زبرقان بن بدر تمیمی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Ali در ‏۶ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۱۲

2025-12-06T15:12:20Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۴۲
خط ۲۱:		خط ۲۱:
	* [[بنی‌ سعد بن زید مناة]] (قیبله)		* [[بنی‌ سعد بن زید مناة]] (قیبله)
	* [[بنی‌بهدله]] (قبیله)		* [[بنی‌بهدله]] (قبیله)
			* [[عبیده بنت صعصة بن ناجیه تمیمیه]] (همسر)
			* [[عباس بن زبرقان بن بدر تمیمی]] (فرزند)
	{{پایان مدخل وابسته}}		{{پایان مدخل وابسته}}

Wasity در ‏۶ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۱۷

2025-12-06T06:17:35Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۷
خط ۱۵:		خط ۱۵:

	زبرقان در این وفد همراه دیگر افراد [[بنی‌تمیم]] (سال نهم) [[مسلمان]] شد و [[پیامبر]]{{صل}} او را به [[سرپرستی]] [[زکات]] [[قوم]] خودش (تیره [[بنی سعد بن زید مناة]])، [[طوایف]] [[بنی‌رباب]]، [[بنی‌عوف]] و ابناء<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۶؛ طبری، تاریخ، ج۳، ص۲۶۷.</ref> گماشت. وی پس از [[رحلت رسول خدا]]{{صل}} در [[زمان ابوبکر]] و عمر نیز بر همین سمت باقی ماند. در [[ارتداد]] [[مسیلمه]] و [[طلیحه]]، رسول خدا{{صل}} افرادی را نزد بنی‌تمیم فرستاد و از زبرقان و دیگر افراد بنی‌تمیم بر ضد آن دو [[یاری]] خواست<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۱۸۷.</ref>، اما قبل از پاسخ زبرقان و سایر بنی‌تمیم، رسول خدا{{صل}} درگذشت و زبرقان و [[اقرع بن حابس]] همراه برخی دیگر از بنی‌تمیم به [[یاران]] سجاج و مسیلمه پیوستند<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۲۷۴.</ref>. [[بلاذری]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۶۰.</ref> به طریق خود به نقل از هیثم بن عدی می‌گوید: زبرقان فرزند خود را نزد مسیلمه آورد و گفت: ای [[نبی]] [[خدا]]، کام او را بردار. مسیلمه کام او را برداشت و فرزندش لال شد. پس از آن زبرقان و اقرع نزد [[ابوبکر]] آمدند و گفتند: [[خراج]] [[بحرین]] را به ما بده و ما ضمانت می‌کنیم که هیچ کس از [[قوم]] ما از [[دین]] برنگردد. [[ابوبکر]] چنان کرد و برای آنها مکتوبی نوشت، پس از آن اقرع و زبرقان در همه [[جنگ‌ها]] تا [[جنگ یمامه]] (سال۱۲) همراه خالد بودند<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۲۷۵.</ref>. زبرقان در [[فتوحات]] نیز همراه [[خالد بن ولید]] شرکت داشت. هنگامی که خالد از فتح [[انبار]] [[فراغت]] یافت، زبرقان را بر آنجا نهاد و خود عازم [[عین‌التمر]] شد. زبرقان در [[زمان عمر]] در حال آوردن [[زکات]] [[قوم]] خود به [[مدینه]] بود که [[خطیئه]] [[شاعر]] را به همراه خانواده‌اش دید. از او پرسید: به کجا می‌روی؟ گفت: برای درآوردن مخارج خانواده‌ام به [[عراق]] می‌روم. زبرقان از حطیئه خواست تا نزد او بیاید. حطیئه نزد او رفت؛ اما به جهت [[شایعه]] [[ازدواج]] زبرقان با دختر خطیئه میان آنان [[دشمنی]] برپا شد و خطیئه در شعری زبرقان را هجو کرد<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۳۰.</ref>. وقتی هجو حطیئه به زبرقان رسید ندیمانش گفتند این هجو [[زشتی]] است. زبرقان نزد عمر [[شکایت]] کرد، به دستور عمر، حطیئه نزد او آمد<ref>به قولی عمر او را حبس کرد، بنگرید: ابن شبه نمیری، تاریخ المدینه المنوره، ج۳، ص۷۸۴.</ref>، و [[حسان]] را نیز برای [[قضاوت]] آوردند که حسان گفت: «{{عربی\|مَا هَجَی ولکِنَّهُ سَلَحَ عَلیه}}»، کنایه از این است که او را هجو نگفته، ولی خرابش کرده است<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۵۱؛ ابن کثیر، البدایه النهایه، ج۸، ص۹۷.</ref>. [[ابن اثیر]] می‌گوید: عمر حطیئه را [[تهدید]] به بریدن زبان کرد و او گریخت و بعد از مدتی آمد و عمر را [[مدح]] کرد و عمر او را بخشید<ref>ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۴۲.</ref>.		زبرقان در این وفد همراه دیگر افراد [[بنی‌تمیم]] (سال نهم) [[مسلمان]] شد و [[پیامبر]]{{صل}} او را به [[سرپرستی]] [[زکات]] [[قوم]] خودش (تیره [[بنی سعد بن زید مناة]])، [[طوایف]] [[بنی‌رباب]]، [[بنی‌عوف]] و ابناء<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۶؛ طبری، تاریخ، ج۳، ص۲۶۷.</ref> گماشت. وی پس از [[رحلت رسول خدا]]{{صل}} در [[زمان ابوبکر]] و عمر نیز بر همین سمت باقی ماند. در [[ارتداد]] [[مسیلمه]] و [[طلیحه]]، رسول خدا{{صل}} افرادی را نزد بنی‌تمیم فرستاد و از زبرقان و دیگر افراد بنی‌تمیم بر ضد آن دو [[یاری]] خواست<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۱۸۷.</ref>، اما قبل از پاسخ زبرقان و سایر بنی‌تمیم، رسول خدا{{صل}} درگذشت و زبرقان و [[اقرع بن حابس]] همراه برخی دیگر از بنی‌تمیم به [[یاران]] سجاج و مسیلمه پیوستند<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۲۷۴.</ref>. [[بلاذری]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۶۰.</ref> به طریق خود به نقل از هیثم بن عدی می‌گوید: زبرقان فرزند خود را نزد مسیلمه آورد و گفت: ای [[نبی]] [[خدا]]، کام او را بردار. مسیلمه کام او را برداشت و فرزندش لال شد. پس از آن زبرقان و اقرع نزد [[ابوبکر]] آمدند و گفتند: [[خراج]] [[بحرین]] را به ما بده و ما ضمانت می‌کنیم که هیچ کس از [[قوم]] ما از [[دین]] برنگردد. [[ابوبکر]] چنان کرد و برای آنها مکتوبی نوشت، پس از آن اقرع و زبرقان در همه [[جنگ‌ها]] تا [[جنگ یمامه]] (سال۱۲) همراه خالد بودند<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۲۷۵.</ref>. زبرقان در [[فتوحات]] نیز همراه [[خالد بن ولید]] شرکت داشت. هنگامی که خالد از فتح [[انبار]] [[فراغت]] یافت، زبرقان را بر آنجا نهاد و خود عازم [[عین‌التمر]] شد. زبرقان در [[زمان عمر]] در حال آوردن [[زکات]] [[قوم]] خود به [[مدینه]] بود که [[خطیئه]] [[شاعر]] را به همراه خانواده‌اش دید. از او پرسید: به کجا می‌روی؟ گفت: برای درآوردن مخارج خانواده‌ام به [[عراق]] می‌روم. زبرقان از حطیئه خواست تا نزد او بیاید. حطیئه نزد او رفت؛ اما به جهت [[شایعه]] [[ازدواج]] زبرقان با دختر خطیئه میان آنان [[دشمنی]] برپا شد و خطیئه در شعری زبرقان را هجو کرد<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۳۰.</ref>. وقتی هجو حطیئه به زبرقان رسید ندیمانش گفتند این هجو [[زشتی]] است. زبرقان نزد عمر [[شکایت]] کرد، به دستور عمر، حطیئه نزد او آمد<ref>به قولی عمر او را حبس کرد، بنگرید: ابن شبه نمیری، تاریخ المدینه المنوره، ج۳، ص۷۸۴.</ref>، و [[حسان]] را نیز برای [[قضاوت]] آوردند که حسان گفت: «{{عربی\|مَا هَجَی ولکِنَّهُ سَلَحَ عَلیه}}»، کنایه از این است که او را هجو نگفته، ولی خرابش کرده است<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۵۱؛ ابن کثیر، البدایه النهایه، ج۸، ص۹۷.</ref>. [[ابن اثیر]] می‌گوید: عمر حطیئه را [[تهدید]] به بریدن زبان کرد و او گریخت و بعد از مدتی آمد و عمر را [[مدح]] کرد و عمر او را بخشید<ref>ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۴۲.</ref>.
	[[عبیده~~]]، دختر [[~~صعصة بن ناجیه تمیمیه]]، عمه [[فرزدق]]، [[زن]] زبرقان بود که عباس را برای زبرقان زایید<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۶۰؛ ابن حجر، الاصابه، ج۸، ص۲۵۴.</ref>. [[نسل]] زبرقان در‌ طلبیره [[اندلس]] ساکن شدند<ref>ابن حزم، جمهره انساب العرب، ص۲۱۸.</ref>.<ref>[[رمضان محمدی\|محمدی، رمضان]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|مقاله «زبرقان بن بدر تمیمی»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۳، ص۳۶۷-۳۶۸.</ref>		[[عبیده بنت صعصة بن ناجیه تمیمیه]]، عمه [[فرزدق]]، [[زن]] زبرقان بود که عباس را برای زبرقان زایید<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۶۰؛ ابن حجر، الاصابه، ج۸، ص۲۵۴.</ref>. [[نسل]] زبرقان در‌ طلبیره [[اندلس]] ساکن شدند<ref>ابن حزم، جمهره انساب العرب، ص۲۱۸.</ref>.<ref>[[رمضان محمدی\|محمدی، رمضان]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|مقاله «زبرقان بن بدر تمیمی»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۳، ص۳۶۷-۳۶۸.</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Wasity: /* جستارهای وابسته */

2025-12-06T06:16:43Z

جستارهای وابسته

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۶
خط ۱۹:		خط ۱۹:
	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==
	{{مدخل وابسته}}		{{مدخل وابسته}}
	* [[بنی‌ سعد بن ~~زیدمنات~~]] (قیبله)		* [[بنی‌ سعد بن زید مناة]] (قیبله)
	* [[بنی‌بهدله]] (قبیله)		* [[بنی‌بهدله]] (قبیله)
	{{پایان مدخل وابسته}}		{{پایان مدخل وابسته}}

Wasity در ‏۶ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۱۶

2025-12-06T06:16:09Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۶
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}
	== آشنایی اجمالی ==		== آشنایی اجمالی ==
	نسب وی چنین است: [[زبرقان بن بدر تمیمی\|حصین بن بدر بن امرئ‌القیس بن خلف بن بهدلة بن عوف بن کعب بن سعد بن ~~زیدمنات~~ بن تمیم]]. وی از تیره [[بنی‌بهدله]]<ref>ابن حبیب، المحبر، ص۲۳۲؛ ابن حزم، جمهره انساب العرب، ص۲۱۸.</ref> و ملقب به زبرقان و مکنی به «ابوشذره» (یا: ابوسدره) و «ابوعیاش» (یا: ابوعباس) است<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۵۵؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۷۹؛ ابن ماکولا، الاکمال، ج۶، ص۷۰.</ref>. نام اصلی او حصین است، اما به زبرقان [[شهرت]] دارد<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۲۹؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۱، ص۳۰۳.</ref>. او [[شاعری]] بسیار [[زیبا]] بود و به خاطر زیبایی‌اش او را زبرقان (ماه) و [[قمر]] نجد گفته‌اند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۵۴؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۳۰۲؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۲۹.</ref>. گفته شده [[زیبایی]] وی به گونه‌ای بود که وقتی وارد [[مکه]] می‌شد، برای اینکه [[زنان]] دچار [[وسوسه]] نشوند چهره خود را می‌پوشاند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۵۴؛ ابن حبیب، المحبر، ص۲۳۲؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۵۷.</ref>. در وجه نامگذاری او به زبرقان، [[دلایل]] دیگری نیز گفته شده است. برخی برآنند که او را به جهت زردی رنگ [[عمامه]] یا دستمال زردی که بر سر می‌بست و در انجمن [[مردم]] حضور می‌یافت، زبرقان گفته‌اند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۵۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۲۹.</ref>. قطرب گوید: او نشیمنگاه خود را زردرنگ می‌کرد به همین خاطر او را زبرقان گفتند<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۰، ص۱۳۸؛ طوسی، التبیان، ج۲، ص۴۳.</ref>.		نسب وی چنین است: [[زبرقان بن بدر تمیمی\|حصین بن بدر بن امرئ‌القیس بن خلف بن بهدلة بن عوف بن کعب بن سعد بن زید مناة بن تمیم]]. وی از تیره [[بنی‌بهدله]]<ref>ابن حبیب، المحبر، ص۲۳۲؛ ابن حزم، جمهره انساب العرب، ص۲۱۸.</ref> و ملقب به زبرقان و مکنی به «ابوشذره» (یا: ابوسدره) و «ابوعیاش» (یا: ابوعباس) است<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۵۵؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۷۹؛ ابن ماکولا، الاکمال، ج۶، ص۷۰.</ref>. نام اصلی او حصین است، اما به زبرقان [[شهرت]] دارد<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۲۹؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۱، ص۳۰۳.</ref>. او [[شاعری]] بسیار [[زیبا]] بود و به خاطر زیبایی‌اش او را زبرقان (ماه) و [[قمر]] نجد گفته‌اند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۵۴؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۳۰۲؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۲۹.</ref>. گفته شده [[زیبایی]] وی به گونه‌ای بود که وقتی وارد [[مکه]] می‌شد، برای اینکه [[زنان]] دچار [[وسوسه]] نشوند چهره خود را می‌پوشاند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۵۴؛ ابن حبیب، المحبر، ص۲۳۲؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۵۷.</ref>. در وجه نامگذاری او به زبرقان، [[دلایل]] دیگری نیز گفته شده است. برخی برآنند که او را به جهت زردی رنگ [[عمامه]] یا دستمال زردی که بر سر می‌بست و در انجمن [[مردم]] حضور می‌یافت، زبرقان گفته‌اند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۵۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۲۹.</ref>. قطرب گوید: او نشیمنگاه خود را زردرنگ می‌کرد به همین خاطر او را زبرقان گفتند<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۰، ص۱۳۸؛ طوسی، التبیان، ج۲، ص۴۳.</ref>.

	[[رسول خدا]]{{صل}} (سال نهم)، [[بشر بن سفیان خزاعی]] یا [[نحام عدوی]] را برای جمع کردن [[زکات]] به [[قبیله]] [[بنی‌کعب]] که تیره‌ای از [[خزاعه]] بودند، فرستاد، [[بشر]] آنجا رفت. بنی‌کعب دام‌های خود را برای [[پرداخت زکات]] جمع کردند، اما [[تمیمی‌ها]] مانع شدند. [[کارگزار زکات]] نزد رسول خدا{{صل}} آمد و خبر داد. [[پیامبر]]{{صل}} [[عیینة بن حصن فزاری]] را با پنجاه سوار روانه کرد. او بر [[بنی‌تمیم]] [[شبیخون]] زد و یازده مرد و یازده [[زن]] و سی [[کودک]] از ایشان را به [[اسارت]] گرفت و به [[مدینه]] آورد. ده نفر از رؤسا و [[برگزیدگان]] [[بنی‌تمیم]] برای [[رهایی]] [[اسیران]] به [[مدینه]] آمدند (سال نهم) که از جمله ایشان [[زبرقان بن بدر تمیمی\|زبرقان بن بدر]] بود<ref>واقدی، المغازی، ج۳، ص۹۷۵؛ خلیفه بن خیاط، تاریخ، ص۴۵؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۲۴.</ref>. این گروه پیش از ظهر وارد [[مسجد]] شدند و سراغ [[اسیران]] خود را گرفتند و با [[راهنمایی]] [[مسلمانان]] نزد آنان رفتند. [[زن‌ها]] و بچه‌ها شروع به [[گریستن]] کردند و آنها بار دیگر به مسجد برگشتند و [[منتظر]] بیرون آمدن [[رسول خدا]]{{صل}} بودند و در این‌باره [[شتاب]] می‌کردند به‌طوری که [[صبر]] نکردند رسول خدا{{صل}} از [[حجره]] خود بیرون بیاید و صدا زدند که ای محمد، زودتر بیرون بیا!<ref>واقدی، المغازی، ج۳، ص۹۷۵.</ref>. این امر سبب [[نزول آیات]] {{متن قرآن\|إِنَّ ٱلَّذِينَ يُنَادُونَكَ مِن وَرَآءِ ٱلْحُجُرَٰتِ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ * وَلَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا۟ حَتَّىٰ تَخْرُجَ إِلَيْهِمْ لَكَانَ خَيْرًۭا لَّهُمْ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ}}<ref>«به راستی آنان که تو را از پشت (در) اتاق‌ها صدا می‌زنند، بیشترشان خرد نمی‌ورزند»«و اگر آنها شکیبایی می‌ورزیدند تا تو خود به نزد آنان برون آیی برای آنها بهتر می‌بود و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره حجرات، آیه 4-5.</ref> در [[نکوهش]] آنان نازل شد<ref>شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۶، ص۲۹۰؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۹، ص۲۱۵.</ref>. رسول خدا{{صل}} به مسجد آمد، زبرقان به [[تفاخر]] [[قوم]] خود پرداخت. رسول خدا{{صل}} به [[ثابت بن قیس]]، دستور داد در جمع [[بنی‌تمیم]] به زبرقان پاسخ دهد. بنی‌تمیم مجدد از آن حضرت [[اجازه]] خواستند تا زبرقان بن بدر [[شعر]] خود را نیز بخواند. آن حضرت اجازه داد و زبرقان ابیانی را بدین مضمون سرود:		[[رسول خدا]]{{صل}} (سال نهم)، [[بشر بن سفیان خزاعی]] یا [[نحام عدوی]] را برای جمع کردن [[زکات]] به [[قبیله]] [[بنی‌کعب]] که تیره‌ای از [[خزاعه]] بودند، فرستاد، [[بشر]] آنجا رفت. بنی‌کعب دام‌های خود را برای [[پرداخت زکات]] جمع کردند، اما [[تمیمی‌ها]] مانع شدند. [[کارگزار زکات]] نزد رسول خدا{{صل}} آمد و خبر داد. [[پیامبر]]{{صل}} [[عیینة بن حصن فزاری]] را با پنجاه سوار روانه کرد. او بر [[بنی‌تمیم]] [[شبیخون]] زد و یازده مرد و یازده [[زن]] و سی [[کودک]] از ایشان را به [[اسارت]] گرفت و به [[مدینه]] آورد. ده نفر از رؤسا و [[برگزیدگان]] [[بنی‌تمیم]] برای [[رهایی]] [[اسیران]] به [[مدینه]] آمدند (سال نهم) که از جمله ایشان [[زبرقان بن بدر تمیمی\|زبرقان بن بدر]] بود<ref>واقدی، المغازی، ج۳، ص۹۷۵؛ خلیفه بن خیاط، تاریخ، ص۴۵؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۲۴.</ref>. این گروه پیش از ظهر وارد [[مسجد]] شدند و سراغ [[اسیران]] خود را گرفتند و با [[راهنمایی]] [[مسلمانان]] نزد آنان رفتند. [[زن‌ها]] و بچه‌ها شروع به [[گریستن]] کردند و آنها بار دیگر به مسجد برگشتند و [[منتظر]] بیرون آمدن [[رسول خدا]]{{صل}} بودند و در این‌باره [[شتاب]] می‌کردند به‌طوری که [[صبر]] نکردند رسول خدا{{صل}} از [[حجره]] خود بیرون بیاید و صدا زدند که ای محمد، زودتر بیرون بیا!<ref>واقدی، المغازی، ج۳، ص۹۷۵.</ref>. این امر سبب [[نزول آیات]] {{متن قرآن\|إِنَّ ٱلَّذِينَ يُنَادُونَكَ مِن وَرَآءِ ٱلْحُجُرَٰتِ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ * وَلَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا۟ حَتَّىٰ تَخْرُجَ إِلَيْهِمْ لَكَانَ خَيْرًۭا لَّهُمْ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ}}<ref>«به راستی آنان که تو را از پشت (در) اتاق‌ها صدا می‌زنند، بیشترشان خرد نمی‌ورزند»«و اگر آنها شکیبایی می‌ورزیدند تا تو خود به نزد آنان برون آیی برای آنها بهتر می‌بود و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره حجرات، آیه 4-5.</ref> در [[نکوهش]] آنان نازل شد<ref>شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۶، ص۲۹۰؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۹، ص۲۱۵.</ref>. رسول خدا{{صل}} به مسجد آمد، زبرقان به [[تفاخر]] [[قوم]] خود پرداخت. رسول خدا{{صل}} به [[ثابت بن قیس]]، دستور داد در جمع [[بنی‌تمیم]] به زبرقان پاسخ دهد. بنی‌تمیم مجدد از آن حضرت [[اجازه]] خواستند تا زبرقان بن بدر [[شعر]] خود را نیز بخواند. آن حضرت اجازه داد و زبرقان ابیانی را بدین مضمون سرود:
خط ۱۴:		خط ۱۴:
	در این حال [[حسان بن ثابت]] به دستور رسول خدا{{صل}} برخاست و [[شعر]] زبرقان را پاسخ داد<ref>ابن هشام، السیره النبویه، ج۴، ص۲۰۸-۲۰۹؛ واقدی، المغازی، ج۳، ص۹۷۷.</ref>. زبرقان در این وفد با [[فخر فروشی]] به رسول خدا{{صل}} عرض کرد: ای رسول خدا، بزرگ [[تمیم]] منم، مرا [[اطاعت]] می‌کنند و به من پاسخ گویند، [[حافظ]] [[حقوق]] آنانم و از [[ظلم]] به آنان جلوگیری می‌کنم و عمرو بن اهتم از این موضوع [[آگاه]] است<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۲۴۹.</ref>. [[رسول خدا]]{{صل}} از عمرو بن اهتم درباره زبرقان بن بدر پرسید. عمرو گفت: فرمانش در میان قومش [[اطاعت]] می‌شود و افراد پشت سر خود را نگهداری می‌کند. در این حال زبرقان ضمن [[اعتراض]] به سخنان عمرو، [[حسادت]] را عامل [[بی‌مهری]] او دانست. عمرو هم پس از آنکه [[جواب]] تندی به زبرقان داد، به رسول خدا{{صل}} عرض کرد: نه بار نخست [[دروغ]] گفتم و نه بار دوم. من از او [[راضی]] بودم و بهتر از آنچه می‌دانستم درباره‌اش گفتم و چون مرا [[خشمگین]] ساخت آنچه را که می‌دانستم گفتم. حضرت فرمود: «{{عربی\|اِنَّ مِنَ البَیَانِ لَسِحْراً}}»<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۷؛ بیهقی، دلائل النبوه، ج۵، ص۳۱۶؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۲، ص۶۷۷؛ شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۶، ص۲۹۰.</ref>.		در این حال [[حسان بن ثابت]] به دستور رسول خدا{{صل}} برخاست و [[شعر]] زبرقان را پاسخ داد<ref>ابن هشام، السیره النبویه، ج۴، ص۲۰۸-۲۰۹؛ واقدی، المغازی، ج۳، ص۹۷۷.</ref>. زبرقان در این وفد با [[فخر فروشی]] به رسول خدا{{صل}} عرض کرد: ای رسول خدا، بزرگ [[تمیم]] منم، مرا [[اطاعت]] می‌کنند و به من پاسخ گویند، [[حافظ]] [[حقوق]] آنانم و از [[ظلم]] به آنان جلوگیری می‌کنم و عمرو بن اهتم از این موضوع [[آگاه]] است<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۲۴۹.</ref>. [[رسول خدا]]{{صل}} از عمرو بن اهتم درباره زبرقان بن بدر پرسید. عمرو گفت: فرمانش در میان قومش [[اطاعت]] می‌شود و افراد پشت سر خود را نگهداری می‌کند. در این حال زبرقان ضمن [[اعتراض]] به سخنان عمرو، [[حسادت]] را عامل [[بی‌مهری]] او دانست. عمرو هم پس از آنکه [[جواب]] تندی به زبرقان داد، به رسول خدا{{صل}} عرض کرد: نه بار نخست [[دروغ]] گفتم و نه بار دوم. من از او [[راضی]] بودم و بهتر از آنچه می‌دانستم درباره‌اش گفتم و چون مرا [[خشمگین]] ساخت آنچه را که می‌دانستم گفتم. حضرت فرمود: «{{عربی\|اِنَّ مِنَ البَیَانِ لَسِحْراً}}»<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۷؛ بیهقی، دلائل النبوه، ج۵، ص۳۱۶؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۲، ص۶۷۷؛ شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۶، ص۲۹۰.</ref>.

	زبرقان در این وفد همراه دیگر افراد [[بنی‌تمیم]] (سال نهم) [[مسلمان]] شد و [[پیامبر]]{{صل}} او را به [[سرپرستی]] [[زکات]] [[قوم]] خودش (تیره [[سعد بن زید~~]] [[منات~~]])، [[طوایف]] [[~~رباب~~]]، [[بنی‌عوف ~~(ابهام‌زدایی)\|عوف~~]] و ابناء<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۶؛ طبری، تاریخ، ج۳، ص۲۶۷.</ref> گماشت. وی پس از [[رحلت رسول خدا]]{{صل}} در [[زمان ابوبکر]] و عمر نیز بر همین سمت باقی ماند. در [[ارتداد]] [[مسیلمه]] و [[طلیحه]]، رسول خدا{{صل}} افرادی را نزد بنی‌تمیم فرستاد و از زبرقان و دیگر افراد بنی‌تمیم بر ضد آن دو [[یاری]] خواست<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۱۸۷.</ref>، اما قبل از پاسخ زبرقان و سایر بنی‌تمیم، رسول خدا{{صل}} درگذشت و زبرقان و [[اقرع بن حابس]] همراه برخی دیگر از بنی‌تمیم به [[یاران]] سجاج و مسیلمه پیوستند<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۲۷۴.</ref>. [[بلاذری]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۶۰.</ref> به طریق خود به نقل از هیثم بن عدی می‌گوید: زبرقان فرزند خود را نزد مسیلمه آورد و گفت: ای [[نبی]] [[خدا]]، کام او را بردار. مسیلمه کام او را برداشت و فرزندش لال شد. پس از آن زبرقان و اقرع نزد [[ابوبکر]] آمدند و گفتند: [[خراج]] [[بحرین]] را به ما بده و ما ضمانت می‌کنیم که هیچ کس از [[قوم]] ما از [[دین]] برنگردد. [[ابوبکر]] چنان کرد و برای آنها مکتوبی نوشت، پس از آن اقرع و زبرقان در همه [[جنگ‌ها]] تا [[جنگ یمامه]] (سال۱۲) همراه خالد بودند<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۲۷۵.</ref>. زبرقان در [[فتوحات]] نیز همراه [[خالد بن ولید]] شرکت داشت. هنگامی که خالد از فتح [[انبار]] [[فراغت]] یافت، زبرقان را بر آنجا نهاد و خود عازم [[عین‌التمر]] شد. زبرقان در [[زمان عمر]] در حال آوردن [[زکات]] [[قوم]] خود به [[مدینه]] بود که [[خطیئه]] [[شاعر]] را به همراه خانواده‌اش دید. از او پرسید: به کجا می‌روی؟ گفت: برای درآوردن مخارج خانواده‌ام به [[عراق]] می‌روم. زبرقان از حطیئه خواست تا نزد او بیاید. حطیئه نزد او رفت؛ اما به جهت [[شایعه]] [[ازدواج]] زبرقان با دختر خطیئه میان آنان [[دشمنی]] برپا شد و خطیئه در شعری زبرقان را هجو کرد<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۳۰.</ref>. وقتی هجو حطیئه به زبرقان رسید ندیمانش گفتند این هجو [[زشتی]] است. زبرقان نزد عمر [[شکایت]] کرد، به دستور عمر، حطیئه نزد او آمد<ref>به قولی عمر او را حبس کرد، بنگرید: ابن شبه نمیری، تاریخ المدینه المنوره، ج۳، ص۷۸۴.</ref>، و [[حسان]] را نیز برای [[قضاوت]] آوردند که حسان گفت: «{{عربی\|مَا هَجَی ولکِنَّهُ سَلَحَ عَلیه}}»، کنایه از این است که او را هجو نگفته، ولی خرابش کرده است<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۵۱؛ ابن کثیر، البدایه النهایه، ج۸، ص۹۷.</ref>. [[ابن اثیر]] می‌گوید: عمر حطیئه را [[تهدید]] به بریدن زبان کرد و او گریخت و بعد از مدتی آمد و عمر را [[مدح]] کرد و عمر او را بخشید<ref>ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۴۲.</ref>.		زبرقان در این وفد همراه دیگر افراد [[بنی‌تمیم]] (سال نهم) [[مسلمان]] شد و [[پیامبر]]{{صل}} او را به [[سرپرستی]] [[زکات]] [[قوم]] خودش (تیره [[بنی سعد بن زید مناة]])، [[طوایف]] [[بنی‌رباب]]، [[بنی‌عوف]] و ابناء<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۶؛ طبری، تاریخ، ج۳، ص۲۶۷.</ref> گماشت. وی پس از [[رحلت رسول خدا]]{{صل}} در [[زمان ابوبکر]] و عمر نیز بر همین سمت باقی ماند. در [[ارتداد]] [[مسیلمه]] و [[طلیحه]]، رسول خدا{{صل}} افرادی را نزد بنی‌تمیم فرستاد و از زبرقان و دیگر افراد بنی‌تمیم بر ضد آن دو [[یاری]] خواست<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۱۸۷.</ref>، اما قبل از پاسخ زبرقان و سایر بنی‌تمیم، رسول خدا{{صل}} درگذشت و زبرقان و [[اقرع بن حابس]] همراه برخی دیگر از بنی‌تمیم به [[یاران]] سجاج و مسیلمه پیوستند<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۲۷۴.</ref>. [[بلاذری]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۶۰.</ref> به طریق خود به نقل از هیثم بن عدی می‌گوید: زبرقان فرزند خود را نزد مسیلمه آورد و گفت: ای [[نبی]] [[خدا]]، کام او را بردار. مسیلمه کام او را برداشت و فرزندش لال شد. پس از آن زبرقان و اقرع نزد [[ابوبکر]] آمدند و گفتند: [[خراج]] [[بحرین]] را به ما بده و ما ضمانت می‌کنیم که هیچ کس از [[قوم]] ما از [[دین]] برنگردد. [[ابوبکر]] چنان کرد و برای آنها مکتوبی نوشت، پس از آن اقرع و زبرقان در همه [[جنگ‌ها]] تا [[جنگ یمامه]] (سال۱۲) همراه خالد بودند<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۲۷۵.</ref>. زبرقان در [[فتوحات]] نیز همراه [[خالد بن ولید]] شرکت داشت. هنگامی که خالد از فتح [[انبار]] [[فراغت]] یافت، زبرقان را بر آنجا نهاد و خود عازم [[عین‌التمر]] شد. زبرقان در [[زمان عمر]] در حال آوردن [[زکات]] [[قوم]] خود به [[مدینه]] بود که [[خطیئه]] [[شاعر]] را به همراه خانواده‌اش دید. از او پرسید: به کجا می‌روی؟ گفت: برای درآوردن مخارج خانواده‌ام به [[عراق]] می‌روم. زبرقان از حطیئه خواست تا نزد او بیاید. حطیئه نزد او رفت؛ اما به جهت [[شایعه]] [[ازدواج]] زبرقان با دختر خطیئه میان آنان [[دشمنی]] برپا شد و خطیئه در شعری زبرقان را هجو کرد<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۳۰.</ref>. وقتی هجو حطیئه به زبرقان رسید ندیمانش گفتند این هجو [[زشتی]] است. زبرقان نزد عمر [[شکایت]] کرد، به دستور عمر، حطیئه نزد او آمد<ref>به قولی عمر او را حبس کرد، بنگرید: ابن شبه نمیری، تاریخ المدینه المنوره، ج۳، ص۷۸۴.</ref>، و [[حسان]] را نیز برای [[قضاوت]] آوردند که حسان گفت: «{{عربی\|مَا هَجَی ولکِنَّهُ سَلَحَ عَلیه}}»، کنایه از این است که او را هجو نگفته، ولی خرابش کرده است<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۵۱؛ ابن کثیر، البدایه النهایه، ج۸، ص۹۷.</ref>. [[ابن اثیر]] می‌گوید: عمر حطیئه را [[تهدید]] به بریدن زبان کرد و او گریخت و بعد از مدتی آمد و عمر را [[مدح]] کرد و عمر او را بخشید<ref>ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۴۲.</ref>.
	[[عبیده]]، دختر [[صعصة بن ناجیه تمیمیه]]، عمه [[فرزدق]]، [[زن]] زبرقان بود که عباس را برای زبرقان زایید<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۶۰؛ ابن حجر، الاصابه، ج۸، ص۲۵۴.</ref>. [[نسل]] زبرقان در‌ طلبیره [[اندلس]] ساکن شدند<ref>ابن حزم، جمهره انساب العرب، ص۲۱۸.</ref>.<ref>[[رمضان محمدی\|محمدی، رمضان]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|مقاله «زبرقان بن بدر تمیمی»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۳، ص۳۶۷-۳۶۸.</ref>		[[عبیده]]، دختر [[صعصة بن ناجیه تمیمیه]]، عمه [[فرزدق]]، [[زن]] زبرقان بود که عباس را برای زبرقان زایید<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۶۰؛ ابن حجر، الاصابه، ج۸، ص۲۵۴.</ref>. [[نسل]] زبرقان در‌ طلبیره [[اندلس]] ساکن شدند<ref>ابن حزم، جمهره انساب العرب، ص۲۱۸.</ref>.<ref>[[رمضان محمدی\|محمدی، رمضان]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|مقاله «زبرقان بن بدر تمیمی»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۳، ص۳۶۷-۳۶۸.</ref>

Wasity: /* آشنایی اجمالی */

2025-12-06T06:12:20Z

آشنایی اجمالی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۲
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}
	== آشنایی اجمالی ==		== آشنایی اجمالی ==
	نسب وی چنین است: [[زبرقان بن بدر تمیمی\|حصین بن بدر بن امرئ‌القیس بن خلف بن بهدلة بن عوف بن کعب بن سعد بن زیدمنات بن تمیم]]. وی از تیره [[بنی‌بهدله]]<ref>ابن حبیب، المحبر، ص۲۳۲؛ ابن حزم، جمهره انساب العرب، ص۲۱۸.</ref> و ملقب به زبرقان و مکنی به ~~ابوشذره~~ (ابوسدره) و ~~[[ابوعیاش]]~~ (ابوعباس) است<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۵۵؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۷۹؛ ابن ماکولا، الاکمال، ج۶، ص۷۰.</ref>. نام اصلی او حصین است، اما به زبرقان [[شهرت]] دارد<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۲۹؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۱، ص۳۰۳.</ref>. او [[شاعری]] بسیار [[زیبا]] بود و به خاطر زیبایی‌اش او را زبرقان (ماه) و [[قمر]] نجد گفته‌اند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۵۴؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۳۰۲؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۲۹.</ref>. گفته شده [[زیبایی]] وی به گونه‌ای بود که وقتی وارد [[مکه]] می‌شد، برای اینکه [[زنان]] دچار [[وسوسه]] نشوند چهره خود را می‌پوشاند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۵۴؛ ابن حبیب، المحبر، ص۲۳۲؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۵۷.</ref>. در وجه نامگذاری او به زبرقان، [[دلایل]] دیگری نیز گفته شده است. برخی برآنند که او را به جهت زردی رنگ [[عمامه]] یا دستمال زردی که بر سر می‌بست و در انجمن [[مردم]] حضور می‌یافت، زبرقان گفته‌اند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۵۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۲۹.</ref>. قطرب گوید: او نشیمنگاه خود را زردرنگ می‌کرد به همین خاطر او را زبرقان گفتند<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۰، ص۱۳۸؛ طوسی، التبیان، ج۲، ص۴۳.</ref>.		نسب وی چنین است: [[زبرقان بن بدر تمیمی\|حصین بن بدر بن امرئ‌القیس بن خلف بن بهدلة بن عوف بن کعب بن سعد بن زیدمنات بن تمیم]]. وی از تیره [[بنی‌بهدله]]<ref>ابن حبیب، المحبر، ص۲۳۲؛ ابن حزم، جمهره انساب العرب، ص۲۱۸.</ref> و ملقب به زبرقان و مکنی به «ابوشذره» (یا: ابوسدره) و «ابوعیاش» (یا: ابوعباس) است<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۵۵؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۷۹؛ ابن ماکولا، الاکمال، ج۶، ص۷۰.</ref>. نام اصلی او حصین است، اما به زبرقان [[شهرت]] دارد<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۲۹؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۱، ص۳۰۳.</ref>. او [[شاعری]] بسیار [[زیبا]] بود و به خاطر زیبایی‌اش او را زبرقان (ماه) و [[قمر]] نجد گفته‌اند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۵۴؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۳۰۲؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۲۹.</ref>. گفته شده [[زیبایی]] وی به گونه‌ای بود که وقتی وارد [[مکه]] می‌شد، برای اینکه [[زنان]] دچار [[وسوسه]] نشوند چهره خود را می‌پوشاند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۵۴؛ ابن حبیب، المحبر، ص۲۳۲؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۵۷.</ref>. در وجه نامگذاری او به زبرقان، [[دلایل]] دیگری نیز گفته شده است. برخی برآنند که او را به جهت زردی رنگ [[عمامه]] یا دستمال زردی که بر سر می‌بست و در انجمن [[مردم]] حضور می‌یافت، زبرقان گفته‌اند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۵۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۲۹.</ref>. قطرب گوید: او نشیمنگاه خود را زردرنگ می‌کرد به همین خاطر او را زبرقان گفتند<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۰، ص۱۳۸؛ طوسی، التبیان، ج۲، ص۴۳.</ref>.

	[[رسول خدا]]{{صل}} (سال نهم)، [[بشر بن سفیان خزاعی]] یا [[نحام عدوی]] را برای جمع کردن [[زکات]] به [[قبیله]] [[بنی‌کعب]] که تیره‌ای از [[خزاعه]] بودند، فرستاد، [[بشر]] آنجا رفت. بنی‌کعب دام‌های خود را برای [[پرداخت زکات]] جمع کردند، اما [[تمیمی‌ها]] مانع شدند. [[کارگزار زکات]] نزد رسول خدا{{صل}} آمد و خبر داد. [[پیامبر]]{{صل}} [[عیینة بن حصن فزاری]] را با پنجاه سوار روانه کرد. او بر [[بنی‌تمیم]] [[شبیخون]] زد و یازده مرد و یازده [[زن]] و سی [[کودک]] از ایشان را به [[اسارت]] گرفت و به [[مدینه]] آورد. ده نفر از رؤسا و [[برگزیدگان]] [[بنی‌تمیم]] برای [[رهایی]] [[اسیران]] به [[مدینه]] آمدند (سال نهم) که از جمله ایشان [[زبرقان بن بدر تمیمی\|زبرقان بن بدر]] بود<ref>واقدی، المغازی، ج۳، ص۹۷۵؛ خلیفه بن خیاط، تاریخ، ص۴۵؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۲۴.</ref>. این گروه پیش از ظهر وارد [[مسجد]] شدند و سراغ [[اسیران]] خود را گرفتند و با [[راهنمایی]] [[مسلمانان]] نزد آنان رفتند. [[زن‌ها]] و بچه‌ها شروع به [[گریستن]] کردند و آنها بار دیگر به مسجد برگشتند و [[منتظر]] بیرون آمدن [[رسول خدا]]{{صل}} بودند و در این‌باره [[شتاب]] می‌کردند به‌طوری که [[صبر]] نکردند رسول خدا{{صل}} از [[حجره]] خود بیرون بیاید و صدا زدند که ای محمد، زودتر بیرون بیا!<ref>واقدی، المغازی، ج۳، ص۹۷۵.</ref>. این امر سبب [[نزول آیات]] {{متن قرآن\|إِنَّ ٱلَّذِينَ يُنَادُونَكَ مِن وَرَآءِ ٱلْحُجُرَٰتِ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ * وَلَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا۟ حَتَّىٰ تَخْرُجَ إِلَيْهِمْ لَكَانَ خَيْرًۭا لَّهُمْ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ}}<ref>«به راستی آنان که تو را از پشت (در) اتاق‌ها صدا می‌زنند، بیشترشان خرد نمی‌ورزند»«و اگر آنها شکیبایی می‌ورزیدند تا تو خود به نزد آنان برون آیی برای آنها بهتر می‌بود و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره حجرات، آیه 4-5.</ref> در [[نکوهش]] آنان نازل شد<ref>شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۶، ص۲۹۰؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۹، ص۲۱۵.</ref>. رسول خدا{{صل}} به مسجد آمد، زبرقان به [[تفاخر]] [[قوم]] خود پرداخت. رسول خدا{{صل}} به [[ثابت بن قیس]]، دستور داد در جمع [[بنی‌تمیم]] به زبرقان پاسخ دهد. بنی‌تمیم مجدد از آن حضرت [[اجازه]] خواستند تا زبرقان بن بدر [[شعر]] خود را نیز بخواند. آن حضرت اجازه داد و زبرقان ابیانی را بدین مضمون سرود:		[[رسول خدا]]{{صل}} (سال نهم)، [[بشر بن سفیان خزاعی]] یا [[نحام عدوی]] را برای جمع کردن [[زکات]] به [[قبیله]] [[بنی‌کعب]] که تیره‌ای از [[خزاعه]] بودند، فرستاد، [[بشر]] آنجا رفت. بنی‌کعب دام‌های خود را برای [[پرداخت زکات]] جمع کردند، اما [[تمیمی‌ها]] مانع شدند. [[کارگزار زکات]] نزد رسول خدا{{صل}} آمد و خبر داد. [[پیامبر]]{{صل}} [[عیینة بن حصن فزاری]] را با پنجاه سوار روانه کرد. او بر [[بنی‌تمیم]] [[شبیخون]] زد و یازده مرد و یازده [[زن]] و سی [[کودک]] از ایشان را به [[اسارت]] گرفت و به [[مدینه]] آورد. ده نفر از رؤسا و [[برگزیدگان]] [[بنی‌تمیم]] برای [[رهایی]] [[اسیران]] به [[مدینه]] آمدند (سال نهم) که از جمله ایشان [[زبرقان بن بدر تمیمی\|زبرقان بن بدر]] بود<ref>واقدی، المغازی، ج۳، ص۹۷۵؛ خلیفه بن خیاط، تاریخ، ص۴۵؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۲۴.</ref>. این گروه پیش از ظهر وارد [[مسجد]] شدند و سراغ [[اسیران]] خود را گرفتند و با [[راهنمایی]] [[مسلمانان]] نزد آنان رفتند. [[زن‌ها]] و بچه‌ها شروع به [[گریستن]] کردند و آنها بار دیگر به مسجد برگشتند و [[منتظر]] بیرون آمدن [[رسول خدا]]{{صل}} بودند و در این‌باره [[شتاب]] می‌کردند به‌طوری که [[صبر]] نکردند رسول خدا{{صل}} از [[حجره]] خود بیرون بیاید و صدا زدند که ای محمد، زودتر بیرون بیا!<ref>واقدی، المغازی، ج۳، ص۹۷۵.</ref>. این امر سبب [[نزول آیات]] {{متن قرآن\|إِنَّ ٱلَّذِينَ يُنَادُونَكَ مِن وَرَآءِ ٱلْحُجُرَٰتِ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ * وَلَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا۟ حَتَّىٰ تَخْرُجَ إِلَيْهِمْ لَكَانَ خَيْرًۭا لَّهُمْ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ}}<ref>«به راستی آنان که تو را از پشت (در) اتاق‌ها صدا می‌زنند، بیشترشان خرد نمی‌ورزند»«و اگر آنها شکیبایی می‌ورزیدند تا تو خود به نزد آنان برون آیی برای آنها بهتر می‌بود و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره حجرات، آیه 4-5.</ref> در [[نکوهش]] آنان نازل شد<ref>شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۶، ص۲۹۰؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۹، ص۲۱۵.</ref>. رسول خدا{{صل}} به مسجد آمد، زبرقان به [[تفاخر]] [[قوم]] خود پرداخت. رسول خدا{{صل}} به [[ثابت بن قیس]]، دستور داد در جمع [[بنی‌تمیم]] به زبرقان پاسخ دهد. بنی‌تمیم مجدد از آن حضرت [[اجازه]] خواستند تا زبرقان بن بدر [[شعر]] خود را نیز بخواند. آن حضرت اجازه داد و زبرقان ابیانی را بدین مضمون سرود:

Ali در ‏۵ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۴۱

2025-12-05T18:41:59Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۱۱
خط ۱۹:		خط ۱۹:
	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==
	{{مدخل وابسته}}		{{مدخل وابسته}}
	* [[~~بنی‌سعد~~ بن زیدمنات]] (قیبله)		* [[بنی‌ سعد بن زیدمنات]] (قیبله)
			* [[بنی‌بهدله]] (قبیله)
	{{پایان مدخل وابسته}}		{{پایان مدخل وابسته}}

Ali: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = صحابه | عنوان مدخل = زبرقان بن بدر تمیمی | مداخل مرتبط = زبرقان بن بدر تمیمی در تاریخ اسلامی | پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == نسب وی چنین است: زبرقان بن بدر تمیمی|حصین بن بدر بن امرئ‌القیس بن خلف بن بهدلة بن عوف بن ک...» ایجاد کرد

2025-12-05T13:33:37Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = صحابه | عنوان مدخل = زبرقان بن بدر تمیمی | مداخل مرتبط = زبرقان بن بدر تمیمی در تاریخ اسلامی | پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == نسب وی چنین است: زبرقان بن بدر تمیمی|حصین بن بدر بن امرئ‌القیس بن خلف بن بهدلة بن عوف بن ک...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = صحابه
| عنوان مدخل = زبرقان بن بدر تمیمی
| مداخل مرتبط = [[زبرقان بن بدر تمیمی در تاریخ اسلامی]]
| پرسش مرتبط =
}}
== آشنایی اجمالی ==
نسب وی چنین است: [[زبرقان بن بدر تمیمی|حصین بن بدر بن امرئ‌القیس بن خلف بن بهدلة بن عوف بن کعب بن سعد بن زیدمنات بن تمیم]]. وی از تیره [[بنی‌بهدله]]<ref>ابن حبیب، المحبر، ص۲۳۲؛ ابن حزم، جمهره انساب العرب، ص۲۱۸.</ref> و ملقب به زبرقان و مکنی به ابوشذره (ابوسدره) و [[ابوعیاش]] (ابوعباس) است<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۵۵؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۷۹؛ ابن ماکولا، الاکمال، ج۶، ص۷۰.</ref>. نام اصلی او حصین است، اما به زبرقان [[شهرت]] دارد<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۲۹؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۱، ص۳۰۳.</ref>. او [[شاعری]] بسیار [[زیبا]] بود و به خاطر زیبایی‌اش او را زبرقان (ماه) و [[قمر]] نجد گفته‌اند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۵۴؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۳۰۲؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۲۹.</ref>. گفته شده [[زیبایی]] وی به گونه‌ای بود که وقتی وارد [[مکه]] می‌شد، برای اینکه [[زنان]] دچار [[وسوسه]] نشوند چهره خود را می‌پوشاند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۵۴؛ ابن حبیب، المحبر، ص۲۳۲؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۵۷.</ref>. در وجه نامگذاری او به زبرقان، [[دلایل]] دیگری نیز گفته شده است. برخی برآنند که او را به جهت زردی رنگ [[عمامه]] یا دستمال زردی که بر سر می‌بست و در انجمن [[مردم]] حضور می‌یافت، زبرقان گفته‌اند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۵۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۲۹.</ref>. قطرب گوید: او نشیمنگاه خود را زردرنگ می‌کرد به همین خاطر او را زبرقان گفتند<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۰، ص۱۳۸؛ طوسی، التبیان، ج۲، ص۴۳.</ref>.

[[رسول خدا]]{{صل}} (سال نهم)، [[بشر بن سفیان خزاعی]] یا [[نحام عدوی]] را برای جمع کردن [[زکات]] به [[قبیله]] [[بنی‌کعب]] که تیره‌ای از [[خزاعه]] بودند، فرستاد، [[بشر]] آنجا رفت. بنی‌کعب دام‌های خود را برای [[پرداخت زکات]] جمع کردند، اما [[تمیمی‌ها]] مانع شدند. [[کارگزار زکات]] نزد رسول خدا{{صل}} آمد و خبر داد. [[پیامبر]]{{صل}} [[عیینة بن حصن فزاری]] را با پنجاه سوار روانه کرد. او بر [[بنی‌تمیم]] [[شبیخون]] زد و یازده مرد و یازده [[زن]] و سی [[کودک]] از ایشان را به [[اسارت]] گرفت و به [[مدینه]] آورد. ده نفر از رؤسا و [[برگزیدگان]] [[بنی‌تمیم]] برای [[رهایی]] [[اسیران]] به [[مدینه]] آمدند (سال نهم) که از جمله ایشان [[زبرقان بن بدر تمیمی|زبرقان بن بدر]] بود<ref>واقدی، المغازی، ج۳، ص۹۷۵؛ خلیفه بن خیاط، تاریخ، ص۴۵؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۲۴.</ref>. این گروه پیش از ظهر وارد [[مسجد]] شدند و سراغ [[اسیران]] خود را گرفتند و با [[راهنمایی]] [[مسلمانان]] نزد آنان رفتند. [[زن‌ها]] و بچه‌ها شروع به [[گریستن]] کردند و آنها بار دیگر به مسجد برگشتند و [[منتظر]] بیرون آمدن [[رسول خدا]]{{صل}} بودند و در این‌باره [[شتاب]] می‌کردند به‌طوری که [[صبر]] نکردند رسول خدا{{صل}} از [[حجره]] خود بیرون بیاید و صدا زدند که ای محمد، زودتر بیرون بیا!<ref>واقدی، المغازی، ج۳، ص۹۷۵.</ref>. این امر سبب [[نزول آیات]] {{متن قرآن|إِنَّ ٱلَّذِينَ يُنَادُونَكَ مِن وَرَآءِ ٱلْحُجُرَٰتِ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ * وَلَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا۟ حَتَّىٰ تَخْرُجَ إِلَيْهِمْ لَكَانَ خَيْرًۭا لَّهُمْ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ}}<ref>«به راستی آنان که تو را از پشت (در) اتاق‌ها صدا می‌زنند، بیشترشان خرد نمی‌ورزند»«و اگر آنها شکیبایی می‌ورزیدند تا تو خود به نزد آنان برون آیی برای آنها بهتر می‌بود و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره حجرات، آیه 4-5.</ref> در [[نکوهش]] آنان نازل شد<ref>شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۶، ص۲۹۰؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۹، ص۲۱۵.</ref>. رسول خدا{{صل}} به مسجد آمد، زبرقان به [[تفاخر]] [[قوم]] خود پرداخت. رسول خدا{{صل}} به [[ثابت بن قیس]]، دستور داد در جمع [[بنی‌تمیم]] به زبرقان پاسخ دهد. بنی‌تمیم مجدد از آن حضرت [[اجازه]] خواستند تا زبرقان بن بدر [[شعر]] خود را نیز بخواند. آن حضرت اجازه داد و زبرقان ابیانی را بدین مضمون سرود:

ما پادشاهانیم، هیچ قبیله‌ای تاب [[مقاومت]] در مقابل ما را ندارد، بزرگان در میان مایند و پرستشگاه‌ها در [[سرزمین]] ما برپاست، به هنگام [[غارت]] چه بسا [[قبایل]] را که مغلوب ساختیم، به هنگام قحطی ما به [[مردم]] گوشت‌های پرچربی می‌خورانیم و ماده‌شتران سالم و پروار را برای کسانی که می‌آیند [[قربانی]] می‌کنیم، و همین که پیش ما فرود آیند [[سیر]] می‌شوند.

در این حال [[حسان بن ثابت]] به دستور رسول خدا{{صل}} برخاست و [[شعر]] زبرقان را پاسخ داد<ref>ابن هشام، السیره النبویه، ج۴، ص۲۰۸-۲۰۹؛ واقدی، المغازی، ج۳، ص۹۷۷.</ref>. زبرقان در این وفد با [[فخر فروشی]] به رسول خدا{{صل}} عرض کرد: ای رسول خدا، بزرگ [[تمیم]] منم، مرا [[اطاعت]] می‌کنند و به من پاسخ گویند، [[حافظ]] [[حقوق]] آنانم و از [[ظلم]] به آنان جلوگیری می‌کنم و عمرو بن اهتم از این موضوع [[آگاه]] است<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۲۴۹.</ref>. [[رسول خدا]]{{صل}} از عمرو بن اهتم درباره زبرقان بن بدر پرسید. عمرو گفت: فرمانش در میان قومش [[اطاعت]] می‌شود و افراد پشت سر خود را نگهداری می‌کند. در این حال زبرقان ضمن [[اعتراض]] به سخنان عمرو، [[حسادت]] را عامل [[بی‌مهری]] او دانست. عمرو هم پس از آنکه [[جواب]] تندی به زبرقان داد، به رسول خدا{{صل}} عرض کرد: نه بار نخست [[دروغ]] گفتم و نه بار دوم. من از او [[راضی]] بودم و بهتر از آنچه می‌دانستم درباره‌اش گفتم و چون مرا [[خشمگین]] ساخت آنچه را که می‌دانستم گفتم. حضرت فرمود: «{{عربی|اِنَّ مِنَ البَیَانِ لَسِحْراً}}»<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۷؛ بیهقی، دلائل النبوه، ج۵، ص۳۱۶؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۲، ص۶۷۷؛ شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۶، ص۲۹۰.</ref>.

زبرقان در این وفد همراه دیگر افراد [[بنی‌تمیم]] (سال نهم) [[مسلمان]] شد و [[پیامبر]]{{صل}} او را به [[سرپرستی]] [[زکات]] [[قوم]] خودش (تیره [[سعد بن زید]] [[منات]])، [[طوایف]] [[رباب]]، [[بنی‌عوف (ابهام‌زدایی)|عوف]] و ابناء<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۶؛ طبری، تاریخ، ج۳، ص۲۶۷.</ref> گماشت. وی پس از [[رحلت رسول خدا]]{{صل}} در [[زمان ابوبکر]] و عمر نیز بر همین سمت باقی ماند. در [[ارتداد]] [[مسیلمه]] و [[طلیحه]]، رسول خدا{{صل}} افرادی را نزد بنی‌تمیم فرستاد و از زبرقان و دیگر افراد بنی‌تمیم بر ضد آن دو [[یاری]] خواست<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۱۸۷.</ref>، اما قبل از پاسخ زبرقان و سایر بنی‌تمیم، رسول خدا{{صل}} درگذشت و زبرقان و [[اقرع بن حابس]] همراه برخی دیگر از بنی‌تمیم به [[یاران]] سجاج و مسیلمه پیوستند<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۲۷۴.</ref>. [[بلاذری]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۶۰.</ref> به طریق خود به نقل از هیثم بن عدی می‌گوید: زبرقان فرزند خود را نزد مسیلمه آورد و گفت: ای [[نبی]] [[خدا]]، کام او را بردار. مسیلمه کام او را برداشت و فرزندش لال شد. پس از آن زبرقان و اقرع نزد [[ابوبکر]] آمدند و گفتند: [[خراج]] [[بحرین]] را به ما بده و ما ضمانت می‌کنیم که هیچ کس از [[قوم]] ما از [[دین]] برنگردد. [[ابوبکر]] چنان کرد و برای آنها مکتوبی نوشت، پس از آن اقرع و زبرقان در همه [[جنگ‌ها]] تا [[جنگ یمامه]] (سال۱۲) همراه خالد بودند<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۲۷۵.</ref>. زبرقان در [[فتوحات]] نیز همراه [[خالد بن ولید]] شرکت داشت. هنگامی که خالد از فتح [[انبار]] [[فراغت]] یافت، زبرقان را بر آنجا نهاد و خود عازم [[عین‌التمر]] شد. زبرقان در [[زمان عمر]] در حال آوردن [[زکات]] [[قوم]] خود به [[مدینه]] بود که [[خطیئه]] [[شاعر]] را به همراه خانواده‌اش دید. از او پرسید: به کجا می‌روی؟ گفت: برای درآوردن مخارج خانواده‌ام به [[عراق]] می‌روم. زبرقان از حطیئه خواست تا نزد او بیاید. حطیئه نزد او رفت؛ اما به جهت [[شایعه]] [[ازدواج]] زبرقان با دختر خطیئه میان آنان [[دشمنی]] برپا شد و خطیئه در شعری زبرقان را هجو کرد<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۳۰.</ref>. وقتی هجو حطیئه به زبرقان رسید ندیمانش گفتند این هجو [[زشتی]] است. زبرقان نزد عمر [[شکایت]] کرد، به دستور عمر، حطیئه نزد او آمد<ref>به قولی عمر او را حبس کرد، بنگرید: ابن شبه نمیری، تاریخ المدینه المنوره، ج۳، ص۷۸۴.</ref>، و [[حسان]] را نیز برای [[قضاوت]] آوردند که حسان گفت: «{{عربی|مَا هَجَی ولکِنَّهُ سَلَحَ عَلیه}}»، کنایه از این است که او را هجو نگفته، ولی خرابش کرده است<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۵۱؛ ابن کثیر، البدایه النهایه، ج۸، ص۹۷.</ref>. [[ابن اثیر]] می‌گوید: عمر حطیئه را [[تهدید]] به بریدن زبان کرد و او گریخت و بعد از مدتی آمد و عمر را [[مدح]] کرد و عمر او را بخشید<ref>ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۴۲.</ref>.
[[عبیده]]، دختر [[صعصة بن ناجیه تمیمیه]]، عمه [[فرزدق]]، [[زن]] زبرقان بود که عباس را برای زبرقان زایید<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۶۰؛ ابن حجر، الاصابه، ج۸، ص۲۵۴.</ref>. [[نسل]] زبرقان در‌ طلبیره [[اندلس]] ساکن شدند<ref>ابن حزم، جمهره انساب العرب، ص۲۱۸.</ref>.<ref>[[رمضان محمدی|محمدی، رمضان]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|مقاله «زبرقان بن بدر تمیمی»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۳، ص۳۶۷-۳۶۸.</ref>

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[بنی‌سعد بن زیدمنات]] (قیبله)
{{پایان مدخل وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM009659.jpg|22px]] [[رمضان محمدی|محمدی، رمضان]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|'''مقاله «زبرقان بن بدر تمیمی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اعلام]]
[[رده:اصحاب پیامبر]]