زهرة بن حویه تمیمی سعدی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: /* آشنایی اجمالی */

2025-12-23T19:37:40Z

آشنایی اجمالی

Ali در ‏۲۳ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۷

2025-12-23T10:27:32Z

Ali: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = صحابه | عنوان مدخل = زهرة بن حويه تمیمی سعدی | مداخل مرتبط = زهرة بن حويه تمیمی سعدی در تاریخ اسلامی | پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == نام پدر او را جویریه، جدریهواقدی، فتوح الشام، ج۲، ص۱۸۹ و ص۱۹۸. و جُوَیّه
2025-12-23T10:26:52Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = صحابه | عنوان مدخل = زهرة بن حويه تمیمی سعدی | مداخل مرتبط = زهرة بن حويه تمیمی سعدی در تاریخ اسلامی | پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == نام پدر او را جویریه، جدریه<ref>واقدی، فتوح الشام، ج۲، ص۱۸۹ و ص۱۹۸.</ref> و جُوَیّه<ref...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = صحابه
| عنوان مدخل = زهرة بن حويه تمیمی سعدی
| مداخل مرتبط = [[زهرة بن حويه تمیمی سعدی در تاریخ اسلامی]]
| پرسش مرتبط =
}}
== آشنایی اجمالی ==
نام پدر او را [[جویریه]]، جدریه<ref>واقدی، فتوح الشام، ج۲، ص۱۸۹ و ص۱۹۸.</ref> و جُوَیّه<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۳۳.</ref> نیز ثبت کرده‌اند. ولی [[دارقطنی]] حویه را صحیح دانسته است<ref>ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۳۲۲.</ref>. براساس نقل [[طبری]]<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۴۸۸.</ref> حویه از اجداد [[زهره]] است که در این صورت از باب انتساب به جد، وی را فرزند حویه گفته‌اند.

وی از سوی [[پادشاه]] [[هجر]] ([[معاویة بن حارث کندی]]) در [[جاهلیت]] [[مقام]] و جایگاه خاصی میان [[قوم]] خود داشت و از سوی پادشاه به همراه هیئتی به [[مدینه]] رفت و پس از دیدار با [[رسول خدا]]{{صل}} [[اسلام]] آورد و بعدها ساکن [[کوفه]] شد<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۴۸۸ و ص۵۶۷.</ref>. او از اشراف و [[شجاعان]] کوفه بود که در [[فتوحات]] بسیاری شرکت کرد. در [[قادسیه]] فرمانده پیشاهنگ [[سپاه مسلمانان]] بود<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۵۱۵.</ref>. پیش از [[جنگ]]، رستم با او [[گفتگو]] کرد و از [[قدرت]] پارسیان و حمایت‌های مادی و... آنان به [[اعراب]] گفت. زهره ضمن [[تأیید]] سخنان او گوشزد کرد که آنان با [[بعثت پیامبر]]{{صل}} هدفی جز [[آخرت]] و [[گسترش دین اسلام]] ندارند. زهره برای رستم از [[دین اسلام]] سخنانی گفت که او را به [[تأمل]] درباره [[مسلمانان]] واداشت<ref>بنگرید: طبری، تاریخ، ج۳، ص۵۱۷-۵۱۸.</ref>. طبری<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۵۶۴-۵۶۵.</ref> رشادت‌های زهره را در [[جنگ قادسیه]] گزارش کرده و بنا بر یک نقل که [[بلاذری]]<ref>بلاذری، فتوح البلدان، ج۲، ص۳۱۸.</ref> آن را صحیح‌تر دانسته است، زهره [[جالینوس]] [[فارسی]]، از شاهزادگان [[پارسی]] را کشت و ساز و برگ او را به [[غنیمت]] گرفت و به هفتاد هزار (درهم) فروخت<ref>بنگرید: خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۹۰؛ طبری، تاریخ، ج۳، ص۵۶۵، ص۵۶۷ و ۵۷۷.</ref>. [[سعد بن ابی‌وقاص]] هرچند در ابتدا به دلیل زیادی [[ارزش]] سازوبرگ جالینوس نخواست آنان را به زهره واگذارد، اما با [[نامه]] عمر به سعد که من او را بهتر از تو می‌شناسم و هنوز به او سخت نیازمندیم، [[غنایم]] را به او بخشید و دستور داد تا هنگام عطا پانصد درهم نیز بیشتر از دیگران به او بدهد<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۵۶۸.</ref>. کشته شدن رستم نیز بنا بر نقلی به دست [[زهره]] بود<ref>خلیفه بن خیاط، تاریخ، ص۹۰.</ref>. در [[جنگ قادسیه]] ۴ هزار نفر که موسوم به [[حمراء]] (سواران) بودند خود را [[تسلیم]] کردند با این شرط که هر جا بخواهند ساکن شوند و با هر کس از [[مسلمانان]] بخواهند [[هم‌پیمان]] شوند و برای آنان سهمی قرار داده شود. سعد این شرط‌ها را پذیرفت. آنان برای خود نقیبی که «[[دیلم]]» نام داشت [[انتخاب]] کردند و آنان را «[[حمراء دیلم]]» نامیدند و در [[کوفه]] ساکن شدند و با [[زهرة بن حويه تمیمی سعدی|زهرة بن حویه]] [[پیمان]] بستند<ref>بلاذری، فتوح البلدان، ج۲، ص۳۴۳؛ بلاذری، فتوح البلدان، ج۲، ص۳۹۵؛ شبیه همین داستان را بار دیگر در فتح قزوین در سال ۲۴ گفته است، نیز بنگرید: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۳۴۳.</ref>.

[[سعد بن ابی‌وقاص]]، [[زهره]] را به دنبال باقیماندگان [[سپاه]] [[قادسیه]] فرستاد. او در برس<ref>در بابل و ظاهرا نزس بنگرید: خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۹۱ تصحیف باشد.</ref> به آنان رسید و با کشته شدن فرمانده آنان به دست زهره، ایشان را به سوی [[بابل]] عقب راند<ref>خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۹۱. این جنگ به یوم برس نامیده شده است.</ref> و پس از تعقیبشان تا کوثا<ref>یا کوثاریا، بنگرید: واقدی، فتوح الشام، ج۲، ص۱۹۶؛ وجه نامگذاری، ر.ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۴۸۷.</ref> در بابل سپاه [[ایران]] را نیز [[شکست]] داد<ref>واقدی، فتوح الشام، ج۲، ص۱۹۶؛ طبری، تاریخ، ج۳، ص۶۱۹-۶۲۱ و اشعار زهره در این‌باره، ر.ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۴۸۸.</ref>. آنگاه در سال پانزدهم سعد، زهره را برای تعقیب [[ایرانیان]] تا [[بهرسیر|بَهُرسِیر]] اعزام کرد.
در [[ساباط]]، شیرزادبه و دویست نفر با زهره [[صلح]] کردند و در مظلم، پیشاهنگان [[پادشاه]] بوران را شکست داد و پس از رسیدن بقیه سپاه، مسلمانان توانستند تا سال شانزدهم [[بهرسیر]] و [[مدائن]] را [[تصرف]] کنند؛ در این [[نبرد]] زهره فرماندهی [[جناح چپ]] سپاه را داشت<ref>بنگرید: واقدی، فتوح الشام، ج۲، ص۱۹۷؛ ابن حبان، کتاب الثقات، ج۲، ص۲۱۰؛ طبری، تاریخ، ج۳، ص۶۲۲-۶۲۳.</ref>. وی در زمینه پیروزی‌های مسلمانان در مدائن اشعاری سرود<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۴۷ و ج۵، ص۱۵۲.</ref>. تعقیب ایرانیان تا [[جنگ]] [[جلولاء]] (سال ۱۶) ادامه یافت و از [[اخبار]] برمی‌آید [[زهره]] در این جنگ نیز حضور داشته است<ref>بنگرید: ابن حبان، کتاب الثقات، ج۲، ص۲۱۰.</ref>.

در سال‌های بعد خبری از او نیست و [[ابن عبدالبر]]<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۳۳.</ref> بر این [[باور]] است که [[زهره]] در [[قادسیه]] کشته شد، اما دیگران<ref>ابن ماکولا، الاکمال، ج۲، ص۱۷۱؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۳۲۲؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۴۷۲.</ref> این را صحیح ندانسته‌اند و [[طبری]]<ref>طبری، تاریخ، ج۶، ص۲۵۸.</ref> ضمن گزارش از [[شبیب بن یزید شیبانی خارجی|شورش شبیب بن یزید خارجی]] در [[سال ۷۷ هجری]] آورده است که [[حجاج ثقفی]] از [[اشراف کوفه]]، از جمله زهرة بن حویه، [[مشورت]] خواست و زهره که فرتوت و سالخورده شده بود، ضمن بیان این مطلب که نیروها نباید به صورت پراکنده اعزام شوند، بلکه باید جملگی به سوی [[دشمن]] روند، در پاسخ به حجاج که می‌خواست فرماندهی سپاه را بر عهده زهره گذارد، گفت: باید فرماندهی سپاه به فردی [[جوان]] و [[شجاع]] و مجرب سپرده شود، نه [[پیری]] سالخورده مانند من و نیز اینکه [[فرار]] را مایه [[ننگ]] و [[استواری]] را [[مجد]] و [[کرامت]] بداند و البته او نیز همراه [[سپاه]] خواهد رفت و فرماندهی را در امور نظامی مشورت خواهد داد. حجاج [[رأی]] او را پسندید و [[عتاب بن ورقاء]] را فرمانده کرد و زهره این [[انتخاب]] را صحیح دانست<ref>طبری، تاریخ، ج۶، ص۲۵۹.</ref>. زهره در این [[جنگ]] که در [[سوق حکمه]]<ref>از نواحی کوفه، ر.ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۲۸۳.</ref> اتفاق افتاد<ref>ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۳۲۲.</ref> شرکت کرد و در اثنای جنگ در حالی که از اسب افتاده بود و توان ایستادن نداشت به دست [[فضل بن عامر]] [[شیبانی]] کشته شد و [[شبیب]] چون بر جنازه او حاضر شد از رشادت‌های او در [[فتوحات]] [[تمجید]] کرد و بر کشته شدن او بسیار [[غمگین]] شد<ref>خلیفه بن خیاط، تاریخ، ص۲۱۱؛ طبری، تاریخ، ج۶، ص۲۶۵-۲۶۶.</ref>.

با اینکه ابن عبدالبر بیان داشته که روایتی از او نیافتم، اما [[ابن حبان]]<ref>ابن حبان، کتاب الثقات، ج۴، ص۲۶۹.</ref> تصریح دارد که زهره از برخی [[صحابه]] [[روایت]] کرده و [[کوفیان]] [[راوی]] [[احادیث]] او هستند. در میان [[اصحاب امام صادق]]{{ع}} از فردی به نام [[زهرة بن حویه تمیمی کوفی]] نام برده شده<ref>اردبیلی، جامع الرواه، ج۱، ص۳۳۴؛ خویی، معجم رجال الحدیث، ج۸، ص۳۰۴.</ref> که با مدخل مورد بحث ارتباطی ندارد، اما گویا برخی این دو را با هم خلط کرده‌اند<ref>بنگرید: نمازی، مستدرک سفینة البحار، ص۵۷۷.</ref>.<ref>[[محمد رضا هدایت‌پناه|هدایت‌پناه، محمدرضا]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|مقاله «زهرة بن حويه تمیمی سعدی»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۳، ص۳۹۶-۳۹۷.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM009659.jpg|22px]] [[محمد رضا هدایت‌پناه|هدایت‌پناه، محمدرضا]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|'''مقاله «زهرة بن حويه تمیمی سعدی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اعلام]]
[[رده:اصحاب پیامبر]]