ربیع بن خثیم تمیمی در تاریخ اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Ali در ‏۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۷:۲۷

2023-02-26T17:27:42Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۲۰:۵۷
خط ۷۷:		خط ۷۷:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~اصحاب امام علی]]~~		[[رده:ربیع بن خثیم تمیمی]]
	~~[[رده:اعلام~~]]

Bahmani در ‏۱۱ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۲۱

2023-02-11T05:21:22Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۵۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = ~~اصحاب امام علی~~ \| عنوان مدخل = [[ربیع بن خثیم تمیمی]] \| مداخل مرتبط = [[ربیع بن خثیم تمیمی در تاریخ اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = ربیع بن خثیم تمیمی \| عنوان مدخل = ربیع بن خثیم تمیمی \| مداخل مرتبط = [[ربیع بن خثیم تمیمی در تاریخ اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}
	==[[ربیع بن خثیم کوفی]] [[کارگزاران قزوین]] ==
			== [[ربیع بن خثیم کوفی]] [[کارگزاران قزوین]] ==
	در [[تاریخ]] گزیده<ref>این کتاب تألیف حمد الله مستوفی، صاحب نزهة القلوب است، (متوفی سال ۷۵۰ یا ۷۳۰)؛ تهرانی، الذریعه، ج۳، ص۲۸۱.</ref> است که ربیع بن خثیم کوفی، از جانب حضرت [[والی قزوین]] بود<ref>مستوفی، تاریخ گزیده، به اهتمام عبدالحسین نوائی، ص۱۹۳ و ۷۸۷.</ref>.		در [[تاریخ]] گزیده<ref>این کتاب تألیف حمد الله مستوفی، صاحب نزهة القلوب است، (متوفی سال ۷۵۰ یا ۷۳۰)؛ تهرانی، الذریعه، ج۳، ص۲۸۱.</ref> است که ربیع بن خثیم کوفی، از جانب حضرت [[والی قزوین]] بود<ref>مستوفی، تاریخ گزیده، به اهتمام عبدالحسین نوائی، ص۱۹۳ و ۷۸۷.</ref>.

خط ۱۷:		خط ۱۸:
	[[ابن فقیه]] اعزام وی را به قزوین با چهارهزار نفر آورده و می‌افزاید وی تا پایان جنگ صفین در آنجا بود<ref>ابن فقیه، البلدان، ص۵۶۲.</ref>.		[[ابن فقیه]] اعزام وی را به قزوین با چهارهزار نفر آورده و می‌افزاید وی تا پایان جنگ صفین در آنجا بود<ref>ابن فقیه، البلدان، ص۵۶۲.</ref>.

	از آنچه نقل شد، می‌‌توان نتیجه گرفت که ربیع بن خثیم به عنوان [[کارگزار امام علی]]{{ع}} در محدوده ری و قزوین فعالیت می‌کرده است و شاید نقل قزوین صحیح‌تر باشد؛ زیرا قزوین و ری از قبل فتح شده بود. اما دیلمان و [[گیلان]] هنوز فتح نشده و به عنوان مرز [[جهادی]] قزوین بود. قسمتی از [[طبرستان]] با اینکه فتح شده بود، اما تا مدت‌ها در آنجا [[جنگ]] و درگیری وجود داشت.<ref>[[علی اکبر ذاکری\|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)\|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۱، ص 500-501.</ref>		از آنچه نقل شد، می‌‌توان نتیجه گرفت که ربیع بن خثیم به عنوان [[کارگزار امام علی]]{{ع}} در محدوده ری و قزوین فعالیت می‌کرده است و شاید نقل قزوین صحیح‌تر باشد؛ زیرا قزوین و ری از قبل فتح شده بود. اما دیلمان و [[گیلان]] هنوز فتح نشده و به عنوان مرز [[جهادی]] قزوین بود. قسمتی از [[طبرستان]] با اینکه فتح شده بود، اما تا مدت‌ها در آنجا [[جنگ]] و درگیری وجود داشت<ref>[[علی اکبر ذاکری\|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)\|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۱، ص 500-501.</ref>.

	==شرح حال ربیع بن خثیم==		== شرح حال ربیع بن خثیم ==
	به هر حال، ربیع بن خثیم به منطقه ری و قزوین رفته است و جزو [[کارگزاران]] حضرت امیر{{ع}} محسوب می‌شود. او همچنین از زُهّاد هشت‌گانه معروف است<ref>علامه حلی، خلاصة الأقوال، ص۷۱.</ref>. مسجدی به نام وی در قزوین بوده است<ref>فتوح البلدان، ص۳۱۸.</ref>.		به هر حال، ربیع بن خثیم به منطقه ری و قزوین رفته است و جزو [[کارگزاران]] حضرت امیر{{ع}} محسوب می‌شود. او همچنین از زُهّاد هشت‌گانه معروف است<ref>علامه حلی، خلاصة الأقوال، ص۷۱.</ref>. مسجدی به نام وی در قزوین بوده است<ref>فتوح البلدان، ص۳۱۸.</ref>.

خط ۵۰:		خط ۵۱:
	او کاغذی در مقابل خود می‌گذاشت و آنچه می‌‌گفت؛ می‌نوشت و بعد گفته‌های خود را بررسی می‌کرد<ref>قمی، سفینة البحار، ج۱، ص۵۰۶.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری\|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)\|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۱، ص 501-504.</ref>		او کاغذی در مقابل خود می‌گذاشت و آنچه می‌‌گفت؛ می‌نوشت و بعد گفته‌های خود را بررسی می‌کرد<ref>قمی، سفینة البحار، ج۱، ص۵۰۶.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری\|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)\|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۱، ص 501-504.</ref>

	==ربیع بن خثیم و [[شهادت امام حسین]]{{ع}}==		== ربیع بن خثیم و [[شهادت امام حسین]]{{ع}} ==
	ربیع به مدت بیست سال صحبت نمی‌کرد تا این که [[حضرت امام حسین]]{{ع}} به [[شهادت]] رسید. بعد از این که خبر شهادت حضرت را شنید، یک کلمه گفت: اوه. به تحقیق انجام دادند و سپس گفت: {{متن قرآن\|قُلِ اللَّهُمَّ فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ أَنْتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبَادِكَ فِي مَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ}}<ref>«بگو خداوندگارا! ای پدیدآورنده آسمان‌ها و زمین! دانای پنهان و آشکار! تویی که میان بندگانت در آنچه اختلاف می‌ورزیدند داوری می‌کنی» سوره زمر، آیه ۴۶.</ref>.		ربیع به مدت بیست سال صحبت نمی‌کرد تا این که [[حضرت امام حسین]]{{ع}} به [[شهادت]] رسید. بعد از این که خبر شهادت حضرت را شنید، یک کلمه گفت: اوه. به تحقیق انجام دادند و سپس گفت: {{متن قرآن\|قُلِ اللَّهُمَّ فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ أَنْتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبَادِكَ فِي مَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ}}<ref>«بگو خداوندگارا! ای پدیدآورنده آسمان‌ها و زمین! دانای پنهان و آشکار! تویی که میان بندگانت در آنچه اختلاف می‌ورزیدند داوری می‌کنی» سوره زمر، آیه ۴۶.</ref>.

خط ۶۶:		خط ۶۷:
	او در سال ۶۳ از [[دنیا]] رفت<ref>روضات الجنات، ج۳، ص۳۳۷؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ترجمه، ج۵، ص۲۵۷.</ref>. مرگ وی را در [[زمان]] [[حکومت]] [[ابن زیاد]]<ref>تاریخ خلیفة بن خیاط، ص۲۳۸.</ref> در کوفه و زمان [[خلافت یزید]]<ref>تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۵۸.</ref> دانسته‌اند. از این گزارش‌ها و دیگر گزارش‌ها مانند اظهار نظرش برای اشیاخ کوفه به دست می‌آید که وی در کوفه از دنیا رفته و بعید است که در زمان یزید برای [[جهاد]] به [[خراسان]] رفته باشد. در نتیجه مرگ وی در خراسان و مقبره‌اش در آنجا درست به نظر نمی‌رسد.		او در سال ۶۳ از [[دنیا]] رفت<ref>روضات الجنات، ج۳، ص۳۳۷؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ترجمه، ج۵، ص۲۵۷.</ref>. مرگ وی را در [[زمان]] [[حکومت]] [[ابن زیاد]]<ref>تاریخ خلیفة بن خیاط، ص۲۳۸.</ref> در کوفه و زمان [[خلافت یزید]]<ref>تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۵۸.</ref> دانسته‌اند. از این گزارش‌ها و دیگر گزارش‌ها مانند اظهار نظرش برای اشیاخ کوفه به دست می‌آید که وی در کوفه از دنیا رفته و بعید است که در زمان یزید برای [[جهاد]] به [[خراسان]] رفته باشد. در نتیجه مرگ وی در خراسان و مقبره‌اش در آنجا درست به نظر نمی‌رسد.

	در باره ربیع<ref>برای اطلاع بیشتر از حالات ربیع به (خوانساری، روضات الجنات؛ مامقانی، تنقیح المقال؛ أعیان الشیعة، ج۶، ص۴۵۳) مراجعه شود.</ref>، بحث‌های زیادی بین [[علمای شیعه]] واقع شده است. بعضی مثل [[محدث نوری]] و صاحب [[ریاض العلماء]] او را [[تضعیف]] کرده‌اند و در مقابل، صاحب [[تنقیح المقال]] و [[مجالس المؤمنین (کتاب)\|مجالس المؤمنین]] او را [[تأیید]] و مورد [[ستایش]] قرار داده‌اند. [[محدث قمی]] هر دو قول را نقل نموده و خود اظهار نظر قاطعی نکرده است، اما مامقانی [[ادله]] مرحوم نوری را واهی دانسته و به شدّت به ایشان [[حمله]] کرده است. روایتی از وی در باره [[طواف]] [[امام حسین]]{{ع}} در [[کتب اربعه]] نقل شده که [[نشانه]] [[اعتماد]] به وی می‌باشد<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۹، ص۴۵۶؛ حویزی، نور الثقلین، ج۳، ص۴۸۸؛ طباطبائی، المیزان، ج۴، ص۳۷۷.</ref>. البته باید دانست این روش که برخی از وی نقل کرده‌اند در صورت صحّت با [[روح]] [[اسلام]] سازگار نیست؛ زیرا نه [[پیامبر]]{{صل}} و نه [[ائمه]]، [[مردم]] را به [[سکوت]] و گوشه‌نشینی [[دعوت]] نکرده‌اند، بلکه مردم را از آن [[نهی]] نموده‌اند. اما شواهدی وجود دارد که به برخی اشاره شد که ابن خثیم از مردم [[کناره‌گیری]] نمی‌کرد و فقط سخن [[بیهوده]] را مردود می‌دانست.<ref>[[علی اکبر ذاکری\|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)\|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۱، ص 506-508.</ref>		در باره ربیع<ref>برای اطلاع بیشتر از حالات ربیع به (خوانساری، روضات الجنات؛ مامقانی، تنقیح المقال؛ أعیان الشیعة، ج۶، ص۴۵۳) مراجعه شود.</ref>، بحث‌های زیادی بین [[علمای شیعه]] واقع شده است. بعضی مثل [[محدث نوری]] و صاحب [[ریاض العلماء]] او را [[تضعیف]] کرده‌اند و در مقابل، صاحب [[تنقیح المقال]] و [[مجالس المؤمنین (کتاب)\|مجالس المؤمنین]] او را [[تأیید]] و مورد [[ستایش]] قرار داده‌اند. [[محدث قمی]] هر دو قول را نقل نموده و خود اظهار نظر قاطعی نکرده است، اما مامقانی [[ادله]] مرحوم نوری را واهی دانسته و به شدّت به ایشان [[حمله]] کرده است. روایتی از وی در باره [[طواف]] [[امام حسین]]{{ع}} در [[کتب اربعه]] نقل شده که [[نشانه]] [[اعتماد]] به وی می‌باشد<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۹، ص۴۵۶؛ حویزی، نور الثقلین، ج۳، ص۴۸۸؛ طباطبائی، المیزان، ج۴، ص۳۷۷.</ref>. البته باید دانست این روش که برخی از وی نقل کرده‌اند در صورت صحّت با [[روح]] [[اسلام]] سازگار نیست؛ زیرا نه [[پیامبر]]{{صل}} و نه [[ائمه]]، [[مردم]] را به [[سکوت]] و گوشه‌نشینی [[دعوت]] نکرده‌اند، بلکه مردم را از آن [[نهی]] نموده‌اند. اما شواهدی وجود دارد که به برخی اشاره شد که ابن خثیم از مردم [[کناره‌گیری]] نمی‌کرد و فقط سخن [[بیهوده]] را مردود می‌دانست<ref>[[علی اکبر ذاکری\|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)\|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۱، ص 506-508.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==
خط ۷۸:		خط ۷۹:
	[[رده:اصحاب امام علی]]		[[رده:اصحاب امام علی]]
	[[رده:اعلام]]		[[رده:اعلام]]
	~~[[رده:ربیع بن خثیم تمیمی]]~~

Jaafari در ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۰۵

2023-01-30T08:05:15Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۳۵
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = ~~ربیع بن خثیم تمیمی~~ \| عنوان مدخل = ربیع بن خثیم تمیمی \| مداخل مرتبط = [[ربیع بن خثیم تمیمی در تاریخ اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = اصحاب امام علی \| عنوان مدخل = [[ربیع بن خثیم تمیمی]] \| مداخل مرتبط = [[ربیع بن خثیم تمیمی در تاریخ اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}
	==[[ربیع بن خثیم کوفی]] [[کارگزاران قزوین]] ==		==[[ربیع بن خثیم کوفی]] [[کارگزاران قزوین]] ==
	در [[تاریخ]] گزیده<ref>این کتاب تألیف حمد الله مستوفی، صاحب نزهة القلوب است، (متوفی سال ۷۵۰ یا ۷۳۰)؛ تهرانی، الذریعه، ج۳، ص۲۸۱.</ref> است که ربیع بن خثیم کوفی، از جانب حضرت [[والی قزوین]] بود<ref>مستوفی، تاریخ گزیده، به اهتمام عبدالحسین نوائی، ص۱۹۳ و ۷۸۷.</ref>.		در [[تاریخ]] گزیده<ref>این کتاب تألیف حمد الله مستوفی، صاحب نزهة القلوب است، (متوفی سال ۷۵۰ یا ۷۳۰)؛ تهرانی، الذریعه، ج۳، ص۲۸۱.</ref> است که ربیع بن خثیم کوفی، از جانب حضرت [[والی قزوین]] بود<ref>مستوفی، تاریخ گزیده، به اهتمام عبدالحسین نوائی، ص۱۹۳ و ۷۸۷.</ref>.

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = ربیع بن خثیم تمیمی | عنوان مدخل = ربیع بن خثیم تمیمی | مداخل مرتبط = ربیع بن خثیم تمیمی در تاریخ اسلامی| پرسش مرتبط = }} ==ربیع بن خثیم کوفی کارگزاران قزوین == در تاریخ گزیدهاین کتاب تألیف حمد الله مستوفی، صاحب...» ایجاد کرد

2023-01-30T08:04:04Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = ربیع بن خثیم تمیمی | عنوان مدخل = ربیع بن خثیم تمیمی | مداخل مرتبط = ربیع بن خثیم تمیمی در تاریخ اسلامی| پرسش مرتبط = }} ==ربیع بن خثیم کوفی کارگزاران قزوین == در تاریخ گزیده<ref>این کتاب تألیف حمد الله مستوفی، صاحب...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = ربیع بن خثیم تمیمی | عنوان مدخل = ربیع بن خثیم تمیمی | مداخل مرتبط = [[ربیع بن خثیم تمیمی در تاریخ اسلامی]]| پرسش مرتبط = }}
==[[ربیع بن خثیم کوفی]] [[کارگزاران قزوین]] ==
در [[تاریخ]] گزیده<ref>این کتاب تألیف حمد الله مستوفی، صاحب نزهة القلوب است، (متوفی سال ۷۵۰ یا ۷۳۰)؛ تهرانی، الذریعه، ج۳، ص۲۸۱.</ref> است که ربیع بن خثیم کوفی، از جانب حضرت [[والی قزوین]] بود<ref>مستوفی، تاریخ گزیده، به اهتمام عبدالحسین نوائی، ص۱۹۳ و ۷۸۷.</ref>.

[[ربیع بن خثیم]]، عموی [[همام بن عبادة بن خثیم]] بود که وقتی از [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} [[صفات متقین]] را شنید، [[صیحه]] کشید و بر [[زمین]] افتاد و از [[دنیا]] رفت<ref>ملاهاشم، منتخب التواریخ، ص۱۳۵؛ خوانساری، روضات الجنات، ج۳، ص۳۳۳.</ref>.

مرحوم [[قاضی]] [[نورالله شوشتری]] می‌نویسد: در تاریخ [[ابن اعثم کوفی]] آمده است آخرین نایبی که از [[نواب]] امیرالمؤمنین علی{{ع}} در وقت عزیمت او به [[شام]]، رسید ربیع بن خثیم بود که از [[ولایت ری]] با چهارهزار مرد [[مسلح]] آماده، به [[خدمت]] حضرت آمد و چون به ملازمت [[حضرت امیر]]{{ع}} رسید، آن حضرت [[مردمان]] را به رفتن به جانب شام و [[جنگ]] کردن با [[معاویه]] تحریص می‌نمود<ref>شوشتری، مجالس المؤمنین، ج۱، ص۲۹۷؛ الفتوح، ج۱، ص۵۶۳ و در آن چهارصد نفر ذکر شده است.</ref>.

از آن چه نقل شد، استفاده می‌شود که ربیع بن خثیم کوفی از جانب علی{{ع}} [[والی ری]] و [[قزوین]] بوده است، اما دو نقل دیگر بر خلاف آنچه ذکر کردیم، وارد شده است: [[نصر بن مزاحم]] نقل می‌کند که قبل از حرکت علی{{ع}} به [[صفین]]، گروهی از [[یاران]] [[عبدالله بن مسعود]] که در میان آنها ربیع بن خثیم بود - و آنها چهارصد نفر بودند - خدمت حضرت امیر{{ع}} رسیدند و گفتند: ما در این جنگ [[شک]] داریم؛ در حالی که به فضل تو [[اعتقاد]] داریم و می‌دانیم که نه ما، نه شما و نه [[مسلمین]]، [[بی‌نیاز]] از [[جهاد]] نیستیم، به این جهت از تو می‌خواهیم ما را به منطقه‌ای بفرستی که با [[کفّار]] بجنگیم. حضرت امیر{{ع}} نیز آنها را به [[فرماندهی]] ربیع بن خثیم به مرز «[[ری]]» فرستاد و [[اولین پرچم]] [[جهادی]] که علی{{ع}} در [[کوفه]] بست، [[پرچم]] [[ربیع بن خثیم]] بود<ref> منقری، وقعة صفین، ص۱۱۵؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۱۸۶.</ref>.

از این نقل به دست می‌آید که ورود ربیع به [[ری]]، قبل از [[جنگ صفین]] بوده است و این، با آنچه از [[تاریخ]] اعثم [[کوفی]] نقل شد، مخالف است.

از [[روضة الصفا]] نظیر این حکایت نقل شده و به جای ری، [[قزوین]] ذکر شده است، یعنی، [[حضرت امیر]]{{ع}} ربیع بن خثیم را همراه با چهارصد نفر به مرز قزوین فرستاد<ref>مامقانی، تنقیح المقال، ج۱، ص۴۲۵؛ در أخبار الطوال، ص۱۶۵. می‌نویسد که حضرت وی را به مرز قزوین و ری فرستاد.</ref>.

[[بلاذری]] آورده که حضرت او را با چهارهزار نیرو به [[دیلم]] فرستاد<ref>بلاذری، فتوح البلدان، ص۳۱۸.</ref>.

[[ابن فقیه]] اعزام وی را به قزوین با چهارهزار نفر آورده و می‌افزاید وی تا پایان جنگ صفین در آنجا بود<ref>ابن فقیه، البلدان، ص۵۶۲.</ref>.

از آنچه نقل شد، می‌‌توان نتیجه گرفت که ربیع بن خثیم به عنوان [[کارگزار امام علی]]{{ع}} در محدوده ری و قزوین فعالیت می‌کرده است و شاید نقل قزوین صحیح‌تر باشد؛ زیرا قزوین و ری از قبل فتح شده بود. اما دیلمان و [[گیلان]] هنوز فتح نشده و به عنوان مرز [[جهادی]] قزوین بود. قسمتی از [[طبرستان]] با اینکه فتح شده بود، اما تا مدت‌ها در آنجا [[جنگ]] و درگیری وجود داشت.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۱، ص 500-501.</ref>

==شرح حال ربیع بن خثیم==
به هر حال، ربیع بن خثیم به منطقه ری و قزوین رفته است و جزو [[کارگزاران]] حضرت امیر{{ع}} محسوب می‌شود. او همچنین از زُهّاد هشت‌گانه معروف است<ref>علامه حلی، خلاصة الأقوال، ص۷۱.</ref>. مسجدی به نام وی در قزوین بوده است<ref>فتوح البلدان، ص۳۱۸.</ref>.

از [[فضل بن شاذان]] در باره زُهّاد ثمانیه سؤال کردند، گفت: چهار نفر از ایشان ربیع بن خثیم، [[هرم بن حیان]]، [[اویس قرنی]] و [[عامر بن عبد قیس]] از زهّاد و اتقیای [[اصحاب]] حضرت [[امیر المؤمنین]]{{ع}} بودند و دیگری [[ابومسلم خولانی]] و او فاجری [[مروانی]] و از [[یاران]] [[معاویه]] بود که [[مردم]] را به جنگ علیه [[حضرت امیر]]{{ع}} [[ترغیب]] می‌نمود. او روزی به حضرت گفت: [[مهاجر]] و [[انصار]] را که بر [[عثمان]] خروج کرده بودند، به ما بسپار که ایشان را بکشیم و چون حضرت آن را نپذیرفت، گفت: اکنون ترغیب [[قوم]] به [[جنگ]] با [[علی بن ابی طالب]] بر ما خوش و آسان شد، چه از این [[امتناع]] او معلوم می‌شود که کشتن عثمان، به سبب دام و [[حیله]] او بوده است. و شخص دیگر - [[مسروق بن أجدع]] که عُشّار و گمرگچی [[معاویه]] بود و در رصافه مُرد و سومی [[حسن بصری]] که او با هر طایفه‌ای به مقتضای [[هوا و هوس]] ایشان، [[همراهی]] مینمود و آن را وسیله کسب [[ریاست]] [[دنیوی]] قرار می‌داد و با این حال [[رئیس]] [[قدریه]] بود و چهارمین نفر [[اسود بن زید]] بود<ref>ملاهاشم، منتخب التواریخ، ص۱۳۳؛ خوانساری، روضات الجنات، ج۳، ص۳۳۳.</ref>.

[[مسعود أبورزین]] از [[ربیع بن خثیم]] [[روایت]] نقل می‌کند<ref>احمد حنبل، العلل، ج۲، ص۳۷۶.</ref> و همین طور [[ابراهیم نخعی]] و [[شعبی]]<ref>بخاری، تاریخ الکبیر، ج۳، ص۲۶۹.</ref>. [[نسیر بن ذغلوق]] گوید: پشت سر ربیع بن خثیم [[نماز]] خواندم او پیش از [[رکوع]] [[قنوت]] خواند<ref>ابن ابی شیبه، المصنف، ج۲، ص۲۱۲.</ref>.

[[عامر شعبی]] گوید: نزد ربیع بن خثیم از علی{{ع}} یاد شد وی گفت:هیچ کسی را ندیدم که دوستدارانش بیشتر از وی، او را [[دوست]] بدارند. و نه هم دشمنانش او را بیشتر از او [[دشمن]] بدارند. و کسی را از [[مردم]] ندیدم مانند او در [[حکم]] و [[قضاوت]] باشد سپس این [[آیه]] را قرائت کرد {{متن قرآن|وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا...}}<ref>«به هر که خواهد فرزانگی می‌بخشد و هر که را فرزانگی دهند به راستی خیری فراوان داده‌اند؛ و جز خردمندان در یاد نمی‌گیرند» سوره بقره، آیه ۲۶۹.</ref> مردم گفتند که ربیع بن خثیم [[ترابی]](و طرفدار [[ابو تراب]] علی{{ع}}) است و نمی‌دانستند که چه می‌گویند<ref>حسکانی، شواهد التنزیل، ج۱، ص۱۳۸.</ref>.

این گزارش نشانه [[ایمان]] و [[اعتقاد]] وی به [[برتری امام]] علی{{ع}} است. وی [[جسارت]] داشته که در جوّ [[خفقان]] این نکته را بیان کند و از [[اتهام]] نهراسد.

از [[شیخ بهایی]] نقل شده است که در جواب سؤال شاه عباس برای او نوشت: به عرض می‌رساند که [[خواجه ربیع]] و از [[اصحاب امیرالمؤمنین]]{{ع}} بود و در نزد آن حضرت بسیار [[مقرّب]] و در کشتن [[عثمان بن عفّان]] نیز دخالتی داشت و در وقتی که [[لشکر اسلام]] به [[خراسان]] برای [[جهاد]] با [[کفّار]] می‌رفتند، جناب خواجه همراه آنان بود و در آنجا فوت کرد.

و از [[حضرت رضا]]{{ع}} [[روایت]] شده است که فرمود: ما را از آمدن به خراسان به جز [[زیارت]] خواجه ربیع، فایده‌ای نرسید<ref>منتخب التواریخ، ص۱۳۳؛ روضات الجنات، ج۳، ص۳۳۳.</ref>.

در روضات گوید: [[ابو یزید ربیع بن خثیم اسدی ثوری تیمی کوفی]]، [[عابد]]، ادیب، لغوی، [[مفسر]]، [[محدث]]، و [[صوفی]] متعبّد بود که اقوالش را در [[تفسیر]] و غیر آن نقل کرده‌اند و در مجمع البیان نیز (اقوال وی) آمده<ref>ر.ک: طبرسی، مجمع البیان، ج۱۰، ص۴۴۳، تفسیر سورۀ تکویر.</ref>، او شیخ متقدّم و [[امام]] متبحّر است که در [[سرزمین]] [[طوس]]، در جوار [[امام رضا]]{{ع}} [[دفن]] شده است و بین [[مردم ایران]] به «خواجه ربیع» مشهور است. او یکی از زهّاد هشت‌گانه معروف است<ref>روضات الجنات، ج۳، ص۳۳۲.</ref>.

[[ذهبی]] در [[تذکرة الحفاظ (کتاب)|تذکرة الحفاظ]] او را جزو [[حافظان قرآن]] ذکر کرده است<ref>ذهبی، تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۵۷.</ref>.

در [[احیاء العلوم غزالی]]<ref>غزالی، احیاء العلوم، ج۴، ص۴۵۱.</ref> آمده است که ربیع در [[منزل]] خود قبری ساخته بود و زمانی که قساوتی [[احساس]] می‌کرد، در آن میخوابید و مدتی مکث میکرد و بعد می‌‌گفت: {{متن قرآن|رَبِّ ارْجِعُونِ * لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ}}<ref>«پروردگارا! مرا باز گردانید! * شاید من در آنچه وا نهاده‌ام، (بتوانم) کاری نیکو انجام دهم» سوره مؤمنون، آیه ۹۹-۱۰۰.</ref>.

وی این [[آیه]] را چندین بار تکرار می‌کرد و سپس می‌‌گفت: ای ربیع! تو را برگردانیدم؛ عمل کن. شیخ بهایی در کشکول نقل می‌کند که به ربیع بن خثیم گفته شد چرا تو را هیچگاه در حال [[غیبت]] نمی‌بینم؟ وی گفت: از نفس خود [[راضی]] نیستم، تا این که به [[مذمت]] [[مردم]] بپردازم و بعد گفت:
{{شعر}}
{{ب|''لنفسي أبكي لستُ أبكي لَغَيرِها''|2=''لِنفسي في نفسي عنِ الناسِ شاغِلٌ''<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۹، ص۶۵.</ref>}}
{{پایان شعر}}
:به خاطر نفس خود [[گریه]] می‌کنم و برای غیر آن نمی‌گریم. به خاطر نفسم، در نفسم مشغول و از مردم فارغم.

او می‌‌گفت: اگر بوی نامطبوع [[گناه]] می‌وزید، هیچگاه نمی‌توانست کسی در کنار دیگری بنشیند<ref>روضات الجنات، ج۳، ص۳۳۳، جمله اخیر ربیع (شیخ بهانی، کشکول، ج۱، ص۲۹۷).</ref>!

او کاغذی در مقابل خود می‌گذاشت و آنچه می‌‌گفت؛ می‌نوشت و بعد گفته‌های خود را بررسی می‌کرد<ref>قمی، سفینة البحار، ج۱، ص۵۰۶.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۱، ص 501-504.</ref>

==ربیع بن خثیم و [[شهادت امام حسین]]{{ع}}==
ربیع به مدت بیست سال صحبت نمی‌کرد تا این که [[حضرت امام حسین]]{{ع}} به [[شهادت]] رسید. بعد از این که خبر شهادت حضرت را شنید، یک کلمه گفت: اوه. به تحقیق انجام دادند و سپس گفت: {{متن قرآن|قُلِ اللَّهُمَّ فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ أَنْتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبَادِكَ فِي مَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ}}<ref>«بگو خداوندگارا! ای پدیدآورنده آسمان‌ها و زمین! دانای پنهان و آشکار! تویی که میان بندگانت در آنچه اختلاف می‌ورزیدند داوری می‌کنی» سوره زمر، آیه ۴۶.</ref>.

و بعد تا [[زمان مرگ]] [[سکوت]] کرد<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۷، ص۹۳؛ حلیة الأولیاء، ج۲، ص۱۱۱ به اضافه این که گفت: {{عربی|الى الله ايابهم و الى الله حسابهم}}.</ref>.

به نظر می‌رسد این گزارش کامل نباشد نه از جهت [[سکوت]] ربیع و نه از جهت دیدگاه وی درباره [[امام حسین]]{{ع}}؛ زیرا در باره [[سخن گفتن]] وی ذکر شده [[راوی]] می‌گوید: او در طول بیست سال جز سخنی صعود کننده و مفید نمی‌گفت <ref>ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۴، ص۲۵۹، ما أری الربیع تکلم بکلام منه عشرین سنة إلا بکلمة تصعد.</ref> یا ناقل می‌گوید: بیست سال با او بودم و از وی سخن عیب‌آمیز نشنیدم<ref>ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۴، ص۲۵۹؛ عجلی، معرفة الثقات، ۳۵۳، {{عربی|عن بعضهم قال: صحبت الربيع عشرين عاما ما سمعت منه كلمة تعاب}}.</ref>. او می‌گفت سخن کم بگویید جز در هفت مورد؛ [[تسبیح خدا]]، [[تکبیر]] (گفتن {{متن قرآن|اللَّهِ أَكْبَرُ}})، [[تهلیل]] ({{متن قرآن|لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}} گفتن)، [[حمد]] [[خدا]]، درخواست خیر، [[پناه بردن]] از [[شر]]، [[امر به معروف و نهی از منکر]] و [[قرائت قرآن]]<ref>مزی، تهذیب الکمال، ج۹، ص۷۴.</ref>. بنا بر این کسی که تأکید بر [[امر به معروف]] دارد نمی‌توان وی را ساکت دانست.

او مانند دیگران [[زندگی]] معمولی داشته دارای [[زن]] و فرزند بوده است دارای دختر و پسری به نام عبدالله بود <ref>عجلی، معرفة الثقات، ج۱، ص۳۵۲ و ج۲، ص۲۹.</ref>.

اما نظرش درباره [[امام حسین]]{{ع}} متفاوت ذکر شده است. نقل شده وقتی که خبر [[شهادت امام]] به وی رسید در [[منزل]] خود را باز کرد و [[مردم]] در نزد وی جمع شده گفتند: فرزند [[رسول خدا]] حسین{{ع}} را کشتند، آنگاه دستش را به [[آسمان]] بلند کرد و [[آیه قرآن]] را خواند و در [[خانه]] خود را بست و دیگر خارج نشد<ref>قاضی نعمان، شرح الاخبار، ج۲۷ ص۱۷۲.</ref>. برابر نقل دیگری ربیع به بعضی از کسانی که در [[کشتن امام حسین]]{{ع}} شرکت داشتند گفت: سرهای آنها را آویزان آوردید، به خدا [[سوگند]] شما گروه برگزیده‌ای را کشته‌اید که اگر رسول خدا{{صل}} آنها را [[درک]] کرده بود دهان‌های آنها را می‌بوسید و آنها را در دامان خود قرار می‌داد سپس [[آیه]] را [[تلاوت]] کرد<ref>بحارالأنوار، ج۴۳، ص۲۶۴؛ کوفی، مناقب امیرالمؤمنین{{ع}}، ج۲، ص۲۳۶.</ref>. از گزارش دیگری استفاده می‌شود که [[مردم کوفه]] در باره کشتن امام حسین{{ع}} [[اختلاف]] داشتند و برخی طرفداران [[حکومت بنی امیه]] مانند [[ابو برده]] فرزند [[ابو موسی]] می‌خواستند مجوّزی از ربیع بگیرند. از این روی نوشته‌اند: هنگامی که امام حسین{{ع}} به [[شهادت]] رسید گروهی از اشیاخ و [[بزرگان کوفه]] که در جمع آنان ابو برده بود گفتند: ما را نزد [[ربیع بن خثیم]] ببرید تا نظرش را در این باره بدانیم. سپس نزد او آمدند و گفتند: به تحقیق حسین کشته شده اربیع گفت: آیا می‌‌بینید که اگر [[رسول خدا]]{{صل}} وارد [[کوفه]] شود و در آن فردی از [[اهل]] بیتش باشد، آن حضرت بر چه کسی جز آن شخص وارد می‌شود. پس از این، نظرش را درباره موضوع دانستند<ref>کوفی، مناقب امیر المؤمنین{{ع}}، ج۲، ص۲۳۶.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۱، ص 505-506.</ref>

==[[مرگ]] ربیع==
نوشته‌اند که ربیع بن خثیم کنار در [[منزل]] نشسته بود که سنگی آمد و پیشانی او را [[شکست]]. او [[سجده]] کرد و بعد [[خون]] از پیشانی خود [[پاک]] می‌نمود و می‌‌گفت: [[موعظه]] شدی ای ربیع و برخاست و وارد [[اتاق]] شد و خارج نشد تا این که جنازه او را بیرون آوردند<ref>روضات الجنات، ج۳، ص۳۳۷.</ref>.

او در سال ۶۳ از [[دنیا]] رفت<ref>روضات الجنات، ج۳، ص۳۳۷؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ترجمه، ج۵، ص۲۵۷.</ref>. مرگ وی را در [[زمان]] [[حکومت]] [[ابن زیاد]]<ref>تاریخ خلیفة بن خیاط، ص۲۳۸.</ref> در کوفه و زمان [[خلافت یزید]]<ref>تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۵۸.</ref> دانسته‌اند. از این گزارش‌ها و دیگر گزارش‌ها مانند اظهار نظرش برای اشیاخ کوفه به دست می‌آید که وی در کوفه از دنیا رفته و بعید است که در زمان یزید برای [[جهاد]] به [[خراسان]] رفته باشد. در نتیجه مرگ وی در خراسان و مقبره‌اش در آنجا درست به نظر نمی‌رسد.

در باره ربیع<ref>برای اطلاع بیشتر از حالات ربیع به (خوانساری، روضات الجنات؛ مامقانی، تنقیح المقال؛ أعیان الشیعة، ج۶، ص۴۵۳) مراجعه شود.</ref>، بحث‌های زیادی بین [[علمای شیعه]] واقع شده است. بعضی مثل [[محدث نوری]] و صاحب [[ریاض العلماء]] او را [[تضعیف]] کرده‌اند و در مقابل، صاحب [[تنقیح المقال]] و [[مجالس المؤمنین (کتاب)|مجالس المؤمنین]] او را [[تأیید]] و مورد [[ستایش]] قرار داده‌اند. [[محدث قمی]] هر دو قول را نقل نموده و خود اظهار نظر قاطعی نکرده است، اما مامقانی [[ادله]] مرحوم نوری را واهی دانسته و به شدّت به ایشان [[حمله]] کرده است. روایتی از وی در باره [[طواف]] [[امام حسین]]{{ع}} در [[کتب اربعه]] نقل شده که [[نشانه]] [[اعتماد]] به وی می‌باشد<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۹، ص۴۵۶؛ حویزی، نور الثقلین، ج۳، ص۴۸۸؛ طباطبائی، المیزان، ج۴، ص۳۷۷.</ref>. البته باید دانست این روش که برخی از وی نقل کرده‌اند در صورت صحّت با [[روح]] [[اسلام]] سازگار نیست؛ زیرا نه [[پیامبر]]{{صل}} و نه [[ائمه]]، [[مردم]] را به [[سکوت]] و گوشه‌نشینی [[دعوت]] نکرده‌اند، بلکه مردم را از آن [[نهی]] نموده‌اند. اما شواهدی وجود دارد که به برخی اشاره شد که ابن خثیم از مردم [[کناره‌گیری]] نمی‌کرد و فقط سخن [[بیهوده]] را مردود می‌دانست.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۱، ص 506-508.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1100829.jpg|22px]] [[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱ (کتاب)|'''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اصحاب امام علی]]
[[رده:اعلام]]
[[رده:ربیع بن خثیم تمیمی]]