Ali: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = ذوالکلاع حمیری | مداخل مرتبط = ذوالکلاع حمیری در تاریخ اسلامی | پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == ابوشرحبیل (ابوشراحیل) ذوالکلاع بن ناکور بن عمرو بن یعفر بن یزید، از قبیله حمیر، از قبایل قحطانی و [...» ایجاد کرد

2025-11-01T19:39:56Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = ذوالکلاع حمیری | مداخل مرتبط = ذوالکلاع حمیری در تاریخ اسلامی | پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == ابوشرحبیل (ابوشراحیل) ذوالکلاع بن ناکور بن عمرو بن یعفر بن یزید، از قبیله حمیر، از قبایل قحطانی و [...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط =
| عنوان مدخل = ذوالکلاع حمیری
| مداخل مرتبط = [[ذوالکلاع حمیری در تاریخ اسلامی]]
| پرسش مرتبط =
}}
== آشنایی اجمالی ==
ابوشرحبیل (ابوشراحیل) [[ذوالکلاع بن ناکور بن عمرو بن یعفر بن یزید]]، از [[قبیله حمیر]]، از [[قبایل قحطانی]] و [[رئیس]] [[قوم]] خویش بود<ref>ابن کلبی، نسب معد والیمن الکبیر، ج۲، ص۲۸۰؛ ابن حزم، جمهره أنساب العرب، ص۴۳۴.</ref>. نامش را [[سمیفع]]<ref>ابن سلام، کتاب النسب، ص۳۴۱؛ ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۲۳۲؛ ابن حزم، جمهره أنساب العرب، ص۴۳۴.</ref>، [[اسمیفع]]<ref>ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۲۰.</ref> و [[ایفع]] گفته‌اند<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۵۳.</ref>. کنیه‌اش برگرفته از نام فرزندش [[شرحبیل]]<ref>ابن کلبی، نسب معد والیمن الکبیر، ج۲، ص۲۸۰؛ مستغفری، دلائل النبوه، ص۳۳۵؛ ابن حزم، جمهره أنساب العرب، ص۴۳۴.</ref> بوده است؛ بنابراین می‌توان گفت ابوشراحیل که بنا بر قولی [[کنیه]] وی گفته شده است<ref>ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۲۰.</ref>، [[تصحیف]] شده و صحیح نیست. گفته شده وی پسر عموی [[کعب الاحبار]] است<ref>بنگرید: ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۵۳؛ صفدی، الوافی بالوفیات، ج۱۴، ص۳۳.</ref> وی را در شمار اهالی [[یمن]] دانسته است<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۵۳.</ref> که بعدها به [[شام]] رفت و در آنجا ساکن شد<ref>ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۲۰.</ref>.

[[ابونعیم]]<ref>ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۴۰.</ref> و [[ابن عبدالبر]]<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۵۳.</ref> معتقدند: وی [[دوران رسول خدا]]{{صل}} را [[درک]] کرده، ولی حضرت را ندیده است. [[ابن اثیر]]<ref>ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۲۰.</ref> و [[ذهبی]]<ref>ذهبی، تاریخ الإسلام، ج۳، ص۵۶۵.</ref> معتقدند وی در [[زمان رسول خدا]]{{صل}} [[اسلام]] آورد. مستند [[صحابی]] بودن وی روایتی است که بر پایه آن ذوالکلاع می‌گوید: از [[پیامبر]]{{صل}} شنیدم که فرمود: [[ترک‌ها]] را تا زمانی که با شما کاری ندارند به حال خود رها کنید<ref>ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۴۰؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۲۰؛ ذهبی، تاریخ الإسلام، ج۳، ص۵۶۵.</ref>. تستری<ref>تستری، قاموس الرجال، ج۱۲، ص۱۱۱.</ref> بر اساس همین [[روایت]] وی را از [[اصحاب رسول خدا]]{{صل}} دانسته است. [[ابن حجر]]<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۵۶.</ref> برخلاف برخی که وی را صحابی دانسته‌اند، نام وی را در بخش سوم [[الاصابه]] ([[مخضرمین]]) آورده و می‌گوید: روایت مذکور مربوط به شخص دیگری است با همین نام که از [[صحابی رسول خدا]]{{صل}} بوده و غیر از فرد مورد بحث است. به نظر می‌رسد سخن [[ابن حجر]] صحیح نیست و اینها یک نفر هستند و [[روایت]] مذکور هم از طریق همین ذوالکلاع به صورت [[مرسل]] نقل شده است به خصوص که هیچ یک از [[صحابه‌نگاران]] این دو نام را از هم جدا نکرده‌اند. [[پیامبر]]{{صل}} در [[سال یازدهم هجری]] [[جریر بن عبدالله بجلی]] را به سوی او فرستاد تا [[اسلام]] آورد<ref>خلیفه بن خیاط، تاریخ، ص۶۲؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۰۳؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۲۰؛ صفدی، الوافی بالوفیات، ج۱۴، ص۳۳.</ref> و برای مقابله با [[اسود عنسی]] و [[مسیلمه]] و [[طلیحه]] که [[ادعای پیامبری]] داشتند از وی کمک خواست. او نیز اسلام آورد و به همراه جریر به طرف [[رسول خدا]]{{صل}} [[حرکت]] کرد. اما در میان راه خبر [[وفات]] حضرت به آنها رسید، از این رو از میانه راه برگشتند<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۵۳.</ref>، وی را در شمار کسانی آورده‌اند که به خاطر زیبایی‌اش به سر خود [[عمامه]] می‌پیچید<ref>ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۲۳۲؛ ذهبی، تاریخ الإسلام، ج۳، ص۵۶۷؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۵۷ از طریق ابن کلبی.</ref>.

ذوالکلاع در [[جنگ یرموک]] (به [[اختلاف]] [[سال]] ۱۳ یا ۱۵) به عنوان [[امیر]] بخشی از [[سپاه]]<ref>صفدی، الوافی بالوفیات، ج۱۴، ص۳۳؛ ذهبی، تاریخ الإسلام، ج۳، ص۵۶۷.</ref> و در [[فتح دمشق]] (سال ۱۴)<ref>صفدی، الوافی بالوفیات، ج۱۴، ص۳۳؛ ذهبی، تاریخ الإسلام، ج۳، ص۵۶۷.</ref> حضور داشت. او ساکن [[دمشق]]، در منطقه [[حمص]] و صاحب چند دکان شراب فروشی بود. معاویه پس از آمدن به دمشق، وی را به محله [[اهل]] [[مدینه]] فرستاد<ref>صفدی، الوافی بالوفیات، ج۱۴، ص۳۳.</ref>. وی یکی از بزرگان [[اصحاب]] معاویه بود و معاویه در [[جنگ صفین]] از وی خواست تا [[مردم]] را برای [[جنگ]] با [[سپاه امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} تحریک کند. وی نیز برخاست و خطبه‌ای خواند. ذوالکلاع در این [[خطبه]] پس از [[حمد]] و [[ثنای الهی]] و ادای [[شهادتین]] و بیان اینکه ما می‌دانیم که در میان [[سپاه عراق]] برخی [[اصحاب رسول خدا]]{{صل}} حضور دارند که دارای [[شأن]] و مرتبه بالایی هستند، ادامه داد: به هر حال عثمان داماد [[پیامبر]]{{صل}} بود و اگر هم گناهی کرده، [[توبه]]، آن را جبران می‌کند چنان که [[موسی]]{{ع}} بعد از اینکه فردی را کشت، [[توبه]] کرد و [[خدای متعال]] توبه او را پذیرفت. وی در ادامه ضمن اعلام حضور خود تا پای [[جان]] در [[جنگ]]، [[مردم]] را تحریک به این امر کرد<ref>منقری، وقعه صفین، ص۲۳۹.</ref>. [[ابن اعثم]]<ref>ابن اعثم، الفتوح، ج۲، ص۵۳۲.</ref> گوید: ذوالکلاع برخاست و ضمن سخنانی گفت: ای معاویه به [[خدا]] قسم اگر تمام [[عرب]]، تو را رها کنند من به همراه [[قبیله]] و خانواده‌ام تو را کفایت خواهیم کرد.

وی در [[جنگ صفین]]، [[فرمانده]] [[اهل حمص]] بود، که جناح راست [[لشکر]] معاویه را تشکیل می‌دادند<ref>منقری، وقعه صفین، ص۲۰۶؛ خلیفه بن خیاط، تاریخ، ص۱۴۷؛ ابن اعثم، الفتوح، ج۳، ص۲۴.</ref>. [[خلیفه بن خیاط]]<ref>خلیفه بن خیاط، تاریخ، ص۱۴۵.</ref> در گزارش دیگری وی را فرمانده [[جناح چپ]] [[سپاه معاویه]] که گروهی از قبیله [[مضر]] بودند، دانسته است. در جنگ صفین فردی از قبیله [[اشعری]] به ذوالکلاع گفت: به خدا قسم! ما تو را [[خیرخواه]] در [[دین]] می‌بینیم، آیا تو به [[حقیقت]]، معاویه را بهتر از علی{{ع}} می‌بینی؟ ذوالکلاع گفت: به خدا قسم! می‌دانیم که معاویه [[افضل]] از علی{{ع}} نیست، اما ما برای [[خون عثمان]] می‌جنگیم<ref>منقری، وقعه صفین، ص۳۰۲.</ref>. در [[روز]] سوم جنگ صفین، ذوالکلاع فردی به نام [[ابونوح]] را خواست و به او گفت: در [[زمان عمر]]، از [[عمرو بن عاص]] شنیدم که [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: [[اهل شام]] و [[عراق]] در مقابل هم قرار خواهند گرفت و [[امام حق]] در یکی از این دو [[سپاه]] است و [[عمار بن یاسر]] همراه اوست. ابونوح گفت: آری، به خدا قسم عمار در میان ماست و در جنگ با شما [[اصرار]] دارد<ref>منقری، وقعه صفین، ص۳۳۳.</ref>. وقتی ذوالکلاع جریان را از عمرو بن عاص سؤال کرد، وی در پاسخ گفت: عمار به زودی از علی{{ع}} جدا خواهد شد و به ما خواهد پیوست. عمرو بن عاص پس از کشته شدن ذوالکلاع و [[شهادت]] عمار یاسر به [[معاویه]] گفت: نمی‌دانم از کشته شدن کدام یک خوشحال باشم؛ زیرا اگر ذوالکلاع بعد از کشته شدن عمار، کشته می‌شد به همراه قومش به طرف علی{{ع}} می‌رفت و [[سپاه شام]] از هم می‌پاشید<ref>منقری، وقعه صفین، ص۳۴۱.</ref>. معاویه از کشته شدن ذوالکلاع بسیار خوشحال بود<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۵۴.</ref>؛ زیرا می‌ترسید پس از [[شهادت]] عمار، برای آنها مشکل ساز شود<ref>ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۲۰.</ref> از این رو می‌گفت: حتی اگر [[مصر]] را فتح کرده بودم به اندازه کشته شدن ذوالکلاع خوشحال نمی‌شدم<ref>منقری، وقعه صفین، ص۳۰۳.</ref>. وی در [[جنگ صفین]] به دست مردی از [[قبیله بکر بن وائل]] به نام [[خندف]] کشته شد<ref>منقری، وقعه صفین، ص۲۹۷.</ref>. بنابراین، [[مرگ]] وی در [[سال ۳۷ هجری]] بوده است<ref>صفدی، الوافی بالوفیات، ج۱۴، ص۳۳.</ref>. [[ابن عبدالبر]]<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۵۴.</ref>، [[قاتل]] او را [[حریث بن جابر]] دانسته است و می‌گوید: گفته شده قاتل وی [[مالک اشتر]] بوده است<ref>بنگرید: ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۵۴.</ref>. [[مردم]] [[شام]] از مرگ وی بسیار [[اندوهگین]] شدند<ref>ابن اعثم، الفتوح، ج۳، ص۱۲۲.</ref>.<ref>[[عظیم ابوالقاسمی|ابوالقاسمی، عظیم]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|مقاله «ذوالکلاع حمیری»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۳، ص۲۸۳-۲۸۴.</ref>

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[حمیر]] (قبیله)
* [[کعب الاحبار]] (پسرعمو)
{{پایان مدخل وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM009659.jpg|22px]] [[عظیم ابوالقاسمی|ابوالقاسمی، عظیم]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|'''مقاله «ذوالکلاع حمیری»، دانشنامه سیره نبوی ج۳''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اعلام]]

ذوالکلاع حمیری - تاریخچهٔ نسخه‌ها