زهد در معارف و سیره علوی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* زهد در کلام حضرت امیر {{ع}} */

2026-05-18T10:41:52Z

زهد در کلام حضرت امیر {{ع}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۱۱
خط ۸۷:		خط ۸۷:
	نگاه زاهدانه به [[دنیا]] دو مانع راه [[شناخت]] دنیا را از میان بر می‌دارد: نخست [[شادی]] به [[دارایی‌ها]]، که همان پسند [[زیور]] دنیا است، و دیگری [[اندوه]] از نداشتن‌ها، که [[بدبینی]] به دنیا را در پی دارد. [[خوشبینی]] و بدبینی، همان [[افراط]] و تفریط در دنیاشناسی است و [[زهد]]، واقع بینی است.		نگاه زاهدانه به [[دنیا]] دو مانع راه [[شناخت]] دنیا را از میان بر می‌دارد: نخست [[شادی]] به [[دارایی‌ها]]، که همان پسند [[زیور]] دنیا است، و دیگری [[اندوه]] از نداشتن‌ها، که [[بدبینی]] به دنیا را در پی دارد. [[خوشبینی]] و بدبینی، همان [[افراط]] و تفریط در دنیاشناسی است و [[زهد]]، واقع بینی است.

	اینکه زهد گونه‌ای نگریستن است نه روش، بدین معنا نیست که تأثیری بر [[انتخاب]] روش ندارد. روشن است که همواره نوع دیدگاه در [[گزینش]] روش مؤثر است؛ اما چنین نیست که نگاه زاهدانه به دنیا روش عزلت‌نشینی و فقرپیشگی در پی آورد. [[روش زندگی]] در [[سود]] جستن و بهره‌مندی از نعمت‌های دنیا و نیز در [[میزان]] کار و تلاش، که مولد [[ثروت]] است، بسته به عواملی ویژه است<ref>این مسئله در مقاله «دین و دنیا از دیدگاه امام علی{{ع}}» در همین مجموعه بررسی شده است.</ref>. ما در اینجا در پی بررسی تأثیر دیدگاه زاهدانه در گزینش روش [[مصرف]] و کار نیستیم، بلکه زهد را تنها از زاویه تأثیرش برشناخت [[حقیقت دنیا]] مطالعه می‌کنیم<ref>زهد در لسان امام صادق{{ع}} نیز از ابزار شناخت حقیقت دنیا شمرده شده است: {{متن حدیث\|... وَ مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا أَثْبَتَ اللَّهُ الْحِكْمَةَ فِي قَلْبِهِ وَ أَنْطَقَ بِهَا لِسَانَهُ وَ بَصَّرَهُ عُيُوبَ الدُّنْيَا دَاءَهَا وَ دَوَاءَهَا وَ أَخْرَجَهُ مِنْهَا سَالِماً إِلَى دَارِ السَّلَامِ}}؛ (بحارالانوار، ج۶۷، ص۳۱۳).</ref>.<ref>[[حسنعلی علی اکبریان\|اکبریان، حسنعلی علی]]، [[حقیقت دنیا (مقاله)\|مقاله «حقیقت دنیا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]]، ص ۳۸۳.</ref>		اینکه زهد گونه‌ای نگریستن است نه روش، بدین معنا نیست که تأثیری بر [[انتخاب]] روش ندارد. روشن است که همواره نوع دیدگاه در [[گزینش]] روش مؤثر است؛ اما چنین نیست که نگاه زاهدانه به دنیا روش عزلت‌نشینی و فقرپیشگی در پی آورد. [[روش زندگی]] در سود جستن و بهره‌مندی از نعمت‌های دنیا و نیز در [[میزان]] کار و تلاش، که مولد [[ثروت]] است، بسته به عواملی ویژه است<ref>این مسئله در مقاله «دین و دنیا از دیدگاه امام علی{{ع}}» در همین مجموعه بررسی شده است.</ref>. ما در اینجا در پی بررسی تأثیر دیدگاه زاهدانه در گزینش روش [[مصرف]] و کار نیستیم، بلکه زهد را تنها از زاویه تأثیرش برشناخت [[حقیقت دنیا]] مطالعه می‌کنیم<ref>زهد در لسان امام صادق{{ع}} نیز از ابزار شناخت حقیقت دنیا شمرده شده است: {{متن حدیث\|... وَ مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا أَثْبَتَ اللَّهُ الْحِكْمَةَ فِي قَلْبِهِ وَ أَنْطَقَ بِهَا لِسَانَهُ وَ بَصَّرَهُ عُيُوبَ الدُّنْيَا دَاءَهَا وَ دَوَاءَهَا وَ أَخْرَجَهُ مِنْهَا سَالِماً إِلَى دَارِ السَّلَامِ}}؛ (بحارالانوار، ج۶۷، ص۳۱۳).</ref>.<ref>[[حسنعلی علی اکبریان\|اکبریان، حسنعلی علی]]، [[حقیقت دنیا (مقاله)\|مقاله «حقیقت دنیا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]]، ص ۳۸۳.</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Bahmani: /* زهد در کلام حضرت امیر {{ع}} */

2026-05-18T10:37:43Z

زهد در کلام حضرت امیر {{ع}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۰۷
خط ۷۷:		خط ۷۷:

	در این سخن و سخنان دیگری که در مباحث [[آینده]] به آن اشاره خواهد شد، حضرت زهد را به آثار آن تعریف کرده است. آن‌که به دنیا روی نمی‌آورد، آن‌چه را از [[علم]] [[دین]] فرا می‌گیرد، به مرحله عمل می‌رساند و در مواجهه با [[خوشی]] و ناخوشی دنیا، خدا را فراموش نمی‌کند؛ زیرا آن‌چه برای او اهمیت دارد، خدا و [[آخرت]] است<ref>[[مجید رضایی\|رضایی، مجید]]، [[زهد و قناعت (مقاله)\| مقاله «زهد و قناعت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۷]]، ص ۱۶۱-۱۶۵.</ref>.		در این سخن و سخنان دیگری که در مباحث [[آینده]] به آن اشاره خواهد شد، حضرت زهد را به آثار آن تعریف کرده است. آن‌که به دنیا روی نمی‌آورد، آن‌چه را از [[علم]] [[دین]] فرا می‌گیرد، به مرحله عمل می‌رساند و در مواجهه با [[خوشی]] و ناخوشی دنیا، خدا را فراموش نمی‌کند؛ زیرا آن‌چه برای او اهمیت دارد، خدا و [[آخرت]] است<ref>[[مجید رضایی\|رضایی، مجید]]، [[زهد و قناعت (مقاله)\| مقاله «زهد و قناعت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۷]]، ص ۱۶۱-۱۶۵.</ref>.

			۶. [[حضرت علی]]{{ع}} می‌فرماید: [[وابستگی به دنیا]] را از خود بزدای تا [[خدا]] عورات ([[پلیدی‌ها]]) [و] زشتی‌هایش را به تو بنمایاند و به [[غفلت]] مگرای که آنی از تو غفلت نشود<ref>نهج البلاغه، حکمت ۳۹۱، ص۷۲۴.</ref>.
			در [[حدیث]] بالا، واژه «عورت» به کار رفته است و عورت به زشتی‌هایی می‌گویند که آنها را می‌پوشانند تا دیده نشوند، و [[زهد]] می‌تواند عورت‌های [[دنیا]] را، که [[پوشش]] [[زیور]]، آنها را پنهان کرده است، نمایان سازد و [[حقیقت]] را نشان دهد. اما زهد در دنیا چیست؟ آیا همان ترک نعمت‌های دنیا و [[عزلت نشینی]] است؛ چنان که از ظاهر برخی سخنان امام علی{{ع}} بر می‌آید؟ آیا زهد با بهره‌مندی از دنیا نیز سازگار است؟

			زهد در [[روایات]] [[حضرت امیر]]{{ع}} گونه‌ای نگریستن به دنیا است نه [[روش زندگی]] در آن؛ چنان‌که می‌فرماید:
			ای [[مردم]]، به دنیا چونان زاهدان روی‌گردان بنگرید.... پس فراوانی آن‌چه شما را خوش می‌آید، دچار فریبتان نکند که دوران همدمی با آن بسیار کوتاه است<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۰۳، ص۱۹۰؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الفروع من الکافی، ج۸، ص١٧ (با اختلاف در تعابیر) در نهج السعاده، ج۷، ص۵۳، نیز مانند فروع کافی آمده است.</ref>.
			در جایی دیگر فرموده‌اند: زهد با همۀ شاخ و برگش میان دو کلمه [[قرآن]] است: «تا بر آن‌چه از دست شما رفته است، [[حسرت]] نخورید و به آن‌چه به شما رسیده است، شادمان نشوید». ([[سوره حدید]] [[آیه]] ۲۳) هر آن‌که بر از دست رفته [[اندوهگین]] و بر دستاورد، شاد نشود، هر دو روی زهد را گرفته است<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۳۹، ص۷۳۴. نیز از امام صادق{{ع}} در معانی الاخبار، ص۲۵۲ و از امام سجاد{{ع}} در تفسیر القمی، ص۵۸۷، همین مضمون نقل شده است.
			اگر آرزو در زمره اموری باشد که مربوط به نگرش است نه روش، این سخن حضرت علی{{ع}} را نیز می‌توان تفسیری نگرش گونه برای زهد دانست: {{متن حدیث\|الزُّهْدُ فِي الدُّنْيَا قَصْرُ الْأَمَلِ‌}}؛ (شیخ صدوق، معانی الاخبار، ص۲۵۱؛ نهج البلاغه، خطبه ۸۱ ص۱۲۸) اما در برخی از سخنان آن حضرت زهد به روش تفسیر شده است؛ مانند {{متن حدیث\|قِيلَ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}} مَا الزُّهْدُ فِي الدُّنْيَا؟ قَالَ: تَنَكُّبُ حَرَامِهَا}}؛ (معانی الاخبار، ص۲۵۱) «تنکب» به معنای اجتناب از حرام است. نیز در سخنی جامع فرمود: {{متن حدیث\|أَيُّهَا النَّاسُ الزَّهَادَةُ قَصْرُ الْأَمَلِ وَ الشُّكْرُ عِنْدَ النِّعَمِ وَ الْوَرَعُ عِنْدَ الْمَحَارِمِ}}؛ (نهج البلاغه، خطبه ۸۱، ص۱۲۸).</ref>.
			نگاه زاهدانه به [[دنیا]] دو مانع راه [[شناخت]] دنیا را از میان بر می‌دارد: نخست [[شادی]] به [[دارایی‌ها]]، که همان پسند [[زیور]] دنیا است، و دیگری [[اندوه]] از نداشتن‌ها، که [[بدبینی]] به دنیا را در پی دارد. [[خوشبینی]] و بدبینی، همان [[افراط]] و تفریط در دنیاشناسی است و [[زهد]]، واقع بینی است.

			اینکه زهد گونه‌ای نگریستن است نه روش، بدین معنا نیست که تأثیری بر [[انتخاب]] روش ندارد. روشن است که همواره نوع دیدگاه در [[گزینش]] روش مؤثر است؛ اما چنین نیست که نگاه زاهدانه به دنیا روش عزلت‌نشینی و فقرپیشگی در پی آورد. [[روش زندگی]] در [[سود]] جستن و بهره‌مندی از نعمت‌های دنیا و نیز در [[میزان]] کار و تلاش، که مولد [[ثروت]] است، بسته به عواملی ویژه است<ref>این مسئله در مقاله «دین و دنیا از دیدگاه امام علی{{ع}}» در همین مجموعه بررسی شده است.</ref>. ما در اینجا در پی بررسی تأثیر دیدگاه زاهدانه در گزینش روش [[مصرف]] و کار نیستیم، بلکه زهد را تنها از زاویه تأثیرش برشناخت [[حقیقت دنیا]] مطالعه می‌کنیم<ref>زهد در لسان امام صادق{{ع}} نیز از ابزار شناخت حقیقت دنیا شمرده شده است: {{متن حدیث\|... وَ مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا أَثْبَتَ اللَّهُ الْحِكْمَةَ فِي قَلْبِهِ وَ أَنْطَقَ بِهَا لِسَانَهُ وَ بَصَّرَهُ عُيُوبَ الدُّنْيَا دَاءَهَا وَ دَوَاءَهَا وَ أَخْرَجَهُ مِنْهَا سَالِماً إِلَى دَارِ السَّلَامِ}}؛ (بحارالانوار، ج۶۷، ص۳۱۳).</ref>.<ref>[[حسنعلی علی اکبریان\|اکبریان، حسنعلی علی]]، [[حقیقت دنیا (مقاله)\|مقاله «حقیقت دنیا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]]، ص ۳۸۳.</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Bahmani: /* مقدمه */

2026-05-18T10:29:45Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۹
خط ۱۰:		خط ۱۰:

	بدین‌سان، می‌توان گفت که زهد، نقطه مقابل [[دنیادوستی]] است<ref>در ارتباط با «ترک دنیا» یا «عدم دنیادوستی»، چند نکته شایان ذکر است: اولاً دنیا اگر به معنای مخلوقات خداوند در نظر گرفته شود، برابر آیه صریح قرآن (از قبیل {{متن قرآن\|الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ}}) بد و مذموم نیست؛ ثانیاً دنیادوستی نیز اگر از حیث علایق و کشش‌های طبیعی و فطری، مورد نظر باشد، از آنجا که از مخلوقات خدا است و برای انسان، جنبه تکوینی و غیر اکتسابی دارد. نمی‌تواند بد و مذموم باشد. پس دنیادوستی به عنوان یک حالت مذموم نفسانی، حالتی است که در اثر آن، دنیا به صورت کمال مطلوب و نهایت آرزو در می‌آید و علاقه به آن، به تعلق، و ارتباط با آن، به وابستگی تبدیل می‌شود و انسان را از دست‌یابی به کمالات عالیه انسانی و غایات برتر معنوی باز می‌دارد. (برای آشنایی بیش‌تر با این بحث، ر ک: مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۱۶، ص۵۵۲-۵۵۳، ۵۶۰- ۵۶۶؛ همو، حکمت‌ها و اندرزها، ص۹۱-۱۰۰؛ مصباح یزدی، محمدتقی، اخلاق در قرآن، ج۱، ص۱۸۲-۱۸۹؛ جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۷۱ - ۱۷۷).</ref>. از [[روایات]] [[حضرت علی]] {{ع}} درباره زهد به چند نکته می‌توان رسید:		بدین‌سان، می‌توان گفت که زهد، نقطه مقابل [[دنیادوستی]] است<ref>در ارتباط با «ترک دنیا» یا «عدم دنیادوستی»، چند نکته شایان ذکر است: اولاً دنیا اگر به معنای مخلوقات خداوند در نظر گرفته شود، برابر آیه صریح قرآن (از قبیل {{متن قرآن\|الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ}}) بد و مذموم نیست؛ ثانیاً دنیادوستی نیز اگر از حیث علایق و کشش‌های طبیعی و فطری، مورد نظر باشد، از آنجا که از مخلوقات خدا است و برای انسان، جنبه تکوینی و غیر اکتسابی دارد. نمی‌تواند بد و مذموم باشد. پس دنیادوستی به عنوان یک حالت مذموم نفسانی، حالتی است که در اثر آن، دنیا به صورت کمال مطلوب و نهایت آرزو در می‌آید و علاقه به آن، به تعلق، و ارتباط با آن، به وابستگی تبدیل می‌شود و انسان را از دست‌یابی به کمالات عالیه انسانی و غایات برتر معنوی باز می‌دارد. (برای آشنایی بیش‌تر با این بحث، ر ک: مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۱۶، ص۵۵۲-۵۵۳، ۵۶۰- ۵۶۶؛ همو، حکمت‌ها و اندرزها، ص۹۱-۱۰۰؛ مصباح یزدی، محمدتقی، اخلاق در قرآن، ج۱، ص۱۸۲-۱۸۹؛ جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۷۱ - ۱۷۷).</ref>. از [[روایات]] [[حضرت علی]] {{ع}} درباره زهد به چند نکته می‌توان رسید:
	اولاً در [[سخنان امام]] نیز زهد در برابر رغبت به کار رفته است؛ برای مثال: {{متن حدیث\|كُنْ زَاهِداً فِيمَا يَرْغَبُ فِيهِ الْجَهُولُ‌}}<ref>گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۳.</ref>؛ «زهد در دنیا تو را [[رستگار]] می‌کند و میل و رغبت به آن، تو را هلاک می‌سازد»<ref>گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱. {{متن حدیث\|الْعَاقِلُ مَنْ يَزْهَدُ فِيمَا يَرْغَبُ فِيهِ الْجَاهِلُ}}؛ (غررالحکم، شرح خوانساری، ج۱، ص۳۹۳).</ref>. آن حضرت، در گفتاری جامع می‌فرماید: «تمام زهد در دو جمله از [[قرآن]] گرد آمده است؛ [[خداوند سبحان]] می‌فرماید: بر آن‌چه از دست می‌دهید، [[تأسف]] نخورید و برای آن‌چه به دست می‌آورید، شادمان نشوید»<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۳۱.</ref>.		اولاً در سخنان امام نیز زهد در برابر رغبت به کار رفته است؛ برای مثال: {{متن حدیث\|كُنْ زَاهِداً فِيمَا يَرْغَبُ فِيهِ الْجَهُولُ‌}}<ref>گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۳.</ref>؛ «زهد در دنیا تو را [[رستگار]] می‌کند و میل و رغبت به آن، تو را هلاک می‌سازد»<ref>گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱. {{متن حدیث\|الْعَاقِلُ مَنْ يَزْهَدُ فِيمَا يَرْغَبُ فِيهِ الْجَاهِلُ}}؛ (غررالحکم، شرح خوانساری، ج۱، ص۳۹۳).</ref>. آن حضرت، در گفتاری جامع می‌فرماید: «تمام زهد در دو جمله از [[قرآن]] گرد آمده است؛ [[خداوند سبحان]] می‌فرماید: بر آن‌چه از دست می‌دهید، [[تأسف]] نخورید و برای آن‌چه به دست می‌آورید، شادمان نشوید»<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۳۱.</ref>.
	[[انسان]] با دست‌یابی به این حالت [[روحانی]] و [[معنوی]] است که از قید [[اسارت‌ها]] و بردگی‌های درونی رها می‌شود و به [[آزادی]] می‌رسد<ref>ر. ک: مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۱۶، ص۵۲۵-۵۲۵ و ۵۶۷-۵۷۳.</ref>. [[حضرت علی]] {{ع}} می‌فرماید: «کسی که به [[دنیا]] بی‌رغبت باشد، نفسش را [[آزاد]] کرده است»<ref>{{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا أَعْتَقَ نَفْسَهُ‌...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۴).</ref>.		[[انسان]] با دست‌یابی به این حالت [[روحانی]] و [[معنوی]] است که از قید [[اسارت‌ها]] و بردگی‌های درونی رها می‌شود و به [[آزادی]] می‌رسد<ref>ر. ک: مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۱۶، ص۵۲۵-۵۲۵ و ۵۶۷-۵۷۳.</ref>. [[حضرت علی]] {{ع}} می‌فرماید: «کسی که به [[دنیا]] بی‌رغبت باشد، نفسش را [[آزاد]] کرده است»<ref>{{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا أَعْتَقَ نَفْسَهُ‌...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۴).</ref>.

	ثانیاً [[زهد]]، مشتمل بر دو جنبه سلب و ایجاب یا [[نفی]] و [[اثبات]] است. زهد به معنای نفی [[محبت]] و بی‌رغبتی است، ولی نه به گونه مطلق، بلکه با اضافه به متعلقش؛ یعنی دنیا. زهد، مشتمل بر نفی محبت دنیا از یک سو، و اثبات [[محبت آخرت]]- و برای [[زاهد]] راستین، اثبات محبت [[حق تعالی]]<ref>معراج السعاده، ص۳۷۸ و ۳۷۷؛ اوصاف الاشراف، ص۲۳؛ جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۷۷-۱۷۸.</ref>- از سوی دیگر است. از این رو حضرت می‌فرماید: {{متن حدیث\|إِنْ كُنْتُمْ فِي الْبَقَاءِ رَاغِبِينَ فَازْهَدُوا فِي عَالَمِ الْفَنَاءِ}}<ref>گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۱۹ و ۶۲۰. حضرت در توصیف انسان عاقل نیز به همین دو وجه سلبی و ایجابی اشاره می‌فرماید: {{متن حدیث\|الْعَاقِلُ مَنْ زَهِدَ فِي دُنْيَا فَانِيَةٍ دَنِيَّةٍ وَ رَغِبَ فِي جَنَّةٍ سَنِيَّةٍ خَالِدَةٍ عَالِيَةٍ؛ شِيمَةُ ذَوِي الْأَلْبَابِ وَ النُّهَى؛ الْإِقْبَالُ عَلَى دَارِ الْبَقَاءِ وَ الْإِعْرَاضُ عَنْ دَارِ الْفَنَاءِ...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۹۷۳ و ۹۸۲).</ref>؛ {{متن حدیث\|أَصْلُ الزُّهْدِ حُسْنُ الرَّغْبَةِ فِيمَا عِنْدَ اللَّهِ}}<ref>گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۹۷۳.</ref>.		ثانیاً [[زهد]]، مشتمل بر دو جنبه سلب و ایجاب یا [[نفی]] و [[اثبات]] است. زهد به معنای نفی [[محبت]] و بی‌رغبتی است، ولی نه به گونه مطلق، بلکه با اضافه به متعلقش؛ یعنی دنیا. زهد، مشتمل بر نفی محبت دنیا از یک سو، و اثبات محبت آخرت - و برای [[زاهد]] راستین، اثبات محبت [[حق تعالی]]<ref>معراج السعاده، ص۳۷۸ و ۳۷۷؛ اوصاف الاشراف، ص۲۳؛ جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۷۷-۱۷۸.</ref>- از سوی دیگر است. از این رو حضرت می‌فرماید: {{متن حدیث\|إِنْ كُنْتُمْ فِي الْبَقَاءِ رَاغِبِينَ فَازْهَدُوا فِي عَالَمِ الْفَنَاءِ}}<ref>گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۱۹ و ۶۲۰. حضرت در توصیف انسان عاقل نیز به همین دو وجه سلبی و ایجابی اشاره می‌فرماید: {{متن حدیث\|الْعَاقِلُ مَنْ زَهِدَ فِي دُنْيَا فَانِيَةٍ دَنِيَّةٍ وَ رَغِبَ فِي جَنَّةٍ سَنِيَّةٍ خَالِدَةٍ عَالِيَةٍ؛ شِيمَةُ ذَوِي الْأَلْبَابِ وَ النُّهَى؛ الْإِقْبَالُ عَلَى دَارِ الْبَقَاءِ وَ الْإِعْرَاضُ عَنْ دَارِ الْفَنَاءِ...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۹۷۳ و ۹۸۲).</ref>؛ {{متن حدیث\|أَصْلُ الزُّهْدِ حُسْنُ الرَّغْبَةِ فِيمَا عِنْدَ اللَّهِ}}<ref>گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۹۷۳.</ref>.

	ثالثاً در [[روایات]] حضرت علی {{ع}} نکته‌هایی مطرح شده است که در [[حکم]] مقدمه پدید آمدن ملکه روحانی زهد است؛ از قبیل کوتاه‌سازی [[آرزوها]]<ref>{{متن حدیث\|الزُّهْدُ تَقْصِيرُ الْآمَالِ‌...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۱۷).</ref>، دست کشیدن از محارم<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ الزَّهَادَةَ... الْوَرَعَ عَنِ الْمَحَارِمِ‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۱۸).</ref>، [[مخالفت]] با [[هوای نفس]] و [[شهوات]]<ref>{{متن حدیث\|هِمَّةُ الزَّاهِدِ مُخَالَفَةُ الْهَوَى وَ السُّلُوُّ عَنِ الشَّهَوَاتِ}}؛ (ناظم‌زاده قمی، سید اصغر، جلوه‌های حکمت، ص۲۸۰، به نقل از کنزالفوائد، ج۱، ص۳۵۰).</ref>، بازداشتن نفس از لذت‌های [[دنیا]]<ref>{{متن حدیث\|ظَلْفُ النَّفْسِ عَنْ لَذَّاتِ الدُّنْيَا هُوَ الزُّهْدُ الْمَحْمُودُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱).</ref>، خالی کردن [[دل]] از [[طمع]]<ref>{{متن حدیث\|لَا يَنْفَعُ زُهْدُ مَنْ لَمْ يَتَخَلَ عَنِ الطَّمَعِ...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۳).</ref>، تزهد<ref>{{متن حدیث\|ألتّزهّد يؤدّى إلى الزّهد}}؛ {{متن حدیث\|أَوَّلُ الزُّهْدِ التَّزَهُّدُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۱۸ و ۶۲۰).</ref> (خود را به بی‌رغبتی واداشتن) و مانند آن.		ثالثاً در [[روایات]] حضرت علی {{ع}} نکته‌هایی مطرح شده است که در [[حکم]] مقدمه پدید آمدن ملکه روحانی زهد است؛ از قبیل کوتاه‌سازی [[آرزوها]]<ref>{{متن حدیث\|الزُّهْدُ تَقْصِيرُ الْآمَالِ‌...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۱۷).</ref>، دست کشیدن از محارم<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ الزَّهَادَةَ... الْوَرَعَ عَنِ الْمَحَارِمِ‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۱۸).</ref>، [[مخالفت]] با [[هوای نفس]] و [[شهوات]]<ref>{{متن حدیث\|هِمَّةُ الزَّاهِدِ مُخَالَفَةُ الْهَوَى وَ السُّلُوُّ عَنِ الشَّهَوَاتِ}}؛ (ناظم‌زاده قمی، سید اصغر، جلوه‌های حکمت، ص۲۸۰، به نقل از کنزالفوائد، ج۱، ص۳۵۰).</ref>، بازداشتن نفس از لذت‌های [[دنیا]]<ref>{{متن حدیث\|ظَلْفُ النَّفْسِ عَنْ لَذَّاتِ الدُّنْيَا هُوَ الزُّهْدُ الْمَحْمُودُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱).</ref>، خالی کردن [[دل]] از [[طمع]]<ref>{{متن حدیث\|لَا يَنْفَعُ زُهْدُ مَنْ لَمْ يَتَخَلَ عَنِ الطَّمَعِ...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۳).</ref>، تزهد<ref>{{متن حدیث\|ألتّزهّد يؤدّى إلى الزّهد}}؛ {{متن حدیث\|أَوَّلُ الزُّهْدِ التَّزَهُّدُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۱۸ و ۶۲۰).</ref> (خود را به بی‌رغبتی واداشتن) و مانند آن.

	رابعاً بر [[زهد]]، آثار و نتایج [[دنیوی]] و [[اخروی]] نیز مترتب است: راحتی و [[آسایش]] [[روحی]]<ref>{{متن حدیث\|الزُّهْدُ فِي الدُّنْيَا الرَّاحَةُ الْعُظْمَى‌}}؛ {{متن حدیث\|ثَمَرَةُ الزُّهْدِ الرَّاحَةُ}}؛ {{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ هَانَتْ عَلَيْهِ الْمِحَنُ}}؛ {{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا اسْتَهَانَ بِالْمَصَائِبِ‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۰ - ۶۲۴).</ref>، [[سخاوت]] و [[بخشندگی]]<ref>{{متن حدیث\|رَأْسُ السَّخَاءِ الزُّهْدُ فِي الدُّنْيَا}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱).</ref>، [[آزادگی]] و [[وارستگی]] و [[بی‌نیازی]]<ref>{{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا أَعْتَقَ نَفْسَهُ... ؛ لَنْ يَفْتَقِرَ مَنْ زَهِدَ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۲ و ۶۲۴).</ref> در دنیا و وصول به [[بهشت]]<ref>{{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا قَرَّتْ عَيْنُهُ بِجَنَّةِ الْمَأْوَى‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۴).</ref> در [[آخرت]] و جلب [[رضایت پروردگار]]<ref>{{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا... أَرْضَى رَبَّهُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۴).</ref> در دنیا و آخرت از آن جمله است. آن‌چه در این پژوهش مورد نظر است، آثار و نتایج [[عقلی]] و [[معرفتی]] زهد، به عنوان یکی از مراحل [[تربیت عقلانی]] است که به این ترتیب از آنها سخن خواهیم گفت.		رابعاً بر [[زهد]]، آثار و نتایج [[دنیوی]] و [[اخروی]] نیز مترتب است: راحتی و [[آسایش]] [[روحی]]<ref>{{متن حدیث\|الزُّهْدُ فِي الدُّنْيَا الرَّاحَةُ الْعُظْمَى‌}}؛ {{متن حدیث\|ثَمَرَةُ الزُّهْدِ الرَّاحَةُ}}؛ {{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ هَانَتْ عَلَيْهِ الْمِحَنُ}}؛ {{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا اسْتَهَانَ بِالْمَصَائِبِ‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۰ - ۶۲۴).</ref>، [[سخاوت]] و [[بخشندگی]]<ref>{{متن حدیث\|رَأْسُ السَّخَاءِ الزُّهْدُ فِي الدُّنْيَا}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱).</ref>، [[آزادگی]] و [[وارستگی]] و [[بی‌نیازی]]<ref>{{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا أَعْتَقَ نَفْسَهُ... ؛ لَنْ يَفْتَقِرَ مَنْ زَهِدَ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۲ و ۶۲۴).</ref> در دنیا و وصول به [[بهشت]]<ref>{{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا قَرَّتْ عَيْنُهُ بِجَنَّةِ الْمَأْوَى‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۴).</ref> در [[آخرت]] و جلب [[رضایت پروردگار]]<ref>{{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا... أَرْضَى رَبَّهُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۴).</ref> در دنیا و آخرت از آن جمله است. آن‌چه در این پژوهش مورد نظر است، آثار و نتایج [[عقلی]] و [[معرفتی]] زهد، به عنوان یکی از مراحل تربیت عقلانی است که به این ترتیب از آنها سخن خواهیم گفت.
	چنان‌که گذشت، زهد، نقطه مقابل [[دنیادوستی]] است. زهد، تنها راه خلاصی از تعلق و [[وابستگی]] به [[دنیایی]] است که گاه به صورت کمال مطلوب و بالاترین [[آرزو]] در می‌آید. به عبارت دیگر، زهد، درمان بزرگ‌ترین [[بیماری]] روحی و [[نفسانی]] [[انسان]]، یعنی «[[حب]] الدنیا» است<ref>{{متن حدیث\|إِيَّاكَ وَ حُبَّ الدُّنْيَا فَإِنَّهَا أَصْلُ كُلِّ خَطِيئَةٍ وَ مَعْدِنُ كُلِّ بَلِيَّةٍ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۴۶۶).</ref>. از سوی دیگر، [[حب دنیا]]، تباه کننده [[عقل]]<ref>{{متن حدیث\|حُبُّ الدُّنْيَا يُفْسِدُ الْعَقْلَ‌}}؛ {{متن حدیث\|سَبَبُ فَسَادِ الْعَقْلِ حُبُّ الدُّنْيَا}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۴۹۹ و ۵۰۴).</ref>، موجب [[فساد]] و سلب [[یقین]]<ref>{{متن حدیث\|الرَّغْبَةُ فِي الدُّنْيَا تُفْسِدُ الْإِيقَانَ}}؛ {{متن حدیث\|إِنَّ الدُّنْيَا... مُسْلِبَةُ الْيَقِينِ‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱ و ۴۷۱).</ref>، عامل [[بیماری]] [[عقل]]<ref>{{متن حدیث\|اهْرُبُوا مِنَ الدُّنْيَا... فَإِنَّهَا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ حَظُّهُ فِيهَا قَلِيلٌ وَ عَقْلُهُ بِهَا عَلِيلٌ‌...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۴۶۵).</ref>، لغزشگاه عقل<ref>{{متن حدیث\|الدُّنْيَا مَصْرَعُ الْعُقُولِ‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۴۹۱).</ref> و کوری [[دل]]<ref>{{متن حدیث\|مَنْ غَلَبَتِ الدُّنْيَا عَلَيْهِ عَمِيَ عَمَّا بَيْنَ يَدَيْهِ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۵۱۷).</ref> است؛ یعنی [[دنیا دوستی]]، [[دشمن]] عقل و از میان برنده آثار و فواید ادراکی و تشخیصی [[عقل آدمی]] است و [[زهد]] – چنان‌که گفته شد- از میان برنده آثار و [[خواص]] زیان‌بار و خطرناک دنیا دوستی است<ref>{{متن حدیث\|إِنَّكُمْ إِنْ زَهِدْتُمْ خَلَصْتُمْ مِنْ شَقَاءِ الدُّنْيَا...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱).</ref>. از این جا است که زهد به عقل کمک می‌کند و موجب یقین<ref>{{متن حدیث\|الزُّهْدُ أَسَاسُ الْيَقِينِ‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۰).</ref>، [[بصیرت]] و [[روشن‌بینی]]<ref>{{متن حدیث\|ازْهَدْ فِي الدُّنْيَا يُبَصِّرْكَ اللَّهُ عُيُوبَهَا}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۱۷).</ref>، تکمیل عقل<ref>{{متن حدیث\|مَنْ سَخَتْ نَفْسُهُ عَنْ مَوَاهِبِ الدُّنْيَا فَقَدِ اسْتَكْمَلَ الْعَقْلَ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۵۱۸).</ref> و حکمت‌یابی<ref>{{متن حدیث\|بِالزُّهْدِ تُثْمِرُ الْحِكْمَةُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱).</ref> می‌گردد.		چنان‌که گذشت، زهد، نقطه مقابل [[دنیادوستی]] است. زهد، تنها راه خلاصی از تعلق و [[وابستگی]] به [[دنیایی]] است که گاه به صورت کمال مطلوب و بالاترین [[آرزو]] در می‌آید. به عبارت دیگر، زهد، درمان بزرگ‌ترین [[بیماری]] روحی و [[نفسانی]] [[انسان]]، یعنی «[[حب]] الدنیا» است<ref>{{متن حدیث\|إِيَّاكَ وَ حُبَّ الدُّنْيَا فَإِنَّهَا أَصْلُ كُلِّ خَطِيئَةٍ وَ مَعْدِنُ كُلِّ بَلِيَّةٍ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۴۶۶).</ref>. از سوی دیگر، [[حب دنیا]]، تباه کننده [[عقل]]<ref>{{متن حدیث\|حُبُّ الدُّنْيَا يُفْسِدُ الْعَقْلَ‌}}؛ {{متن حدیث\|سَبَبُ فَسَادِ الْعَقْلِ حُبُّ الدُّنْيَا}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۴۹۹ و ۵۰۴).</ref>، موجب [[فساد]] و سلب [[یقین]]<ref>{{متن حدیث\|الرَّغْبَةُ فِي الدُّنْيَا تُفْسِدُ الْإِيقَانَ}}؛ {{متن حدیث\|إِنَّ الدُّنْيَا... مُسْلِبَةُ الْيَقِينِ‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱ و ۴۷۱).</ref>، عامل [[بیماری]] [[عقل]]<ref>{{متن حدیث\|اهْرُبُوا مِنَ الدُّنْيَا... فَإِنَّهَا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ حَظُّهُ فِيهَا قَلِيلٌ وَ عَقْلُهُ بِهَا عَلِيلٌ‌...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۴۶۵).</ref>، لغزشگاه عقل<ref>{{متن حدیث\|الدُّنْيَا مَصْرَعُ الْعُقُولِ‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۴۹۱).</ref> و کوری [[دل]]<ref>{{متن حدیث\|مَنْ غَلَبَتِ الدُّنْيَا عَلَيْهِ عَمِيَ عَمَّا بَيْنَ يَدَيْهِ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۵۱۷).</ref> است؛ یعنی [[دنیا دوستی]]، [[دشمن]] عقل و از میان برنده آثار و فواید ادراکی و تشخیصی [[عقل آدمی]] است و [[زهد]] – چنان‌که گفته شد- از میان برنده آثار و [[خواص]] زیان‌بار و خطرناک دنیا دوستی است<ref>{{متن حدیث\|إِنَّكُمْ إِنْ زَهِدْتُمْ خَلَصْتُمْ مِنْ شَقَاءِ الدُّنْيَا...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱).</ref>. از این جا است که زهد به عقل کمک می‌کند و موجب یقین<ref>{{متن حدیث\|الزُّهْدُ أَسَاسُ الْيَقِينِ‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۰).</ref>، [[بصیرت]] و [[روشن‌بینی]]<ref>{{متن حدیث\|ازْهَدْ فِي الدُّنْيَا يُبَصِّرْكَ اللَّهُ عُيُوبَهَا}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۱۷).</ref>، تکمیل عقل<ref>{{متن حدیث\|مَنْ سَخَتْ نَفْسُهُ عَنْ مَوَاهِبِ الدُّنْيَا فَقَدِ اسْتَكْمَلَ الْعَقْلَ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۵۱۸).</ref> و حکمت‌یابی<ref>{{متن حدیث\|بِالزُّهْدِ تُثْمِرُ الْحِكْمَةُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱).</ref> می‌گردد.

Bahmani در ‏۱۸ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۸

2026-05-18T10:28:54Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۶

2025-01-12T08:26:49Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = زهد		\| موضوع مرتبط = زهد
	\| عنوان مدخل = [[زهد]]		\| عنوان مدخل = زهد
	\| مداخل مرتبط = [[زهد در لغت]] - [[زهد در قرآن]] - [[زهد در حدیث]] - [[زهد در نهج البلاغه]] - [[زهد در اخلاق اسلامی]] - [[زهد در عرفان اسلامی]] - [[زهد در معارف دعا و زیارات]] - [[زهد در معارف و سیره علوی]] - [[زهد در معارف و سیره سجادی]] - [[زهد در معارف و سیره ~~نبوی~~]]		\| مداخل مرتبط = [[زهد در لغت]] - [[زهد در قرآن]] - [[زهد در حدیث]] - [[زهد در نهج البلاغه]] - [[زهد در اخلاق اسلامی]] - [[زهد در عرفان اسلامی]] - [[زهد در معارف دعا و زیارات]] - [[زهد در معارف و سیره نبوی]] - [[زهد در معارف و سیره علوی]] - [[زهد در معارف و سیره سجادی]] - [[زهد در معارف و سیره امام باقر]] - [[زهد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	«[[زهد]]» در لغت به معنای [[اعراض]] و بی‌میلی است؛ در برابر رغبت که عبارت از کشش و میل است<ref>مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۱۶، ص۵۱۱.</ref>. علمای [[اخلاق]]، زهد را [[دل]] برداشتن از [[دنیا]] و ترک کردن آن معنا کرده‌اند<ref>نراقی، احمد، معراج السعاده، ص۳۶۲.</ref>.		«[[زهد]]» در لغت به معنای [[اعراض]] و بی‌میلی است؛ در برابر رغبت که عبارت از کشش و میل است<ref>مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۱۶، ص۵۱۱.</ref>. علمای [[اخلاق]]، زهد را [[دل]] برداشتن از [[دنیا]] و ترک کردن آن معنا کرده‌اند<ref>نراقی، احمد، معراج السعاده، ص۳۶۲.</ref>.

Ali: /* پانویس */

2023-11-04T07:01:58Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۱
خط ۱۰۹:		خط ۱۰۹:

	[[رده:زهد]]		[[رده:زهد]]
	~~[[رده:فضایل اخلاقی]]~~

Jaafari: /* منابع */

2023-06-03T05:16:43Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۴۶
خط ۱۰۲:		خط ۱۰۲:
	# [[پرونده:1368105.jpg\|22px]] [[مجید رضایی\|رضایی، مجید]]، [[زهد و قناعت (مقاله)\| مقاله «زهد و قناعت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۷''']]		# [[پرونده:1368105.jpg\|22px]] [[مجید رضایی\|رضایی، مجید]]، [[زهد و قناعت (مقاله)\| مقاله «زهد و قناعت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۷''']]
	# [[پرونده:151916.jpg\|22px]] [[سید منذر حکیم\|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۲ (کتاب)\|‌'''پیشوایان هدایت ج۲''']]		# [[پرونده:151916.jpg\|22px]] [[سید منذر حکیم\|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۲ (کتاب)\|‌'''پیشوایان هدایت ج۲''']]
			# [[پرونده:136899.jpg\|22px]] [[حسنعلی علی اکبریان\|اکبریان، حسنعلی علی]]، [[حقیقت دنیا (مقاله)\|مقاله «حقیقت دنیا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۱''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari: /* جستارهای وابسته */

2023-06-03T05:16:29Z

جستارهای وابسته

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۴۶
خط ۷۷:		خط ۷۷:

	در این سخن و سخنان دیگری که در مباحث [[آینده]] به آن اشاره خواهد شد، حضرت زهد را به آثار آن تعریف کرده است. آن‌که به دنیا روی نمی‌آورد، آن‌چه را از [[علم]] [[دین]] فرا می‌گیرد، به مرحله عمل می‌رساند و در مواجهه با [[خوشی]] و ناخوشی دنیا، خدا را فراموش نمی‌کند؛ زیرا آن‌چه برای او اهمیت دارد، خدا و [[آخرت]] است.<ref>[[مجید رضایی\|رضایی، مجید]]، [[زهد و قناعت (مقاله)\| مقاله «زهد و قناعت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)\|دانشنامه امام علی]]، ج۷، ص ۱۶۱-۱۶۵.</ref>		در این سخن و سخنان دیگری که در مباحث [[آینده]] به آن اشاره خواهد شد، حضرت زهد را به آثار آن تعریف کرده است. آن‌که به دنیا روی نمی‌آورد، آن‌چه را از [[علم]] [[دین]] فرا می‌گیرد، به مرحله عمل می‌رساند و در مواجهه با [[خوشی]] و ناخوشی دنیا، خدا را فراموش نمی‌کند؛ زیرا آن‌چه برای او اهمیت دارد، خدا و [[آخرت]] است.<ref>[[مجید رضایی\|رضایی، مجید]]، [[زهد و قناعت (مقاله)\| مقاله «زهد و قناعت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)\|دانشنامه امام علی]]، ج۷، ص ۱۶۱-۱۶۵.</ref>

			==زهد==
			[[حضرت علی]]{{ع}} می‌فرماید:
			[[وابستگی به دنیا]] را از خود بزدای تا [[خدا]] عورات ([[پلیدی‌ها]]) [و] زشتی‌هایش را به تو بنمایاند و به [[غفلت]] مگرای که آنی از تو غفلت نشود<ref>نهج البلاغه، حکمت ۳۹۱، ص۷۲۴.</ref>.
			در [[حدیث]] بالا، واژه «عورت» به کار رفته است و عورت به زشتی‌هایی می‌گویند که آنها را می‌پوشانند تا دیده نشوند، و [[زهد]] می‌تواند عورت‌های [[دنیا]] را، که [[پوشش]] [[زیور]]، آنها را پنهان کرده است، نمایان سازد و [[حقیقت]] را نشان دهد. اما زهد در دنیا چیست؟ آیا همان ترک نعمت‌های دنیا و [[عزلت نشینی]] است؛ چنان که از ظاهر برخی [[سخنان امام علی]]{{ع}} بر می‌آید؟ آیا زهد با بهره‌مندی از دنیا نیز سازگار است؟

			زهد در [[روایات]] [[حضرت امیر]]{{ع}} گونه‌ای نگریستن به دنیا است نه [[روش زندگی]] در آن؛ چنان‌که می‌فرماید:
			ای [[مردم]]، به دنیا چونان زاهدان روی‌گردان بنگرید.... پس فراوانی آن‌چه شما را خوش می‌آید، دچار فریبتان نکند که دوران [[همدمی]] با آن بسیار کوتاه است<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۰۳، ص۱۹۰؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الفروع من الکافی، ج۸، ص١٧ (با اختلاف در تعابیر) در نهج السعاده، ج۷، ص۵۳، نیز مانند فروع کافی آمده است.</ref>.
			در جایی دیگر فرموده‌اند:
			زهد با همۀ شاخ و برگش میان دو کلمه [[قرآن]] است: «تا بر آن‌چه از دست شما رفته است، [[حسرت]] نخورید و به آن‌چه به شما رسیده است، شادمان نشوید». [[[حدید]] [[آیه]] ۲۳] هر آن‌که بر از دست رفته [[اندوهگین]] و بر دستاورد، شاد نشود، هر دو روی زهد را گرفته است<ref>نهج البلاغه، [[حکمت]] ۴۳۹، ص۷۳۴. نیز از [[امام صادق]]{{ع}} در [[معانی الاخبار]]، ص۲۵۲ و از [[امام سجاد]]{{ع}} در [[تفسیر القمی]]، ص۵۸۷، همین مضمون نقل شده است.

			اگر [[آرزو]] در زمره اموری باشد که مربوط به نگرش است نه روش، این سخن [[حضرت علی]]{{ع}} را نیز می‌توان [[تفسیری]] نگرش گونه برای زهد دانست: {{متن حدیث\|الزُّهْدُ فِي الدُّنْيَا قَصْرُ الْأَمَلِ‌}}؛ ([[شیخ صدوق]]، معانی الاخبار، ص۲۵۱؛ [[نهج البلاغه]]، [[خطبه ۸۱]] ص۱۲۸) اما در برخی از سخنان آن حضرت زهد به روش [[تفسیر]] شده است؛ مانند {{متن حدیث\|قِيلَ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}} مَا الزُّهْدُ فِي الدُّنْيَا؟ قَالَ: تَنَكُّبُ حَرَامِهَا}}؛ (معانی الاخبار، ص۲۵۱) «تنکب» به معنای اجتناب از [[حرام]] است. نیز در سخنی جامع فرمود: {{متن حدیث\|أَيُّهَا النَّاسُ الزَّهَادَةُ قَصْرُ الْأَمَلِ وَ الشُّكْرُ عِنْدَ النِّعَمِ وَ الْوَرَعُ عِنْدَ الْمَحَارِمِ}}؛ ([[نهج البلاغه]]، [[خطبه ۸۱]]، ص۱۲۸).</ref>.
			نگاه زاهدانه به [[دنیا]] دو مانع راه [[شناخت]] دنیا را از میان بر می‌دارد: نخست [[شادی]] به [[دارایی‌ها]]، که همان پسند [[زیور]] دنیا است، و دیگری [[اندوه]] از نداشتن‌ها، که [[بدبینی]] به دنیا را در پی دارد. [[خوشبینی]] و بدبینی، همان [[افراط]] و [[تفریط]] در دنیاشناسی است و [[زهد]]، واقع بینی است.

			این که زهد گونه‌ای نگریستن است نه روش، بدین معنا نیست که تأثیری بر [[انتخاب]] روش ندارد. روشن است که همواره نوع دیدگاه در [[گزینش]] روش مؤثر است؛ اما چنین نیست که نگاه زاهدانه به دنیا روش [[عزلت‌نشینی]] و فقرپیشگی در پی آورد. [[روش زندگی]] در [[سود]] جستن و بهره‌مندی از نعمت‌های دنیا و نیز در [[میزان]] [[کار و تلاش]]، که مولد [[ثروت]] است، بسته به عواملی ویژه است<ref>این مسئله در مقاله «دین و دنیا از دیدگاه امام علی{{ع}}» در همین مجموعه بررسی شده است.</ref>. ما در اینجا در پی بررسی تأثیر دیدگاه زاهدانه در گزینش روش [[مصرف]] و کار نیستیم، بلکه زهد را تنها از زاویه تأثیرش برشناخت [[حقیقت دنیا]] مطالعه می‌کنیم<ref>زهد در لسان امام صادق{{ع}} نیز از ابزار شناخت حقیقت دنیا شمرده شده است: {{متن حدیث\|... وَ مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا أَثْبَتَ اللَّهُ الْحِكْمَةَ فِي قَلْبِهِ وَ أَنْطَقَ بِهَا لِسَانَهُ وَ بَصَّرَهُ عُيُوبَ الدُّنْيَا دَاءَهَا وَ دَوَاءَهَا وَ أَخْرَجَهُ مِنْهَا سَالِماً إِلَى دَارِ السَّلَامِ}}؛ (بحارالانوار، ج۶۷، ص۳۱۳).</ref>.<ref>[[حسنعلی علی اکبریان\|اکبریان، حسنعلی علی]]، [[حقیقت دنیا (مقاله)\|مقاله «حقیقت دنیا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۳۸۳.</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T20:53:12Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T07:21:45Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۵۱
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = زهد		\| موضوع مرتبط = زهد
خط ۸۴:		خط ۸۳:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	#[[پرونده:1368102.jpg\|22px]] [[سعید بهشتی\|بهشتی، سعید]]، [[تربیت عقلانی (مقاله)\| مقاله «تربیت عقلانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۴''']]		# [[پرونده:1368102.jpg\|22px]] [[سعید بهشتی\|بهشتی، سعید]]، [[تربیت عقلانی (مقاله)\| مقاله «تربیت عقلانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۴''']]
	#[[پرونده:1368105.jpg\|22px]] [[عبدالامیر خادم علی‌زاده\|خادم علی‌زاده، عبدالامیر]]، [[دنیا و آخرت (مقاله)\| مقاله «دنیا و آخرت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۷''']]		# [[پرونده:1368105.jpg\|22px]] [[عبدالامیر خادم علی‌زاده\|خادم علی‌زاده، عبدالامیر]]، [[دنیا و آخرت (مقاله)\| مقاله «دنیا و آخرت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۷''']]
	#[[پرونده:1368105.jpg\|22px]] [[مجید رضایی\|رضایی، مجید]]، [[زهد و قناعت (مقاله)\| مقاله «زهد و قناعت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۷''']]		# [[پرونده:1368105.jpg\|22px]] [[مجید رضایی\|رضایی، مجید]]، [[زهد و قناعت (مقاله)\| مقاله «زهد و قناعت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۷''']]
	# [[پرونده:151916.jpg\|22px]] [[سید منذر حکیم\|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۲ (کتاب)\|‌'''پیشوایان هدایت ج۲''']]		# [[پرونده:151916.jpg\|22px]] [[سید منذر حکیم\|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۲ (کتاب)\|‌'''پیشوایان هدایت ج۲''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}
خط ۹۴:		خط ۹۳:

	[[رده:زهد]]		[[رده:زهد]]
	~~[[رده:مدخل]]~~
	[[رده:فضایل اخلاقی]]		[[رده:فضایل اخلاقی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۹
خط ۱۰:		خط ۱۰:

	بدین‌سان، می‌توان گفت که زهد، نقطه مقابل [[دنیادوستی]] است<ref>در ارتباط با «ترک دنیا» یا «عدم دنیادوستی»، چند نکته شایان ذکر است: اولاً دنیا اگر به معنای مخلوقات خداوند در نظر گرفته شود، برابر آیه صریح قرآن (از قبیل {{متن قرآن\|الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ}}) بد و مذموم نیست؛ ثانیاً دنیادوستی نیز اگر از حیث علایق و کشش‌های طبیعی و فطری، مورد نظر باشد، از آنجا که از مخلوقات خدا است و برای انسان، جنبه تکوینی و غیر اکتسابی دارد. نمی‌تواند بد و مذموم باشد. پس دنیادوستی به عنوان یک حالت مذموم نفسانی، حالتی است که در اثر آن، دنیا به صورت کمال مطلوب و نهایت آرزو در می‌آید و علاقه به آن، به تعلق، و ارتباط با آن، به وابستگی تبدیل می‌شود و انسان را از دست‌یابی به کمالات عالیه انسانی و غایات برتر معنوی باز می‌دارد. (برای آشنایی بیش‌تر با این بحث، ر ک: مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۱۶، ص۵۵۲-۵۵۳، ۵۶۰- ۵۶۶؛ همو، حکمت‌ها و اندرزها، ص۹۱-۱۰۰؛ مصباح یزدی، محمدتقی، اخلاق در قرآن، ج۱، ص۱۸۲-۱۸۹؛ جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۷۱ - ۱۷۷).</ref>. از [[روایات]] [[حضرت علی]] {{ع}} درباره زهد به چند نکته می‌توان رسید:		بدین‌سان، می‌توان گفت که زهد، نقطه مقابل [[دنیادوستی]] است<ref>در ارتباط با «ترک دنیا» یا «عدم دنیادوستی»، چند نکته شایان ذکر است: اولاً دنیا اگر به معنای مخلوقات خداوند در نظر گرفته شود، برابر آیه صریح قرآن (از قبیل {{متن قرآن\|الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ}}) بد و مذموم نیست؛ ثانیاً دنیادوستی نیز اگر از حیث علایق و کشش‌های طبیعی و فطری، مورد نظر باشد، از آنجا که از مخلوقات خدا است و برای انسان، جنبه تکوینی و غیر اکتسابی دارد. نمی‌تواند بد و مذموم باشد. پس دنیادوستی به عنوان یک حالت مذموم نفسانی، حالتی است که در اثر آن، دنیا به صورت کمال مطلوب و نهایت آرزو در می‌آید و علاقه به آن، به تعلق، و ارتباط با آن، به وابستگی تبدیل می‌شود و انسان را از دست‌یابی به کمالات عالیه انسانی و غایات برتر معنوی باز می‌دارد. (برای آشنایی بیش‌تر با این بحث، ر ک: مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۱۶، ص۵۵۲-۵۵۳، ۵۶۰- ۵۶۶؛ همو، حکمت‌ها و اندرزها، ص۹۱-۱۰۰؛ مصباح یزدی، محمدتقی، اخلاق در قرآن، ج۱، ص۱۸۲-۱۸۹؛ جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۷۱ - ۱۷۷).</ref>. از [[روایات]] [[حضرت علی]] {{ع}} درباره زهد به چند نکته می‌توان رسید:
	اولاً در [[سخنان امام]] نیز زهد در برابر رغبت به کار رفته است؛ برای مثال: {{متن حدیث\|كُنْ زَاهِداً فِيمَا يَرْغَبُ فِيهِ الْجَهُولُ‌}}<ref>گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۳.</ref>؛ «زهد در دنیا تو را [[رستگار]] می‌کند و میل و رغبت به آن، تو را هلاک می‌سازد»<ref>گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱. {{متن حدیث\|الْعَاقِلُ مَنْ يَزْهَدُ فِيمَا يَرْغَبُ فِيهِ الْجَاهِلُ}}؛ (غررالحکم، شرح خوانساری، ج۱، ص۳۹۳).</ref>. آن حضرت، در گفتاری جامع می‌فرماید: «تمام زهد در دو جمله از [[قرآن]] گرد آمده است؛ [[خداوند سبحان]] می‌فرماید: بر آن‌چه از دست می‌دهید، [[تأسف]] نخورید و برای آن‌چه به دست می‌آورید، شادمان نشوید»<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۳۱.</ref>.		اولاً در سخنان امام نیز زهد در برابر رغبت به کار رفته است؛ برای مثال: {{متن حدیث\|كُنْ زَاهِداً فِيمَا يَرْغَبُ فِيهِ الْجَهُولُ‌}}<ref>گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۳.</ref>؛ «زهد در دنیا تو را [[رستگار]] می‌کند و میل و رغبت به آن، تو را هلاک می‌سازد»<ref>گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱. {{متن حدیث\|الْعَاقِلُ مَنْ يَزْهَدُ فِيمَا يَرْغَبُ فِيهِ الْجَاهِلُ}}؛ (غررالحکم، شرح خوانساری، ج۱، ص۳۹۳).</ref>. آن حضرت، در گفتاری جامع می‌فرماید: «تمام زهد در دو جمله از [[قرآن]] گرد آمده است؛ [[خداوند سبحان]] می‌فرماید: بر آن‌چه از دست می‌دهید، [[تأسف]] نخورید و برای آن‌چه به دست می‌آورید، شادمان نشوید»<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۳۱.</ref>.
	[[انسان]] با دست‌یابی به این حالت [[روحانی]] و [[معنوی]] است که از قید [[اسارت‌ها]] و بردگی‌های درونی رها می‌شود و به [[آزادی]] می‌رسد<ref>ر. ک: مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۱۶، ص۵۲۵-۵۲۵ و ۵۶۷-۵۷۳.</ref>. [[حضرت علی]] {{ع}} می‌فرماید: «کسی که به [[دنیا]] بی‌رغبت باشد، نفسش را [[آزاد]] کرده است»<ref>{{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا أَعْتَقَ نَفْسَهُ‌...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۴).</ref>.		[[انسان]] با دست‌یابی به این حالت [[روحانی]] و [[معنوی]] است که از قید [[اسارت‌ها]] و بردگی‌های درونی رها می‌شود و به [[آزادی]] می‌رسد<ref>ر. ک: مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۱۶، ص۵۲۵-۵۲۵ و ۵۶۷-۵۷۳.</ref>. [[حضرت علی]] {{ع}} می‌فرماید: «کسی که به [[دنیا]] بی‌رغبت باشد، نفسش را [[آزاد]] کرده است»<ref>{{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا أَعْتَقَ نَفْسَهُ‌...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۴).</ref>.

	ثانیاً [[زهد]]، مشتمل بر دو جنبه سلب و ایجاب یا [[نفی]] و [[اثبات]] است. زهد به معنای نفی [[محبت]] و بی‌رغبتی است، ولی نه به گونه مطلق، بلکه با اضافه به متعلقش؛ یعنی دنیا. زهد، مشتمل بر نفی محبت دنیا از یک سو، و اثبات [[محبت آخرت]]- و برای [[زاهد]] راستین، اثبات محبت [[حق تعالی]]<ref>معراج السعاده، ص۳۷۸ و ۳۷۷؛ اوصاف الاشراف، ص۲۳؛ جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۷۷-۱۷۸.</ref>- از سوی دیگر است. از این رو حضرت می‌فرماید: {{متن حدیث\|إِنْ كُنْتُمْ فِي الْبَقَاءِ رَاغِبِينَ فَازْهَدُوا فِي عَالَمِ الْفَنَاءِ}}<ref>گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۱۹ و ۶۲۰. حضرت در توصیف انسان عاقل نیز به همین دو وجه سلبی و ایجابی اشاره می‌فرماید: {{متن حدیث\|الْعَاقِلُ مَنْ زَهِدَ فِي دُنْيَا فَانِيَةٍ دَنِيَّةٍ وَ رَغِبَ فِي جَنَّةٍ سَنِيَّةٍ خَالِدَةٍ عَالِيَةٍ؛ شِيمَةُ ذَوِي الْأَلْبَابِ وَ النُّهَى؛ الْإِقْبَالُ عَلَى دَارِ الْبَقَاءِ وَ الْإِعْرَاضُ عَنْ دَارِ الْفَنَاءِ...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۹۷۳ و ۹۸۲).</ref>؛ {{متن حدیث\|أَصْلُ الزُّهْدِ حُسْنُ الرَّغْبَةِ فِيمَا عِنْدَ اللَّهِ}}<ref>گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۹۷۳.</ref>.		ثانیاً [[زهد]]، مشتمل بر دو جنبه سلب و ایجاب یا [[نفی]] و [[اثبات]] است. زهد به معنای نفی [[محبت]] و بی‌رغبتی است، ولی نه به گونه مطلق، بلکه با اضافه به متعلقش؛ یعنی دنیا. زهد، مشتمل بر نفی محبت دنیا از یک سو، و اثبات محبت آخرت - و برای [[زاهد]] راستین، اثبات محبت [[حق تعالی]]<ref>معراج السعاده، ص۳۷۸ و ۳۷۷؛ اوصاف الاشراف، ص۲۳؛ جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۷۷-۱۷۸.</ref>- از سوی دیگر است. از این رو حضرت می‌فرماید: {{متن حدیث\|إِنْ كُنْتُمْ فِي الْبَقَاءِ رَاغِبِينَ فَازْهَدُوا فِي عَالَمِ الْفَنَاءِ}}<ref>گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۱۹ و ۶۲۰. حضرت در توصیف انسان عاقل نیز به همین دو وجه سلبی و ایجابی اشاره می‌فرماید: {{متن حدیث\|الْعَاقِلُ مَنْ زَهِدَ فِي دُنْيَا فَانِيَةٍ دَنِيَّةٍ وَ رَغِبَ فِي جَنَّةٍ سَنِيَّةٍ خَالِدَةٍ عَالِيَةٍ؛ شِيمَةُ ذَوِي الْأَلْبَابِ وَ النُّهَى؛ الْإِقْبَالُ عَلَى دَارِ الْبَقَاءِ وَ الْإِعْرَاضُ عَنْ دَارِ الْفَنَاءِ...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۹۷۳ و ۹۸۲).</ref>؛ {{متن حدیث\|أَصْلُ الزُّهْدِ حُسْنُ الرَّغْبَةِ فِيمَا عِنْدَ اللَّهِ}}<ref>گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۹۷۳.</ref>.

	ثالثاً در [[روایات]] حضرت علی {{ع}} نکته‌هایی مطرح شده است که در [[حکم]] مقدمه پدید آمدن ملکه روحانی زهد است؛ از قبیل کوتاه‌سازی [[آرزوها]]<ref>{{متن حدیث\|الزُّهْدُ تَقْصِيرُ الْآمَالِ‌...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۱۷).</ref>، دست کشیدن از محارم<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ الزَّهَادَةَ... الْوَرَعَ عَنِ الْمَحَارِمِ‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۱۸).</ref>، [[مخالفت]] با [[هوای نفس]] و [[شهوات]]<ref>{{متن حدیث\|هِمَّةُ الزَّاهِدِ مُخَالَفَةُ الْهَوَى وَ السُّلُوُّ عَنِ الشَّهَوَاتِ}}؛ (ناظم‌زاده قمی، سید اصغر، جلوه‌های حکمت، ص۲۸۰، به نقل از کنزالفوائد، ج۱، ص۳۵۰).</ref>، بازداشتن نفس از لذت‌های [[دنیا]]<ref>{{متن حدیث\|ظَلْفُ النَّفْسِ عَنْ لَذَّاتِ الدُّنْيَا هُوَ الزُّهْدُ الْمَحْمُودُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱).</ref>، خالی کردن [[دل]] از [[طمع]]<ref>{{متن حدیث\|لَا يَنْفَعُ زُهْدُ مَنْ لَمْ يَتَخَلَ عَنِ الطَّمَعِ...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۳).</ref>، تزهد<ref>{{متن حدیث\|ألتّزهّد يؤدّى إلى الزّهد}}؛ {{متن حدیث\|أَوَّلُ الزُّهْدِ التَّزَهُّدُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۱۸ و ۶۲۰).</ref> (خود را به بی‌رغبتی واداشتن) و مانند آن.		ثالثاً در [[روایات]] حضرت علی {{ع}} نکته‌هایی مطرح شده است که در [[حکم]] مقدمه پدید آمدن ملکه روحانی زهد است؛ از قبیل کوتاه‌سازی [[آرزوها]]<ref>{{متن حدیث\|الزُّهْدُ تَقْصِيرُ الْآمَالِ‌...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۱۷).</ref>، دست کشیدن از محارم<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ الزَّهَادَةَ... الْوَرَعَ عَنِ الْمَحَارِمِ‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۱۸).</ref>، [[مخالفت]] با [[هوای نفس]] و [[شهوات]]<ref>{{متن حدیث\|هِمَّةُ الزَّاهِدِ مُخَالَفَةُ الْهَوَى وَ السُّلُوُّ عَنِ الشَّهَوَاتِ}}؛ (ناظم‌زاده قمی، سید اصغر، جلوه‌های حکمت، ص۲۸۰، به نقل از کنزالفوائد، ج۱، ص۳۵۰).</ref>، بازداشتن نفس از لذت‌های [[دنیا]]<ref>{{متن حدیث\|ظَلْفُ النَّفْسِ عَنْ لَذَّاتِ الدُّنْيَا هُوَ الزُّهْدُ الْمَحْمُودُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱).</ref>، خالی کردن [[دل]] از [[طمع]]<ref>{{متن حدیث\|لَا يَنْفَعُ زُهْدُ مَنْ لَمْ يَتَخَلَ عَنِ الطَّمَعِ...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۳).</ref>، تزهد<ref>{{متن حدیث\|ألتّزهّد يؤدّى إلى الزّهد}}؛ {{متن حدیث\|أَوَّلُ الزُّهْدِ التَّزَهُّدُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۱۸ و ۶۲۰).</ref> (خود را به بی‌رغبتی واداشتن) و مانند آن.

	رابعاً بر [[زهد]]، آثار و نتایج [[دنیوی]] و [[اخروی]] نیز مترتب است: راحتی و [[آسایش]] [[روحی]]<ref>{{متن حدیث\|الزُّهْدُ فِي الدُّنْيَا الرَّاحَةُ الْعُظْمَى‌}}؛ {{متن حدیث\|ثَمَرَةُ الزُّهْدِ الرَّاحَةُ}}؛ {{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ هَانَتْ عَلَيْهِ الْمِحَنُ}}؛ {{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا اسْتَهَانَ بِالْمَصَائِبِ‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۰ - ۶۲۴).</ref>، [[سخاوت]] و [[بخشندگی]]<ref>{{متن حدیث\|رَأْسُ السَّخَاءِ الزُّهْدُ فِي الدُّنْيَا}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱).</ref>، [[آزادگی]] و [[وارستگی]] و [[بی‌نیازی]]<ref>{{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا أَعْتَقَ نَفْسَهُ... ؛ لَنْ يَفْتَقِرَ مَنْ زَهِدَ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۲ و ۶۲۴).</ref> در دنیا و وصول به [[بهشت]]<ref>{{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا قَرَّتْ عَيْنُهُ بِجَنَّةِ الْمَأْوَى‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۴).</ref> در [[آخرت]] و جلب [[رضایت پروردگار]]<ref>{{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا... أَرْضَى رَبَّهُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۴).</ref> در دنیا و آخرت از آن جمله است. آن‌چه در این پژوهش مورد نظر است، آثار و نتایج [[عقلی]] و [[معرفتی]] زهد، به عنوان یکی از مراحل [[تربیت عقلانی]] است که به این ترتیب از آنها سخن خواهیم گفت.		رابعاً بر [[زهد]]، آثار و نتایج [[دنیوی]] و [[اخروی]] نیز مترتب است: راحتی و [[آسایش]] [[روحی]]<ref>{{متن حدیث\|الزُّهْدُ فِي الدُّنْيَا الرَّاحَةُ الْعُظْمَى‌}}؛ {{متن حدیث\|ثَمَرَةُ الزُّهْدِ الرَّاحَةُ}}؛ {{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ هَانَتْ عَلَيْهِ الْمِحَنُ}}؛ {{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا اسْتَهَانَ بِالْمَصَائِبِ‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۰ - ۶۲۴).</ref>، [[سخاوت]] و [[بخشندگی]]<ref>{{متن حدیث\|رَأْسُ السَّخَاءِ الزُّهْدُ فِي الدُّنْيَا}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱).</ref>، [[آزادگی]] و [[وارستگی]] و [[بی‌نیازی]]<ref>{{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا أَعْتَقَ نَفْسَهُ... ؛ لَنْ يَفْتَقِرَ مَنْ زَهِدَ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۲ و ۶۲۴).</ref> در دنیا و وصول به [[بهشت]]<ref>{{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا قَرَّتْ عَيْنُهُ بِجَنَّةِ الْمَأْوَى‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۴).</ref> در [[آخرت]] و جلب [[رضایت پروردگار]]<ref>{{متن حدیث\|مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا... أَرْضَى رَبَّهُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۴).</ref> در دنیا و آخرت از آن جمله است. آن‌چه در این پژوهش مورد نظر است، آثار و نتایج [[عقلی]] و [[معرفتی]] زهد، به عنوان یکی از مراحل تربیت عقلانی است که به این ترتیب از آنها سخن خواهیم گفت.
	چنان‌که گذشت، زهد، نقطه مقابل [[دنیادوستی]] است. زهد، تنها راه خلاصی از تعلق و [[وابستگی]] به [[دنیایی]] است که گاه به صورت کمال مطلوب و بالاترین [[آرزو]] در می‌آید. به عبارت دیگر، زهد، درمان بزرگ‌ترین [[بیماری]] روحی و [[نفسانی]] [[انسان]]، یعنی «[[حب]] الدنیا» است<ref>{{متن حدیث\|إِيَّاكَ وَ حُبَّ الدُّنْيَا فَإِنَّهَا أَصْلُ كُلِّ خَطِيئَةٍ وَ مَعْدِنُ كُلِّ بَلِيَّةٍ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۴۶۶).</ref>. از سوی دیگر، [[حب دنیا]]، تباه کننده [[عقل]]<ref>{{متن حدیث\|حُبُّ الدُّنْيَا يُفْسِدُ الْعَقْلَ‌}}؛ {{متن حدیث\|سَبَبُ فَسَادِ الْعَقْلِ حُبُّ الدُّنْيَا}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۴۹۹ و ۵۰۴).</ref>، موجب [[فساد]] و سلب [[یقین]]<ref>{{متن حدیث\|الرَّغْبَةُ فِي الدُّنْيَا تُفْسِدُ الْإِيقَانَ}}؛ {{متن حدیث\|إِنَّ الدُّنْيَا... مُسْلِبَةُ الْيَقِينِ‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱ و ۴۷۱).</ref>، عامل [[بیماری]] [[عقل]]<ref>{{متن حدیث\|اهْرُبُوا مِنَ الدُّنْيَا... فَإِنَّهَا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ حَظُّهُ فِيهَا قَلِيلٌ وَ عَقْلُهُ بِهَا عَلِيلٌ‌...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۴۶۵).</ref>، لغزشگاه عقل<ref>{{متن حدیث\|الدُّنْيَا مَصْرَعُ الْعُقُولِ‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۴۹۱).</ref> و کوری [[دل]]<ref>{{متن حدیث\|مَنْ غَلَبَتِ الدُّنْيَا عَلَيْهِ عَمِيَ عَمَّا بَيْنَ يَدَيْهِ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۵۱۷).</ref> است؛ یعنی [[دنیا دوستی]]، [[دشمن]] عقل و از میان برنده آثار و فواید ادراکی و تشخیصی [[عقل آدمی]] است و [[زهد]] – چنان‌که گفته شد- از میان برنده آثار و [[خواص]] زیان‌بار و خطرناک دنیا دوستی است<ref>{{متن حدیث\|إِنَّكُمْ إِنْ زَهِدْتُمْ خَلَصْتُمْ مِنْ شَقَاءِ الدُّنْيَا...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱).</ref>. از این جا است که زهد به عقل کمک می‌کند و موجب یقین<ref>{{متن حدیث\|الزُّهْدُ أَسَاسُ الْيَقِينِ‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۰).</ref>، [[بصیرت]] و [[روشن‌بینی]]<ref>{{متن حدیث\|ازْهَدْ فِي الدُّنْيَا يُبَصِّرْكَ اللَّهُ عُيُوبَهَا}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۱۷).</ref>، تکمیل عقل<ref>{{متن حدیث\|مَنْ سَخَتْ نَفْسُهُ عَنْ مَوَاهِبِ الدُّنْيَا فَقَدِ اسْتَكْمَلَ الْعَقْلَ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۵۱۸).</ref> و حکمت‌یابی<ref>{{متن حدیث\|بِالزُّهْدِ تُثْمِرُ الْحِكْمَةُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱).</ref> می‌گردد.		چنان‌که گذشت، زهد، نقطه مقابل [[دنیادوستی]] است. زهد، تنها راه خلاصی از تعلق و [[وابستگی]] به [[دنیایی]] است که گاه به صورت کمال مطلوب و بالاترین [[آرزو]] در می‌آید. به عبارت دیگر، زهد، درمان بزرگ‌ترین [[بیماری]] روحی و [[نفسانی]] [[انسان]]، یعنی «[[حب]] الدنیا» است<ref>{{متن حدیث\|إِيَّاكَ وَ حُبَّ الدُّنْيَا فَإِنَّهَا أَصْلُ كُلِّ خَطِيئَةٍ وَ مَعْدِنُ كُلِّ بَلِيَّةٍ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۴۶۶).</ref>. از سوی دیگر، [[حب دنیا]]، تباه کننده [[عقل]]<ref>{{متن حدیث\|حُبُّ الدُّنْيَا يُفْسِدُ الْعَقْلَ‌}}؛ {{متن حدیث\|سَبَبُ فَسَادِ الْعَقْلِ حُبُّ الدُّنْيَا}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۴۹۹ و ۵۰۴).</ref>، موجب [[فساد]] و سلب [[یقین]]<ref>{{متن حدیث\|الرَّغْبَةُ فِي الدُّنْيَا تُفْسِدُ الْإِيقَانَ}}؛ {{متن حدیث\|إِنَّ الدُّنْيَا... مُسْلِبَةُ الْيَقِينِ‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱ و ۴۷۱).</ref>، عامل [[بیماری]] [[عقل]]<ref>{{متن حدیث\|اهْرُبُوا مِنَ الدُّنْيَا... فَإِنَّهَا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ حَظُّهُ فِيهَا قَلِيلٌ وَ عَقْلُهُ بِهَا عَلِيلٌ‌...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۴۶۵).</ref>، لغزشگاه عقل<ref>{{متن حدیث\|الدُّنْيَا مَصْرَعُ الْعُقُولِ‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۴۹۱).</ref> و کوری [[دل]]<ref>{{متن حدیث\|مَنْ غَلَبَتِ الدُّنْيَا عَلَيْهِ عَمِيَ عَمَّا بَيْنَ يَدَيْهِ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۵۱۷).</ref> است؛ یعنی [[دنیا دوستی]]، [[دشمن]] عقل و از میان برنده آثار و فواید ادراکی و تشخیصی [[عقل آدمی]] است و [[زهد]] – چنان‌که گفته شد- از میان برنده آثار و [[خواص]] زیان‌بار و خطرناک دنیا دوستی است<ref>{{متن حدیث\|إِنَّكُمْ إِنْ زَهِدْتُمْ خَلَصْتُمْ مِنْ شَقَاءِ الدُّنْيَا...}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱).</ref>. از این جا است که زهد به عقل کمک می‌کند و موجب یقین<ref>{{متن حدیث\|الزُّهْدُ أَسَاسُ الْيَقِينِ‌}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۰).</ref>، [[بصیرت]] و [[روشن‌بینی]]<ref>{{متن حدیث\|ازْهَدْ فِي الدُّنْيَا يُبَصِّرْكَ اللَّهُ عُيُوبَهَا}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۱۷).</ref>، تکمیل عقل<ref>{{متن حدیث\|مَنْ سَخَتْ نَفْسُهُ عَنْ مَوَاهِبِ الدُّنْيَا فَقَدِ اسْتَكْمَلَ الْعَقْلَ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۵۱۸).</ref> و حکمت‌یابی<ref>{{متن حدیث\|بِالزُّهْدِ تُثْمِرُ الْحِكْمَةُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۱، ص۶۲۱).</ref> می‌گردد.