رحمت در معارف و سیره نبوی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* رحمت راز وجود و رمز کمال */

2026-02-17T08:00:32Z

رحمت راز وجود و رمز کمال

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۳۰
خط ۱۸:		خط ۱۸:

	== رحمت راز وجود و رمز کمال ==		== رحمت راز وجود و رمز کمال ==
	بنا بر مشرب حکمای اُنسی راز وجود و رمز کمال رحمت است<ref>ر.ک: الفتوحات المکیة، ج۲، ص۳۹۹.</ref>، با رحمت رحمانیه اصل وجود ظهور یافته است و با رحمت رحیمیه هر چیزی به کمال حقیقی خود می‌رسد؛ زیرا گسترش بساط وجود و کشش دامنه استکمال و کمال وجود از [[حق‌تعالی]] به اسم رحمان و رحیم است و این دو اسم [[مبارک]] از امهات اسماء الهیه و اسماء محیط و واسعه است<ref>ر.ک: [[هادی]] بن [[مهدی]] السبزواری، شرح [[الاسماء ~~الحسنی]]،~~ افست مکتبة بصیرتی، ~~[[قم]]،~~ ص۶-۸.</ref>، چنان‌که [[خدای متعال]] فرموده است: {{متن قرآن\|وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ}}<ref>«و بخشایشم همه چیز را فرا می‌گیرد» سوره اعراف، آیه ۱۵۶.</ref>. و نیز در کتاب مبارکش چنین فرموده است: {{متن قرآن\|رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا}}<ref>«پروردگارا! بخشایش و دانش تو همه چیز را فراگیر است» سوره غافر، آیه ۷.</ref>.		بنا بر مشرب حکمای اُنسی راز وجود و رمز کمال رحمت است<ref>ر.ک: الفتوحات المکیة، ج۲، ص۳۹۹.</ref>، با رحمت رحمانیه اصل وجود ظهور یافته است و با رحمت رحیمیه هر چیزی به کمال حقیقی خود می‌رسد؛ زیرا گسترش بساط وجود و کشش دامنه استکمال و کمال وجود از [[حق‌تعالی]] به اسم رحمان و رحیم است و این دو اسم [[مبارک]] از امهات اسماء الهیه و اسماء محیط و واسعه است<ref>ر.ک: هادی بن مهدی السبزواری، شرح الاسماء الحسنی، افست مکتبة بصیرتی، قم، ص۶-۸.</ref>، چنان‌که [[خدای متعال]] فرموده است: {{متن قرآن\|وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ}}<ref>«و بخشایشم همه چیز را فرا می‌گیرد» سوره اعراف، آیه ۱۵۶.</ref>. و نیز در کتاب مبارکش چنین فرموده است: {{متن قرآن\|رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا}}<ref>«پروردگارا! بخشایش و دانش تو همه چیز را فراگیر است» سوره غافر، آیه ۷.</ref>.

	و از همین‌روست که در ابتدای کتاب [[شریف]] [[الهی]] و آغاز هر [[سوره]] این دو اسم بزرگ (رحمان و رحیم) تابع [[اسم اعظم]] ([[الله]]) قرار داده شده است تا اشاره‌ای روشن و آشکار بر این [[حقیقت]] باشد که گشاینده باب وجود از منشأ [[جود]]، حقیقت رحمت و رحمانی و رحیمی است و رحمت بر [[غضب]] [[سبقت]] دارد<ref>ر.ک: تفسیر محیی‌الدین عربی، ج۱، ص۷.</ref>: {{متن حدیث\|إِنَّ رَحْمَتِي سَبَقَتْ غَضَبِي}}<ref>الکافی، ج۲، ص۲۷۵ حدیث قدسی به نقل از امام صادق{{ع}}؛ و نیز از رسول خدا{{صل}} نقل شده است که خداوند فرموده است: {{متن حدیث\|سَبَقَتْ رَحْمَتِي غَضَبِي}}. مسند أبی یعلی الموصلی، ج۱۱، ص۱۶۹؛ و نقل شده است: {{متن حدیث\|إِنَّ رَحْمَتي تَغْلِبُ غَضَبِي}}. سنن ابن ماجة، ج۲، ص۱۴۳۵.</ref>. (همانا رحمت من بر غضبم پیشی دارد). به اسم [[خدای رحمان]] و رحیم وجود ظاهر شد و به [[عوالم]] امکانی [[غیبی]] و [[شهودی]] گام نهاد. شیخ محیی‌الدین عربی می‌نویسد: «[[رحمت]] [[حق]] شامل است جمیع اشیا را از جهت وجود. پس وجود [[غضب]] که از جمله اشیاست هم از جمله رحمت حق باشد بر غضب که بدان از عدم به وجود آمد، ولیک نسبت رحمت سابق است بر نسبت غضب که رحمت حق را ذاتی است و غضب عارضی ناشی از عدم و هر آینه وجود بر عدم سابق است»<ref>{{عربی\|اِعْلَمْ أَنَّ رَحْمَةَ اللهِ وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ وُجُودًا وَحُكْمًا، وَأَنَّ وُجُودَ الْغَضَبِ مِنْ رَحْمَةِ اللهِ بِالْغَضَبِ. فَسَبَقَتْ رَحْمَتُهُ غَضَبَهُ أَيْ سَبَقَتْ نِسْبَةُ الرَّحْمَةَ إِلَيْهِ نِسْبَةَ الْغَضَبِ إِلَيْهِ}}؛ محیی‌الدین ابوعبدالله محمد بن علی المعروف بابن عربی، فصوص‌الحکم، بتصحیح و تعلیق ابوالعلاء عفیفی، الطبعة الثانیة، دارالکتاب العربی، بیروت، ۱۴۰۰ ق. ص۱۷۷.</ref>.<ref>خواجه محمدپارسا، شرح فصوص‌الحکم، تصحیح جلیل مسگرنژاد، چاپ اول، مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۶۶ ش. ص۴۰۹.</ref>		و از همین‌روست که در ابتدای کتاب [[شریف]] [[الهی]] و آغاز هر [[سوره]] این دو اسم بزرگ (رحمان و رحیم) تابع [[اسم اعظم]] ([[الله]]) قرار داده شده است تا اشاره‌ای روشن و آشکار بر این [[حقیقت]] باشد که گشاینده باب وجود از منشأ [[جود]]، حقیقت رحمت و رحمانی و رحیمی است و رحمت بر [[غضب]] [[سبقت]] دارد<ref>ر.ک: تفسیر محیی‌الدین عربی، ج۱، ص۷.</ref>: {{متن حدیث\|إِنَّ رَحْمَتِي سَبَقَتْ غَضَبِي}}<ref>الکافی، ج۲، ص۲۷۵ حدیث قدسی به نقل از امام صادق{{ع}}؛ و نیز از رسول خدا{{صل}} نقل شده است که خداوند فرموده است: {{متن حدیث\|سَبَقَتْ رَحْمَتِي غَضَبِي}}. مسند أبی یعلی الموصلی، ج۱۱، ص۱۶۹؛ و نقل شده است: {{متن حدیث\|إِنَّ رَحْمَتي تَغْلِبُ غَضَبِي}}. سنن ابن ماجة، ج۲، ص۱۴۳۵.</ref>. (همانا رحمت من بر غضبم پیشی دارد). به اسم [[خدای رحمان]] و رحیم وجود ظاهر شد و به [[عوالم]] امکانی [[غیبی]] و [[شهودی]] گام نهاد. شیخ محیی‌الدین عربی می‌نویسد: «[[رحمت]] [[حق]] شامل است جمیع اشیا را از جهت وجود. پس وجود [[غضب]] که از جمله اشیاست هم از جمله رحمت حق باشد بر غضب که بدان از عدم به وجود آمد، ولیک نسبت رحمت سابق است بر نسبت غضب که رحمت حق را ذاتی است و غضب عارضی ناشی از عدم و هر آینه وجود بر عدم سابق است»<ref>{{عربی\|اِعْلَمْ أَنَّ رَحْمَةَ اللهِ وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ وُجُودًا وَحُكْمًا، وَأَنَّ وُجُودَ الْغَضَبِ مِنْ رَحْمَةِ اللهِ بِالْغَضَبِ. فَسَبَقَتْ رَحْمَتُهُ غَضَبَهُ أَيْ سَبَقَتْ نِسْبَةُ الرَّحْمَةَ إِلَيْهِ نِسْبَةَ الْغَضَبِ إِلَيْهِ}}؛ محیی‌الدین ابوعبدالله محمد بن علی المعروف بابن عربی، فصوص‌الحکم، بتصحیح و تعلیق ابوالعلاء عفیفی، الطبعة الثانیة، دارالکتاب العربی، بیروت، ۱۴۰۰ ق. ص۱۷۷.</ref>.<ref>خواجه محمدپارسا، شرح فصوص‌الحکم، تصحیح جلیل مسگرنژاد، چاپ اول، مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۶۶ ش. ص۴۰۹.</ref>

Bahmani: /* رحمت راز وجود و رمز کمال */

2026-02-17T07:59:53Z

رحمت راز وجود و رمز کمال

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۹
خط ۲۲:		خط ۲۲:
	و از همین‌روست که در ابتدای کتاب [[شریف]] [[الهی]] و آغاز هر [[سوره]] این دو اسم بزرگ (رحمان و رحیم) تابع [[اسم اعظم]] ([[الله]]) قرار داده شده است تا اشاره‌ای روشن و آشکار بر این [[حقیقت]] باشد که گشاینده باب وجود از منشأ [[جود]]، حقیقت رحمت و رحمانی و رحیمی است و رحمت بر [[غضب]] [[سبقت]] دارد<ref>ر.ک: تفسیر محیی‌الدین عربی، ج۱، ص۷.</ref>: {{متن حدیث\|إِنَّ رَحْمَتِي سَبَقَتْ غَضَبِي}}<ref>الکافی، ج۲، ص۲۷۵ حدیث قدسی به نقل از امام صادق{{ع}}؛ و نیز از رسول خدا{{صل}} نقل شده است که خداوند فرموده است: {{متن حدیث\|سَبَقَتْ رَحْمَتِي غَضَبِي}}. مسند أبی یعلی الموصلی، ج۱۱، ص۱۶۹؛ و نقل شده است: {{متن حدیث\|إِنَّ رَحْمَتي تَغْلِبُ غَضَبِي}}. سنن ابن ماجة، ج۲، ص۱۴۳۵.</ref>. (همانا رحمت من بر غضبم پیشی دارد). به اسم [[خدای رحمان]] و رحیم وجود ظاهر شد و به [[عوالم]] امکانی [[غیبی]] و [[شهودی]] گام نهاد. شیخ محیی‌الدین عربی می‌نویسد: «[[رحمت]] [[حق]] شامل است جمیع اشیا را از جهت وجود. پس وجود [[غضب]] که از جمله اشیاست هم از جمله رحمت حق باشد بر غضب که بدان از عدم به وجود آمد، ولیک نسبت رحمت سابق است بر نسبت غضب که رحمت حق را ذاتی است و غضب عارضی ناشی از عدم و هر آینه وجود بر عدم سابق است»<ref>{{عربی\|اِعْلَمْ أَنَّ رَحْمَةَ اللهِ وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ وُجُودًا وَحُكْمًا، وَأَنَّ وُجُودَ الْغَضَبِ مِنْ رَحْمَةِ اللهِ بِالْغَضَبِ. فَسَبَقَتْ رَحْمَتُهُ غَضَبَهُ أَيْ سَبَقَتْ نِسْبَةُ الرَّحْمَةَ إِلَيْهِ نِسْبَةَ الْغَضَبِ إِلَيْهِ}}؛ محیی‌الدین ابوعبدالله محمد بن علی المعروف بابن عربی، فصوص‌الحکم، بتصحیح و تعلیق ابوالعلاء عفیفی، الطبعة الثانیة، دارالکتاب العربی، بیروت، ۱۴۰۰ ق. ص۱۷۷.</ref>.<ref>خواجه محمدپارسا، شرح فصوص‌الحکم، تصحیح جلیل مسگرنژاد، چاپ اول، مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۶۶ ش. ص۴۰۹.</ref>		و از همین‌روست که در ابتدای کتاب [[شریف]] [[الهی]] و آغاز هر [[سوره]] این دو اسم بزرگ (رحمان و رحیم) تابع [[اسم اعظم]] ([[الله]]) قرار داده شده است تا اشاره‌ای روشن و آشکار بر این [[حقیقت]] باشد که گشاینده باب وجود از منشأ [[جود]]، حقیقت رحمت و رحمانی و رحیمی است و رحمت بر [[غضب]] [[سبقت]] دارد<ref>ر.ک: تفسیر محیی‌الدین عربی، ج۱، ص۷.</ref>: {{متن حدیث\|إِنَّ رَحْمَتِي سَبَقَتْ غَضَبِي}}<ref>الکافی، ج۲، ص۲۷۵ حدیث قدسی به نقل از امام صادق{{ع}}؛ و نیز از رسول خدا{{صل}} نقل شده است که خداوند فرموده است: {{متن حدیث\|سَبَقَتْ رَحْمَتِي غَضَبِي}}. مسند أبی یعلی الموصلی، ج۱۱، ص۱۶۹؛ و نقل شده است: {{متن حدیث\|إِنَّ رَحْمَتي تَغْلِبُ غَضَبِي}}. سنن ابن ماجة، ج۲، ص۱۴۳۵.</ref>. (همانا رحمت من بر غضبم پیشی دارد). به اسم [[خدای رحمان]] و رحیم وجود ظاهر شد و به [[عوالم]] امکانی [[غیبی]] و [[شهودی]] گام نهاد. شیخ محیی‌الدین عربی می‌نویسد: «[[رحمت]] [[حق]] شامل است جمیع اشیا را از جهت وجود. پس وجود [[غضب]] که از جمله اشیاست هم از جمله رحمت حق باشد بر غضب که بدان از عدم به وجود آمد، ولیک نسبت رحمت سابق است بر نسبت غضب که رحمت حق را ذاتی است و غضب عارضی ناشی از عدم و هر آینه وجود بر عدم سابق است»<ref>{{عربی\|اِعْلَمْ أَنَّ رَحْمَةَ اللهِ وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ وُجُودًا وَحُكْمًا، وَأَنَّ وُجُودَ الْغَضَبِ مِنْ رَحْمَةِ اللهِ بِالْغَضَبِ. فَسَبَقَتْ رَحْمَتُهُ غَضَبَهُ أَيْ سَبَقَتْ نِسْبَةُ الرَّحْمَةَ إِلَيْهِ نِسْبَةَ الْغَضَبِ إِلَيْهِ}}؛ محیی‌الدین ابوعبدالله محمد بن علی المعروف بابن عربی، فصوص‌الحکم، بتصحیح و تعلیق ابوالعلاء عفیفی، الطبعة الثانیة، دارالکتاب العربی، بیروت، ۱۴۰۰ ق. ص۱۷۷.</ref>.<ref>خواجه محمدپارسا، شرح فصوص‌الحکم، تصحیح جلیل مسگرنژاد، چاپ اول، مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۶۶ ش. ص۴۰۹.</ref>

	قیصری در شرح عبارت فوق می‌نویسد: «حق سبحانه به اعیانی که طالب وجودند و نیز به [[احکام]] و لوازمشان رحمت فرمود، نخست آنها را در [[علم]] و سپس در خارج به وجود آورد و به این ترتیب رحمت بر جمیع اشیا شامل و محیط آمد همان‌گونه که فرمود: و رحمت من همه چیز را فرا گرفته است. هم از جهت وجود و هم از حیث [[استعداد]] و قابلیتی که در [[حکم]] وجود است؛ زیرا وجود و همچنین قابلیت عین رحمت است، که به جمیع موجودات اعم از [[اعراض]] و جواهر شامل و واسع است؛ و از جمله اعیان است، عین غضب و آن‌چه بر آن مترتب است از آلام و اسقام و [[بلایا]] و محن و امثال آنها، از اموری که ملایم طباع نیست، پس رحمت شامل آنها نیز شد، همچنان که شامل غیر آنها شد. بنابراین وجود غضب هم از [[رحمت خداوند]] است که شامل عین غضب است. پس رحمت او بر غضبش سابق است زیرا رحمت ذاتی [[حق‌تعالی]] است ولی عین غضب ناشی از عدم قابلیت است، که بعضی از اعیان قابل قبول کمال مطلق و رحمت نام نمی‌باشند و در این صورت [[شقاوت]] و [[شرّ]] نامیده می‌شوند و [[رسول]]{{صل}} به این اشاره کرد، آنجا که فرمود: {{متن حدیث\|إِنَّ الْخَيْرَ كُلُّهُ بِيَدِكَ، وَ الشَّرُّ لَيْسَ إِلَيْكَ}}. ([[نیکی]] همه به دست توست و بدی نه از توست). و کسی که در لوازم غضب از امراض و آلام و [[فقر]] و [[جهل]] و [[موت]] و غیر آن دقت نظر کند، در می‌یابد که همه آنها امور عدمی است، پس [[رحمت]] ذاتی وجود [[حق]] و غضب عارض و ناشی از اسباب عدمی است»<ref>شرح فصوص‌الحکم القیصری، ص۴۰۱-۴۰۲.</ref>. و کاشانی در شرح آن می‌نویسد: «رحمت ذاتی [[خداوند]] است زیرا او [[جواد]] بالذات و فیاض به [[جود]] از خزانه رحمت و جود است و وجود نخستین[فیض رحمت عام اوست که همه اشیا را در برگرفته است و اما [[غضب]] ذاتی او نیست بلکه ناشی از عدم قابلیت پاره‌ای از اشیا است که این قابلیت را ندارند تا آثار و [[احکام]] وجود در آنها کمال ظهور بیابد. پس عدم قابلیت آنها برای رحمت، اقتضا کرد تا [[حکم]] رحمت [[دنیایی]] و [[آخرتی]] در آنها ظهور نیابد، بنابراین عدم فیضان رحمت به علت عدم قابلیت، غضب، [[شقاوت]]، [[شرّ]] و امثال آنها نامیده شده است. پس آشکار شد که نسبت رحمت به او بر نسبت غضب [[سبقت]] دارد و غضب چیزی نیست جز عدم قابلیت محل برای کمال رحمت. و [[پیامبر]]{{صل}} به واسطه [[شهود]] کامل [[حقیقت]] این دو امر به آنها اشاره فرمود: «[[نیکی]] همه به دست توست و بدی نه از توست»؛ زیرا شرّ امر عدمی است و به فاعل محتاج نیست و سببش همان عدم قابلیت محل است برای قبول خیر؛ و خلاصه شرّ عدم محض است و آن را حقیقتی نیست تا رحمت به آن تعلق یابد»<ref>کمال‌الدین عبدالرزاق القاسانی، شرح فصوص‌الحکم، الطبعة الرابعة، انتشارات بیدار، قم، ص۲۷۰.</ref>.		قیصری در شرح عبارت فوق می‌نویسد: «حق سبحانه به اعیانی که طالب وجودند و نیز به [[احکام]] و لوازمشان رحمت فرمود، نخست آنها را در [[علم]] و سپس در خارج به وجود آورد و به این ترتیب رحمت بر جمیع اشیا شامل و محیط آمد همان‌گونه که فرمود: و رحمت من همه چیز را فرا گرفته است. هم از جهت وجود و هم از حیث [[استعداد]] و قابلیتی که در [[حکم]] وجود است؛ زیرا وجود و همچنین قابلیت عین رحمت است، که به جمیع موجودات اعم از [[اعراض]] و جواهر شامل و واسع است؛ و از جمله اعیان است، عین غضب و آن‌چه بر آن مترتب است از آلام و اسقام و [[بلایا]] و محن و امثال آنها، از اموری که ملایم طباع نیست، پس رحمت شامل آنها نیز شد، همچنان که شامل غیر آنها شد. بنابراین وجود غضب هم از [[رحمت خداوند]] است که شامل عین غضب است. پس رحمت او بر غضبش سابق است زیرا رحمت ذاتی [[حق‌تعالی]] است ولی عین غضب ناشی از عدم قابلیت است، که بعضی از اعیان قابل قبول کمال مطلق و رحمت نام نمی‌باشند و در این صورت [[شقاوت]] و [[شرّ]] نامیده می‌شوند و [[رسول]]{{صل}} به این اشاره کرد، آنجا که فرمود: {{متن حدیث\|إِنَّ الْخَيْرَ كُلُّهُ بِيَدِكَ، وَ الشَّرُّ لَيْسَ إِلَيْكَ}}. ([[نیکی]] همه به دست توست و بدی نه از توست). و کسی که در لوازم غضب از امراض و آلام و [[فقر]] و [[جهل]] و [[موت]] و غیر آن دقت نظر کند، در می‌یابد که همه آنها امور عدمی است، پس [[رحمت]] ذاتی وجود [[حق]] و غضب عارض و ناشی از اسباب عدمی است»<ref>شرح فصوص‌الحکم القیصری، ص۴۰۱-۴۰۲.</ref>. و کاشانی در شرح آن می‌نویسد: «رحمت ذاتی [[خداوند]] است زیرا او جواد بالذات و فیاض به [[جود]] از خزانه رحمت و جود است و وجود نخستین[فیض رحمت عام اوست که همه اشیا را در برگرفته است و اما [[غضب]] ذاتی او نیست بلکه ناشی از عدم قابلیت پاره‌ای از اشیا است که این قابلیت را ندارند تا آثار و [[احکام]] وجود در آنها کمال ظهور بیابد. پس عدم قابلیت آنها برای رحمت، اقتضا کرد تا [[حکم]] رحمت [[دنیایی]] و [[آخرتی]] در آنها ظهور نیابد، بنابراین عدم فیضان رحمت به علت عدم قابلیت، غضب، [[شقاوت]]، [[شرّ]] و امثال آنها نامیده شده است. پس آشکار شد که نسبت رحمت به او بر نسبت غضب [[سبقت]] دارد و غضب چیزی نیست جز عدم قابلیت محل برای کمال رحمت. و [[پیامبر]]{{صل}} به واسطه [[شهود]] کامل [[حقیقت]] این دو امر به آنها اشاره فرمود: «[[نیکی]] همه به دست توست و بدی نه از توست»؛ زیرا شرّ امر عدمی است و به فاعل محتاج نیست و سببش همان عدم قابلیت محل است برای قبول خیر؛ و خلاصه شرّ عدم محض است و آن را حقیقتی نیست تا رحمت به آن تعلق یابد»<ref>کمال‌الدین عبدالرزاق القاسانی، شرح فصوص‌الحکم، الطبعة الرابعة، انتشارات بیدار، قم، ص۲۷۰.</ref>.

	پس وجود مظهر رحمت [[حق]] است و هر موجودی به سبب رحمت رحیمیه حق به کمال شایسته خود می‌رسد. به بیان [[امام خمینی]]: «رحمت رحمانیه [[مقام]] بسط وجود است و رحمت رحیمیه مقام بسط کمال وجود. پس با رحمت رحمانیه اصل وجود ظهور یافته، و با رحمت رحیمیه هر چیزی به کمال معنوی و هدایت باطنی خود می‌رسد و خداوند رحمان است نسبت به همه [[خلق]] خود و رحیم است بر [[مؤمنان]] به طور اختصاص. پس [[خدای متعال]] با حقیقت رحمانیّت خود فیض وجود را بر ماهیات معدوم و هیاکل هالک و نابود افاضه کرد و با حقیقت رحیمیّت و طلوع صبح [[دولت]] رحیمیّت در نشئه [[آخرت]] بیش‌ازپیش افاضه [[فیض]] می‌کند و در برخی [[روایات]] است: «ای رحمان [[دنیا]] و آخرت و ای رحیم دنیا و آخرت» و این به آن اعتبار است که [[خداوند]] در هر موجودی [[عشق]] طبیعی [[سیر]] به‌سوی کمال خود را ایجاد فرموده است که تدریجاً به مقام خود برسد و در [[عالم آخرت]] و روزی که هر کس کِشته خود را درو خواهد کرد و هر فردی به فعلیت و کمال لایق خود خواهد رسید؛ [[نفوس]] طاهره [[تزکیه]] شده به مقام‌های [[قرب]] و [[کرامات]] و بهشتی که به پهنای آسمان‌هاست خواهند رسید و نفوس برگشته درنده و حیوان‌خو و شیطان‌صفت به [[دوزخ]] و درکات آن و عقرب‌ها و مارها خواهند رسید که وصول به این مراتب و درکات نسبت به نفوس برگشته [[شیطانی]] خود کمال آن نفوس است، هر چند نسبت به نفوس تزکیه شده و مستقیم [[انسانی]] نقص است»<ref>شرح دعای سحر، ص۱۸۰-۱۸۱ و نیز ر.ک: شرح فصوص‌الحکم القاسانی، ص۲۴۰-۲۴۱.</ref>.		پس وجود مظهر رحمت [[حق]] است و هر موجودی به سبب رحمت رحیمیه حق به کمال شایسته خود می‌رسد. به بیان [[امام خمینی]]: «رحمت رحمانیه [[مقام]] بسط وجود است و رحمت رحیمیه مقام بسط کمال وجود. پس با رحمت رحمانیه اصل وجود ظهور یافته، و با رحمت رحیمیه هر چیزی به کمال معنوی و هدایت باطنی خود می‌رسد و خداوند رحمان است نسبت به همه [[خلق]] خود و رحیم است بر [[مؤمنان]] به طور اختصاص. پس [[خدای متعال]] با حقیقت رحمانیّت خود فیض وجود را بر ماهیات معدوم و هیاکل هالک و نابود افاضه کرد و با حقیقت رحیمیّت و طلوع صبح [[دولت]] رحیمیّت در نشئه [[آخرت]] بیش‌ازپیش افاضه [[فیض]] می‌کند و در برخی [[روایات]] است: «ای رحمان [[دنیا]] و آخرت و ای رحیم دنیا و آخرت» و این به آن اعتبار است که [[خداوند]] در هر موجودی [[عشق]] طبیعی [[سیر]] به‌سوی کمال خود را ایجاد فرموده است که تدریجاً به مقام خود برسد و در [[عالم آخرت]] و روزی که هر کس کِشته خود را درو خواهد کرد و هر فردی به فعلیت و کمال لایق خود خواهد رسید؛ [[نفوس]] طاهره [[تزکیه]] شده به مقام‌های [[قرب]] و [[کرامات]] و بهشتی که به پهنای آسمان‌هاست خواهند رسید و نفوس برگشته درنده و حیوان‌خو و شیطان‌صفت به [[دوزخ]] و درکات آن و عقرب‌ها و مارها خواهند رسید که وصول به این مراتب و درکات نسبت به نفوس برگشته [[شیطانی]] خود کمال آن نفوس است، هر چند نسبت به نفوس تزکیه شده و مستقیم [[انسانی]] نقص است»<ref>شرح دعای سحر، ص۱۸۰-۱۸۱ و نیز ر.ک: شرح فصوص‌الحکم القاسانی، ص۲۴۰-۲۴۱.</ref>.

Bahmani: /* رحمت راز وجود و رمز کمال */

2026-02-17T07:59:38Z

رحمت راز وجود و رمز کمال

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۹
خط ۲۲:		خط ۲۲:
	و از همین‌روست که در ابتدای کتاب [[شریف]] [[الهی]] و آغاز هر [[سوره]] این دو اسم بزرگ (رحمان و رحیم) تابع [[اسم اعظم]] ([[الله]]) قرار داده شده است تا اشاره‌ای روشن و آشکار بر این [[حقیقت]] باشد که گشاینده باب وجود از منشأ [[جود]]، حقیقت رحمت و رحمانی و رحیمی است و رحمت بر [[غضب]] [[سبقت]] دارد<ref>ر.ک: تفسیر محیی‌الدین عربی، ج۱، ص۷.</ref>: {{متن حدیث\|إِنَّ رَحْمَتِي سَبَقَتْ غَضَبِي}}<ref>الکافی، ج۲، ص۲۷۵ حدیث قدسی به نقل از امام صادق{{ع}}؛ و نیز از رسول خدا{{صل}} نقل شده است که خداوند فرموده است: {{متن حدیث\|سَبَقَتْ رَحْمَتِي غَضَبِي}}. مسند أبی یعلی الموصلی، ج۱۱، ص۱۶۹؛ و نقل شده است: {{متن حدیث\|إِنَّ رَحْمَتي تَغْلِبُ غَضَبِي}}. سنن ابن ماجة، ج۲، ص۱۴۳۵.</ref>. (همانا رحمت من بر غضبم پیشی دارد). به اسم [[خدای رحمان]] و رحیم وجود ظاهر شد و به [[عوالم]] امکانی [[غیبی]] و [[شهودی]] گام نهاد. شیخ محیی‌الدین عربی می‌نویسد: «[[رحمت]] [[حق]] شامل است جمیع اشیا را از جهت وجود. پس وجود [[غضب]] که از جمله اشیاست هم از جمله رحمت حق باشد بر غضب که بدان از عدم به وجود آمد، ولیک نسبت رحمت سابق است بر نسبت غضب که رحمت حق را ذاتی است و غضب عارضی ناشی از عدم و هر آینه وجود بر عدم سابق است»<ref>{{عربی\|اِعْلَمْ أَنَّ رَحْمَةَ اللهِ وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ وُجُودًا وَحُكْمًا، وَأَنَّ وُجُودَ الْغَضَبِ مِنْ رَحْمَةِ اللهِ بِالْغَضَبِ. فَسَبَقَتْ رَحْمَتُهُ غَضَبَهُ أَيْ سَبَقَتْ نِسْبَةُ الرَّحْمَةَ إِلَيْهِ نِسْبَةَ الْغَضَبِ إِلَيْهِ}}؛ محیی‌الدین ابوعبدالله محمد بن علی المعروف بابن عربی، فصوص‌الحکم، بتصحیح و تعلیق ابوالعلاء عفیفی، الطبعة الثانیة، دارالکتاب العربی، بیروت، ۱۴۰۰ ق. ص۱۷۷.</ref>.<ref>خواجه محمدپارسا، شرح فصوص‌الحکم، تصحیح جلیل مسگرنژاد، چاپ اول، مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۶۶ ش. ص۴۰۹.</ref>		و از همین‌روست که در ابتدای کتاب [[شریف]] [[الهی]] و آغاز هر [[سوره]] این دو اسم بزرگ (رحمان و رحیم) تابع [[اسم اعظم]] ([[الله]]) قرار داده شده است تا اشاره‌ای روشن و آشکار بر این [[حقیقت]] باشد که گشاینده باب وجود از منشأ [[جود]]، حقیقت رحمت و رحمانی و رحیمی است و رحمت بر [[غضب]] [[سبقت]] دارد<ref>ر.ک: تفسیر محیی‌الدین عربی، ج۱، ص۷.</ref>: {{متن حدیث\|إِنَّ رَحْمَتِي سَبَقَتْ غَضَبِي}}<ref>الکافی، ج۲، ص۲۷۵ حدیث قدسی به نقل از امام صادق{{ع}}؛ و نیز از رسول خدا{{صل}} نقل شده است که خداوند فرموده است: {{متن حدیث\|سَبَقَتْ رَحْمَتِي غَضَبِي}}. مسند أبی یعلی الموصلی، ج۱۱، ص۱۶۹؛ و نقل شده است: {{متن حدیث\|إِنَّ رَحْمَتي تَغْلِبُ غَضَبِي}}. سنن ابن ماجة، ج۲، ص۱۴۳۵.</ref>. (همانا رحمت من بر غضبم پیشی دارد). به اسم [[خدای رحمان]] و رحیم وجود ظاهر شد و به [[عوالم]] امکانی [[غیبی]] و [[شهودی]] گام نهاد. شیخ محیی‌الدین عربی می‌نویسد: «[[رحمت]] [[حق]] شامل است جمیع اشیا را از جهت وجود. پس وجود [[غضب]] که از جمله اشیاست هم از جمله رحمت حق باشد بر غضب که بدان از عدم به وجود آمد، ولیک نسبت رحمت سابق است بر نسبت غضب که رحمت حق را ذاتی است و غضب عارضی ناشی از عدم و هر آینه وجود بر عدم سابق است»<ref>{{عربی\|اِعْلَمْ أَنَّ رَحْمَةَ اللهِ وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ وُجُودًا وَحُكْمًا، وَأَنَّ وُجُودَ الْغَضَبِ مِنْ رَحْمَةِ اللهِ بِالْغَضَبِ. فَسَبَقَتْ رَحْمَتُهُ غَضَبَهُ أَيْ سَبَقَتْ نِسْبَةُ الرَّحْمَةَ إِلَيْهِ نِسْبَةَ الْغَضَبِ إِلَيْهِ}}؛ محیی‌الدین ابوعبدالله محمد بن علی المعروف بابن عربی، فصوص‌الحکم، بتصحیح و تعلیق ابوالعلاء عفیفی، الطبعة الثانیة، دارالکتاب العربی، بیروت، ۱۴۰۰ ق. ص۱۷۷.</ref>.<ref>خواجه محمدپارسا، شرح فصوص‌الحکم، تصحیح جلیل مسگرنژاد، چاپ اول، مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۶۶ ش. ص۴۰۹.</ref>

	قیصری در شرح عبارت فوق می‌نویسد: «حق سبحانه به اعیانی که طالب وجودند و نیز به [[احکام]] و لوازمشان رحمت فرمود، نخست آنها را در [[علم]] و سپس در خارج به وجود آورد و به این ترتیب رحمت بر جمیع اشیا شامل و محیط آمد همان‌گونه که فرمود: و رحمت من همه چیز را فرا گرفته است. هم از جهت وجود و هم از حیث [[استعداد]] و قابلیتی که در [[حکم]] وجود است؛ زیرا وجود و همچنین قابلیت عین رحمت است، که به جمیع موجودات اعم از [[اعراض]] و جواهر شامل و واسع است؛ و از جمله اعیان است، عین غضب و آن‌چه بر آن مترتب است از آلام و اسقام و [[بلایا]] و محن و امثال آنها، از اموری که ملایم طباع نیست، پس رحمت شامل آنها نیز شد، همچنان که شامل غیر آنها شد. بنابراین وجود غضب هم از [[رحمت خداوند]] است که شامل عین غضب است. پس رحمت او بر غضبش سابق است زیرا رحمت ذاتی [[حق‌تعالی]] است ولی عین غضب ناشی از عدم قابلیت است، که بعضی از اعیان قابل قبول کمال مطلق و رحمت نام نمی‌باشند و در این صورت [[شقاوت]] و [[شرّ]] نامیده می‌شوند و [[رسول]]{{صل}} به این اشاره کرد، آنجا که فرمود: {{متن حدیث\|إِنَّ الْخَيْرَ كُلُّهُ بِيَدِكَ، وَ الشَّرُّ لَيْسَ إِلَيْكَ}}. ([[نیکی]] همه به دست توست و [[بدی]] نه از توست). و کسی که در لوازم غضب از امراض و آلام و [[فقر]] و [[جهل]] و [[موت]] و غیر آن [[دقت]] نظر کند، در می‌یابد که همه آنها امور عدمی است، پس [[رحمت]] ذاتی وجود [[حق]] و غضب عارض و ناشی از اسباب عدمی است»<ref>شرح فصوص‌الحکم القیصری، ص۴۰۱-۴۰۲.</ref>. و [[کاشانی]] در شرح آن می‌نویسد: «رحمت ذاتی [[خداوند]] است زیرا او [[جواد]] بالذات و [[فیاض]] به [[جود]] از [[خزانه]] رحمت و جود است و وجود نخستین [[فیض]] رحمت عام اوست که همه اشیا را در برگرفته است و اما [[غضب]] ذاتی او نیست بلکه ناشی از عدم قابلیت پاره‌ای از اشیا است که این قابلیت را ندارند تا آثار و [[احکام]] وجود در آنها کمال ظهور بیابد. پس عدم قابلیت آنها برای رحمت، اقتضا کرد تا [[حکم]] رحمت [[دنیایی]] و [[آخرتی]] در آنها ظهور نیابد، بنابراین عدم فیضان رحمت به علت عدم قابلیت، غضب، [[شقاوت]]، [[شرّ]] و امثال آنها نامیده شده است. پس آشکار شد که نسبت رحمت به او بر نسبت غضب [[سبقت]] دارد و غضب چیزی نیست جز عدم قابلیت محل برای کمال رحمت. و [[پیامبر]]{{صل}} به واسطه [[شهود]] کامل [[حقیقت]] این دو امر به آنها اشاره فرمود: «[[نیکی]] همه به دست توست و بدی نه از توست»؛ زیرا شرّ امر عدمی است و به فاعل محتاج نیست و سببش همان عدم قابلیت محل است برای قبول خیر؛ و خلاصه شرّ عدم محض است و آن را حقیقتی نیست تا رحمت به آن تعلق یابد»<ref>کمال‌الدین عبدالرزاق القاسانی، شرح فصوص‌الحکم، الطبعة الرابعة، انتشارات بیدار، قم، ص۲۷۰.</ref>.		قیصری در شرح عبارت فوق می‌نویسد: «حق سبحانه به اعیانی که طالب وجودند و نیز به [[احکام]] و لوازمشان رحمت فرمود، نخست آنها را در [[علم]] و سپس در خارج به وجود آورد و به این ترتیب رحمت بر جمیع اشیا شامل و محیط آمد همان‌گونه که فرمود: و رحمت من همه چیز را فرا گرفته است. هم از جهت وجود و هم از حیث [[استعداد]] و قابلیتی که در [[حکم]] وجود است؛ زیرا وجود و همچنین قابلیت عین رحمت است، که به جمیع موجودات اعم از [[اعراض]] و جواهر شامل و واسع است؛ و از جمله اعیان است، عین غضب و آن‌چه بر آن مترتب است از آلام و اسقام و [[بلایا]] و محن و امثال آنها، از اموری که ملایم طباع نیست، پس رحمت شامل آنها نیز شد، همچنان که شامل غیر آنها شد. بنابراین وجود غضب هم از [[رحمت خداوند]] است که شامل عین غضب است. پس رحمت او بر غضبش سابق است زیرا رحمت ذاتی [[حق‌تعالی]] است ولی عین غضب ناشی از عدم قابلیت است، که بعضی از اعیان قابل قبول کمال مطلق و رحمت نام نمی‌باشند و در این صورت [[شقاوت]] و [[شرّ]] نامیده می‌شوند و [[رسول]]{{صل}} به این اشاره کرد، آنجا که فرمود: {{متن حدیث\|إِنَّ الْخَيْرَ كُلُّهُ بِيَدِكَ، وَ الشَّرُّ لَيْسَ إِلَيْكَ}}. ([[نیکی]] همه به دست توست و بدی نه از توست). و کسی که در لوازم غضب از امراض و آلام و [[فقر]] و [[جهل]] و [[موت]] و غیر آن دقت نظر کند، در می‌یابد که همه آنها امور عدمی است، پس [[رحمت]] ذاتی وجود [[حق]] و غضب عارض و ناشی از اسباب عدمی است»<ref>شرح فصوص‌الحکم القیصری، ص۴۰۱-۴۰۲.</ref>. و کاشانی در شرح آن می‌نویسد: «رحمت ذاتی [[خداوند]] است زیرا او [[جواد]] بالذات و فیاض به [[جود]] از خزانه رحمت و جود است و وجود نخستین[فیض رحمت عام اوست که همه اشیا را در برگرفته است و اما [[غضب]] ذاتی او نیست بلکه ناشی از عدم قابلیت پاره‌ای از اشیا است که این قابلیت را ندارند تا آثار و [[احکام]] وجود در آنها کمال ظهور بیابد. پس عدم قابلیت آنها برای رحمت، اقتضا کرد تا [[حکم]] رحمت [[دنیایی]] و [[آخرتی]] در آنها ظهور نیابد، بنابراین عدم فیضان رحمت به علت عدم قابلیت، غضب، [[شقاوت]]، [[شرّ]] و امثال آنها نامیده شده است. پس آشکار شد که نسبت رحمت به او بر نسبت غضب [[سبقت]] دارد و غضب چیزی نیست جز عدم قابلیت محل برای کمال رحمت. و [[پیامبر]]{{صل}} به واسطه [[شهود]] کامل [[حقیقت]] این دو امر به آنها اشاره فرمود: «[[نیکی]] همه به دست توست و بدی نه از توست»؛ زیرا شرّ امر عدمی است و به فاعل محتاج نیست و سببش همان عدم قابلیت محل است برای قبول خیر؛ و خلاصه شرّ عدم محض است و آن را حقیقتی نیست تا رحمت به آن تعلق یابد»<ref>کمال‌الدین عبدالرزاق القاسانی، شرح فصوص‌الحکم، الطبعة الرابعة، انتشارات بیدار، قم، ص۲۷۰.</ref>.

	پس وجود مظهر رحمت [[حق]] است و هر موجودی به سبب رحمت رحیمیه حق به کمال شایسته خود می‌رسد. به بیان [[امام خمینی]]: «رحمت رحمانیه [[مقام]] بسط وجود است و رحمت رحیمیه مقام بسط کمال وجود. پس با رحمت رحمانیه اصل وجود ظهور یافته، و با رحمت رحیمیه هر چیزی به کمال معنوی و هدایت باطنی خود می‌رسد و خداوند رحمان است نسبت به همه [[خلق]] خود و رحیم است بر [[مؤمنان]] به طور اختصاص. پس [[خدای متعال]] با حقیقت رحمانیّت خود فیض وجود را بر ماهیات معدوم و هیاکل هالک و نابود افاضه کرد و با حقیقت رحیمیّت و طلوع صبح [[دولت]] رحیمیّت در نشئه [[آخرت]] بیش‌ازپیش افاضه [[فیض]] می‌کند و در برخی [[روایات]] است: «ای رحمان [[دنیا]] و آخرت و ای رحیم دنیا و آخرت» و این به آن اعتبار است که [[خداوند]] در هر موجودی [[عشق]] طبیعی [[سیر]] به‌سوی کمال خود را ایجاد فرموده است که تدریجاً به مقام خود برسد و در [[عالم آخرت]] و روزی که هر کس کِشته خود را درو خواهد کرد و هر فردی به فعلیت و کمال لایق خود خواهد رسید؛ [[نفوس]] طاهره [[تزکیه]] شده به مقام‌های [[قرب]] و [[کرامات]] و بهشتی که به پهنای آسمان‌هاست خواهند رسید و نفوس برگشته درنده و حیوان‌خو و شیطان‌صفت به [[دوزخ]] و درکات آن و عقرب‌ها و مارها خواهند رسید که وصول به این مراتب و درکات نسبت به نفوس برگشته [[شیطانی]] خود کمال آن نفوس است، هر چند نسبت به نفوس تزکیه شده و مستقیم [[انسانی]] نقص است»<ref>شرح دعای سحر، ص۱۸۰-۱۸۱ و نیز ر.ک: شرح فصوص‌الحکم القاسانی، ص۲۴۰-۲۴۱.</ref>.		پس وجود مظهر رحمت [[حق]] است و هر موجودی به سبب رحمت رحیمیه حق به کمال شایسته خود می‌رسد. به بیان [[امام خمینی]]: «رحمت رحمانیه [[مقام]] بسط وجود است و رحمت رحیمیه مقام بسط کمال وجود. پس با رحمت رحمانیه اصل وجود ظهور یافته، و با رحمت رحیمیه هر چیزی به کمال معنوی و هدایت باطنی خود می‌رسد و خداوند رحمان است نسبت به همه [[خلق]] خود و رحیم است بر [[مؤمنان]] به طور اختصاص. پس [[خدای متعال]] با حقیقت رحمانیّت خود فیض وجود را بر ماهیات معدوم و هیاکل هالک و نابود افاضه کرد و با حقیقت رحیمیّت و طلوع صبح [[دولت]] رحیمیّت در نشئه [[آخرت]] بیش‌ازپیش افاضه [[فیض]] می‌کند و در برخی [[روایات]] است: «ای رحمان [[دنیا]] و آخرت و ای رحیم دنیا و آخرت» و این به آن اعتبار است که [[خداوند]] در هر موجودی [[عشق]] طبیعی [[سیر]] به‌سوی کمال خود را ایجاد فرموده است که تدریجاً به مقام خود برسد و در [[عالم آخرت]] و روزی که هر کس کِشته خود را درو خواهد کرد و هر فردی به فعلیت و کمال لایق خود خواهد رسید؛ [[نفوس]] طاهره [[تزکیه]] شده به مقام‌های [[قرب]] و [[کرامات]] و بهشتی که به پهنای آسمان‌هاست خواهند رسید و نفوس برگشته درنده و حیوان‌خو و شیطان‌صفت به [[دوزخ]] و درکات آن و عقرب‌ها و مارها خواهند رسید که وصول به این مراتب و درکات نسبت به نفوس برگشته [[شیطانی]] خود کمال آن نفوس است، هر چند نسبت به نفوس تزکیه شده و مستقیم [[انسانی]] نقص است»<ref>شرح دعای سحر، ص۱۸۰-۱۸۱ و نیز ر.ک: شرح فصوص‌الحکم القاسانی، ص۲۴۰-۲۴۱.</ref>.

Bahmani: /* پیام‌آور رحمت و محبت */

2026-02-17T07:58:51Z

پیام‌آور رحمت و محبت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۸
خط ۵۳:		خط ۵۳:
	«باخع» از ماده «بخع» به معنی هلاک‌کردن خویشتن از شدّت [[غم]] و [[اندوه]] است<ref>المفردات، ص۳۸.</ref>. و این بیان نشان می‌دهد که پیامبر [[رحمت]] تا چه اندازه نسبت به [[مردمان]] محبت و دلسوزی داشت و چگونه برای [[نجات]] آنان تلاش و پافشاری می‌کرد و در این راه همه‌گونه [[سختی]] را به [[جان]] می‌خرید و از [[ایمان]] نیاوردن ایشان [[اندوهگین]] می‌شد. [[آیه]] فوق نازل شد و آن حضرت را دلداری و تسلّی داد<ref>تفسیر روض‌الجنان، ج۴، ص۱۱۵.</ref>. و نیز خطاب به آن حضرت فرمود: {{متن قرآن\|فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ عَلَى آثَارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهَذَا الْحَدِيثِ أَسَفًا}}<ref>«بسا اگر به این سخن ایمان نیاورند تو، به دنبال ایشان از دریغ، جان خود بفرسایی» سوره کهف، آیه ۶.</ref>.		«باخع» از ماده «بخع» به معنی هلاک‌کردن خویشتن از شدّت [[غم]] و [[اندوه]] است<ref>المفردات، ص۳۸.</ref>. و این بیان نشان می‌دهد که پیامبر [[رحمت]] تا چه اندازه نسبت به [[مردمان]] محبت و دلسوزی داشت و چگونه برای [[نجات]] آنان تلاش و پافشاری می‌کرد و در این راه همه‌گونه [[سختی]] را به [[جان]] می‌خرید و از [[ایمان]] نیاوردن ایشان [[اندوهگین]] می‌شد. [[آیه]] فوق نازل شد و آن حضرت را دلداری و تسلّی داد<ref>تفسیر روض‌الجنان، ج۴، ص۱۱۵.</ref>. و نیز خطاب به آن حضرت فرمود: {{متن قرآن\|فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ عَلَى آثَارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهَذَا الْحَدِيثِ أَسَفًا}}<ref>«بسا اگر به این سخن ایمان نیاورند تو، به دنبال ایشان از دریغ، جان خود بفرسایی» سوره کهف، آیه ۶.</ref>.

	مشاهده می‌شود که [[تأسف]] و دلسوزی و غمخواری [[رسول خدا]]{{صل}} نسبت به [[کفار]] و منکران حق و علاقه‌مندی آن حضرت به [[سعادت]] و نجات [[بندگان]] تا چه حد کار را بر وی تنگ کرده که [[خدای متعال]] او را تسلیت داده و دل‌جویی کرده است تا مبادا از شدّت اندوه و اهتمام به حال آنان، خود را از بین ببرد و قالب تهی کند؛ زیرا آن حضرت همه [[آدمیان]] را - بدون استثنا - چون [[فرزندان]] دلبند و پاره تن خود می‌دانست و خیر و [[هدایت]] آنان را می‌خواست و چون می‌دید که به راه [[گمراهی]] و هلاکت می‌روند، سخت [[اندوهگین]] می‌شد؛ همان‌گونه که پدری [[مهربان]] از هلاکت و [[تباهی]] فرزندانش دچار اندوه می‌شود<ref>محمدجواد مغنیة، التفسیر الکاشف، الطبعة الثانیة، دار العلم للملایین، بیروت، ۱۹۷۸ م، ج۵، ص۱۰۳.</ref>. آن حضرت به همه [[بندگان خدا]] [[عشق]] می‌ورزید؛ زیرا همان‌گونه که [[کاشانی]] می‌گوید: «[[مهربانی]] و [[رحمت]] نسبت به [[خلق]] [[خدا]] از لوازم محبت به خدا و از نتایج آن است. آن حضرت حبیب خدا بود و لازمه این محبوبیت، [[محبت]] وی برای خدا بود. و هر قدر محبت به [[حق]] شدیدتر باشد، مهربانی و رحمت به خلق خدا بیش‌تر است؛ زیرا مهربانی به خلق خدا ناشی از محبت به خداست. از‌این‌رو همه [[مردمان]] برای آن حضرت به منزله فرزندان و [[خویشان]] شمرده می‌شدند، بلکه به سبب رفع حجاب‌های ظلمانی و [[شهود]] [[حقیقی]]، مردمان به منزله اعضا و جوارح آن حضرت بودند. و به این دلیل در عشق و علاقه به بندگان خدا و [[نجات]] ایشان تا بدان‌جا رسید که نزدیک بود از شدّت اندوه بر ایشان خود را هلاک کند»<ref>تفسیر محیی‌الدین عربی، ج۱، ص۷۴۲-۷۴۳.</ref>. [[امام خمینی]] در این باره می‌نویسد: «[[راستی]] چرا [[پیمبر]] خاتم{{صل}} از [[ایمان]] نیاوردن [[مشرکان]] آن‌گونه [[تأسف]] و تأثر جان‌فرسا داشت که مخاطب شد به خطاب {{متن قرآن\|فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ عَلَى آثَارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهَذَا الْحَدِيثِ أَسَفًا}}. جز آن‌که به همه بندگان خدا عشق می‌ورزید و عشق به خدا، عشق به جلوه‌های اوست. او از حجاب‌های ظلمانی خودبینی‌ها و خودخواهی‌های [[منحرفان]] که منجر به [[شقاوت]] آنان و منتهی به [[عذاب]] الیم [[جهنم]] که ساخته و پرداخته [[اعمال]] آنان است [[رنج]] می‌برد و [[سعادت]] همه را می‌خواست، چنان‌که برای سعادت همه [[مبعوث]] شده بود»<ref>امام روح‌الله موسوی خمینی، جلوه‌های رحمانی نامه عرفانی حضرت امام خمینی به حجةالاسلام والمسلمین حاج سید احمد خمینی، چاپ اول، معاونت فرهنگی هنری بنیاد شهید انقلاب اسلامی، ۱۳۷۱ ش. ص۳۴.</ref>.		مشاهده می‌شود که [[تأسف]] و دلسوزی و غمخواری [[رسول خدا]]{{صل}} نسبت به [[کفار]] و منکران حق و علاقه‌مندی آن حضرت به [[سعادت]] و نجات [[بندگان]] تا چه حد کار را بر وی تنگ کرده که [[خدای متعال]] او را تسلیت داده و دل‌جویی کرده است تا مبادا از شدّت اندوه و اهتمام به حال آنان، خود را از بین ببرد و قالب تهی کند؛ زیرا آن حضرت همه [[آدمیان]] را - بدون استثنا - چون [[فرزندان]] دلبند و پاره تن خود می‌دانست و خیر و [[هدایت]] آنان را می‌خواست و چون می‌دید که به راه [[گمراهی]] و هلاکت می‌روند، سخت [[اندوهگین]] می‌شد؛ همان‌گونه که پدری [[مهربان]] از هلاکت و [[تباهی]] فرزندانش دچار اندوه می‌شود<ref>محمدجواد مغنیة، التفسیر الکاشف، الطبعة الثانیة، دار العلم للملایین، بیروت، ۱۹۷۸ م، ج۵، ص۱۰۳.</ref>. آن حضرت به همه [[بندگان خدا]] [[عشق]] می‌ورزید؛ زیرا همان‌گونه که کاشانی می‌گوید: «[[مهربانی]] و [[رحمت]] نسبت به [[خلق]] [[خدا]] از لوازم محبت به خدا و از نتایج آن است. آن حضرت حبیب خدا بود و لازمه این محبوبیت، [[محبت]] وی برای خدا بود. و هر قدر محبت به [[حق]] شدیدتر باشد، مهربانی و رحمت به خلق خدا بیش‌تر است؛ زیرا مهربانی به خلق خدا ناشی از محبت به خداست. از‌این‌رو همه [[مردمان]] برای آن حضرت به منزله فرزندان و [[خویشان]] شمرده می‌شدند، بلکه به سبب رفع حجاب‌های ظلمانی و [[شهود]] [[حقیقی]]، مردمان به منزله اعضا و جوارح آن حضرت بودند. و به این دلیل در عشق و علاقه به بندگان خدا و [[نجات]] ایشان تا بدان‌جا رسید که نزدیک بود از شدّت اندوه بر ایشان خود را هلاک کند»<ref>تفسیر محیی‌الدین عربی، ج۱، ص۷۴۲-۷۴۳.</ref>. [[امام خمینی]] در این باره می‌نویسد: «[[راستی]] چرا [[پیمبر]] خاتم{{صل}} از [[ایمان]] نیاوردن [[مشرکان]] آن‌گونه [[تأسف]] و تأثر جان‌فرسا داشت که مخاطب شد به خطاب {{متن قرآن\|فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ عَلَى آثَارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهَذَا الْحَدِيثِ أَسَفًا}}. جز آن‌که به همه بندگان خدا عشق می‌ورزید و عشق به خدا، عشق به جلوه‌های اوست. او از حجاب‌های ظلمانی خودبینی‌ها و خودخواهی‌های [[منحرفان]] که منجر به [[شقاوت]] آنان و منتهی به [[عذاب]] الیم [[جهنم]] که ساخته و پرداخته [[اعمال]] آنان است [[رنج]] می‌برد و [[سعادت]] همه را می‌خواست، چنان‌که برای سعادت همه [[مبعوث]] شده بود»<ref>امام روح‌الله موسوی خمینی، جلوه‌های رحمانی نامه عرفانی حضرت امام خمینی به حجةالاسلام والمسلمین حاج سید احمد خمینی، چاپ اول، معاونت فرهنگی هنری بنیاد شهید انقلاب اسلامی، ۱۳۷۱ ش. ص۳۴.</ref>.

	[[پیامبر اکرم]]{{صل}} آن‌گونه به [[مردم]] محبت و [[لطف]] داشت که از [[انس بن مالک]] در توصیف آن حضرت چنین نقل شده است: «[[رسول خدا]]{{صل}} بیش‌ترین لطف و محبت را به مردم داشت»<ref>{{متن حدیث\|كَانَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} مِنْ أَشَدِّ النَّاسِ لُطْفاً بِالنَّاسِ}}؛ ابونعیم احمد بن عبدالله بن احمد الاصبهانی، دلائل النبوة، تحقیق محمد رواس قلعه جی، عبدالبر عباس، دار النفائس، الطبعة الثانیة، بیروت، ۱۴۰۶ ق. ج۱، ص۱۸۲؛ حلیة الأولیاء، ج۶، ص۲۶؛ المطالب العالیة، ج۴، ص۲۴.</ref>. آن حضرت نسبت به بندگان خدا [[مهربان]] بود و می‌فرمود: «[[خدای متعال]] مهربان است و هر [[مهربانی]] را [[دوست]] دارد»<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ رَحِيمٌ يُحِبُّ كُلَّ رَحِيمٍ}}؛ امالی الطوسی، ج۲، ص۱۳۰؛ بحارالانوار، ج۷۴، ص۳۹۴.</ref>.		[[پیامبر اکرم]]{{صل}} آن‌گونه به [[مردم]] محبت و [[لطف]] داشت که از [[انس بن مالک]] در توصیف آن حضرت چنین نقل شده است: «[[رسول خدا]]{{صل}} بیش‌ترین لطف و محبت را به مردم داشت»<ref>{{متن حدیث\|كَانَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} مِنْ أَشَدِّ النَّاسِ لُطْفاً بِالنَّاسِ}}؛ ابونعیم احمد بن عبدالله بن احمد الاصبهانی، دلائل النبوة، تحقیق محمد رواس قلعه جی، عبدالبر عباس، دار النفائس، الطبعة الثانیة، بیروت، ۱۴۰۶ ق. ج۱، ص۱۸۲؛ حلیة الأولیاء، ج۶، ص۲۶؛ المطالب العالیة، ج۴، ص۲۴.</ref>. آن حضرت نسبت به بندگان خدا [[مهربان]] بود و می‌فرمود: «[[خدای متعال]] مهربان است و هر [[مهربانی]] را [[دوست]] دارد»<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ رَحِيمٌ يُحِبُّ كُلَّ رَحِيمٍ}}؛ امالی الطوسی، ج۲، ص۱۳۰؛ بحارالانوار، ج۷۴، ص۳۹۴.</ref>.

Bahmani در ‏۱۷ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۵۸

2026-02-17T07:58:28Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۱۷ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۱۱

2026-02-17T07:11:09Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۴۱
خط ۱۳۶:		خط ۱۳۶:
	[[رده:رحمت]]		[[رده:رحمت]]
	[[رده:سیره پیامبر خاتم]]		[[رده:سیره پیامبر خاتم]]
			[[رده:سیره مدیریتی]]

Wasity: /* منابع */

2026-01-29T17:55:35Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۱:۲۵
خط ۱۲۸:		خط ۱۲۸:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:1100692.jpg\|22px]] [[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|'''سیره نبوی ج۳''']]		# [[پرونده:1100692.jpg\|22px]] [[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|'''سیره نبوی ج۳ (سیره مدیریتی)''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = رحمت | عنوان مدخل = رحمت | مداخل مرتبط = رحمت در قرآن - رحمت در حدیث - رحمت در نهج البلاغه - رحمت در اخلاق اسلامی - رحمت در معارف دعا و زیارات - رحمت در معارف و سیره نبوی - رحمت در معارف و سیره سجادی - رحمت در...» ایجاد کرد

2026-01-29T06:50:17Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = رحمت | عنوان مدخل = رحمت | مداخل مرتبط = رحمت در قرآن - رحمت در حدیث - رحمت در نهج البلاغه - رحمت در اخلاق اسلامی - رحمت در معارف دعا و زیارات - رحمت در معارف و سیره نبوی - رحمت در معارف و سیره سجادی - رحمت در...» ایجاد کرد

نمایش تغییرات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۸
خط ۵۳:		خط ۵۳:
	«باخع» از ماده «بخع» به معنی هلاک‌کردن خویشتن از شدّت [[غم]] و [[اندوه]] است<ref>المفردات، ص۳۸.</ref>. و این بیان نشان می‌دهد که پیامبر [[رحمت]] تا چه اندازه نسبت به [[مردمان]] محبت و دلسوزی داشت و چگونه برای [[نجات]] آنان تلاش و پافشاری می‌کرد و در این راه همه‌گونه [[سختی]] را به [[جان]] می‌خرید و از [[ایمان]] نیاوردن ایشان [[اندوهگین]] می‌شد. [[آیه]] فوق نازل شد و آن حضرت را دلداری و تسلّی داد<ref>تفسیر روض‌الجنان، ج۴، ص۱۱۵.</ref>. و نیز خطاب به آن حضرت فرمود: {{متن قرآن\|فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ عَلَى آثَارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهَذَا الْحَدِيثِ أَسَفًا}}<ref>«بسا اگر به این سخن ایمان نیاورند تو، به دنبال ایشان از دریغ، جان خود بفرسایی» سوره کهف، آیه ۶.</ref>.		«باخع» از ماده «بخع» به معنی هلاک‌کردن خویشتن از شدّت [[غم]] و [[اندوه]] است<ref>المفردات، ص۳۸.</ref>. و این بیان نشان می‌دهد که پیامبر [[رحمت]] تا چه اندازه نسبت به [[مردمان]] محبت و دلسوزی داشت و چگونه برای [[نجات]] آنان تلاش و پافشاری می‌کرد و در این راه همه‌گونه [[سختی]] را به [[جان]] می‌خرید و از [[ایمان]] نیاوردن ایشان [[اندوهگین]] می‌شد. [[آیه]] فوق نازل شد و آن حضرت را دلداری و تسلّی داد<ref>تفسیر روض‌الجنان، ج۴، ص۱۱۵.</ref>. و نیز خطاب به آن حضرت فرمود: {{متن قرآن\|فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ عَلَى آثَارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهَذَا الْحَدِيثِ أَسَفًا}}<ref>«بسا اگر به این سخن ایمان نیاورند تو، به دنبال ایشان از دریغ، جان خود بفرسایی» سوره کهف، آیه ۶.</ref>.

	مشاهده می‌شود که [[تأسف]] و دلسوزی و غمخواری [[رسول خدا]]{{صل}} نسبت به [[کفار]] و منکران حق و علاقه‌مندی آن حضرت به [[سعادت]] و نجات [[بندگان]] تا چه حد کار را بر وی تنگ کرده که [[خدای متعال]] او را تسلیت داده و دل‌جویی کرده است تا مبادا از شدّت اندوه و اهتمام به حال آنان، خود را از بین ببرد و قالب تهی کند؛ زیرا آن حضرت همه [[آدمیان]] را - بدون استثنا - چون [[فرزندان]] دلبند و پاره تن خود می‌دانست و خیر و [[هدایت]] آنان را می‌خواست و چون می‌دید که به راه [[گمراهی]] و هلاکت می‌روند، سخت [[اندوهگین]] می‌شد؛ همان‌گونه که پدری [[مهربان]] از هلاکت و [[تباهی]] فرزندانش دچار اندوه می‌شود<ref>محمدجواد مغنیة، التفسیر الکاشف، الطبعة الثانیة، دار العلم للملایین، بیروت، ۱۹۷۸ م، ج۵، ص۱۰۳.</ref>. آن حضرت به همه [[بندگان خدا]] [[عشق]] می‌ورزید؛ زیرا همان‌گونه که [[کاشانی]] می‌گوید: «[[مهربانی]] و [[رحمت]] نسبت به [[خلق]] [[خدا]] از لوازم محبت به خدا و از نتایج آن است. آن حضرت حبیب خدا بود و لازمه این محبوبیت، [[محبت]] وی برای خدا بود. و هر قدر محبت به [[حق]] شدیدتر باشد، مهربانی و رحمت به خلق خدا بیش‌تر است؛ زیرا مهربانی به خلق خدا ناشی از محبت به خداست. از‌این‌رو همه [[مردمان]] برای آن حضرت به منزله فرزندان و [[خویشان]] شمرده می‌شدند، بلکه به سبب رفع حجاب‌های ظلمانی و [[شهود]] [[حقیقی]]، مردمان به منزله اعضا و جوارح آن حضرت بودند. و به این دلیل در عشق و علاقه به بندگان خدا و [[نجات]] ایشان تا بدان‌جا رسید که نزدیک بود از شدّت اندوه بر ایشان خود را هلاک کند»<ref>تفسیر محیی‌الدین عربی، ج۱، ص۷۴۲-۷۴۳.</ref>. [[امام خمینی]] در این باره می‌نویسد: «[[راستی]] چرا [[پیمبر]] خاتم{{صل}} از [[ایمان]] نیاوردن [[مشرکان]] آن‌گونه [[تأسف]] و تأثر جان‌فرسا داشت که مخاطب شد به خطاب {{متن قرآن\|فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ عَلَى آثَارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهَذَا الْحَدِيثِ أَسَفًا}}. جز آن‌که به همه بندگان خدا عشق می‌ورزید و عشق به خدا، عشق به جلوه‌های اوست. او از حجاب‌های ظلمانی خودبینی‌ها و خودخواهی‌های [[منحرفان]] که منجر به [[شقاوت]] آنان و منتهی به [[عذاب]] الیم [[جهنم]] که ساخته و پرداخته [[اعمال]] آنان است [[رنج]] می‌برد و [[سعادت]] همه را می‌خواست، چنان‌که برای سعادت همه [[مبعوث]] شده بود»<ref>امام روح‌الله موسوی خمینی، جلوه‌های رحمانی نامه عرفانی حضرت امام خمینی به حجةالاسلام والمسلمین حاج سید احمد خمینی، چاپ اول، معاونت فرهنگی هنری بنیاد شهید انقلاب اسلامی، ۱۳۷۱ ش. ص۳۴.</ref>.		مشاهده می‌شود که [[تأسف]] و دلسوزی و غمخواری [[رسول خدا]]{{صل}} نسبت به [[کفار]] و منکران حق و علاقه‌مندی آن حضرت به [[سعادت]] و نجات [[بندگان]] تا چه حد کار را بر وی تنگ کرده که [[خدای متعال]] او را تسلیت داده و دل‌جویی کرده است تا مبادا از شدّت اندوه و اهتمام به حال آنان، خود را از بین ببرد و قالب تهی کند؛ زیرا آن حضرت همه [[آدمیان]] را - بدون استثنا - چون [[فرزندان]] دلبند و پاره تن خود می‌دانست و خیر و [[هدایت]] آنان را می‌خواست و چون می‌دید که به راه [[گمراهی]] و هلاکت می‌روند، سخت [[اندوهگین]] می‌شد؛ همان‌گونه که پدری [[مهربان]] از هلاکت و [[تباهی]] فرزندانش دچار اندوه می‌شود<ref>محمدجواد مغنیة، التفسیر الکاشف، الطبعة الثانیة، دار العلم للملایین، بیروت، ۱۹۷۸ م، ج۵، ص۱۰۳.</ref>. آن حضرت به همه [[بندگان خدا]] [[عشق]] می‌ورزید؛ زیرا همان‌گونه که کاشانی می‌گوید: «[[مهربانی]] و [[رحمت]] نسبت به [[خلق]] [[خدا]] از لوازم محبت به خدا و از نتایج آن است. آن حضرت حبیب خدا بود و لازمه این محبوبیت، [[محبت]] وی برای خدا بود. و هر قدر محبت به [[حق]] شدیدتر باشد، مهربانی و رحمت به خلق خدا بیش‌تر است؛ زیرا مهربانی به خلق خدا ناشی از محبت به خداست. از‌این‌رو همه [[مردمان]] برای آن حضرت به منزله فرزندان و [[خویشان]] شمرده می‌شدند، بلکه به سبب رفع حجاب‌های ظلمانی و [[شهود]] [[حقیقی]]، مردمان به منزله اعضا و جوارح آن حضرت بودند. و به این دلیل در عشق و علاقه به بندگان خدا و [[نجات]] ایشان تا بدان‌جا رسید که نزدیک بود از شدّت اندوه بر ایشان خود را هلاک کند»<ref>تفسیر محیی‌الدین عربی، ج۱، ص۷۴۲-۷۴۳.</ref>. [[امام خمینی]] در این باره می‌نویسد: «[[راستی]] چرا [[پیمبر]] خاتم{{صل}} از [[ایمان]] نیاوردن [[مشرکان]] آن‌گونه [[تأسف]] و تأثر جان‌فرسا داشت که مخاطب شد به خطاب {{متن قرآن\|فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ عَلَى آثَارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهَذَا الْحَدِيثِ أَسَفًا}}. جز آن‌که به همه بندگان خدا عشق می‌ورزید و عشق به خدا، عشق به جلوه‌های اوست. او از حجاب‌های ظلمانی خودبینی‌ها و خودخواهی‌های [[منحرفان]] که منجر به [[شقاوت]] آنان و منتهی به [[عذاب]] الیم [[جهنم]] که ساخته و پرداخته [[اعمال]] آنان است [[رنج]] می‌برد و [[سعادت]] همه را می‌خواست، چنان‌که برای سعادت همه [[مبعوث]] شده بود»<ref>امام روح‌الله موسوی خمینی، جلوه‌های رحمانی نامه عرفانی حضرت امام خمینی به حجةالاسلام والمسلمین حاج سید احمد خمینی، چاپ اول، معاونت فرهنگی هنری بنیاد شهید انقلاب اسلامی، ۱۳۷۱ ش. ص۳۴.</ref>.

	[[پیامبر اکرم]]{{صل}} آن‌گونه به [[مردم]] محبت و [[لطف]] داشت که از [[انس بن مالک]] در توصیف آن حضرت چنین نقل شده است: «[[رسول خدا]]{{صل}} بیش‌ترین لطف و محبت را به مردم داشت»<ref>{{متن حدیث\|كَانَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} مِنْ أَشَدِّ النَّاسِ لُطْفاً بِالنَّاسِ}}؛ ابونعیم احمد بن عبدالله بن احمد الاصبهانی، دلائل النبوة، تحقیق محمد رواس قلعه جی، عبدالبر عباس، دار النفائس، الطبعة الثانیة، بیروت، ۱۴۰۶ ق. ج۱، ص۱۸۲؛ حلیة الأولیاء، ج۶، ص۲۶؛ المطالب العالیة، ج۴، ص۲۴.</ref>. آن حضرت نسبت به بندگان خدا [[مهربان]] بود و می‌فرمود: «[[خدای متعال]] مهربان است و هر [[مهربانی]] را [[دوست]] دارد»<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ رَحِيمٌ يُحِبُّ كُلَّ رَحِيمٍ}}؛ امالی الطوسی، ج۲، ص۱۳۰؛ بحارالانوار، ج۷۴، ص۳۹۴.</ref>.		[[پیامبر اکرم]]{{صل}} آن‌گونه به [[مردم]] محبت و [[لطف]] داشت که از [[انس بن مالک]] در توصیف آن حضرت چنین نقل شده است: «[[رسول خدا]]{{صل}} بیش‌ترین لطف و محبت را به مردم داشت»<ref>{{متن حدیث\|كَانَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} مِنْ أَشَدِّ النَّاسِ لُطْفاً بِالنَّاسِ}}؛ ابونعیم احمد بن عبدالله بن احمد الاصبهانی، دلائل النبوة، تحقیق محمد رواس قلعه جی، عبدالبر عباس، دار النفائس، الطبعة الثانیة، بیروت، ۱۴۰۶ ق. ج۱، ص۱۸۲؛ حلیة الأولیاء، ج۶، ص۲۶؛ المطالب العالیة، ج۴، ص۲۴.</ref>. آن حضرت نسبت به بندگان خدا [[مهربان]] بود و می‌فرمود: «[[خدای متعال]] مهربان است و هر [[مهربانی]] را [[دوست]] دارد»<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ رَحِيمٌ يُحِبُّ كُلَّ رَحِيمٍ}}؛ امالی الطوسی، ج۲، ص۱۳۰؛ بحارالانوار، ج۷۴، ص۳۹۴.</ref>.