنوان یکی از شخصیت‌های اثرگذار در [[واقعه عاشورا]] مطرح شده است. در ~~ادبیات~~ [[عاشورایی]]، ذوالجناح [[حضور]] چشمگیری دارد. از جمله عمان سامانی در [[گنجینة الاسرار]]، به عنوان زبان حال [[امام حسین]] {{ع}} خطاب به ذوالجناح از او چنین تعبیر می‌کند: «ای سبک پر، ذوالجناح تیزتک / گرد نعلت سرمه چشم [[ملک]] // ای سماوی جلوه قدسی خرام / ای زمبدأ تا معادت نیم‌گام // ای به [[رفتار]] از [[تفکر]]، تیزتر / وز [[براق]] [[عقل]]، چابک خیزتر».		از عصر صفوی به بعد و به ویژه در دوره قاجار، ذوالجناح در [[ادبیات]] و [[آیین‌های عزاداری]] [[عاشورا]] کاربرد نمادین داشته و نامش به عنوان یکی از شخصیت‌های اثرگذار در [[واقعه عاشورا]] مطرح شده است. در [[ادبیات عاشورایی]]، ذوالجناح حضور چشمگیری دارد. از جمله [[عمان سامانی]] در [[گنجینة الاسرار]]، به عنوان زبان حال [[امام حسین]]{{ع}} خطاب به ذوالجناح از او چنین تعبیر می‌کند: «ای سبک پر، ذوالجناح تیزتک / گرد نعلت سرمه چشم [[ملک]] // ای سماوی جلوه قدسی خرام / ای زمبدأ تا معادت نیم‌گام // ای به [[رفتار]] از [[تفکر]]، تیزتر / وز [[براق]] [[عقل]]، چابک خیزتر».

	در آیین‌های عزاداری در مناطق [[شیعی]] کشورهای مختلف نیز این است و معمولاً اسبی نمادین و بدون سرنشین به ~~[[نشانه]]ذوالجناح~~ حضور دارد که پیشاپیش دسته‌های عزادارگردانده می‌شود و تنش با رنگ قرمز (به نشانه [[خون]]) و تیرهای چوبی [[تزئین]] می‌شود. به ویژه نزد [[شیعیان]] کشورهای جنوب و [[شرق]] [[آسیا]] ([[هند]]، [[پاکستان]]، کشمیر و اندونزی) ذوالجناح جایگاه خاصی دارد و جزئی ثابت و محوری در [[آیین]] ~~عزاداری عاشورا~~ محسوب می‌شود. در این مناطق، در [[محرم]] هر سال به ویژه [[تاسوعا]] و عاشورا، اسبی را به نام ذوالجناح تزئین می‌کنند و پیشاپیش دسته عزاداری حرکت می‌دهند. ذوالجناح‌ها در مناطق مذکور جایگاه بسیار [[ارزشمندی]] دارند و چنین پنداشته می‌شود که از [[نسل]] [[ذوالجناح]] اصلی‌اند. بر اساس همین [[باور]]، حین حرکت ذوالجناح، [[عامه]] [[شیعیان]] به آن [[تبرک]] می‌جویند و حتی گاهی تبرک یافتگان، نام جناح یا ترکیباتی از آن را بر فرزندشان می‌نهند. ظاهراً [[وجه]] [[نامگذاری]] [[محمد علی جناح]] - [[رهبر]] فقید [[پاکستان]] همین بوده است. ذوالجناح‌ها بسیار گران قیمت‌اند و در طول سال، از آنها در [[بهترین]] شرایط و با هزینه‌های بسیار نگهداری می‌شود. همچنین کسی [[حق]] بارکشی و سواری گرفتن از آنها را ندارد. درصورت [[مرگ]] ذوالجناح هم آن را با [[احترام]] خاص [[دفن]] می‌کنند و [[جانشینی]] برایش برمی‌گزینند.		در آیین‌های عزاداری در مناطق [[شیعی]] کشورهای مختلف نیز این است و معمولاً اسبی نمادین و بدون سرنشین به نشانهذوالجناح حضور دارد که پیشاپیش دسته‌های عزادارگردانده می‌شود و تنش با رنگ قرمز (به نشانه [[خون]]) و تیرهای چوبی [[تزئین]] می‌شود. به ویژه نزد [[شیعیان]] کشورهای جنوب و [[شرق]] [[آسیا]] ([[هند]]، [[پاکستان]]، کشمیر و اندونزی) ذوالجناح جایگاه خاصی دارد و جزئی ثابت و محوری در [[آیین عزاداری عاشورا]] محسوب می‌شود. در این مناطق، در [[محرم]] هر سال به ویژه [[تاسوعا]] و عاشورا، اسبی را به نام ذوالجناح تزئین می‌کنند و پیشاپیش دسته [[عزاداری]] حرکت می‌دهند. ذوالجناح‌ها در مناطق مذکور جایگاه بسیار [[ارزشمندی]] دارند و چنین پنداشته می‌شود که از [[نسل]] [[ذوالجناح]] اصلی‌اند. بر اساس همین [[باور]]، حین حرکت ذوالجناح، [[عامه]] [[شیعیان]] به آن [[تبرک]] می‌جویند و حتی گاهی تبرک یافتگان، نام جناح یا ترکیباتی از آن را بر فرزندشان می‌نهند. ظاهراً وجه [[نامگذاری]] [[محمد علی جناح]] - [[رهبر]] فقید [[پاکستان]] همین بوده است. ذوالجناح‌ها بسیار گران قیمت‌اند و در طول سال، از آنها در بهترین شرایط و با هزینه‌های بسیار نگهداری می‌شود. همچنین کسی [[حق]] بارکشی و سواری گرفتن از آنها را ندارد. درصورت [[مرگ]] ذوالجناح هم آن را با [[احترام]] خاص [[دفن]] می‌کنند و [[جانشینی]] برایش برمی‌گزینند.

	در دوره معاصر، ذوالجناح به تصویرگری‌های مذهبی هم راه یافته است. نمونه مشهور، تابلوی «[[عصر عاشورا]]» اثر [[محمود فرشچیان]] - نگارگر [[ایرانی]] - است که صحنه گردآمدن [[زنان]] اطراف ذوالجناح در مقابل [[خیمه‌گاه]] و پس از [[شهادت امام حسین]] {{ع}} در آن تصویر شده و ذوالجناح محور تصویر است. به واسطه انتشار بسیار گسترده این تصویر به عنوان یکی از نمادهای [[عاشورا]]، ذوالجناح در [[فرهنگ]] تصویری عاشورا و [[عزاداری]] شیعیان حضوری برجسته دارد<ref>[[محسن حسام مظاهری\|مظاهری، محسن حسام]]، [[فرهنگ سوگ شیعی (کتاب)\|مقاله «ذوالجناح»، فرهنگ سوگ شیعی]] ~~ص ۲۳۳~~.</ref>.		در دوره معاصر، ذوالجناح به تصویرگری‌های مذهبی هم راه یافته است. نمونه مشهور، تابلوی «[[عصر عاشورا]]» اثر [[محمود فرشچیان]] - نگارگر [[ایرانی]] - است که صحنه گردآمدن [[زنان]] اطراف ذوالجناح در مقابل [[خیمه‌گاه]] و پس از [[شهادت امام حسین]]{{ع}} در آن تصویر شده و ذوالجناح محور تصویر است. به واسطه انتشار بسیار گسترده این تصویر به عنوان یکی از نمادهای [[عاشورا]]، ذوالجناح در [[فرهنگ]] تصویری عاشورا و [[عزاداری]] شیعیان حضوری برجسته دارد<ref>[[محسن حسام مظاهری\|مظاهری، محسن حسام]]، [[فرهنگ سوگ شیعی (کتاب)\|مقاله «ذوالجناح»، فرهنگ سوگ شیعی]] ص۲۳۳.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

Wasity: /* پانویس */

2022-08-28T12:48:17Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۶:۱۸
خط ۲۹:		خط ۲۹:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~امام حسین~~]]		[[رده:ذوالجناح]]

Bahmani در ‏۲۷ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۷:۵۸

2022-08-27T07:58:17Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۲۸
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = ذوالجناح		\| موضوع مرتبط = ذوالجناح
	\| عنوان مدخل = ذوالجناح		\| عنوان مدخل = ذوالجناح
	\| مداخل مرتبط = ~~[[ذوالجناح در حدیث]] - [[ذوالجناح در تاریخ اسلامی]] -~~ [[ذوالجناح در معارف و سیره حسینی]]		\| مداخل مرتبط = [[ذوالجناح در معارف و سیره حسینی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}
خط ۲۹:		خط ۲۹:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~ذوالجناح~~]]		[[رده:امام حسین]]

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T20:40:49Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۰:۱۰
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	نام فرضی [[اسب امام حسین]]{{ع}} و از نمادهای [[عاشورا]]		نام فرضی [[اسب امام حسین]] {{ع}} و از نمادهای [[عاشورا]]
	«[[ذوالجناح]]» در لغت به معنای بالدار است و اصطلاحاً در [[تشبیه]] به پرندگان به اسب چابک و تیزرو گفته می‌شود. در [[فرهنگ]] [[عامه]] [[شیعیان]]، ذوالجناح نامی است که برای اسب امام حسین{{ع}} فرض می‌شود؛ اسبی که به جهت نقش‌آفرینی خارق‌العاده‌اش در [[روز عاشورا]]، [[احترام]] و حتی نزد برخی [[قداست]] بالایی دارد. پیشینه کاربرد این نام برای اسب امام حسین{{ع}} دقیقاً مشخص نیست و در هیچ کدام از منابع و [[مقاتل]] متقدم عاشورا، نام ذوالجناح نیامده است. گرچه در برخی مقاتل اشاره‌ای به اسب امام حسین{{ع}} شده، اما نام آن [[ذکر]] نشده است. [[محدث نوری]] در لؤلؤ و مرجان نام اسب آن [[حضرت]] را «مُرتَجَز» (به معنای اسبی که بر آن سوار شده و [[رجز]] می‌خواندند) دانسته که از [[پیامبر]]{{صل}} به ایشان رسیده بوده است اما «در السنه [[عوام]] به ذوالجناح معروف شده».		«[[ذوالجناح]]» در لغت به معنای بالدار است و اصطلاحاً در [[تشبیه]] به پرندگان به اسب چابک و تیزرو گفته می‌شود. در [[فرهنگ]] [[عامه]] [[شیعیان]]، ذوالجناح نامی است که برای اسب امام حسین {{ع}} فرض می‌شود؛ اسبی که به جهت نقش‌آفرینی خارق‌العاده‌اش در [[روز عاشورا]]، [[احترام]] و حتی نزد برخی [[قداست]] بالایی دارد. پیشینه کاربرد این نام برای اسب امام حسین {{ع}} دقیقاً مشخص نیست و در هیچ کدام از منابع و [[مقاتل]] متقدم عاشورا، نام ذوالجناح نیامده است. گرچه در برخی مقاتل اشاره‌ای به اسب امام حسین {{ع}} شده، اما نام آن [[ذکر]] نشده است. [[محدث نوری]] در لؤلؤ و مرجان نام اسب آن [[حضرت]] را «مُرتَجَز» (به معنای اسبی که بر آن سوار شده و [[رجز]] می‌خواندند) دانسته که از [[پیامبر]] {{صل}} به ایشان رسیده بوده است اما «در السنه [[عوام]] به ذوالجناح معروف شده».
	[[روضة الشهدا]] ظاهراً نخستین منبعی است که نام ذوالجناح در آن آمده است: «ذوالجناح سر در پیش افکنده، قطره‌های [[آب]] از چشم می‌بارید و روی خود برای [[امام زین‌العابدین]] می‌مالید». [[حضور]] ذوالجناح در مقاتل متأخر، به صحنه [[نبرد]] پایانی و [[شهادت امام حسین]]{{ع}} برمی‌گردد. قول مشهور آن است که وقتی [[امام]] از شدت جراحات و [[خون‌ریزی]] بی‌حال شده بود، ذوالجناح ایشان را با چابکی و مهارت از میدان نبرد خارج کرد تا به [[خیمه‌گاه]] برساند. اما در میانه راه، امام از پشت او بر [[زمین]] افتاد. در آن وقت [[سپاه]] [[دشمن]] به [[دستور]] [[عمرسعد]]، ذوالجناح را محاصره کردند. اما او به آنان [[حمله]] کرد و با لگد تعدادی از ایشان را کشت. (ابن‌شهرآشوب تعداد این کشتگان را ۴۰ نفر ذکر کرده است.) عمرسعد که چنین دید، [[فرمان]] داد [[سربازان]] برگردند. هنگامی که آنها از اطراف ذوالجناح پراکنده شدند، او خود را به [[پیکر امام]] [[حسین]]{{ع}} رساند و به دور پیکر می‌چرخید و آن را می‌بویید و می‌بوسید. سپس «کاکل پیشانی» خود را به [[خون امام حسین]]{{ع}} آغشته کرد و شیهه‌کشان و سم‌کوبان به سمت [[خیمه‌گاه]] رفت. [[زنان]] و [[کودکان]] با شنیدن صدای او از خیمه‌ها بیرون دویدند؛ چراکه [[گمان]] می‌کردند [[امام]] برگشته است. اما با دیدن [[ذوالجناح]] بی‌سوار و [[بدن]] خونی او پی به [[شهادت امام]] بردند و گریه‌کنان دور آن اسب حلقه زدند و [[عزاداری]] کردند. این داستان، از جمله تأثیرگذارترین روضه‌هایی است که در [[مجالس عزاداری]] [[عاشورا]] توسط مداحان خوانده می‌شود.		[[روضة الشهدا]] ظاهراً نخستین منبعی است که نام ذوالجناح در آن آمده است: «ذوالجناح سر در پیش افکنده، قطره‌های [[آب]] از چشم می‌بارید و روی خود برای [[امام زین‌العابدین]] می‌مالید». [[حضور]] ذوالجناح در مقاتل متأخر، به صحنه [[نبرد]] پایانی و [[شهادت امام حسین]] {{ع}} برمی‌گردد. قول مشهور آن است که وقتی [[امام]] از شدت جراحات و [[خون‌ریزی]] بی‌حال شده بود، ذوالجناح ایشان را با چابکی و مهارت از میدان نبرد خارج کرد تا به [[خیمه‌گاه]] برساند. اما در میانه راه، امام از پشت او بر [[زمین]] افتاد. در آن وقت [[سپاه]] [[دشمن]] به [[دستور]] [[عمرسعد]]، ذوالجناح را محاصره کردند. اما او به آنان [[حمله]] کرد و با لگد تعدادی از ایشان را کشت. (ابن‌شهرآشوب تعداد این کشتگان را ۴۰ نفر ذکر کرده است.) عمرسعد که چنین دید، [[فرمان]] داد [[سربازان]] برگردند. هنگامی که آنها از اطراف ذوالجناح پراکنده شدند، او خود را به [[پیکر امام]] [[حسین]] {{ع}} رساند و به دور پیکر می‌چرخید و آن را می‌بویید و می‌بوسید. سپس «کاکل پیشانی» خود را به [[خون امام حسین]] {{ع}} آغشته کرد و شیهه‌کشان و سم‌کوبان به سمت [[خیمه‌گاه]] رفت. [[زنان]] و [[کودکان]] با شنیدن صدای او از خیمه‌ها بیرون دویدند؛ چراکه [[گمان]] می‌کردند [[امام]] برگشته است. اما با دیدن [[ذوالجناح]] بی‌سوار و [[بدن]] خونی او پی به [[شهادت امام]] بردند و گریه‌کنان دور آن اسب حلقه زدند و [[عزاداری]] کردند. این داستان، از جمله تأثیرگذارترین روضه‌هایی است که در [[مجالس عزاداری]] [[عاشورا]] توسط مداحان خوانده می‌شود.

	تصویری که از ذوالجناح در برخی منابع ترسیم شده، او را دارای قدرتی مافوق اسب‌های دیگر و واجد [[قوه]] [[عقل]] و صفات برجسته [[انسانی]] نظیر [[شجاعت]] و [[وفاداری]] ترسیم می‌کند. از جمله [[ابن شهر آشوب]] در [[مناقب]] می‌نویسد وقتی امام سوار بر اسب توانست خود را به شریعه‌ای از [[فرات]] برساند، ذوالجناح با آنکه بسیار [[تشنه]] بود، [[ولی]] لب به [[آب]] نزد مگر وقتی که امام به او امر کرد که آب بنوشد. اما غریب‌ترین مطالب درباره ذوالجناح را [[فاضل دربندی]] در اسرارالشهادة و نیز سعادات ناصریه آورده است. دربندی پس از ذکرفرازهایی از گفت‌وگوی ذوالجناح با [[امام حسین]]{{ع}} - که در آنها امام قول می‌دهد در [[بهشت]] عدن و [[فردوس]] [[اعلی]] سوار هیچ اسب دیگری جز ذوالجناح نشود - ذوالجناح را دارای [[مقامات معنوی]] بالا و ازجمله [[مواریث]] [[امامت]] و [[نبوت]] برمی‌شمرد. دربندی این [[مقامات]] را تأثیر وضعی آغشته شدن بدن آن اسب به خون امام حسین{{ع}} دانسته و می‌افزاید: «[[غفلت]] از مراتب، درجات و مقامات ذوالجناح [[شایسته]] و بایسته نیست و می‌بایست به آن [[اعتقاد]] محکم داشت که ذوالجناح از مواریث امامت و [[خلافت]] است». او در ادامه «رسیدن به مرتبه بلند [[ادراک]] و [[شعور]] و گوهر بی‌همتای عقل» و «[[اشرف]] و [[افضل]] انواع حیوانات [[ملکوت]] [بودن]» را از دیگر مقامات ذوالجناح برمی‌شمرد.		تصویری که از ذوالجناح در برخی منابع ترسیم شده، او را دارای قدرتی مافوق اسب‌های دیگر و واجد [[قوه]] [[عقل]] و صفات برجسته [[انسانی]] نظیر [[شجاعت]] و [[وفاداری]] ترسیم می‌کند. از جمله [[ابن شهر آشوب]] در [[مناقب]] می‌نویسد وقتی امام سوار بر اسب توانست خود را به شریعه‌ای از [[فرات]] برساند، ذوالجناح با آنکه بسیار [[تشنه]] بود، [[ولی]] لب به [[آب]] نزد مگر وقتی که امام به او امر کرد که آب بنوشد. اما غریب‌ترین مطالب درباره ذوالجناح را [[فاضل دربندی]] در اسرارالشهادة و نیز سعادات ناصریه آورده است. دربندی پس از ذکرفرازهایی از گفت‌وگوی ذوالجناح با [[امام حسین]] {{ع}} - که در آنها امام قول می‌دهد در [[بهشت]] عدن و [[فردوس]] [[اعلی]] سوار هیچ اسب دیگری جز ذوالجناح نشود - ذوالجناح را دارای [[مقامات معنوی]] بالا و ازجمله [[مواریث]] [[امامت]] و [[نبوت]] برمی‌شمرد. دربندی این [[مقامات]] را تأثیر وضعی آغشته شدن بدن آن اسب به خون امام حسین {{ع}} دانسته و می‌افزاید: «[[غفلت]] از مراتب، درجات و مقامات ذوالجناح [[شایسته]] و بایسته نیست و می‌بایست به آن [[اعتقاد]] محکم داشت که ذوالجناح از مواریث امامت و [[خلافت]] است». او در ادامه «رسیدن به مرتبه بلند [[ادراک]] و [[شعور]] و گوهر بی‌همتای عقل» و «[[اشرف]] و [[افضل]] انواع حیوانات [[ملکوت]] [بودن]» را از دیگر مقامات ذوالجناح برمی‌شمرد.

	درباره [[سرنوشت]] ذوالجناح اقوال مختلفی گفته شده است. کاشفی به دو قول اشاره می‌کند: ابتدا به [[نقل]] از ابوالمفاخرمی‌گوید ذوالجناح پس از [[واقعه عاشورا]] سر به بیابان گذاشت و دیگر کسی از او نشانی نیافت. و دوم به [[نقل]] از خوارزمی می‌آورد که [[ذوالجناح]] متأثر از [[شهادت امام حسین]]{{ع}}، در مقابل [[خیمه]]، آن [[قدر]] سرش را بر [[زمین]] کوباند که [[جان]] داد. به جز این دو، سه قول دیگر نیز موجود است: عده‌ای گفته‌اند ذوالجناح به [[فرات]] رفت و خود را در آن [[غرق]] نمود. به نظر بعضی دیگر او پیش از [[شهادت امام]]، کشته شده بود. و بالاخره برخی از جمله دربندی معتقدند ذوالجناح هنوز زنده است و «هم‌اکنون در [[خدمت]] [[امام زمان]]{{ع}} می‌باشد». در نورالعین - منسوب به [[اسفراینی]]- هم آمده است که امام زمان سوار بر ذوالجناح [[ظهور]] خواهد کرد.		درباره [[سرنوشت]] ذوالجناح اقوال مختلفی گفته شده است. کاشفی به دو قول اشاره می‌کند: ابتدا به [[نقل]] از ابوالمفاخرمی‌گوید ذوالجناح پس از [[واقعه عاشورا]] سر به بیابان گذاشت و دیگر کسی از او نشانی نیافت. و دوم به [[نقل]] از خوارزمی می‌آورد که [[ذوالجناح]] متأثر از [[شهادت امام حسین]] {{ع}}، در مقابل [[خیمه]]، آن [[قدر]] سرش را بر [[زمین]] کوباند که [[جان]] داد. به جز این دو، سه قول دیگر نیز موجود است: عده‌ای گفته‌اند ذوالجناح به [[فرات]] رفت و خود را در آن [[غرق]] نمود. به نظر بعضی دیگر او پیش از [[شهادت امام]]، کشته شده بود. و بالاخره برخی از جمله دربندی معتقدند ذوالجناح هنوز زنده است و «هم‌اکنون در [[خدمت]] [[امام زمان]] {{ع}} می‌باشد». در نورالعین - منسوب به [[اسفراینی]]- هم آمده است که امام زمان سوار بر ذوالجناح [[ظهور]] خواهد کرد.

	از [[عصر]] صفوی به بعد و به ویژه در دوره قاجار، ذوالجناح در [[ادبیات]] و آیین‌های [[عزاداری]] [[عاشورا]] کاربرد نمادین داشته و نامش به عنوان یکی از شخصیت‌های اثرگذار در [[واقعه عاشورا]] مطرح شده است. در ادبیات [[عاشورایی]]، ذوالجناح [[حضور]] چشمگیری دارد. از جمله عمان سامانی در [[گنجینة الاسرار]]، به عنوان زبان حال [[امام حسین]]{{ع}} خطاب به ذوالجناح از او چنین تعبیر می‌کند: «ای سبک پر، ذوالجناح تیزتک / گرد نعلت سرمه چشم [[ملک]] // ای سماوی جلوه قدسی خرام / ای زمبدأ تا معادت نیم‌گام // ای به [[رفتار]] از [[تفکر]]، تیزتر / وز [[براق]] [[عقل]]، چابک خیزتر».		از [[عصر]] صفوی به بعد و به ویژه در دوره قاجار، ذوالجناح در [[ادبیات]] و آیین‌های [[عزاداری]] [[عاشورا]] کاربرد نمادین داشته و نامش به عنوان یکی از شخصیت‌های اثرگذار در [[واقعه عاشورا]] مطرح شده است. در ادبیات [[عاشورایی]]، ذوالجناح [[حضور]] چشمگیری دارد. از جمله عمان سامانی در [[گنجینة الاسرار]]، به عنوان زبان حال [[امام حسین]] {{ع}} خطاب به ذوالجناح از او چنین تعبیر می‌کند: «ای سبک پر، ذوالجناح تیزتک / گرد نعلت سرمه چشم [[ملک]] // ای سماوی جلوه قدسی خرام / ای زمبدأ تا معادت نیم‌گام // ای به [[رفتار]] از [[تفکر]]، تیزتر / وز [[براق]] [[عقل]]، چابک خیزتر».

	در آیین‌های عزاداری در مناطق [[شیعی]] کشورهای مختلف نیز این است و معمولاً اسبی نمادین و بدون سرنشین به [[نشانه]]ذوالجناح حضور دارد که پیشاپیش دسته‌های عزادارگردانده می‌شود و تنش با رنگ قرمز (به نشانه [[خون]]) و تیرهای چوبی [[تزئین]] می‌شود. به ویژه نزد [[شیعیان]] کشورهای جنوب و [[شرق]] [[آسیا]] ([[هند]]، [[پاکستان]]، کشمیر و اندونزی) ذوالجناح جایگاه خاصی دارد و جزئی ثابت و محوری در [[آیین]] عزاداری عاشورا محسوب می‌شود. در این مناطق، در [[محرم]] هر سال به ویژه [[تاسوعا]] و عاشورا، اسبی را به نام ذوالجناح تزئین می‌کنند و پیشاپیش دسته عزاداری حرکت می‌دهند. ذوالجناح‌ها در مناطق مذکور جایگاه بسیار [[ارزشمندی]] دارند و چنین پنداشته می‌شود که از [[نسل]] [[ذوالجناح]] اصلی‌اند. بر اساس همین [[باور]]، حین حرکت ذوالجناح، [[عامه]] [[شیعیان]] به آن [[تبرک]] می‌جویند و حتی گاهی تبرک یافتگان، نام جناح یا ترکیباتی از آن را بر فرزندشان می‌نهند. ظاهراً [[وجه]] [[نامگذاری]] [[محمد علی جناح]] - [[رهبر]] فقید [[پاکستان]] همین بوده است. ذوالجناح‌ها بسیار گران قیمت‌اند و در طول سال، از آنها در [[بهترین]] شرایط و با هزینه‌های بسیار نگهداری می‌شود. همچنین کسی [[حق]] بارکشی و سواری گرفتن از آنها را ندارد. درصورت [[مرگ]] ذوالجناح هم آن را با [[احترام]] خاص [[دفن]] می‌کنند و [[جانشینی]] برایش برمی‌گزینند.		در آیین‌های عزاداری در مناطق [[شیعی]] کشورهای مختلف نیز این است و معمولاً اسبی نمادین و بدون سرنشین به [[نشانه]]ذوالجناح حضور دارد که پیشاپیش دسته‌های عزادارگردانده می‌شود و تنش با رنگ قرمز (به نشانه [[خون]]) و تیرهای چوبی [[تزئین]] می‌شود. به ویژه نزد [[شیعیان]] کشورهای جنوب و [[شرق]] [[آسیا]] ([[هند]]، [[پاکستان]]، کشمیر و اندونزی) ذوالجناح جایگاه خاصی دارد و جزئی ثابت و محوری در [[آیین]] عزاداری عاشورا محسوب می‌شود. در این مناطق، در [[محرم]] هر سال به ویژه [[تاسوعا]] و عاشورا، اسبی را به نام ذوالجناح تزئین می‌کنند و پیشاپیش دسته عزاداری حرکت می‌دهند. ذوالجناح‌ها در مناطق مذکور جایگاه بسیار [[ارزشمندی]] دارند و چنین پنداشته می‌شود که از [[نسل]] [[ذوالجناح]] اصلی‌اند. بر اساس همین [[باور]]، حین حرکت ذوالجناح، [[عامه]] [[شیعیان]] به آن [[تبرک]] می‌جویند و حتی گاهی تبرک یافتگان، نام جناح یا ترکیباتی از آن را بر فرزندشان می‌نهند. ظاهراً [[وجه]] [[نامگذاری]] [[محمد علی جناح]] - [[رهبر]] فقید [[پاکستان]] همین بوده است. ذوالجناح‌ها بسیار گران قیمت‌اند و در طول سال، از آنها در [[بهترین]] شرایط و با هزینه‌های بسیار نگهداری می‌شود. همچنین کسی [[حق]] بارکشی و سواری گرفتن از آنها را ندارد. درصورت [[مرگ]] ذوالجناح هم آن را با [[احترام]] خاص [[دفن]] می‌کنند و [[جانشینی]] برایش برمی‌گزینند.

	در دوره معاصر، ذوالجناح به تصویرگری‌های مذهبی هم راه یافته است. نمونه مشهور، تابلوی «[[عصر عاشورا]]» اثر [[محمود فرشچیان]] - نگارگر [[ایرانی]] - است که صحنه گردآمدن [[زنان]] اطراف ذوالجناح در مقابل [[خیمه‌گاه]] و پس از [[شهادت امام حسین]]{{ع}} در آن تصویر شده و ذوالجناح محور تصویر است. به واسطه انتشار بسیار گسترده این تصویر به عنوان یکی از نمادهای [[عاشورا]]، ذوالجناح در [[فرهنگ]] تصویری عاشورا و [[عزاداری]] شیعیان حضوری برجسته دارد<ref>[[محسن حسام مظاهری\|مظاهری، محسن حسام]]، [[فرهنگ سوگ شیعی (کتاب)\|مقاله «ذوالجناح»، فرهنگ سوگ شیعی]] ص ۲۳۳.</ref>.		در دوره معاصر، ذوالجناح به تصویرگری‌های مذهبی هم راه یافته است. نمونه مشهور، تابلوی «[[عصر عاشورا]]» اثر [[محمود فرشچیان]] - نگارگر [[ایرانی]] - است که صحنه گردآمدن [[زنان]] اطراف ذوالجناح در مقابل [[خیمه‌گاه]] و پس از [[شهادت امام حسین]] {{ع}} در آن تصویر شده و ذوالجناح محور تصویر است. به واسطه انتشار بسیار گسترده این تصویر به عنوان یکی از نمادهای [[عاشورا]]، ذوالجناح در [[فرهنگ]] تصویری عاشورا و [[عزاداری]] شیعیان حضوری برجسته دارد<ref>[[محسن حسام مظاهری\|مظاهری، محسن حسام]]، [[فرهنگ سوگ شیعی (کتاب)\|مقاله «ذوالجناح»، فرهنگ سوگ شیعی]] ص ۲۳۳.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

Wasity: جایگزینی متن - ']]' به ' [['

2022-08-17T10:48:12Z

جایگزینی متن - ']]' به ' [['

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۱۸
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	[[روضة الشهدا]] ظاهراً نخستین منبعی است که نام ذوالجناح در آن آمده است: «ذوالجناح سر در پیش افکنده، قطره‌های [[آب]] از چشم می‌بارید و روی خود برای [[امام زین‌العابدین]] می‌مالید». [[حضور]] ذوالجناح در مقاتل متأخر، به صحنه [[نبرد]] پایانی و [[شهادت امام حسین]]{{ع}} برمی‌گردد. قول مشهور آن است که وقتی [[امام]] از شدت جراحات و [[خون‌ریزی]] بی‌حال شده بود، ذوالجناح ایشان را با چابکی و مهارت از میدان نبرد خارج کرد تا به [[خیمه‌گاه]] برساند. اما در میانه راه، امام از پشت او بر [[زمین]] افتاد. در آن وقت [[سپاه]] [[دشمن]] به [[دستور]] [[عمرسعد]]، ذوالجناح را محاصره کردند. اما او به آنان [[حمله]] کرد و با لگد تعدادی از ایشان را کشت. (ابن‌شهرآشوب تعداد این کشتگان را ۴۰ نفر ذکر کرده است.) عمرسعد که چنین دید، [[فرمان]] داد [[سربازان]] برگردند. هنگامی که آنها از اطراف ذوالجناح پراکنده شدند، او خود را به [[پیکر امام]] [[حسین]]{{ع}} رساند و به دور پیکر می‌چرخید و آن را می‌بویید و می‌بوسید. سپس «کاکل پیشانی» خود را به [[خون امام حسین]]{{ع}} آغشته کرد و شیهه‌کشان و سم‌کوبان به سمت [[خیمه‌گاه]] رفت. [[زنان]] و [[کودکان]] با شنیدن صدای او از خیمه‌ها بیرون دویدند؛ چراکه [[گمان]] می‌کردند [[امام]] برگشته است. اما با دیدن [[ذوالجناح]] بی‌سوار و [[بدن]] خونی او پی به [[شهادت امام]] بردند و گریه‌کنان دور آن اسب حلقه زدند و [[عزاداری]] کردند. این داستان، از جمله تأثیرگذارترین روضه‌هایی است که در [[مجالس عزاداری]] [[عاشورا]] توسط مداحان خوانده می‌شود.		[[روضة الشهدا]] ظاهراً نخستین منبعی است که نام ذوالجناح در آن آمده است: «ذوالجناح سر در پیش افکنده، قطره‌های [[آب]] از چشم می‌بارید و روی خود برای [[امام زین‌العابدین]] می‌مالید». [[حضور]] ذوالجناح در مقاتل متأخر، به صحنه [[نبرد]] پایانی و [[شهادت امام حسین]]{{ع}} برمی‌گردد. قول مشهور آن است که وقتی [[امام]] از شدت جراحات و [[خون‌ریزی]] بی‌حال شده بود، ذوالجناح ایشان را با چابکی و مهارت از میدان نبرد خارج کرد تا به [[خیمه‌گاه]] برساند. اما در میانه راه، امام از پشت او بر [[زمین]] افتاد. در آن وقت [[سپاه]] [[دشمن]] به [[دستور]] [[عمرسعد]]، ذوالجناح را محاصره کردند. اما او به آنان [[حمله]] کرد و با لگد تعدادی از ایشان را کشت. (ابن‌شهرآشوب تعداد این کشتگان را ۴۰ نفر ذکر کرده است.) عمرسعد که چنین دید، [[فرمان]] داد [[سربازان]] برگردند. هنگامی که آنها از اطراف ذوالجناح پراکنده شدند، او خود را به [[پیکر امام]] [[حسین]]{{ع}} رساند و به دور پیکر می‌چرخید و آن را می‌بویید و می‌بوسید. سپس «کاکل پیشانی» خود را به [[خون امام حسین]]{{ع}} آغشته کرد و شیهه‌کشان و سم‌کوبان به سمت [[خیمه‌گاه]] رفت. [[زنان]] و [[کودکان]] با شنیدن صدای او از خیمه‌ها بیرون دویدند؛ چراکه [[گمان]] می‌کردند [[امام]] برگشته است. اما با دیدن [[ذوالجناح]] بی‌سوار و [[بدن]] خونی او پی به [[شهادت امام]] بردند و گریه‌کنان دور آن اسب حلقه زدند و [[عزاداری]] کردند. این داستان، از جمله تأثیرگذارترین روضه‌هایی است که در [[مجالس عزاداری]] [[عاشورا]] توسط مداحان خوانده می‌شود.

	تصویری که از ذوالجناح در برخی منابع ترسیم شده، او را دارای قدرتی مافوق اسب‌های دیگر و واجد [[قوه]] [[عقل]] و صفات برجسته [[انسانی]] نظیر [[شجاعت]] و [[وفاداری]] ترسیم می‌کند. از جمله [[ابن شهر آشوب]] در [[مناقب]] می‌نویسد وقتی امام سوار بر اسب توانست خود را به شریعه‌ای از [[فرات]] برساند، ذوالجناح با آنکه بسیار [[تشنه]] بود، [[ولی]] لب به [[آب]] نزد مگر وقتی که امام به او امر کرد که آب بنوشد. اما غریب‌ترین مطالب درباره ذوالجناح را [[فاضل دربندی]] در اسرارالشهادة و نیز سعادات ناصریه آورده است. دربندی پس از ذکرفرازهایی از گفت‌وگوی ذوالجناح با [[امام حسین]]{{ع}} - که در آنها امام قول می‌دهد در [[بهشت]] عدن و [[فردوس]] [[اعلی]] سوار هیچ اسب دیگری جز ذوالجناح نشود - ذوالجناح را دارای [[مقامات معنوی]] بالا و ازجمله [[مواریث]][[امامت]] و [[نبوت]] برمی‌شمرد. دربندی این [[مقامات]] را تأثیر وضعی آغشته شدن بدن آن اسب به خون امام حسین{{ع}} دانسته و می‌افزاید: «[[غفلت]] از مراتب، درجات و مقامات ذوالجناح [[شایسته]] و بایسته نیست و می‌بایست به آن [[اعتقاد]] محکم داشت که ذوالجناح از مواریث امامت و [[خلافت]] است». او در ادامه «رسیدن به مرتبه بلند [[ادراک]] و [[شعور]] و گوهر بی‌همتای عقل» و «[[اشرف]] و [[افضل]] انواع حیوانات [[ملکوت]] [بودن]» را از دیگر مقامات ذوالجناح برمی‌شمرد.		تصویری که از ذوالجناح در برخی منابع ترسیم شده، او را دارای قدرتی مافوق اسب‌های دیگر و واجد [[قوه]] [[عقل]] و صفات برجسته [[انسانی]] نظیر [[شجاعت]] و [[وفاداری]] ترسیم می‌کند. از جمله [[ابن شهر آشوب]] در [[مناقب]] می‌نویسد وقتی امام سوار بر اسب توانست خود را به شریعه‌ای از [[فرات]] برساند، ذوالجناح با آنکه بسیار [[تشنه]] بود، [[ولی]] لب به [[آب]] نزد مگر وقتی که امام به او امر کرد که آب بنوشد. اما غریب‌ترین مطالب درباره ذوالجناح را [[فاضل دربندی]] در اسرارالشهادة و نیز سعادات ناصریه آورده است. دربندی پس از ذکرفرازهایی از گفت‌وگوی ذوالجناح با [[امام حسین]]{{ع}} - که در آنها امام قول می‌دهد در [[بهشت]] عدن و [[فردوس]] [[اعلی]] سوار هیچ اسب دیگری جز ذوالجناح نشود - ذوالجناح را دارای [[مقامات معنوی]] بالا و ازجمله [[مواریث]] [[امامت]] و [[نبوت]] برمی‌شمرد. دربندی این [[مقامات]] را تأثیر وضعی آغشته شدن بدن آن اسب به خون امام حسین{{ع}} دانسته و می‌افزاید: «[[غفلت]] از مراتب، درجات و مقامات ذوالجناح [[شایسته]] و بایسته نیست و می‌بایست به آن [[اعتقاد]] محکم داشت که ذوالجناح از مواریث امامت و [[خلافت]] است». او در ادامه «رسیدن به مرتبه بلند [[ادراک]] و [[شعور]] و گوهر بی‌همتای عقل» و «[[اشرف]] و [[افضل]] انواع حیوانات [[ملکوت]] [بودن]» را از دیگر مقامات ذوالجناح برمی‌شمرد.

	درباره [[سرنوشت]] ذوالجناح اقوال مختلفی گفته شده است. کاشفی به دو قول اشاره می‌کند: ابتدا به [[نقل]] از ابوالمفاخرمی‌گوید ذوالجناح پس از [[واقعه عاشورا]] سر به بیابان گذاشت و دیگر کسی از او نشانی نیافت. و دوم به [[نقل]] از خوارزمی می‌آورد که [[ذوالجناح]] متأثر از [[شهادت امام حسین]]{{ع}}، در مقابل [[خیمه]]، آن [[قدر]] سرش را بر [[زمین]] کوباند که [[جان]] داد. به جز این دو، سه قول دیگر نیز موجود است: عده‌ای گفته‌اند ذوالجناح به [[فرات]] رفت و خود را در آن [[غرق]] نمود. به نظر بعضی دیگر او پیش از [[شهادت امام]]، کشته شده بود. و بالاخره برخی از جمله دربندی معتقدند ذوالجناح هنوز زنده است و «هم‌اکنون در [[خدمت]] [[امام زمان]]{{ع}} می‌باشد». در نورالعین - منسوب به [[اسفراینی]]- هم آمده است که امام زمان سوار بر ذوالجناح [[ظهور]] خواهد کرد.		درباره [[سرنوشت]] ذوالجناح اقوال مختلفی گفته شده است. کاشفی به دو قول اشاره می‌کند: ابتدا به [[نقل]] از ابوالمفاخرمی‌گوید ذوالجناح پس از [[واقعه عاشورا]] سر به بیابان گذاشت و دیگر کسی از او نشانی نیافت. و دوم به [[نقل]] از خوارزمی می‌آورد که [[ذوالجناح]] متأثر از [[شهادت امام حسین]]{{ع}}، در مقابل [[خیمه]]، آن [[قدر]] سرش را بر [[زمین]] کوباند که [[جان]] داد. به جز این دو، سه قول دیگر نیز موجود است: عده‌ای گفته‌اند ذوالجناح به [[فرات]] رفت و خود را در آن [[غرق]] نمود. به نظر بعضی دیگر او پیش از [[شهادت امام]]، کشته شده بود. و بالاخره برخی از جمله دربندی معتقدند ذوالجناح هنوز زنده است و «هم‌اکنون در [[خدمت]] [[امام زمان]]{{ع}} می‌باشد». در نورالعین - منسوب به [[اسفراینی]]- هم آمده است که امام زمان سوار بر ذوالجناح [[ظهور]] خواهد کرد.
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	از [[عصر]] صفوی به بعد و به ویژه در دوره قاجار، ذوالجناح در [[ادبیات]] و آیین‌های [[عزاداری]] [[عاشورا]] کاربرد نمادین داشته و نامش به عنوان یکی از شخصیت‌های اثرگذار در [[واقعه عاشورا]] مطرح شده است. در ادبیات [[عاشورایی]]، ذوالجناح [[حضور]] چشمگیری دارد. از جمله عمان سامانی در [[گنجینة الاسرار]]، به عنوان زبان حال [[امام حسین]]{{ع}} خطاب به ذوالجناح از او چنین تعبیر می‌کند: «ای سبک پر، ذوالجناح تیزتک / گرد نعلت سرمه چشم [[ملک]] // ای سماوی جلوه قدسی خرام / ای زمبدأ تا معادت نیم‌گام // ای به [[رفتار]] از [[تفکر]]، تیزتر / وز [[براق]] [[عقل]]، چابک خیزتر».		از [[عصر]] صفوی به بعد و به ویژه در دوره قاجار، ذوالجناح در [[ادبیات]] و آیین‌های [[عزاداری]] [[عاشورا]] کاربرد نمادین داشته و نامش به عنوان یکی از شخصیت‌های اثرگذار در [[واقعه عاشورا]] مطرح شده است. در ادبیات [[عاشورایی]]، ذوالجناح [[حضور]] چشمگیری دارد. از جمله عمان سامانی در [[گنجینة الاسرار]]، به عنوان زبان حال [[امام حسین]]{{ع}} خطاب به ذوالجناح از او چنین تعبیر می‌کند: «ای سبک پر، ذوالجناح تیزتک / گرد نعلت سرمه چشم [[ملک]] // ای سماوی جلوه قدسی خرام / ای زمبدأ تا معادت نیم‌گام // ای به [[رفتار]] از [[تفکر]]، تیزتر / وز [[براق]] [[عقل]]، چابک خیزتر».

	در آیین‌های عزاداری در مناطق [[شیعی]] کشورهای مختلف نیز این است و معمولاً اسبی نمادین و بدون سرنشین به [[نشانه]]ذوالجناح حضور دارد که پیشاپیش دسته‌های عزادارگردانده می‌شود و تنش با رنگ قرمز (به نشانه [[خون]]) و تیرهای چوبی [[تزئین]] می‌شود. به ویژه نزد [[شیعیان]] کشورهای جنوب و [[شرق]] [[آسیا]] ([[هند]]، [[پاکستان]]، کشمیر و اندونزی) ذوالجناح جایگاه خاصی دارد و جزئی ثابت و محوری در [[آیین]] عزاداری عاشورا محسوب می‌شود. در این مناطق، در [[محرم]] هر سال به ویژه [[تاسوعا]] و عاشورا، اسبی را به نام ذوالجناح تزئین می‌کنند و پیشاپیش دسته عزاداری حرکت می‌دهند. ذوالجناح‌ها در مناطق مذکور جایگاه بسیار [[ارزشمندی]] دارند و چنین پنداشته می‌شود که از [[نسل]] [[ذوالجناح]] اصلی‌اند. بر اساس همین [[باور]]، حین حرکت ذوالجناح، [[عامه]] [[شیعیان]] به آن [[تبرک]] می‌جویند و حتی گاهی تبرک یافتگان، نام جناح یا ترکیباتی از آن را بر فرزندشان می‌نهند. ظاهراً [[وجه]] [[نامگذاری]][[محمد علی جناح]] - [[رهبر]] فقید [[پاکستان]] همین بوده است. ذوالجناح‌ها بسیار گران قیمت‌اند و در طول سال، از آنها در [[بهترین]] شرایط و با هزینه‌های بسیار نگهداری می‌شود. همچنین کسی [[حق]] بارکشی و سواری گرفتن از آنها را ندارد. درصورت [[مرگ]] ذوالجناح هم آن را با [[احترام]] خاص [[دفن]] می‌کنند و [[جانشینی]] برایش برمی‌گزینند.		در آیین‌های عزاداری در مناطق [[شیعی]] کشورهای مختلف نیز این است و معمولاً اسبی نمادین و بدون سرنشین به [[نشانه]]ذوالجناح حضور دارد که پیشاپیش دسته‌های عزادارگردانده می‌شود و تنش با رنگ قرمز (به نشانه [[خون]]) و تیرهای چوبی [[تزئین]] می‌شود. به ویژه نزد [[شیعیان]] کشورهای جنوب و [[شرق]] [[آسیا]] ([[هند]]، [[پاکستان]]، کشمیر و اندونزی) ذوالجناح جایگاه خاصی دارد و جزئی ثابت و محوری در [[آیین]] عزاداری عاشورا محسوب می‌شود. در این مناطق، در [[محرم]] هر سال به ویژه [[تاسوعا]] و عاشورا، اسبی را به نام ذوالجناح تزئین می‌کنند و پیشاپیش دسته عزاداری حرکت می‌دهند. ذوالجناح‌ها در مناطق مذکور جایگاه بسیار [[ارزشمندی]] دارند و چنین پنداشته می‌شود که از [[نسل]] [[ذوالجناح]] اصلی‌اند. بر اساس همین [[باور]]، حین حرکت ذوالجناح، [[عامه]] [[شیعیان]] به آن [[تبرک]] می‌جویند و حتی گاهی تبرک یافتگان، نام جناح یا ترکیباتی از آن را بر فرزندشان می‌نهند. ظاهراً [[وجه]] [[نامگذاری]] [[محمد علی جناح]] - [[رهبر]] فقید [[پاکستان]] همین بوده است. ذوالجناح‌ها بسیار گران قیمت‌اند و در طول سال، از آنها در [[بهترین]] شرایط و با هزینه‌های بسیار نگهداری می‌شود. همچنین کسی [[حق]] بارکشی و سواری گرفتن از آنها را ندارد. درصورت [[مرگ]] ذوالجناح هم آن را با [[احترام]] خاص [[دفن]] می‌کنند و [[جانشینی]] برایش برمی‌گزینند.

	در دوره معاصر، ذوالجناح به تصویرگری‌های مذهبی هم راه یافته است. نمونه مشهور، تابلوی «[[عصر عاشورا]]» اثر [[محمود فرشچیان]] - نگارگر [[ایرانی]] - است که صحنه گردآمدن [[زنان]] اطراف ذوالجناح در مقابل [[خیمه‌گاه]] و پس از [[شهادت امام حسین]]{{ع}} در آن تصویر شده و ذوالجناح محور تصویر است. به واسطه انتشار بسیار گسترده این تصویر به عنوان یکی از نمادهای [[عاشورا]]، ذوالجناح در [[فرهنگ]] تصویری عاشورا و [[عزاداری]] شیعیان حضوری برجسته دارد<ref>[[محسن حسام مظاهری\|مظاهری، محسن حسام]]، [[فرهنگ سوگ شیعی (کتاب)\|مقاله «ذوالجناح»، فرهنگ سوگ شیعی]] ص ۲۳۳.</ref>.		در دوره معاصر، ذوالجناح به تصویرگری‌های مذهبی هم راه یافته است. نمونه مشهور، تابلوی «[[عصر عاشورا]]» اثر [[محمود فرشچیان]] - نگارگر [[ایرانی]] - است که صحنه گردآمدن [[زنان]] اطراف ذوالجناح در مقابل [[خیمه‌گاه]] و پس از [[شهادت امام حسین]]{{ع}} در آن تصویر شده و ذوالجناح محور تصویر است. به واسطه انتشار بسیار گسترده این تصویر به عنوان یکی از نمادهای [[عاشورا]]، ذوالجناح در [[فرهنگ]] تصویری عاشورا و [[عزاداری]] شیعیان حضوری برجسته دارد<ref>[[محسن حسام مظاهری\|مظاهری، محسن حسام]]، [[فرهنگ سوگ شیعی (کتاب)\|مقاله «ذوالجناح»، فرهنگ سوگ شیعی]] ص ۲۳۳.</ref>.