راه تعیین امام - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱۰ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۴۱

2024-11-10T07:41:39Z

Bahmani: /* اجماع مسلمین */

2024-11-10T07:30:23Z

اجماع مسلمین

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۰۰
خط ۱۱۵:		خط ۱۱۵:
	اجماع یکی از راه‌های [[تعیین خلیفه]] است که به دو قسم تقسیم می‌شود:		اجماع یکی از راه‌های [[تعیین خلیفه]] است که به دو قسم تقسیم می‌شود:
	===== [[اجماع مسلمین]] =====		===== [[اجماع مسلمین]] =====
	گاهی مقصود از اجماع، اتفاق آراء [[مسلمانان]] در [[گزینش]] و [[انتخاب خلیفه]] است. برخی از [[متکلمان]] اهل سنت به صورت کلی از اجماع مسلمانان نام برده است. برخی [[عالمان اهل سنت]] در رد [[اعتقاد]] برخی [[شیعیان]] که [[علوی]] بودن را از [[شرایط امامت]] دانسته‌اند، ‌ بحث اجماع مسلمین را بر [[امامت]] خلفای سه‌گانه مطرح کرده و آن را دلیل بر [[مشروعیت خلافت]] آنها قلمداد نموده‌ و وجود چنین [[اجماعی]] را بر شیعیان [[حجت]] [[قاطع]] دانسته است<ref>{{عربی\|و کفی بإجماع المسلمین علی إمامة الأئمة الثلاثة حجة علیهم}}، تفتازانی، سعد الدین، شرح المقاصد، ج‏۵، ص۲۴۶.</ref>. این در حالی است که از چنین اجماع قاطعی بر خلافت خلفای ثلاثه خبری نبوده است.		گاهی مقصود از اجماع، اتفاق آراء [[مسلمانان]] در [[گزینش]] و [[انتخاب خلیفه]] است. برخی از [[متکلمان]] اهل سنت به صورت کلی از اجماع مسلمانان نام برده است. برخی عالمان اهل سنت در رد [[اعتقاد]] برخی [[شیعیان]] که [[علوی]] بودن را از [[شرایط امامت]] دانسته‌اند، ‌ بحث اجماع مسلمین را بر [[امامت]] خلفای سه‌گانه مطرح کرده و آن را دلیل بر مشروعیت خلافت آنها قلمداد نموده‌ و وجود چنین [[اجماعی]] را بر شیعیان [[حجت]] [[قاطع]] دانسته است<ref>{{عربی\|و کفی بإجماع المسلمین علی إمامة الأئمة الثلاثة حجة علیهم}}، تفتازانی، سعد الدین، شرح المقاصد، ج‏۵، ص۲۴۶.</ref>. این در حالی است که از چنین اجماع قاطعی بر خلافت خلفای ثلاثه خبری نبوده است.

	===== [[اجماع اهل حل و عقد]] =====		===== [[اجماع اهل حل و عقد]] =====

Bahmani: /* اجماع اهل حل و عقد */

2024-11-10T07:30:08Z

اجماع اهل حل و عقد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۰۰
خط ۱۱۸:		خط ۱۱۸:

	===== [[اجماع اهل حل و عقد]] =====		===== [[اجماع اهل حل و عقد]] =====
	گاهی منظور از اجماع، ‌ اجماع تمامی افراد «[[اهل حل و عقد]]»<ref>مقصود از اهل حل و عقد، علماء، رؤسا چهره‌های برجسته مردم هستند: أهل الحل والعقد من العلماء والرؤساء ووجوه الناس. (تفتازانی، مسعود، شرح المقاصد فی علم الکلام، ج ۲، ص۲۷۲).</ref> از تمامی شهرهای [[اسلامی]] است و در غیر این صورت اجماع تام محقق نخواهد شد<ref>ابویعلی، فراء، المعتمد فی اصول الدین، ص۱۳۹.</ref>. برخی اجماع را به [[جمهور]]<ref>مقصود از جمهور در این دیدگاه، اغلب افراد گروه اهل حل و عقد است نه همه آنها.</ref> «اهل حل و عقد» محقق دانسته‌اند اما این دیدگاه را با روشی که [[خلیفه اول]] [[انتخاب]] شد، رد نموده است<ref>{{عربی\|فقالت طائفة: لاتنعقد إلّا بجمهور أهل العقد والحلّ من کلّ بلد، لیکون الرضا به عامّاً، والتسلیم لإمامته إجماعاً، وهذا مذهب مدفوع ببیعة أبی بکر عنه علی الخلافة باختیار من حضرها، ولم ینتظر ببیعته قدوم غائب عنها}}، ماوردی، الأحکام السلطانیّة، ص۳۳.</ref>. به همین جهت [[اجماع]] [[جمهور]] [[اهل حل و عقد]] را شرط ندانسته و [[انتخاب]] از سوی برخی آنها را معتبر می‌دانند<ref>{{عربی\|لنا إجماع أهل الحل و العقد و إن کان من البعض}}، تفتازانی، سعد الدین، شرح المقاصد، ج‏۵، ص۲۶۳؛ دلیل شان این است که در روز سقیفه عمر به تنهایی ابوبکر را انتخاب نمود و با او بیعت کرد و هیچ یکی از صحابه بیعت وی را انکار نکردند: {{عربی\|فإن عقدها واحد من أهل الحل والعقد فذلک ثابت ویلزم الغیر فعله.. ودلیلنا أن عمر رضی الله عنه عقد البیعة لأبی بکر ولم ینکر أحد من الصحابة ذلک}}، قرطبی، محمد، الجامع لاحکام القرآن، ج۱، ص۲۶۹؛ چنانچه عبد الرحمن بن عوف تنها با عثمان بیعت کرد.</ref>. پس در این صورت، [[بیعت]] یک یا دو نفر از اهل حل و عقد کافی است و بر سایر [[مسلمانان]] [[واجب]] است که از [[خلیفه]] و [[امام]] منتخب [[پیروی]] نمایند<ref>{{عربی\|بل الواحد والإثنین من أهل الحل والعقد کاف فی ثبوت الإمامة ووجوب اتباع الإمام علی أهل الإسلام وذلک لعلمنا أن الصحابة مع صلابتهم فی الدین وشدة محافظتهم علی أمور الشرع کما هو حقها اکتفوا فی عقد الإمامة بذلک المذکور من الواحد والإثنین کعقد عمر لأبی بکر وعقد عبد الرحمن بن عوف لعثمان}}، ایجی، عبد الرحمن بن احمد، کتاب المواقف، ج۳، ص۵۹۴.</ref>.		گاهی منظور از اجماع، ‌ اجماع تمامی افراد «[[اهل حل و عقد]]»<ref>مقصود از اهل حل و عقد، علماء، رؤسا چهره‌های برجسته مردم هستند: أهل الحل والعقد من العلماء والرؤساء ووجوه الناس. (تفتازانی، مسعود، شرح المقاصد فی علم الکلام، ج ۲، ص۲۷۲).</ref> از تمامی شهرهای [[اسلامی]] است و در غیر این صورت اجماع تام محقق نخواهد شد<ref>ابویعلی، فراء، المعتمد فی اصول الدین، ص۱۳۹.</ref>. برخی اجماع را به جمهور<ref>مقصود از جمهور در این دیدگاه، اغلب افراد گروه اهل حل و عقد است نه همه آنها.</ref> «اهل حل و عقد» محقق دانسته‌اند اما این دیدگاه را با روشی که [[خلیفه اول]] [[انتخاب]] شد، رد نموده است<ref>{{عربی\|فقالت طائفة: لاتنعقد إلّا بجمهور أهل العقد والحلّ من کلّ بلد، لیکون الرضا به عامّاً، والتسلیم لإمامته إجماعاً، وهذا مذهب مدفوع ببیعة أبی بکر عنه علی الخلافة باختیار من حضرها، ولم ینتظر ببیعته قدوم غائب عنها}}، ماوردی، الأحکام السلطانیّة، ص۳۳.</ref>. به همین جهت [[اجماع]] جمهور [[اهل حل و عقد]] را شرط ندانسته و [[انتخاب]] از سوی برخی آنها را معتبر می‌دانند<ref>{{عربی\|لنا إجماع أهل الحل و العقد و إن کان من البعض}}، تفتازانی، سعد الدین، شرح المقاصد، ج‏۵، ص۲۶۳؛ دلیل شان این است که در روز سقیفه عمر به تنهایی ابوبکر را انتخاب نمود و با او بیعت کرد و هیچ یکی از صحابه بیعت وی را انکار نکردند: {{عربی\|فإن عقدها واحد من أهل الحل والعقد فذلک ثابت ویلزم الغیر فعله.. ودلیلنا أن عمر رضی الله عنه عقد البیعة لأبی بکر ولم ینکر أحد من الصحابة ذلک}}، قرطبی، محمد، الجامع لاحکام القرآن، ج۱، ص۲۶۹؛ چنانچه عبد الرحمن بن عوف تنها با عثمان بیعت کرد.</ref>. پس در این صورت، [[بیعت]] یک یا دو نفر از اهل حل و عقد کافی است و بر سایر [[مسلمانان]] [[واجب]] است که از [[خلیفه]] و [[امام]] منتخب [[پیروی]] نمایند<ref>{{عربی\|بل الواحد والإثنین من أهل الحل والعقد کاف فی ثبوت الإمامة ووجوب اتباع الإمام علی أهل الإسلام وذلک لعلمنا أن الصحابة مع صلابتهم فی الدین وشدة محافظتهم علی أمور الشرع کما هو حقها اکتفوا فی عقد الإمامة بذلک المذکور من الواحد والإثنین کعقد عمر لأبی بکر وعقد عبد الرحمن بن عوف لعثمان}}، ایجی، عبد الرحمن بن احمد، کتاب المواقف، ج۳، ص۵۹۴.</ref>.

	==== [[شورا]] ====		==== [[شورا]] ====

Bahmani: /* شورای اهل حل و عقد (عملکرد خلیفه دوم) */

2024-11-10T07:29:46Z

شورای اهل حل و عقد (عملکرد خلیفه دوم)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۵۹
خط ۱۲۷:		خط ۱۲۷:

	===== [[شورای اهل حل و عقد]] (عملکرد [[خلیفه دوم]]) =====		===== [[شورای اهل حل و عقد]] (عملکرد [[خلیفه دوم]]) =====
	مقطع دوم، عملکرد شورای اهل حل و عقد در [[گزینش]] [[خلیفه سوم]] است که به دستور خلیفه دوم با اعضاء مشخصی تشکیل شد. این مقطع نیز به عنوان معیار [[انتخاب امام]] و یکی از [[راه‌های تعیین امام]] در [[نظام فکری]] [[اهل سنت]] جایگاه خاصی دارد<ref>سعد الدین تفتازانی (متوفای۷۹۳ق) در باره هر دو شورا می‌گوید: «صحابه بعد از رحلت پیامبر {{صل}} و کشته شدن عثمان به انتخاب امام پرداختند و با امام بیعت کردند بدون اینکه کسی آن را انکار کنند پس همه اجماع دارند که این‌گونه انتخاب، یک راه برای تعیین امام است: {{عربی\|اشتغل‏ الصحابة (رضی اللّه تعالی عنهم) بعد وفاة النبی (صلی اللّه علیه و سلّم) و مقتل عثمان (رضی اللّه تعالی عنه) باختیار الإمام، و عقد البیعة من غیر نکیر، فکان إجماعا علی کونه طریقا}}، شرح المقاصد، ج ۵، ص۲۵۵.</ref>.		مقطع دوم، عملکرد شورای اهل حل و عقد در [[گزینش]] [[خلیفه سوم]] است که به دستور خلیفه دوم با اعضاء مشخصی تشکیل شد. این مقطع نیز به عنوان معیار [[انتخاب امام]] و یکی از [[راه‌های تعیین امام]] در نظام فکری [[اهل سنت]] جایگاه خاصی دارد<ref>سعد الدین تفتازانی (متوفای۷۹۳ق) در باره هر دو شورا می‌گوید: «صحابه بعد از رحلت پیامبر {{صل}} و کشته شدن عثمان به انتخاب امام پرداختند و با امام بیعت کردند بدون اینکه کسی آن را انکار کنند پس همه اجماع دارند که این‌گونه انتخاب، یک راه برای تعیین امام است: {{عربی\|اشتغل‏ الصحابة (رضی اللّه تعالی عنهم) بعد وفاة النبی (صلی اللّه علیه و سلّم) و مقتل عثمان (رضی اللّه تعالی عنه) باختیار الإمام، و عقد البیعة من غیر نکیر، فکان إجماعا علی کونه طریقا}}، شرح المقاصد، ج ۵، ص۲۵۵.</ref>.

	از آنجایی‌که [[پیروان]] [[مکتب خلفاء]] برای [[اثبات]] [[مشروعیت خلافت]] آنان نصی از [[قرآن]] و [[روایات]] روی دست نداشتند، عملکرد [[شورا]] را در این دو مقطع به [[آیات]] [[وحیانی]] مستند کرده‌اند<ref>آیه اول: {{متن قرآن\|فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ}}، «پس با بخشایشی از (سوی) خداوند با آنان نرمخویی ورزیدی و اگر درشتخویی سنگدل می‌بودی از دورت می‌پراکندند؛ پس آنان را ببخشای و برای ایشان آمرزش بخواه و با آنها در کار، رایزنی کن و چون آهنگ (کاری) کردی به خداوند توکل کن که خداوند توکل کنندگان (به خویش) را دوست می‌دارد» سوره آل عمران، آیه ۱۵۹. آیه دوم: {{متن قرآن\|وَالَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَيْنَهُمْ}}، «و آنان که (فراخوان) پروردگارشان را اجابت کرده‌اند و نماز را بر پا داشته‌اند و کارشان رایزنی میان همدیگر است و از آنچه روزیشان داده‌ایم می‌بخشند» سوره شوری، آیه ۳۸.</ref> و از این طریق به [[خلافت]] آنان [[مشروعیت]] دادند<ref>در نقد این نظریه به صورت مختصر باید گفت: اولاً: از عایشه نقل شده است که هیچ آیه‌ای در شأن مان نازل نشده است: {{عربی\|والله ما نزل فینا من القرآن شیء إلا براءتی}}، اندلسی، عبد الحق، المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، ج ۲، ص۳۰۷؛ ثانیاً: در انتخاب خلیفه اول نه شورایی بوده و نه اجماع صحابه. در انتخاب عثمان نیز شورا را به گونه تنظیم کرده بودند که جز عثمان کسی دیگر انتخاب نشود. ثالثاً: اگر انتخاب امام از طریق شوراست، چرا خلیفه اول بر خلاف آیاتی‌که انتخاب را از طریق مشورت و شورا مطرح می‌کند، عمر بن خطاب را منصوب کرد؟ رابعا: آیه۳۸ سوره شوری مربوط به امور جنگی است و آیه ۱۵۹ آل عمران نیز صفات مؤمنان را بیان می‌کند و قرینه که بتواند طریقیت شورا را در تعیین امام ثابت کند، وجود ندارد. [[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۲ (کتاب)\|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۲]]، ص۲۲۲-۲۲۳.</ref>.		از آنجایی‌که [[پیروان]] [[مکتب خلفاء]] برای [[اثبات]] مشروعیت خلافت آنان نصی از [[قرآن]] و [[روایات]] روی دست نداشتند، عملکرد [[شورا]] را در این دو مقطع به [[آیات]] [[وحیانی]] مستند کرده‌اند<ref>آیه اول: {{متن قرآن\|فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ}}، «پس با بخشایشی از (سوی) خداوند با آنان نرمخویی ورزیدی و اگر درشتخویی سنگدل می‌بودی از دورت می‌پراکندند؛ پس آنان را ببخشای و برای ایشان آمرزش بخواه و با آنها در کار، رایزنی کن و چون آهنگ (کاری) کردی به خداوند توکل کن که خداوند توکل کنندگان (به خویش) را دوست می‌دارد» سوره آل عمران، آیه ۱۵۹. آیه دوم: {{متن قرآن\|وَالَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَيْنَهُمْ}}، «و آنان که (فراخوان) پروردگارشان را اجابت کرده‌اند و نماز را بر پا داشته‌اند و کارشان رایزنی میان همدیگر است و از آنچه روزیشان داده‌ایم می‌بخشند» سوره شوری، آیه ۳۸.</ref> و از این طریق به [[خلافت]] آنان [[مشروعیت]] دادند<ref>در نقد این نظریه به صورت مختصر باید گفت: اولاً: از عایشه نقل شده است که هیچ آیه‌ای در شأن مان نازل نشده است: {{عربی\|والله ما نزل فینا من القرآن شیء إلا براءتی}}، اندلسی، عبد الحق، المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، ج ۲، ص۳۰۷؛ ثانیاً: در انتخاب خلیفه اول نه شورایی بوده و نه اجماع صحابه. در انتخاب عثمان نیز شورا را به گونه تنظیم کرده بودند که جز عثمان کسی دیگر انتخاب نشود. ثالثاً: اگر انتخاب امام از طریق شوراست، چرا خلیفه اول بر خلاف آیاتی‌که انتخاب را از طریق مشورت و شورا مطرح می‌کند، عمر بن خطاب را منصوب کرد؟ رابعا: آیه۳۸ سوره شوری مربوط به امور جنگی است و آیه ۱۵۹ آل عمران نیز صفات مؤمنان را بیان می‌کند و قرینه که بتواند طریقیت شورا را در تعیین امام ثابت کند، وجود ندارد. [[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۲ (کتاب)\|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۲]]، ص۲۲۲-۲۲۳.</ref>.

	==== [[بیعت]] ====		==== [[بیعت]] ====

Bahmani: /* بیعت مسلمین */

2024-11-10T07:29:33Z

بیعت مسلمین

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۵۹
خط ۱۳۴:		خط ۱۳۴:
	یکی از طرق رایج در میان [[اهل سنت]] در [[تعیین امام]]، بیعت است که از دو راه برای [[انتخاب]] یک [[خلیفه]] منعقد می‌شود:		یکی از طرق رایج در میان [[اهل سنت]] در [[تعیین امام]]، بیعت است که از دو راه برای [[انتخاب]] یک [[خلیفه]] منعقد می‌شود:
	===== [[بیعت مسلمین]] =====		===== [[بیعت مسلمین]] =====
	گاهی مقصود از [[بیعت]]، بیعت همه [[مسلمانان]] با [[امام]] و خلیفه است. البته چنین بیعتی در مورد [[شیخین]] و [[عثمان]] صورت نگرفت. بدین جهت گفته‌اند در [[انعقاد ~~خلافت]]،~~ چنین [[اجماعی]] شرط نیست<ref>{{عربی\|ولم یشترطوا اجتماع مَن فی المدینة فضلاً عن اجتماع الأمّة. هذا ولم ینکر علیه أحد، وعلیه انطوت الأعصار إلی وقتنا هذا}}، المواقف فی علم الکلام، ج۳، ص۵۹۱.</ref>. در میان [[خلفای راشدین]] این‌گونه بیعت جز برای [[امیرمؤمنان]] {{ع}} برای خلفای دیگر صورت نگرفت<ref>تاریخ اهل سنت در باره بیعت همگانی با امیرمؤمنان {{ع}} آورده است که بعد از قتل عثمان مردم سراغ آن حضرت رفتند و گفتند: هیچ کسی را امروز سزاوارتر از شما برای خلافت نمی‌بینیم. حضرت نمی‌پذیرفت، چندین مرتبه نزد حضرت رفت وآمد کردند. حضرت فرمود: بیعت باید به صورت علنی در مسجد صورت گیرد؛ لذا مهاجران و انصار در مسجد حضور یافتند و بیعت کردند: {{عربی\|فقالوا: ما نختار غیرک، وترددوا إلیه مراراً. وقالوا: إنا لا نعلم أحداً أحق بالأمر منک، ولا أقدمٍ منک سابقة ولا أقرب من رسول الله صلی الله علیه وسلم، فقال: أکون وزیراً خیر من أنْ أکون أمیراً. فأتوا علیه، فأتی المسجد، فبایعوه}}، ابوالفداء، اسماعیل بن علی، المختصر فی أخبار البشر، ج۱، ص۱۱۷؛ نه تنها ساکنان مدینه، بلکه مردم شهرهای دیگر نیز با امیرمؤمنان بیعت کردند. به عنوان مثال، امیرمؤمنان برای والی یمن نامه فرستاد که از مردم آن سامان بیعت بگیرد و ده تن از عقلاء، فصحاء و معتمدان آنجا را نزدش برای بیعت بفرستد. در میان آنها عبد الرحمن بن ملجم نیز بود و این افراد در مدینه با آن حضرت بیعت کردند: {{عربی\|فإذا ورد علیک کتابی هذا فاقرأه علی من قبلک من أهل الیمن، وخذ لی البیعة علی من حضرک من المسلمین فإذا بایع القوم مثل بیعة الرضوان فامکث فی عملک، وأنفذ إلی منهم عشرة یکونون من عقلائهم وفصحائهم وثقاتهم، ممن یکون أشدهم عونا من أهل الفهم والشجاعة عارفین بالله، عالمین بأدیانهم، وما لهم وما علیهم وأجودهم رأیا}}، مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، ج۴۲، ص۲۶۰.</ref>.		گاهی مقصود از [[بیعت]]، بیعت همه [[مسلمانان]] با [[امام]] و خلیفه است. البته چنین بیعتی در مورد [[شیخین]] و [[عثمان]] صورت نگرفت. بدین جهت گفته‌اند در انعقاد خلافت، چنین [[اجماعی]] شرط نیست<ref>{{عربی\|ولم یشترطوا اجتماع مَن فی المدینة فضلاً عن اجتماع الأمّة. هذا ولم ینکر علیه أحد، وعلیه انطوت الأعصار إلی وقتنا هذا}}، المواقف فی علم الکلام، ج۳، ص۵۹۱.</ref>. در میان [[خلفای راشدین]] این‌گونه بیعت جز برای [[امیرمؤمنان]] {{ع}} برای خلفای دیگر صورت نگرفت<ref>تاریخ اهل سنت در باره بیعت همگانی با امیرمؤمنان {{ع}} آورده است که بعد از قتل عثمان مردم سراغ آن حضرت رفتند و گفتند: هیچ کسی را امروز سزاوارتر از شما برای خلافت نمی‌بینیم. حضرت نمی‌پذیرفت، چندین مرتبه نزد حضرت رفت وآمد کردند. حضرت فرمود: بیعت باید به صورت علنی در مسجد صورت گیرد؛ لذا مهاجران و انصار در مسجد حضور یافتند و بیعت کردند: {{عربی\|فقالوا: ما نختار غیرک، وترددوا إلیه مراراً. وقالوا: إنا لا نعلم أحداً أحق بالأمر منک، ولا أقدمٍ منک سابقة ولا أقرب من رسول الله صلی الله علیه وسلم، فقال: أکون وزیراً خیر من أنْ أکون أمیراً. فأتوا علیه، فأتی المسجد، فبایعوه}}، ابوالفداء، اسماعیل بن علی، المختصر فی أخبار البشر، ج۱، ص۱۱۷؛ نه تنها ساکنان مدینه، بلکه مردم شهرهای دیگر نیز با امیرمؤمنان بیعت کردند. به عنوان مثال، امیرمؤمنان برای والی یمن نامه فرستاد که از مردم آن سامان بیعت بگیرد و ده تن از عقلاء، فصحاء و معتمدان آنجا را نزدش برای بیعت بفرستد. در میان آنها عبد الرحمن بن ملجم نیز بود و این افراد در مدینه با آن حضرت بیعت کردند: {{عربی\|فإذا ورد علیک کتابی هذا فاقرأه علی من قبلک من أهل الیمن، وخذ لی البیعة علی من حضرک من المسلمین فإذا بایع القوم مثل بیعة الرضوان فامکث فی عملک، وأنفذ إلی منهم عشرة یکونون من عقلائهم وفصحائهم وثقاتهم، ممن یکون أشدهم عونا من أهل الفهم والشجاعة عارفین بالله، عالمین بأدیانهم، وما لهم وما علیهم وأجودهم رأیا}}، مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، ج۴۲، ص۲۶۰.</ref>.

	===== [[بیعت اهل حل و عقد]] =====		===== [[بیعت اهل حل و عقد]] =====

Bahmani: /* بیعت اهل حل و عقد */

2024-11-10T07:29:20Z

بیعت اهل حل و عقد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۵۹
خط ۱۳۷:		خط ۱۳۷:

	===== [[بیعت اهل حل و عقد]] =====		===== [[بیعت اهل حل و عقد]] =====
	آنان معتقدند اگر فردی صلاحیت [[خلافت]] را داشته باشد حتی اگر یک نفر در جمعی با وی [[بیعت]] نماید، کافی است و نیازی به [[اجماع]] ندارد و [[پیروی]] دیگران از او [[واجب]] است. با اینکه [[صحابه]] نسبت به [[دین]] سخت گیر بودند و شدیدا از [[قواعد]] [[مسلمین]] محافظت می‌کردند، [[بیعت]] یک یا دو نفر از [[اهل حل و عقد]] را کافی می‌دانستند<ref>{{عربی\|لعلمنا بأن السلف من الصحابة رضوان الله علیهم مع ما کانوا علیه من الصلابة فی الدین والمحافظة علی قواعد المسلمین اکتفوا فی عقد الإمامة بالواحد والإثنین من اهل الحل والعقد کعقد عمر لأبی بکر وعبد الرحمن بن عوف لعثمان ولم یشترطوا إجماع من فی المدینة من اهل الحل والعقد فضلا عن إجماع الأمصار واتفاق من فی سائر الأقطار وکانون علی ذلک من المتفقین وله من المتبعین من غیر مخالفة ولا نکیر وعلی ذلک انطوت الأعصار فی عقد الإمامة فی کل حین وعلیه اتفاق کافة المسلمین}}، آمدی، علی بن ابی علی، غایة المرام فی علم الکلام، ج۱، ص۳۸۱.</ref>.		آنان معتقدند اگر فردی صلاحیت [[خلافت]] را داشته باشد حتی اگر یک نفر در جمعی با وی [[بیعت]] نماید، کافی است و نیازی به [[اجماع]] ندارد و [[پیروی]] دیگران از او [[واجب]] است. با اینکه [[صحابه]] نسبت به [[دین]] سخت گیر بودند و شدیدا از قواعد [[مسلمین]] محافظت می‌کردند، [[بیعت]] یک یا دو نفر از [[اهل حل و عقد]] را کافی می‌دانستند<ref>{{عربی\|لعلمنا بأن السلف من الصحابة رضوان الله علیهم مع ما کانوا علیه من الصلابة فی الدین والمحافظة علی قواعد المسلمین اکتفوا فی عقد الإمامة بالواحد والإثنین من اهل الحل والعقد کعقد عمر لأبی بکر وعبد الرحمن بن عوف لعثمان ولم یشترطوا إجماع من فی المدینة من اهل الحل والعقد فضلا عن إجماع الأمصار واتفاق من فی سائر الأقطار وکانون علی ذلک من المتفقین وله من المتبعین من غیر مخالفة ولا نکیر وعلی ذلک انطوت الأعصار فی عقد الإمامة فی کل حین وعلیه اتفاق کافة المسلمین}}، آمدی، علی بن ابی علی، غایة المرام فی علم الکلام، ج۱، ص۳۸۱.</ref>.

	آنها برای [[اثبات]] این راه هیچ [[دلیل قرآنی]] و [[روایی]] ندارند تنها مستند شان فعل [[صحابه]] است و آن اینکه در [[سقیفه]] تنها [[عمر]] با [[ابوبکر]] [[بیعت]] کرد و هیچ یک از صحابه آن را [[انکار]] نکردند<ref>{{عربی\|فإن عقدها واحد من أهل الحل والعقد فذلک ثابت ویلزم الغیر فعله.. ودلیلنا أن عمر رضی الله عنه عقد البیعة لأبی بکر ولم ینکر أحد من الصحابة ذلک}}، قرطبی، محمد، الجامع لاحکام القرآن، ج۱، ص۲۶۹.</ref>. از این رو برخی گفته‌اند: [[امامت]] نزد اکثر [[اهل سنت]] به [[اختیار]] علمای [[اهل حل و عقد]] [[ثابت]] می‌شود؛ هرچند تعداد آنان اندک باشد زیرا [[امامت ابوبکر]] بدون [[نص]] و [[اجماع]] بود<ref>تفتازانی، شرح المقاصد فی علم الکلام، ج۵، ص۲۵۲؛ نقد این طریق، با مطالبی که در نقد نظریه شورا و همچنین نظریه اجماع ذکر گردید روشن می‌شود و نیاز به تکرار آن نیست.</ref>.		آنها برای [[اثبات]] این راه هیچ دلیل قرآنی و [[روایی]] ندارند تنها مستند شان فعل [[صحابه]] است و آن اینکه در [[سقیفه]] تنها [[عمر]] با [[ابوبکر]] [[بیعت]] کرد و هیچ یک از صحابه آن را [[انکار]] نکردند<ref>{{عربی\|فإن عقدها واحد من أهل الحل والعقد فذلک ثابت ویلزم الغیر فعله.. ودلیلنا أن عمر رضی الله عنه عقد البیعة لأبی بکر ولم ینکر أحد من الصحابة ذلک}}، قرطبی، محمد، الجامع لاحکام القرآن، ج۱، ص۲۶۹.</ref>. از این رو برخی گفته‌اند: [[امامت]] نزد اکثر [[اهل سنت]] به [[اختیار]] علمای [[اهل حل و عقد]] [[ثابت]] می‌شود؛ هرچند تعداد آنان اندک باشد زیرا [[امامت ابوبکر]] بدون [[نص]] و [[اجماع]] بود<ref>تفتازانی، شرح المقاصد فی علم الکلام، ج۵، ص۲۵۲؛ نقد این طریق، با مطالبی که در نقد نظریه شورا و همچنین نظریه اجماع ذکر گردید روشن می‌شود و نیاز به تکرار آن نیست.</ref>.

	==== قهر و غلبه (عملکرد برخی از [[اصحاب]] و [[تابعین]]) ====		==== قهر و غلبه (عملکرد برخی از [[اصحاب]] و [[تابعین]]) ====

Bahmani: /* قهر و غلبه (عملکرد برخی از اصحاب و تابعین) */

2024-11-10T07:29:05Z

قهر و غلبه (عملکرد برخی از اصحاب و تابعین)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۵۹
خط ۱۴۲:		خط ۱۴۲:

	==== قهر و غلبه (عملکرد برخی از [[اصحاب]] و [[تابعین]]) ====		==== قهر و غلبه (عملکرد برخی از [[اصحاب]] و [[تابعین]]) ====
	یکی از راه‌های [[مشروعیت نظام سیاسی]] در نزد اهل سنت، آن است اگر فردی [[شرایط امامت]] را دارد از طریق زور و غلبه [[قدرت]] را در [[جامعه]] به دست گیرد، [[خلافت]] او منعقد می‌شود هرچند [[فاسق]] و [[جاهل]] هم باشد<ref>{{عربی\|والثالث القهر و الاستیلاء، فإذا مات الإمام و تصدی للإمامة من یستجمع شرائطها من غیر بیعة و استخلاف و قهر الناس بشوکته، انعقدت الخلافة له. و کذا إذا کان فاسقا أو جاهلا علی الأظهر، إلا أنه یعصی بما فعل}}، تفتازانی، سعد الدین، شرح المقاصد، ج‏۵، ص۲۳۳.</ref>. از آن جهت ‌که [[نظام]] امور [[مسلمانان]] سر و سامان یابد و [[وحدت]] کلمه ایجاد شود، [[پیروی]] از چنین شخصی لازم است و [[جهالت]] و [[فسق]] او ضرری وارد نمی‌سازد<ref>{{عربی\|انعقدت بیعته، ولزمت طاعته، لینتظم شمل المسلمین وتجتمع کلمتهم. ولا یقدح فی ذلک کونه جاهلاً أو فاسقاً فی الأصح}}، شیخ الاسلام محمد بن إبراهیم، تحریر الأحکام فی تدبیر أهل الإسلام، ج۱، ص۵۵.</ref>. اما اگر [[امام]] دیگری در همان [[زمان]] از طرق [[غلبه]] امور را به دست گیرد، [[امام اول]] [[عزل]] می‌شود و دومی [[امام]] خواهد بود<ref>{{عربی\|وإذا ثبت الإمام بالقهر والغلبة ثم جاء آخر فقهره انعزل وصار القاهر إماما}}، تفتازانی، سعد الدین، شرح المقاصد فی علم الکلام، ج۲، ص۲۷۲.</ref>. دلیل مدعیان این راه، [[سخن]] و عملکرد [[عبدالله بن عمر]] است که در جریان [[جنگ]] [[حره]] در [[مدینه]] گفت: {{عربی\|نحن مع من غلب}}؛ ما با کسی هستیم که غالب شود<ref>محمد بن ابراهیم، تحریر الأحکام فی تدبیر أهل الإسلام، ج۱، ص۵۶؛ ابن قدامه مقدسی می‌گوید: اگر کسی بر امام خروج کند و امام را مقهور سازد و با شمشیر بر مردم غالب شود و آنها را زیر فرمان خود در آورد و مردم به اطاعت از او گردن نهند، او پیشوای مردم می‌شود و جنگ با او و خروج علیه او حرام است. دلیلش این است که عبد الملک بن مروان بر عبد الله بن زبیر خروج کرد، او را کش و بر شهرها غالب شد و مردم با رضایت و اکراه با او بیعت کردند بدن صورت امام شد: {{عربی\|ولو خرج رجل علی الإمام فقهره وغلب الناس بسیفه حتی أقروا له وأذعنوا بطاعته وتابعوه صار إماما یحرم قتاله والخروج علیه فإن عبد الملک بن مروان خرج علی ابن الزبیر فقتله واستولی علی البلاد وأهلها حتی بایعوه طوعا وکرها فصار إماما}}، مقدسی، عبد الله بن احمد، المغنی فی فقه الإمام أحمد بن حنبل الشیبانی، ج۹، ص۵.</ref>.		یکی از راه‌های [[مشروعیت نظام سیاسی]] در نزد اهل سنت، آن است اگر فردی [[شرایط امامت]] را دارد از طریق زور و غلبه [[قدرت]] را در [[جامعه]] به دست گیرد، [[خلافت]] او منعقد می‌شود هرچند [[فاسق]] و [[جاهل]] هم باشد<ref>{{عربی\|والثالث القهر و الاستیلاء، فإذا مات الإمام و تصدی للإمامة من یستجمع شرائطها من غیر بیعة و استخلاف و قهر الناس بشوکته، انعقدت الخلافة له. و کذا إذا کان فاسقا أو جاهلا علی الأظهر، إلا أنه یعصی بما فعل}}، تفتازانی، سعد الدین، شرح المقاصد، ج‏۵، ص۲۳۳.</ref>. از آن جهت ‌که [[نظام]] امور [[مسلمانان]] سر و سامان یابد و [[وحدت]] کلمه ایجاد شود، [[پیروی]] از چنین شخصی لازم است و [[جهالت]] و [[فسق]] او ضرری وارد نمی‌سازد<ref>{{عربی\|انعقدت بیعته، ولزمت طاعته، لینتظم شمل المسلمین وتجتمع کلمتهم. ولا یقدح فی ذلک کونه جاهلاً أو فاسقاً فی الأصح}}، شیخ الاسلام محمد بن إبراهیم، تحریر الأحکام فی تدبیر أهل الإسلام، ج۱، ص۵۵.</ref>. اما اگر [[امام]] دیگری در همان [[زمان]] از طرق [[غلبه]] امور را به دست گیرد، [[امام اول]] عزل می‌شود و دومی [[امام]] خواهد بود<ref>{{عربی\|وإذا ثبت الإمام بالقهر والغلبة ثم جاء آخر فقهره انعزل وصار القاهر إماما}}، تفتازانی، سعد الدین، شرح المقاصد فی علم الکلام، ج۲، ص۲۷۲.</ref>. دلیل مدعیان این راه، [[سخن]] و عملکرد [[عبدالله بن عمر]] است که در جریان [[جنگ]] [[حره]] در [[مدینه]] گفت: {{عربی\|نحن مع من غلب}}؛ ما با کسی هستیم که غالب شود<ref>محمد بن ابراهیم، تحریر الأحکام فی تدبیر أهل الإسلام، ج۱، ص۵۶؛ ابن قدامه مقدسی می‌گوید: اگر کسی بر امام خروج کند و امام را مقهور سازد و با شمشیر بر مردم غالب شود و آنها را زیر فرمان خود در آورد و مردم به اطاعت از او گردن نهند، او پیشوای مردم می‌شود و جنگ با او و خروج علیه او حرام است. دلیلش این است که عبد الملک بن مروان بر عبد الله بن زبیر خروج کرد، او را کش و بر شهرها غالب شد و مردم با رضایت و اکراه با او بیعت کردند بدن صورت امام شد: {{عربی\|ولو خرج رجل علی الإمام فقهره وغلب الناس بسیفه حتی أقروا له وأذعنوا بطاعته وتابعوه صار إماما یحرم قتاله والخروج علیه فإن عبد الملک بن مروان خرج علی ابن الزبیر فقتله واستولی علی البلاد وأهلها حتی بایعوه طوعا وکرها فصار إماما}}، مقدسی، عبد الله بن احمد، المغنی فی فقه الإمام أحمد بن حنبل الشیبانی، ج۹، ص۵.</ref>.

	== پرسش‌های وابسته ==		== پرسش‌های وابسته ==

Bahmani: /* نظریه مذاهب اهل سنت درباره راه تعیین امام */

2024-11-10T06:58:13Z

نظریه مذاهب اهل سنت درباره راه تعیین امام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۲۸
خط ۱۰۶:		خط ۱۰۶:

	== نظریه [[مذاهب اهل سنت]] درباره راه تعیین امام ==		== نظریه [[مذاهب اهل سنت]] درباره راه تعیین امام ==
			{{اصلی\|راه تعیین امام از دیدگاه اهل سنت}}
	تمام فرق [[اهل سنت]] جز اندکی، [[وجود امام]] را در [[جامعه]] امری ضروری می‌دانند. بر این اساس معتقدند [[اطاعت از امام]] منتخب [[واجب]] است<ref>{{عربی\|فقال جمهور أصحابنا من المتکلمین و الفقهاء، مع الشیعة و الخوارج و أکثر المعتزلة، بوجوب الإمامة و إنها فرض واجب إتباع المنصوب له... و خالفهم شرذمة من القدریة کأبی بکر الأصم و هشام الفوطی‏}}، تفتازانی، أصول الإیمان، ص۲۱۶.</ref>. از دیدگاه آنها [[امامت]] به معنای [[جانشینی پیامبر]] است که [[وظیفه]] او برپا داشتن [[قوانین]] [[شریعت]] و [[حفظ اسلام]] است<ref>{{عربی\|و الحق أن الإمامة عبارة عن خلافة شخص من الأشخاص للرّسول {{صل}} فی إقامة قوانین الشّرع، و حفظ حوزة الملة، علی وجه یجب اتّباعه علی کافة الأمة}}، آمدی، ‌ سیف الدین، أبکار الأفکار فی أصول الدین، ج‏۵، ص۱۲۱.</ref>. برپایه این تعریف، امامت مساوی با [[خلافت]] خواهد بود. از این رو، ‌ در بحث [[تعیین امام]]، مقصود از «[[امام]]» همان [[خلیفه]] است. از آنجایی‌که آنها به امامت و [[خلافت الهی]] [[معتقد]] نیستند، [[تعیین خلیفه]] و امام را انتخابی می‌دانند؛ چون نصی از سوی [[خداوند]] و همچنین [[پیامبر]] در این مورد وارد نشده است و پیامبر تعیین خلیفه را به [[انتخاب]] [[امت]] واگذارده است<ref>{{عربی\|فقال الجمهور الأعظم من أصحابنا و من المعتزلة و الخوارج و النجاریة أن طریق ثبوتها الاختیار من الأمة باجتهاد أهل الاجتهاد منهم و اختیارهم من یصلح لها. و کان جائزا ثبوتها بالنص غیر أن النص لم یرد فیها علی واحد بعینه فصارت الأمة فیها إلی الاختیار}}، بغدادی عبد القادر، أصول الإیمان، ص۲۲۲.</ref>.		تمام فرق [[اهل سنت]] جز اندکی، [[وجود امام]] را در [[جامعه]] امری ضروری می‌دانند. بر این اساس معتقدند [[اطاعت از امام]] منتخب [[واجب]] است<ref>{{عربی\|فقال جمهور أصحابنا من المتکلمین و الفقهاء، مع الشیعة و الخوارج و أکثر المعتزلة، بوجوب الإمامة و إنها فرض واجب إتباع المنصوب له... و خالفهم شرذمة من القدریة کأبی بکر الأصم و هشام الفوطی‏}}، تفتازانی، أصول الإیمان، ص۲۱۶.</ref>. از دیدگاه آنها [[امامت]] به معنای [[جانشینی پیامبر]] است که [[وظیفه]] او برپا داشتن [[قوانین]] [[شریعت]] و [[حفظ اسلام]] است<ref>{{عربی\|و الحق أن الإمامة عبارة عن خلافة شخص من الأشخاص للرّسول {{صل}} فی إقامة قوانین الشّرع، و حفظ حوزة الملة، علی وجه یجب اتّباعه علی کافة الأمة}}، آمدی، ‌ سیف الدین، أبکار الأفکار فی أصول الدین، ج‏۵، ص۱۲۱.</ref>. برپایه این تعریف، امامت مساوی با [[خلافت]] خواهد بود. از این رو، ‌ در بحث [[تعیین امام]]، مقصود از «[[امام]]» همان [[خلیفه]] است. از آنجایی‌که آنها به امامت و [[خلافت الهی]] [[معتقد]] نیستند، [[تعیین خلیفه]] و امام را انتخابی می‌دانند؛ چون نصی از سوی [[خداوند]] و همچنین [[پیامبر]] در این مورد وارد نشده است و پیامبر تعیین خلیفه را به [[انتخاب]] [[امت]] واگذارده است<ref>{{عربی\|فقال الجمهور الأعظم من أصحابنا و من المعتزلة و الخوارج و النجاریة أن طریق ثبوتها الاختیار من الأمة باجتهاد أهل الاجتهاد منهم و اختیارهم من یصلح لها. و کان جائزا ثبوتها بالنص غیر أن النص لم یرد فیها علی واحد بعینه فصارت الأمة فیها إلی الاختیار}}، بغدادی عبد القادر، أصول الإیمان، ص۲۲۲.</ref>.

	=== [[راه‌های تعیین امام]] از منظر [[اهل سنت]] ===		=== [[راه‌های تعیین امام]] از منظر [[اهل سنت]] ===
	اهل سنت پنج طریق را برای انعقاد و استقرار [[خلافت]] مطرح نموده و آن را مستند به عملکرد [[صحابه]] در [[صدر اسلام]] می‌دانند. گفتنی است تمامی این پنج راه به یک مبنا یعنی انتخابی بودن [[تعیین امام]] باز می‌گردند.		اهل سنت پنج طریق را برای انعقاد و استقرار [[خلافت]] مطرح نموده و آن را مستند به عملکرد [[صحابه]] در صدر اسلام می‌دانند. گفتنی است تمامی این پنج راه به یک مبنا یعنی انتخابی بودن [[تعیین امام]] باز می‌گردند.

	==== [[اجماع]] ====		==== [[اجماع]] ====

Bahmani: /* منابع */

2024-05-30T08:33:33Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۰۳
خط ۱۴۸:		خط ۱۴۸:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:~~9030760879~~.jpg\|22px]] [[علی ربانی گلپایگانی\|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[القواعد الکلامیة (کتاب)\|'''القواعد الکلامیة''']]		# [[پرونده:IM010222.jpg\|22px]] [[علی ربانی گلپایگانی\|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[القواعد الکلامیة (کتاب)\|'''القواعد الکلامیة''']]
	# [[پرونده:1368130.jpg\|22px]] [[علی ربانی گلپایگانی\|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[براهین و نصوص امامت (کتاب)\|'''براهین و نصوص امامت''']]		# [[پرونده:1368130.jpg\|22px]] [[علی ربانی گلپایگانی\|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[براهین و نصوص امامت (کتاب)\|'''براهین و نصوص امامت''']]
	# [[پرونده:440259451.jpg\|22px]] [[علی ربانی گلپایگانی\|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[آیه ولایت - ربانی گلپایگانی (مقاله)\|'''آیه ولایت''']]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]		# [[پرونده:440259451.jpg\|22px]] [[علی ربانی گلپایگانی\|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[آیه ولایت - ربانی گلپایگانی (مقاله)\|'''آیه ولایت''']]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]

Bahmani: /* قهر و غلبه (عملکرد برخی از اصحاب و تابعین) */

2024-04-14T09:35:44Z

قهر و غلبه (عملکرد برخی از اصحاب و تابعین)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۰۵
خط ۱۴۱:		خط ۱۴۱:

	==== قهر و غلبه (عملکرد برخی از [[اصحاب]] و [[تابعین]]) ====		==== قهر و غلبه (عملکرد برخی از [[اصحاب]] و [[تابعین]]) ====
	یکی از راه‌های [[مشروعیت نظام سیاسی]] در نزد اهل سنت، آن است اگر فردی [[شرایط امامت]] را دارد از طریق [[زور و غلبه]] [[قدرت]] را در [[جامعه]] به دست گیرد، [[خلافت]] او منعقد می‌شود هرچند [[فاسق]] و [[جاهل]] هم باشد<ref>{{عربی\|والثالث القهر و الاستیلاء، فإذا مات الإمام و تصدی للإمامة من یستجمع شرائطها من غیر بیعة و استخلاف و قهر الناس بشوکته، انعقدت الخلافة له. و کذا إذا کان فاسقا أو جاهلا علی الأظهر، إلا أنه یعصی بما فعل}}، تفتازانی، سعد الدین، شرح المقاصد، ج‏۵، ص۲۳۳.</ref>. از آن جهت ‌که [[نظام]] امور [[مسلمانان]] سر و سامان یابد و [[وحدت]] کلمه ایجاد شود، [[پیروی]] از چنین شخصی لازم است و [[جهالت]] و [[فسق]] او ضرری وارد نمی‌سازد<ref>{{عربی\|انعقدت بیعته، ولزمت طاعته، لینتظم شمل المسلمین وتجتمع کلمتهم. ولا یقدح فی ذلک کونه جاهلاً أو فاسقاً فی الأصح}}، شیخ الاسلام محمد بن إبراهیم، تحریر الأحکام فی تدبیر أهل الإسلام، ج۱، ص۵۵.</ref>. اما اگر [[امام]] دیگری در همان [[زمان]] از طرق [[غلبه]] امور را به دست گیرد، [[امام اول]] [[عزل]] می‌شود و دومی [[امام]] خواهد بود<ref>{{عربی\|وإذا ثبت الإمام بالقهر والغلبة ثم جاء آخر فقهره انعزل وصار القاهر إماما}}، تفتازانی، سعد الدین، شرح المقاصد فی علم الکلام، ج۲، ص۲۷۲.</ref>. دلیل مدعیان این راه، [[سخن]] و عملکرد [[عبدالله بن عمر]] است که در جریان [[جنگ]] [[حره]] در [[مدینه]] گفت: {{عربی\|نحن مع من غلب}}؛ ما با کسی هستیم که غالب شود<ref>محمد بن ابراهیم، تحریر الأحکام فی تدبیر أهل الإسلام، ج۱، ص۵۶؛ ابن قدامه مقدسی می‌گوید: اگر کسی بر امام خروج کند و امام را مقهور سازد و با شمشیر بر مردم غالب شود و آنها را زیر فرمان خود در آورد و مردم به اطاعت از او گردن نهند، او پیشوای مردم می‌شود و جنگ با او و خروج علیه او حرام است. دلیلش این است که عبد الملک بن مروان بر عبد الله بن زبیر خروج کرد، او را کش و بر شهرها غالب شد و مردم با رضایت و اکراه با او بیعت کردند بدن صورت امام شد: {{عربی\|ولو خرج رجل علی الإمام فقهره وغلب الناس بسیفه حتی أقروا له وأذعنوا بطاعته وتابعوه صار إماما یحرم قتاله والخروج علیه فإن عبد الملک بن مروان خرج علی ابن الزبیر فقتله واستولی علی البلاد وأهلها حتی بایعوه طوعا وکرها فصار إماما}}، مقدسی، عبد الله بن احمد، المغنی فی فقه الإمام أحمد بن حنبل الشیبانی، ج۹، ص۵.</ref>.		یکی از راه‌های [[مشروعیت نظام سیاسی]] در نزد اهل سنت، آن است اگر فردی [[شرایط امامت]] را دارد از طریق زور و غلبه [[قدرت]] را در [[جامعه]] به دست گیرد، [[خلافت]] او منعقد می‌شود هرچند [[فاسق]] و [[جاهل]] هم باشد<ref>{{عربی\|والثالث القهر و الاستیلاء، فإذا مات الإمام و تصدی للإمامة من یستجمع شرائطها من غیر بیعة و استخلاف و قهر الناس بشوکته، انعقدت الخلافة له. و کذا إذا کان فاسقا أو جاهلا علی الأظهر، إلا أنه یعصی بما فعل}}، تفتازانی، سعد الدین، شرح المقاصد، ج‏۵، ص۲۳۳.</ref>. از آن جهت ‌که [[نظام]] امور [[مسلمانان]] سر و سامان یابد و [[وحدت]] کلمه ایجاد شود، [[پیروی]] از چنین شخصی لازم است و [[جهالت]] و [[فسق]] او ضرری وارد نمی‌سازد<ref>{{عربی\|انعقدت بیعته، ولزمت طاعته، لینتظم شمل المسلمین وتجتمع کلمتهم. ولا یقدح فی ذلک کونه جاهلاً أو فاسقاً فی الأصح}}، شیخ الاسلام محمد بن إبراهیم، تحریر الأحکام فی تدبیر أهل الإسلام، ج۱، ص۵۵.</ref>. اما اگر [[امام]] دیگری در همان [[زمان]] از طرق [[غلبه]] امور را به دست گیرد، [[امام اول]] [[عزل]] می‌شود و دومی [[امام]] خواهد بود<ref>{{عربی\|وإذا ثبت الإمام بالقهر والغلبة ثم جاء آخر فقهره انعزل وصار القاهر إماما}}، تفتازانی، سعد الدین، شرح المقاصد فی علم الکلام، ج۲، ص۲۷۲.</ref>. دلیل مدعیان این راه، [[سخن]] و عملکرد [[عبدالله بن عمر]] است که در جریان [[جنگ]] [[حره]] در [[مدینه]] گفت: {{عربی\|نحن مع من غلب}}؛ ما با کسی هستیم که غالب شود<ref>محمد بن ابراهیم، تحریر الأحکام فی تدبیر أهل الإسلام، ج۱، ص۵۶؛ ابن قدامه مقدسی می‌گوید: اگر کسی بر امام خروج کند و امام را مقهور سازد و با شمشیر بر مردم غالب شود و آنها را زیر فرمان خود در آورد و مردم به اطاعت از او گردن نهند، او پیشوای مردم می‌شود و جنگ با او و خروج علیه او حرام است. دلیلش این است که عبد الملک بن مروان بر عبد الله بن زبیر خروج کرد، او را کش و بر شهرها غالب شد و مردم با رضایت و اکراه با او بیعت کردند بدن صورت امام شد: {{عربی\|ولو خرج رجل علی الإمام فقهره وغلب الناس بسیفه حتی أقروا له وأذعنوا بطاعته وتابعوه صار إماما یحرم قتاله والخروج علیه فإن عبد الملک بن مروان خرج علی ابن الزبیر فقتله واستولی علی البلاد وأهلها حتی بایعوه طوعا وکرها فصار إماما}}، مقدسی، عبد الله بن احمد، المغنی فی فقه الإمام أحمد بن حنبل الشیبانی، ج۹، ص۵.</ref>.

	== پرسش‌های وابسته ==		== پرسش‌های وابسته ==