زهد در عرفان اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱۸ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۰۰

2026-05-18T09:00:14Z

Bahmani در ‏۱۸ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۸

2026-05-18T08:58:27Z

نمایش تغییرات

Wasity: /* مقدمه */

2026-04-26T12:44:09Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۱۴
خط ۷:		خط ۷:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	~~[[زهد]]،~~ از جمله مراتب سیر و سلوک است و در بیشتر کتاب‌های [[اخلاق]] و سیر و سلوک، بابی با عنوان زهد به چشم می‌خورد. به بیان [[عارفان]]، [[انسان]] در راه رسیدن به [[خدا]] و [[دل]] بریدن از لذت‌های مادی و رفتن به سوی [[معنویت]]، باید مراحل و منزل‌هایی را پشت سر بگذارد. یکی از منزل‌هایی که همه عارفان و بزرگان [[علم اخلاق]] بر آن تأکید کرده‌اند، زهد است. در ادامه، به بخشی از نگاشته‌های بزرگان علم اخلاق درباره جایگاه زهد در اخلاق و سیر و سلوک ([[عرفان عملی]]) اشاره می‌کنیم.		«زهد»، از جمله مراتب [[سیر و سلوک]] است و در بیشتر کتاب‌های [[اخلاق]] و سیر و سلوک، بابی با عنوان زهد به چشم می‌خورد. به بیان [[عارفان]]، [[انسان]] در راه رسیدن به [[خدا]] و [[دل]] بریدن از لذت‌های مادی و رفتن به سوی [[معنویت]]، باید مراحل و منزل‌هایی را پشت سر بگذارد. یکی از منزل‌هایی که همه عارفان و بزرگان [[علم اخلاق]] بر آن تأکید کرده‌اند، زهد است. در ادامه، به بخشی از نگاشته‌های بزرگان علم اخلاق درباره جایگاه زهد در اخلاق و سیر و سلوک ([[عرفان عملی]]) اشاره می‌کنیم.

	غزالی، در ~~کیمیای~~ [[سعادت]] درباره زهد چنین می‌نویسد:		غزالی، در [[کیمیای سعادت]] درباره زهد چنین می‌نویسد:
	بدان که هر که یخ دارد، وقت [[گرما]] بر آن حریحص بُود تا چون [[تشنه]] شود، آب بدان سرد کند. کسی بیاید که برابر زر بخرد، آن [[حرص]] وی بشود در [[عشق]] زر و گوید: یک [[روز]] آب گرم خورم و [[صبر]] کنم و [اگر] این زر که همه عمر با من بماند، بستانم، اولی‌تر از آنکه این یخ نگاه دارم که خود نماند و شبانگاه بگداخته بود. این ناخواستن یخ را در مقابل چیزی که بهتر از آن است، زهد گویند در یخ. حال [[عارف]]. اندر [[دنیا]] هم، چنین باشد که ببیند که دنیا در گذارد است که بر دوام همی گذرد و همی گذارد و در وقت [[مرگ]]، تمام برسد. چون [[آخرت]] بیند، باقی و صافی که هرگز نرسد و به نیم فروشند، الا به [[ترک دنیا]]. دنیا اندر چشم وی حقیر شود و دست از آن بدارد؛ در عوض آخرت که بهتر است از آن. این حالت را زهد گویند، به شرط آنکه این نهاد در مباحات دنیا باشد. و اما محظورات، خود، [[فریضه]] بود. دیگر آنکه با [[قدرت]] باشد، اما آنکه بر دنیا [[قادر]] نبود، صورت نبندد زهد از وی... و دیگر شرط آنکه سال از دست بدهد و نگاه ندارد و [[جاه]] نیز از دست بدهد<ref>امام محمد غزالی، کیمیای سعادت، تصحیح: احمد آرام، ج۲، ص۷۳۰ و ۷۳۱.</ref>.		بدان که هر که یخ دارد، وقت [[گرما]] بر آن حریحص بُود تا چون [[تشنه]] شود، آب بدان سرد کند. کسی بیاید که برابر زر بخرد، آن [[حرص]] وی بشود در [[عشق]] زر و گوید: یک [[روز]] آب گرم خورم و [[صبر]] کنم و [اگر] این زر که همه عمر با من بماند، بستانم، اولی‌تر از آنکه این یخ نگاه دارم که خود نماند و شبانگاه بگداخته بود. این ناخواستن یخ را در مقابل چیزی که بهتر از آن است، زهد گویند در یخ. حال [[عارف]]. اندر [[دنیا]] هم، چنین باشد که ببیند که دنیا در گذارد است که بر دوام همی گذرد و همی گذارد و در وقت [[مرگ]]، تمام برسد. چون [[آخرت]] بیند، باقی و صافی که هرگز نرسد و به نیم فروشند، الا به [[ترک دنیا]]. دنیا اندر چشم وی حقیر شود و دست از آن بدارد؛ در عوض آخرت که بهتر است از آن. این حالت را زهد گویند، به شرط آنکه این نهاد در مباحات دنیا باشد. و اما محظورات، خود، [[فریضه]] بود. دیگر آنکه با [[قدرت]] باشد، اما آنکه بر دنیا [[قادر]] نبود، صورت نبندد زهد از وی... و دیگر شرط آنکه سال از دست بدهد و نگاه ندارد و [[جاه]] نیز از دست بدهد<ref>امام محمد غزالی، کیمیای سعادت، تصحیح: احمد آرام، ج۲، ص۷۳۰ و ۷۳۱.</ref>.

Jaafari: /* منابع */

2026-04-21T06:15:49Z

منابع

نمایش تغییرات

Jaafari: /* منابع */

2026-04-21T06:01:06Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۳۱
خط ۲۱:		خط ۲۱:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:1379766.jpg\|22px]] [[امین عظیمی\|عظیمی، امین]]، [[زهد از دیدگاه پیامبر اعظم (کتاب)\|'''زهد از دیدگاه پیامبر اعظم''']]		# [[پرونده:1379766.jpg\|22px]] [[امین عظیمی\|عظیمی، امین]]، [[زهد از دیدگاه پیامبر اعظم (کتاب)\|'''زهد از دیدگاه پیامبر اعظم''']]
			# [[پرونده:IM011028.jpg\|22px]] [[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|'''عرفان در قرآن''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani در ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۶

2025-01-12T08:26:23Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = زهد		\| موضوع مرتبط = زهد
	\| عنوان مدخل = [[زهد]]		\| عنوان مدخل = زهد
	\| مداخل مرتبط = [[زهد در لغت]] - [[زهد در قرآن]] - [[زهد در حدیث]] - [[زهد در نهج البلاغه]] - [[زهد در اخلاق اسلامی]] - [[زهد در عرفان اسلامی]] - [[زهد در معارف دعا و زیارات]] - [[زهد در معارف و سیره علوی]] - [[زهد در معارف و سیره سجادی]] - [[زهد در معارف و سیره ~~نبوی~~]]		\| مداخل مرتبط = [[زهد در لغت]] - [[زهد در قرآن]] - [[زهد در حدیث]] - [[زهد در نهج البلاغه]] - [[زهد در اخلاق اسلامی]] - [[زهد در عرفان اسلامی]] - [[زهد در معارف دعا و زیارات]] - [[زهد در معارف و سیره نبوی]] - [[زهد در معارف و سیره علوی]] - [[زهد در معارف و سیره سجادی]] - [[زهد در معارف و سیره امام باقر]] - [[زهد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	[[زهد]]، از جمله مراتب [[سیر و سلوک]] است و در بیشتر کتاب‌های [[اخلاق]] و سیر و سلوک، بابی با عنوان زهد به چشم می‌خورد. به بیان [[عارفان]]، [[انسان]] در راه رسیدن به [[خدا]] و [[دل]] بریدن از لذت‌های مادی و رفتن به سوی [[معنویت]]، باید مراحل و منزل‌هایی را پشت سر بگذارد. یکی از منزل‌هایی که همه عارفان و بزرگان [[علم اخلاق]] بر آن تأکید کرده‌اند، زهد است. در ادامه، به بخشی از نگاشته‌های بزرگان علم اخلاق درباره جایگاه زهد در اخلاق و سیر و سلوک ([[عرفان عملی]]) اشاره می‌کنیم.		[[زهد]]، از جمله مراتب سیر و سلوک است و در بیشتر کتاب‌های [[اخلاق]] و سیر و سلوک، بابی با عنوان زهد به چشم می‌خورد. به بیان [[عارفان]]، [[انسان]] در راه رسیدن به [[خدا]] و [[دل]] بریدن از لذت‌های مادی و رفتن به سوی [[معنویت]]، باید مراحل و منزل‌هایی را پشت سر بگذارد. یکی از منزل‌هایی که همه عارفان و بزرگان [[علم اخلاق]] بر آن تأکید کرده‌اند، زهد است. در ادامه، به بخشی از نگاشته‌های بزرگان علم اخلاق درباره جایگاه زهد در اخلاق و سیر و سلوک ([[عرفان عملی]]) اشاره می‌کنیم.

	غزالی، در کیمیای [[سعادت]] درباره زهد چنین می‌نویسد:		غزالی، در کیمیای [[سعادت]] درباره زهد چنین می‌نویسد:

Ali: /* پانویس */

2023-11-04T07:01:52Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۱
خط ۲۶:		خط ۲۶:

	[[رده:زهد]]		[[رده:زهد]]
	~~[[رده:فضایل اخلاقی]]~~

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T20:53:07Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۰:۲۳
خط ۵:		خط ۵:
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}
	==مقدمه==		== مقدمه ==
	[[زهد]]، از جمله مراتب [[سیر و سلوک]] است و در بیشتر کتاب‌های [[اخلاق]] و سیر و سلوک، بابی با عنوان زهد به چشم می‌خورد. به بیان [[عارفان]]، [[انسان]] در راه رسیدن به [[خدا]] و [[دل]] بریدن از لذت‌های مادی و رفتن به سوی [[معنویت]]، باید مراحل و منزل‌هایی را پشت سر بگذارد. یکی از منزل‌هایی که همه عارفان و بزرگان [[علم اخلاق]] بر آن تأکید کرده‌اند، زهد است. در ادامه، به بخشی از نگاشته‌های بزرگان علم اخلاق درباره جایگاه زهد در اخلاق و سیر و سلوک ([[عرفان عملی]]) اشاره می‌کنیم.		[[زهد]]، از جمله مراتب [[سیر و سلوک]] است و در بیشتر کتاب‌های [[اخلاق]] و سیر و سلوک، بابی با عنوان زهد به چشم می‌خورد. به بیان [[عارفان]]، [[انسان]] در راه رسیدن به [[خدا]] و [[دل]] بریدن از لذت‌های مادی و رفتن به سوی [[معنویت]]، باید مراحل و منزل‌هایی را پشت سر بگذارد. یکی از منزل‌هایی که همه عارفان و بزرگان [[علم اخلاق]] بر آن تأکید کرده‌اند، زهد است. در ادامه، به بخشی از نگاشته‌های بزرگان علم اخلاق درباره جایگاه زهد در اخلاق و سیر و سلوک ([[عرفان عملی]]) اشاره می‌کنیم.

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T07:21:40Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۵۱
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = زهد		\| موضوع مرتبط = زهد
خط ۲۷:		خط ۲۶:

	[[رده:زهد]]		[[رده:زهد]]
	~~[[رده:مدخل]]~~
	[[رده:فضایل اخلاقی]]		[[رده:فضایل اخلاقی]]

Hosein: جایگزینی متن - '== جستارهای وابسته == ==' به '=='

2022-06-01T15:35:28Z

جایگزینی متن - '== جستارهای وابسته == ==' به '=='

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۰۵
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	[[ملااحمد نراقی]] نیز در [[معراج السعادة (کتاب)\|معراج السعادة]] درباره [[حقیقت]] زهد و تعریف آن می‌نویسد:		[[ملااحمد نراقی]] نیز در [[معراج السعادة (کتاب)\|معراج السعادة]] درباره [[حقیقت]] زهد و تعریف آن می‌نویسد:
	بدان که [[ضد]] [[محبت دنیا]] و [[مال]] را زهد گویند و آن عبارت است از [[دل]] بر داشتن از دنیا و آستین فشاندن بر آن و اکتفا کردن به قدر [[ضرورت]] از برای [[حفظ]] [[بدن]] و یا عبارت است از پشت کردن به دنیا و رو آوردن به [[آخرت]]، بلکه از غیر [[خدا]] قطع نظر کردن و رو آوردن به خدا و این بالاترین درجات زهد است. پس هر که دل بر دارد از هر چیزی که غیر از خداست، حتی از [[بهشت]] و [[قصور]] و [[غلمان]] و حور و به جز [[خدا]] چیزی را نطلبد و نجوید، آن، [[زاهد]] مطلق است<ref>ملا احمد نراقی، معراج السعادة، ص۲۸۶.</ref>.<ref>[[امین عظیمی\|عظیمی، امین]]، [[زهد از دیدگاه پیامبر اعظم (کتاب)\|زهد از دیدگاه پیامبر اعظم]] ص ۱۵.</ref>.		بدان که [[ضد]] [[محبت دنیا]] و [[مال]] را زهد گویند و آن عبارت است از [[دل]] بر داشتن از دنیا و آستین فشاندن بر آن و اکتفا کردن به قدر [[ضرورت]] از برای [[حفظ]] [[بدن]] و یا عبارت است از پشت کردن به دنیا و رو آوردن به [[آخرت]]، بلکه از غیر [[خدا]] قطع نظر کردن و رو آوردن به خدا و این بالاترین درجات زهد است. پس هر که دل بر دارد از هر چیزی که غیر از خداست، حتی از [[بهشت]] و [[قصور]] و [[غلمان]] و حور و به جز [[خدا]] چیزی را نطلبد و نجوید، آن، [[زاهد]] مطلق است<ref>ملا احمد نراقی، معراج السعادة، ص۲۸۶.</ref>.<ref>[[امین عظیمی\|عظیمی، امین]]، [[زهد از دیدگاه پیامبر اعظم (کتاب)\|زهد از دیدگاه پیامبر اعظم]] ص ۱۵.</ref>.

	~~== جستارهای وابسته ==~~

	== منابع ==		== منابع ==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۳۰
خط ۲۱:		خط ۲۱:
	از نظر [[قرآن]]، کسی می‌تواند در منزل زهد درآید که به [[مالکیت]]، [[ربوبیت خدا]]، [[قضا و قدر الهی]] [[ایمان]] داشته باشد و هر چیزی که به او و دیگران می‌رسد از ناحیه خدا بداند و به داشته‌هایش [[دل]] نبدد و نسبت به از دست داده‌ها [[تأسف]] نخورد. از این روست که [[امیرمؤمنان]] [[امام علی]]{{ع}} و نیز [[امام صادق]]{{ع}} در تعریف زهد می‌فرمایند: {{متن حدیث\|الزُّهْدُ كُلُّهُ بَيْنَ كَلِمَتَيْنِ مِنَ الْقُرْآنِ قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ {{متن قرآن\|لِكَيْلَا تَأْسَوْا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا تَفْرَحُوا بِمَا آتَاكُمْ}}<ref>«تا بر آنچه از دست شما رفت دریغ نخورید و بر آنچه به شما دهد شادی نکنید» سوره حدید، آیه ۲۳.</ref> وَ مَنْ لَمْ يَأْسَ عَلَى الْمَاضِي وَ لَمْ يَفْرَحْ بِالْآتِي فَقَدْ أَخَذَ الزُّهْدَ بِطَرَفَيْهِ}}<ref>نهج‌البلاغه، فیض الاسلام، حکمت ۴۳۱؛ تفسیر قمی، ج۲، ص۱۴۶؛ بحارالانوار، ج۷۰، ص۵۲.</ref>؛ «تمام زهد در دو جمله از قرآن است که می‌فرماید: تا برای آنچه از دست داده‌اید تأسف مخورید و به آنچه به شما داده است، سرمست و فرحناک مباشید؛ و هر کس بر رفته‌ها تأسف نخورد و به آنچه می‌آید سرمست و فرحناک نشود، زهد را تمام و کمال به دست آورده است».		از نظر [[قرآن]]، کسی می‌تواند در منزل زهد درآید که به [[مالکیت]]، [[ربوبیت خدا]]، [[قضا و قدر الهی]] [[ایمان]] داشته باشد و هر چیزی که به او و دیگران می‌رسد از ناحیه خدا بداند و به داشته‌هایش [[دل]] نبدد و نسبت به از دست داده‌ها [[تأسف]] نخورد. از این روست که [[امیرمؤمنان]] [[امام علی]]{{ع}} و نیز [[امام صادق]]{{ع}} در تعریف زهد می‌فرمایند: {{متن حدیث\|الزُّهْدُ كُلُّهُ بَيْنَ كَلِمَتَيْنِ مِنَ الْقُرْآنِ قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ {{متن قرآن\|لِكَيْلَا تَأْسَوْا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا تَفْرَحُوا بِمَا آتَاكُمْ}}<ref>«تا بر آنچه از دست شما رفت دریغ نخورید و بر آنچه به شما دهد شادی نکنید» سوره حدید، آیه ۲۳.</ref> وَ مَنْ لَمْ يَأْسَ عَلَى الْمَاضِي وَ لَمْ يَفْرَحْ بِالْآتِي فَقَدْ أَخَذَ الزُّهْدَ بِطَرَفَيْهِ}}<ref>نهج‌البلاغه، فیض الاسلام، حکمت ۴۳۱؛ تفسیر قمی، ج۲، ص۱۴۶؛ بحارالانوار، ج۷۰، ص۵۲.</ref>؛ «تمام زهد در دو جمله از قرآن است که می‌فرماید: تا برای آنچه از دست داده‌اید تأسف مخورید و به آنچه به شما داده است، سرمست و فرحناک مباشید؛ و هر کس بر رفته‌ها تأسف نخورد و به آنچه می‌آید سرمست و فرحناک نشود، زهد را تمام و کمال به دست آورده است».

	از این مطلب دانسته می‌شود که زهد نداشتن و مالک نبودن چیزی نیست، بلکه معنای زهد آن است که چیزی مالک قلب او نشود، بلکه خدا را مالک قلب خود دانسته و آن را [[عرش الهی]] قرار دهد: {{متن حدیث\|قَلْبُ الْمُؤْمِنِ عَرْشُ الرَّحْمَنِ}}<ref>بحارالانوار، ج۵۵، ص۳۹.</ref>؛ «و بگذارد تا خدا با تمام صفات خویش در آن تجلی کند»؛ زیرا هیچ یک از [[آیات الهی]] از این ظرفیت و سعه وجودی برخوردار نیست تا [[خدا]] به‌تمامِ در آن تجلی کند و تنها این [[قلب]] [[مؤمن]] است که چنین سعه وجودی را دارا است و می‌تواند آیینه تمام‌نمای [[صفات الهی]] باشد، چنان‌که در [[حدیث قدسی]] آمده است: {{متن حدیث\|لَا يَسَعُنِي أَرْضِي وَ لَا سَمَائِي وَ لَكِنْ يَسَعُنِي قَلْبُ عَبْدِيَ الْمُؤْمِنِ}}<ref>عوالی اللآلی، ج۴، ص۷.</ref>.<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۱۰۱.</ref>		از این مطلب دانسته می‌شود که زهد نداشتن و مالک نبودن چیزی نیست، بلکه معنای زهد آن است که چیزی مالک قلب او نشود، بلکه خدا را مالک قلب خود دانسته و آن را [[عرش الهی]] قرار دهد: {{متن حدیث\|قَلْبُ الْمُؤْمِنِ عَرْشُ الرَّحْمَنِ}}<ref>بحارالانوار، ج۵۵، ص۳۹.</ref>؛ «و بگذارد تا خدا با تمام صفات خویش در آن تجلی کند»؛ زیرا هیچ یک از [[آیات الهی]] از این ظرفیت و سعه وجودی برخوردار نیست تا [[خدا]] به‌تمامِ در آن تجلی کند و تنها این [[قلب]] [[مؤمن]] است که چنین سعه وجودی را دارا است و می‌تواند آیینه تمام‌نمای [[صفات الهی]] باشد، چنان‌که در [[حدیث قدسی]] آمده است: {{متن حدیث\|لَا يَسَعُنِي أَرْضِي وَ لَا سَمَائِي وَ لَكِنْ يَسَعُنِي قَلْبُ عَبْدِيَ الْمُؤْمِنِ}}<ref>عوالی اللآلی، ج۴، ص۷.</ref>.<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۱۰۱ ـ ۱۰۲.</ref>

	== معنا و مفهوم زهد عرفانی ==		== معنا و مفهوم زهد عرفانی ==
خط ۳۵:		خط ۳۵:

	در [[روایت]] [[اسماعیل بن مسلم]] از [[امام صادق]]{{ع}} است که فرموده: [[زهد]] در [[دنیا]] از میان بردن [[مال]] و [[حرام]] کردن [[حلال]] نیست، بلکه زهد در دنیا این است که به آنچه در دست داری بیش از آنچه در دست خداست اعتماد نداشته باشی<ref>علامه مجلسی، بحارالانوار، ج۷۰، ص۳۱۰.</ref>.		در [[روایت]] [[اسماعیل بن مسلم]] از [[امام صادق]]{{ع}} است که فرموده: [[زهد]] در [[دنیا]] از میان بردن [[مال]] و [[حرام]] کردن [[حلال]] نیست، بلکه زهد در دنیا این است که به آنچه در دست داری بیش از آنچه در دست خداست اعتماد نداشته باشی<ref>علامه مجلسی، بحارالانوار، ج۷۰، ص۳۱۰.</ref>.
	در روایتی که [[علی بن ابراهیم]] از نوفلی و [[سکونی]] از امام صادق{{ع}} از [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} نقل کرده آمده است که آن حضرت در پاسخ کسی که از او درباره زهد در دنیا [[پرسش]] کرده فرموده است: آن عبارت از دوری جستن از حرام است<ref>صدوق، معانی الاخبار، ص۲۵۱؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۳۰۹.</ref>.<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۱۰۲.</ref>		در روایتی که [[علی بن ابراهیم]] از نوفلی و [[سکونی]] از امام صادق{{ع}} از [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} نقل کرده آمده است که آن حضرت در پاسخ کسی که از او درباره زهد در دنیا [[پرسش]] کرده فرموده است: آن عبارت از دوری جستن از حرام است<ref>صدوق، معانی الاخبار، ص۲۵۱؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۳۰۹.</ref>.<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۱۰۲ ـ ۱۰۴.</ref>

	== خصوصیات زاهدان و آثار زهدورزی ==		== خصوصیات زاهدان و آثار زهدورزی ==
خط ۷۵:		خط ۷۵:
	# پرهیز از فخر‌فروشی: زاهدان اگر [[دارایی]] دارند از خدا دانسته و نسبت به آن به دیگران [[فخر]] نمی‌فروشند و [[تفاخر]] نمی‌ورزند<ref>{{متن قرآن\|مَا أَصَابَ مِنْ مُصِيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي أَنْفُسِكُمْ إِلَّا فِي كِتَابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَهَا إِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ * لِكَيْلَا تَأْسَوْا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا تَفْرَحُوا بِمَا آتَاكُمْ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ}} «هیچ گزندی در زمین و به جان‌هایتان نمی‌رسد مگر پیش از آنکه آن را پدید آوریم، در کتابی (آمده) است؛ این بر خداوند آسان است * تا بر آنچه از دست شما رفت دریغ نخورید و بر آنچه به شما دهد شادی نکنید و خداوند هیچ خود پسند خویشتن ستایی را دوست نمی‌دارد» سوره حدید، آیه ۲۲-۲۳.</ref>.		# پرهیز از فخر‌فروشی: زاهدان اگر [[دارایی]] دارند از خدا دانسته و نسبت به آن به دیگران [[فخر]] نمی‌فروشند و [[تفاخر]] نمی‌ورزند<ref>{{متن قرآن\|مَا أَصَابَ مِنْ مُصِيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي أَنْفُسِكُمْ إِلَّا فِي كِتَابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَهَا إِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ * لِكَيْلَا تَأْسَوْا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا تَفْرَحُوا بِمَا آتَاكُمْ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ}} «هیچ گزندی در زمین و به جان‌هایتان نمی‌رسد مگر پیش از آنکه آن را پدید آوریم، در کتابی (آمده) است؛ این بر خداوند آسان است * تا بر آنچه از دست شما رفت دریغ نخورید و بر آنچه به شما دهد شادی نکنید و خداوند هیچ خود پسند خویشتن ستایی را دوست نمی‌دارد» سوره حدید، آیه ۲۲-۲۳.</ref>.
	# [[بخشندگی]] و پرهیز از [[بخل]]: از دیگر صفات آنان این است که [[بخشنده]] بوده و از بخل پرهیز می‌کنند<ref>{{متن قرآن\|وَالَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالْإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلَا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}} «و (نیز برای) کسانی است که پیش از (آمدن) مهاجران، در خانه (های مدینه) و (پایگاه) ایمان، جای داشته‌اند؛ کسانی را که به سوی آنان هجرت کرده‌اند، دوست می‌دارند و در دل به آنچه به مهاجران داده‌اند، چشمداشتی ندارند و (آنان را) بر خویش برمی‌گزینند هر چند خود نیازمند باشند. و کسانی که از آزمندی جان خویش در امانند، رستگارند» سوره حشر، آیه ۹.</ref>.		# [[بخشندگی]] و پرهیز از [[بخل]]: از دیگر صفات آنان این است که [[بخشنده]] بوده و از بخل پرهیز می‌کنند<ref>{{متن قرآن\|وَالَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالْإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلَا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}} «و (نیز برای) کسانی است که پیش از (آمدن) مهاجران، در خانه (های مدینه) و (پایگاه) ایمان، جای داشته‌اند؛ کسانی را که به سوی آنان هجرت کرده‌اند، دوست می‌دارند و در دل به آنچه به مهاجران داده‌اند، چشمداشتی ندارند و (آنان را) بر خویش برمی‌گزینند هر چند خود نیازمند باشند. و کسانی که از آزمندی جان خویش در امانند، رستگارند» سوره حشر، آیه ۹.</ref>.
	# [[اخلاص]] کامل: زاهدان انسان‌هایی هستند که در هر کاری با اخلاص کامل وارد می‌شوند و [[خلوص]] در همه [[اعمال]] ایشان متجلی است<ref>{{متن قرآن\|إِنَّا أَخْلَصْنَاهُمْ بِخَالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِ}} «و ما آنان را به ویژگی‌یی که یادکرد رستخیز است، ویژه ساختیم» سوره ص، آیه ۴۶.</ref>.<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۱۰۴.</ref>		# [[اخلاص]] کامل: زاهدان انسان‌هایی هستند که در هر کاری با اخلاص کامل وارد می‌شوند و [[خلوص]] در همه [[اعمال]] ایشان متجلی است<ref>{{متن قرآن\|إِنَّا أَخْلَصْنَاهُمْ بِخَالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِ}} «و ما آنان را به ویژگی‌یی که یادکرد رستخیز است، ویژه ساختیم» سوره ص، آیه ۴۶.</ref>.<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۱۰۴ ـ ۱۱۱.</ref>

	== راه‌های کسب زهد و عوامل آن ==		== راه‌های کسب زهد و عوامل آن ==
خط ۸۹:		خط ۸۹:
	# بریدن از دنیا: [[رسول خدا]]{{صل}} فرموده است: {{متن حدیث\|كَيْفَ يَعْمَلُ لِلْآخِرَةِ مَنْ لَا يَنْقَطِعُ مِنَ الدُّنْيَا رَغْبَتُهُ}}<ref>بحارالانوار، ج۷۷، ص۱۸۲.</ref>؛ «چگونه انسانی که میل و رغبتش به دنیا قطع نشده، برای آخرت خویش کار کند».		# بریدن از دنیا: [[رسول خدا]]{{صل}} فرموده است: {{متن حدیث\|كَيْفَ يَعْمَلُ لِلْآخِرَةِ مَنْ لَا يَنْقَطِعُ مِنَ الدُّنْيَا رَغْبَتُهُ}}<ref>بحارالانوار، ج۷۷، ص۱۸۲.</ref>؛ «چگونه انسانی که میل و رغبتش به دنیا قطع نشده، برای آخرت خویش کار کند».
	# پرهیز از توده مردم: نشست و برخاست با [[عالمان]] انسان را به آخرت [[گرایش]] و از دنیا دور می‌کند، در حالی که نشست و برخاست با توده‌های [[مردم]] عکس آن است. امام علی{{ع}} فرمود: {{متن حدیث\|إِذَا طَلَبَ الزَّاهِدُ النَّاسَ فَاهْرَبْ مِنْهُ}}<ref>غررالحکم، ص۲۷۶، ح۶۰۶۲.</ref>؛ «زمانی که زاهد، طالب مردم باشد، پس از او دوری کنید».		# پرهیز از توده مردم: نشست و برخاست با [[عالمان]] انسان را به آخرت [[گرایش]] و از دنیا دور می‌کند، در حالی که نشست و برخاست با توده‌های [[مردم]] عکس آن است. امام علی{{ع}} فرمود: {{متن حدیث\|إِذَا طَلَبَ الزَّاهِدُ النَّاسَ فَاهْرَبْ مِنْهُ}}<ref>غررالحکم، ص۲۷۶، ح۶۰۶۲.</ref>؛ «زمانی که زاهد، طالب مردم باشد، پس از او دوری کنید».
	# [[دین‌داری]]: انسان [[دین‌دار]] است که به زهد دست می‌یابد؛ زیرا چارچوب‌های [[شریعت]] انسان را در مسیر [[زهدورزی]] قرار می‌دهد. امام علی{{ع}} فرموده است: {{متن حدیث\|الزُّهْدُ ثَمَرَةُ الدِّينِ}}<ref>غررالحکم، ص۲۷۵، ح۶۰۴۵.</ref>؛ «زهد، نتیجه و ثمره [[دین]] است»<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۱۱۱.</ref>.		# [[دین‌داری]]: انسان [[دین‌دار]] است که به زهد دست می‌یابد؛ زیرا چارچوب‌های [[شریعت]] انسان را در مسیر [[زهدورزی]] قرار می‌دهد. امام علی{{ع}} فرموده است: {{متن حدیث\|الزُّهْدُ ثَمَرَةُ الدِّينِ}}<ref>غررالحکم، ص۲۷۵، ح۶۰۴۵.</ref>؛ «زهد، نتیجه و ثمره [[دین]] است»<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۱۱۱ ـ ۱۱۳.</ref>.

	== درجات زهد عرفانی ==		== درجات زهد عرفانی ==
خط ۱۰۱:		خط ۱۰۱:
	من از درمان و درد و وصل و هجران *** پسندم آنچه را جانان پسندد		من از درمان و درد و وصل و هجران *** پسندم آنچه را جانان پسندد
	نشانه دوم نیز از دست رفتن [[شهود]] اکتسابی و نادیده گرفتن [[مقامات]] این‌چنینی و در مرتبه سوم دقت نظر در [[وادی]] [[حقایق]] هستی است به گونه‌ای که دیگر چیزی جز حقایق هستی نمی‌بیند. [[حضرت علی]]{{ع}} در [[خطبه متقین]] می‌فرماید: {{متن حدیث\|عَظُمَ الْخَالِقُ فِي أَنْفُسِهِمْ فَصَغُرَ مَا دُونَهُ فِي أَعْيُنِهِمْ}}؛ «غیر [[خدا]] در نظرشان کوچک می‌آید وقتی خدا را در نظرشان بزرگ بیاورند. پس در این مراتب، [[سالک]] زاهد آنچه را که قبلاً از آنها دوری کرده و [[زهد]] ورزیده است، در نظرش کوچک نمی‌آید».		نشانه دوم نیز از دست رفتن [[شهود]] اکتسابی و نادیده گرفتن [[مقامات]] این‌چنینی و در مرتبه سوم دقت نظر در [[وادی]] [[حقایق]] هستی است به گونه‌ای که دیگر چیزی جز حقایق هستی نمی‌بیند. [[حضرت علی]]{{ع}} در [[خطبه متقین]] می‌فرماید: {{متن حدیث\|عَظُمَ الْخَالِقُ فِي أَنْفُسِهِمْ فَصَغُرَ مَا دُونَهُ فِي أَعْيُنِهِمْ}}؛ «غیر [[خدا]] در نظرشان کوچک می‌آید وقتی خدا را در نظرشان بزرگ بیاورند. پس در این مراتب، [[سالک]] زاهد آنچه را که قبلاً از آنها دوری کرده و [[زهد]] ورزیده است، در نظرش کوچک نمی‌آید».
	خواجه عبدالله انصاری در صد [[منزل]] نیز می‌نویسد: زهد در سه چیز است: «در [[دنیا]]، در [[خلق]]، در خود». نشانه‌های زهد در دنیا سه چیز است: [[یاد مرگ]]، [[قناعت]] به قوت، صحبت با درویشان. نشانه‌های زهد در خلق عبارت است از دیدن [[سبق]] [[حکم]]، [[استقامت]] قدر، عجز خلق. و اما نشانه‌های زهد در خود؛ [[شناخت]] [[کید]] دیو، فهم [[ضعف]] خود و [[تاریکی]] [[استدراج]]<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۱۱۴.</ref>.		خواجه عبدالله انصاری در صد [[منزل]] نیز می‌نویسد: زهد در سه چیز است: «در [[دنیا]]، در [[خلق]]، در خود». نشانه‌های زهد در دنیا سه چیز است: [[یاد مرگ]]، [[قناعت]] به قوت، صحبت با درویشان. نشانه‌های زهد در خلق عبارت است از دیدن [[سبق]] [[حکم]]، [[استقامت]] قدر، عجز خلق. و اما نشانه‌های زهد در خود؛ [[شناخت]] [[کید]] دیو، فهم [[ضعف]] خود و [[تاریکی]] [[استدراج]]<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۱۱۴ ـ ۱۱۵.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==