زکات فطره در فقه اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - ' لیکن ' به ' لکن '

2024-01-02T20:30:54Z

جایگزینی متن - ' لیکن ' به ' لکن '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۰:۰۰
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	# [[بی‌نیازی]]؛ بر اساس این شرط، بر [[فقیر]] زکات واجب نیست. بنابر قول مشهور، مراد از فقیر کسی است که بالفعل یا بالقوه [[هزینه زندگی]] خود و خانواده‌اش را به مدت یک سال نداشته باشد<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۴۸۸ ـ ۴۹۰.</ref>. برخی قدما گفته‌اند: فقیر کسی را گویند که مالک یکی از نصاب‌های زکات یا قیمت آن نباشد<ref>الخلاف، ج ۲، ص۱۴۶.</ref>. از برخی قدما نقل شده که زکات فطره بر [[فقیری]] که مالک قوت یک شبانه روز خویش باشد واجب است<ref>مختلف الشیعة، ج ۳، ص۲۶۱.</ref>. البته شکی در [[استحباب]] زکات فطره بر فقیر نیست و کمترین آن، این است که مقدار یک صاع (حدود سه کیلو) را با اعضای [[خانواده]] خود دستگردان کند و سپس آن را به عنوان [[زکات فطره]] به [[فقیری]] بیرون از خانواده بپردازد<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۴۹۲.</ref>.		# [[بی‌نیازی]]؛ بر اساس این شرط، بر [[فقیر]] زکات واجب نیست. بنابر قول مشهور، مراد از فقیر کسی است که بالفعل یا بالقوه [[هزینه زندگی]] خود و خانواده‌اش را به مدت یک سال نداشته باشد<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۴۸۸ ـ ۴۹۰.</ref>. برخی قدما گفته‌اند: فقیر کسی را گویند که مالک یکی از نصاب‌های زکات یا قیمت آن نباشد<ref>الخلاف، ج ۲، ص۱۴۶.</ref>. از برخی قدما نقل شده که زکات فطره بر [[فقیری]] که مالک قوت یک شبانه روز خویش باشد واجب است<ref>مختلف الشیعة، ج ۳، ص۲۶۱.</ref>. البته شکی در [[استحباب]] زکات فطره بر فقیر نیست و کمترین آن، این است که مقدار یک صاع (حدود سه کیلو) را با اعضای [[خانواده]] خود دستگردان کند و سپس آن را به عنوان [[زکات فطره]] به [[فقیری]] بیرون از خانواده بپردازد<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۴۹۲.</ref>.

	در اینکه [[وجوب]] [[زکات]] مشروط به این است که شخص، افزون بر مئونه سال، مالک مقدار زکات باشد یا نه، [[اختلاف]] می‌باشد. بنابر قول نخست، بر کسی که مالک مئونه سال است، ~~لیکن~~ افزون بر آن به مقدار زکات مالک نیست، [[زکات]] [[واجب]] نخواهدبود.		در اینکه [[وجوب]] [[زکات]] مشروط به این است که شخص، افزون بر مئونه سال، مالک مقدار زکات باشد یا نه، [[اختلاف]] می‌باشد. بنابر قول نخست، بر کسی که مالک مئونه سال است، لکن افزون بر آن به مقدار زکات مالک نیست، [[زکات]] [[واجب]] نخواهدبود.

	برخی بین [[غنی]] بالفعل و غنی بالقوه تفصیل داده و در دومی، وجوب زکات را به داشتن افزون بر مئونه سال، به مقدار زکات، مشروط کرده‌اند<ref>مستمسک العروة، ج ۹، ص۳۹۰ ـ ۳۹۲.</ref>.		برخی بین [[غنی]] بالفعل و غنی بالقوه تفصیل داده و در دومی، وجوب زکات را به داشتن افزون بر مئونه سال، به مقدار زکات، مشروط کرده‌اند<ref>مستمسک العروة، ج ۹، ص۳۹۰ ـ ۳۹۲.</ref>.

	ملاک در وجوب فطره بر شخص، داشتن شرایط وجوب قبل از [[غروب]] [[آفتاب]] [[شب]] [[عید فطر]] تا تحقق غروب است. بنابر این، بر کسی که پیش از غروب آفتاب واجد شرایط بوده، ~~لیکن~~ هنگام غروب فاقد آنها گشته، فطره واجب نیست؛ هرچند در صورت برخورداری از شرایط در فاصله زمانی بین غروب آفتاب شب [[عید]] و [[اقامه نماز]] عید (زوال [[روز]] عید)، مانند آنکه در این فاصله نابالغ بالغ گردد، پرداخت فطره [[مستحب]] خواهد بود<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۴۹۹.</ref>.		ملاک در وجوب فطره بر شخص، داشتن شرایط وجوب قبل از [[غروب]] [[آفتاب]] [[شب]] [[عید فطر]] تا تحقق غروب است. بنابر این، بر کسی که پیش از غروب آفتاب واجد شرایط بوده، لکن هنگام غروب فاقد آنها گشته، فطره واجب نیست؛ هرچند در صورت برخورداری از شرایط در فاصله زمانی بین غروب آفتاب شب [[عید]] و [[اقامه نماز]] عید (زوال [[روز]] عید)، مانند آنکه در این فاصله نابالغ بالغ گردد، پرداخت فطره [[مستحب]] خواهد بود<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۴۹۹.</ref>.

	برخی معاصران گفته‌اند: چنانچه در فاصله زمانی بین غروب و [[نماز عید]]، شرایط محقق شود، [[احتیاط]] وجوبی در [[پرداخت زکات]] فطره است<ref>منهاج الصالحین (خویی)، ج ۱، ص۳۲۰.</ref>. برخی نیز قائل‌اند: داشتن شرایط هنگام غروب نیز موجب وجوب زکات است؛ هرچند قبل از آن فاقد شرایط بوده است<ref>العروة الوثقی، ج ۴، ص۲۰۵ ـ ۲۰۶.</ref>.		برخی معاصران گفته‌اند: چنانچه در فاصله زمانی بین غروب و [[نماز عید]]، شرایط محقق شود، [[احتیاط]] وجوبی در [[پرداخت زکات]] فطره است<ref>منهاج الصالحین (خویی)، ج ۱، ص۳۲۰.</ref>. برخی نیز قائل‌اند: داشتن شرایط هنگام غروب نیز موجب وجوب زکات است؛ هرچند قبل از آن فاقد شرایط بوده است<ref>العروة الوثقی، ج ۴، ص۲۰۵ ـ ۲۰۶.</ref>.
خط ۲۳:		خط ۲۳:
	کسانی‌ که فطره شان بر شخص واجب است: هرکس عیال (نان خور) شخص به شمار رود؛ بالغ باشد یا نابالغ؛ [[آزاد]] باشد یا برده؛ [[مسلمان]] باشد یا [[کافر]]، زکاتش بر او (معیل) با فراهم بودن شرایط، واجب است<ref>مستمسک العروة، ج ۹، ص۳۹۶ ـ ۳۹۷.</ref>.		کسانی‌ که فطره شان بر شخص واجب است: هرکس عیال (نان خور) شخص به شمار رود؛ بالغ باشد یا نابالغ؛ [[آزاد]] باشد یا برده؛ [[مسلمان]] باشد یا [[کافر]]، زکاتش بر او (معیل) با فراهم بودن شرایط، واجب است<ref>مستمسک العروة، ج ۹، ص۳۹۶ ـ ۳۹۷.</ref>.

	زکات فطره مهمان بر میزبان واجب است؛ ~~لیکن~~ در اینکه صرف [[صدق]] عنوان مهمان ـ که با مهمان شدن در آخرین لحظه باقی مانده از [[ماه رمضان]]، به گونه‌ای که با حالت مهمانی داخل شب [[عید]] شود تحقق می‌یابد ـ موجب [[وجوب]] [[زکات فطره]] بر میزبان است، یا [[صدق]] [[عرفی]] عنوان «عیال» بر مهمان، شرط وجوب آن می‌باشد و مجرد صدق عنوان مهمان کفایت نمی‌کند، [[اختلاف]] است. شرط بودن مهمانی در طول ماه؛ نیمه دوم ماه؛ دهه آخر ماه؛ دو شب آخر ماه و شب آخر ماه از دیگر اقوال در مسئله است<ref>العروة الوثقی، ج ۴، ص۲۰۷ ـ ۲۰۸؛ موسوعة الخوئی، ج ۲۴، ص۳۹۳ ـ ۳۹۴.</ref>.		زکات فطره مهمان بر میزبان واجب است؛ لکن در اینکه صرف [[صدق]] عنوان مهمان ـ که با مهمان شدن در آخرین لحظه باقی مانده از [[ماه رمضان]]، به گونه‌ای که با حالت مهمانی داخل شب [[عید]] شود تحقق می‌یابد ـ موجب [[وجوب]] [[زکات فطره]] بر میزبان است، یا [[صدق]] [[عرفی]] عنوان «عیال» بر مهمان، شرط وجوب آن می‌باشد و مجرد صدق عنوان مهمان کفایت نمی‌کند، [[اختلاف]] است. شرط بودن مهمانی در طول ماه؛ نیمه دوم ماه؛ دهه آخر ماه؛ دو شب آخر ماه و شب آخر ماه از دیگر اقوال در مسئله است<ref>العروة الوثقی، ج ۴، ص۲۰۷ ـ ۲۰۸؛ موسوعة الخوئی، ج ۲۴، ص۳۹۳ ـ ۳۹۴.</ref>.

	بنابر قول دوم، در وجوب زکات فطره، عنوان مهمان، خصوصیت و موضوعیت ندارد؛ بلکه آنچه موضوعیت دارد صدق عنوان «عیال» بر مهمان است؛ ~~لیکن~~ در اینکه صدق عیال بر مهمان متوقف بر باقی ماندن وی برای مدتی نزد میزبان است یا باقی ماندن در شب [[عید فطر]] نیز در صدق عنوان «عیال» کفایت می‌کند، اختلاف است. البته بر کسی که شب عید برای [[افطار]] [[دعوت]] می‌شود و پس از افطار می‌رود، عنوان «عیال» صادق نیست؛ هرچند ورودش بر میزبان پیش از غروب باشد<ref>العروة الوثقی، ج ۴، ص۲۰۷؛ موسوعة الخوئی، ج ۲۴، ص۳۹۳ ـ ۳۹۶.</ref>.		بنابر قول دوم، در وجوب زکات فطره، عنوان مهمان، خصوصیت و موضوعیت ندارد؛ بلکه آنچه موضوعیت دارد صدق عنوان «عیال» بر مهمان است؛ لکن در اینکه صدق عیال بر مهمان متوقف بر باقی ماندن وی برای مدتی نزد میزبان است یا باقی ماندن در شب [[عید فطر]] نیز در صدق عنوان «عیال» کفایت می‌کند، اختلاف است. البته بر کسی که شب عید برای [[افطار]] [[دعوت]] می‌شود و پس از افطار می‌رود، عنوان «عیال» صادق نیست؛ هرچند ورودش بر میزبان پیش از غروب باشد<ref>العروة الوثقی، ج ۴، ص۲۰۷؛ موسوعة الخوئی، ج ۲۴، ص۳۹۳ ـ ۳۹۶.</ref>.

	آیا زکات فطره زوجه بر شوهر و برده بر مولا، مطلقاً [[واجب]] است، هرچند نان خور آنان به شمار نروند یا تنها درصورتی که نان خور شوهر و مولا باشند و یا درصورتی که [[نفقه]] ایشان بر آن دو واجب باشد، هرچند نان خور محسوب نشوند؟		آیا زکات فطره زوجه بر شوهر و برده بر مولا، مطلقاً [[واجب]] است، هرچند نان خور آنان به شمار نروند یا تنها درصورتی که نان خور شوهر و مولا باشند و یا درصورتی که [[نفقه]] ایشان بر آن دو واجب باشد، هرچند نان خور محسوب نشوند؟

Bahmani در ‏۲۹ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۲۲

2023-04-29T05:22:43Z

نمایش تغییرات

Wasity: /* مصرف زکات فطره */

2023-04-27T19:49:11Z

مصرف زکات فطره

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۳:۱۹
خط ۵۲:		خط ۵۲:
	هر گاه پس از کنار گذاشتن زکات، با امکان پرداخت، آن را نپردازد، ضامن است.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۵۳۸</ref>		هر گاه پس از کنار گذاشتن زکات، با امکان پرداخت، آن را نپردازد، ضامن است.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۵۳۸</ref>

	==[[مصرف~~]] [[~~زکات ~~فطره]]~~==		==مصرف زکات==
	بنابر قول مشهور و معروف میان [[فقها]]، مصرف زکات فطره، همان [[مصرف زکات]] [[مال]] است<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۵۳۸</ref>. ظاهر [[کلام]] برخی قدما، اختصاص مصرف زکات فطره به [[فقرا]] است.<ref>المقنعة، ص۲۵۲</ref> برخی معاصران نیز [[احتیاط]] وجوبی را در [[پرداخت زکات]] فطره به آنان دانسته‌اند.<ref>العروة الوثقی، ج ۴، ص۲۲۵</ref>		بنابر قول مشهور و معروف میان [[فقها]]، مصرف زکات فطره، همان [[مصرف زکات]] [[مال]] است<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۵۳۸</ref>. ظاهر [[کلام]] برخی قدما، اختصاص مصرف زکات فطره به [[فقرا]] است.<ref>المقنعة، ص۲۵۲</ref> برخی معاصران نیز [[احتیاط]] وجوبی را در [[پرداخت زکات]] فطره به آنان دانسته‌اند.<ref>العروة الوثقی، ج ۴، ص۲۲۵</ref>

Wasity: /* زمان وجوب زکات فطره */

2023-04-27T19:48:45Z

زمان وجوب زکات فطره

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۳:۱۸
خط ۴۱:		خط ۴۱:
	مقدار زکات فطره برای هر نفر در غیر «شیر» یک صاع (چهار مُد، برابر شش رطل [[مدنی]] و نه رطل عراقی، حدود سه کیلو گرم) است. در شیر، گروهی مقدار آن را چهار رطل ذکر کرده‌اند؛ هرچند مشهور مقدار آن را نیز یک صاع دانسته‌اند. بنابر قول نخست، در اینکه مراد از رطل، رطل عراقی است یا مدنی [[اختلاف]] است<ref> موسوعة الخوئی، ج ۲۴، ص۴۵۳</ref>.		مقدار زکات فطره برای هر نفر در غیر «شیر» یک صاع (چهار مُد، برابر شش رطل [[مدنی]] و نه رطل عراقی، حدود سه کیلو گرم) است. در شیر، گروهی مقدار آن را چهار رطل ذکر کرده‌اند؛ هرچند مشهور مقدار آن را نیز یک صاع دانسته‌اند. بنابر قول نخست، در اینکه مراد از رطل، رطل عراقی است یا مدنی [[اختلاف]] است<ref> موسوعة الخوئی، ج ۲۴، ص۴۵۳</ref>.

	==[[زمان~~]] [[~~وجوب~~]] زکات فطره~~==		==زمان وجوب==
	زمان وجوب زکات فطره بنابر قول مشهور میان متأخران، غروب [[روز]] آخر [[ماه رمضان]] است. برخی، زمان وجوب را [[طلوع فجر]] روز [[عید]] دانسته‌اند.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۵۲۷؛ العروة الوثقی، ج ۴، ص۲۲۲</ref> پایان وقت وجوب پرداخت آن نیز اختلافی است. برخی آن را هنگام گزاردن [[نماز عید]]، برخی دیگر زوال روز عید و گروه سوم، غروب آن روز دانسته‌اند.<ref>الحدائق الناضرة، ج ۱۲، ص۳۰۱</ref>		زمان وجوب زکات فطره بنابر قول مشهور میان متأخران، غروب [[روز]] آخر [[ماه رمضان]] است. برخی، زمان وجوب را [[طلوع فجر]] روز [[عید]] دانسته‌اند.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۵۲۷؛ العروة الوثقی، ج ۴، ص۲۲۲</ref> پایان وقت وجوب پرداخت آن نیز اختلافی است. برخی آن را هنگام گزاردن [[نماز عید]]، برخی دیگر زوال روز عید و گروه سوم، غروب آن روز دانسته‌اند.<ref>الحدائق الناضرة، ج ۱۲، ص۳۰۱</ref>

Wasity: /* جنس و مقدار زکات فطره */

2023-04-27T19:48:25Z

جنس و مقدار زکات فطره

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۳:۱۸
خط ۳۲:		خط ۳۲:
	زکات از کسی که فطره او بر عهده دیگری می‌باشد، ساقط است؛<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۵۰۵</ref> هرچند وی زکات را نپردازد. البته در فرضی که معیل، [[فقیر]] و عیال، [[غنی]] باشد آیا بر عیال، [[پرداخت زکات]] از طرف خود واجب است یا نه؟ اختلاف است.<ref> العروة الوثقی، ج ۴، ص۲۰۹</ref>		زکات از کسی که فطره او بر عهده دیگری می‌باشد، ساقط است؛<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۵۰۵</ref> هرچند وی زکات را نپردازد. البته در فرضی که معیل، [[فقیر]] و عیال، [[غنی]] باشد آیا بر عیال، [[پرداخت زکات]] از طرف خود واجب است یا نه؟ اختلاف است.<ref> العروة الوثقی، ج ۴، ص۲۰۹</ref>

	==جنس و مقدار ~~[[زکات فطره]]~~==		==جنس و مقدار==
	کلمات [[فقها]] در بیان جنس زکات فطره مختلف است. برخی، تنها «گندم»، «جو»، «خرما» و «کشمش» را ذکر کرده‌اند. برخی دیگر، «ذرت» یا «کشک» را نیز به آنها افزوده‌اند. گروه سوم، آن پنج چیز را به اضافه «شیر» ذکر کرده و گروه چهارم، «برنج» را نیز بر شش چیز یاد شده افزوده‌اند.		کلمات [[فقها]] در بیان جنس زکات فطره مختلف است. برخی، تنها «گندم»، «جو»، «خرما» و «کشمش» را ذکر کرده‌اند. برخی دیگر، «ذرت» یا «کشک» را نیز به آنها افزوده‌اند. گروه سوم، آن پنج چیز را به اضافه «شیر» ذکر کرده و گروه چهارم، «برنج» را نیز بر شش چیز یاد شده افزوده‌اند.

Wasity: /* شرایط وجوب: */

2023-04-27T19:47:40Z

شرایط وجوب:

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۳:۱۷
خط ۶:		خط ۶:
	زکات فطره از [[واجبات]] [[عبادی]] است؛ از این رو، هنگام ادای آن قصد [[تقرب به خدا]] شرط [[صحت]] آن است.<ref>شرائع الإسلام، ج ۱، ص۱۱۹</ref>		زکات فطره از [[واجبات]] [[عبادی]] است؛ از این رو، هنگام ادای آن قصد [[تقرب به خدا]] شرط [[صحت]] آن است.<ref>شرائع الإسلام، ج ۱، ص۱۱۹</ref>

	==شرایط [[وجوب~~]]:~~==		==شرایط وجوب==
	#[[تکلیف]]؛ بنابر این، زکات فطره از غیر مکلّف (نابالغ و دیوانه) ساقط است.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۲۷۹.</ref>		#[[تکلیف]]؛ بنابر این، زکات فطره از غیر مکلّف (نابالغ و دیوانه) ساقط است.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۲۷۹.</ref>
	#[[هوشیاری]]؛ بنابر این، بر کسی که هنگام [[غروب]] [[آفتاب]] [[روز]] آخر [[ماه رمضان]] بیهوش باشد، زکات [[واجب]] نیست.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۴۸۵</ref>		#[[هوشیاری]]؛ بنابر این، بر کسی که هنگام [[غروب]] [[آفتاب]] [[روز]] آخر [[ماه رمضان]] بیهوش باشد، زکات [[واجب]] نیست.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۴۸۵</ref>

Wasity: /* مقدمه */

2023-04-27T19:47:12Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۳:۱۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = زکات فطره\| عنوان مدخل = زکات فطره\| مداخل مرتبط = [[زکات فطره در فقه اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = زکات فطره\| عنوان مدخل = زکات فطره\| مداخل مرتبط = [[زکات فطره در فقه اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}
	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	«فطره» در عنوان یاد شده یا به معنای [[خلقت]]؛ یعنی هیئت و صورت مخلوق است یا به معنای [[اسلام]] و یا به معنای [[افطار]]؛ مقابل [[روزه]]. به معنای نخست، مراد از [[زکات فطره]] [[زکات]] خلقت خواهد بود. به این اعتبار به زکات فطره زکات [[بدن]] نیز گفته می‌شود؛ زیرا موجب [[سلامت جسم]] از آفتها می‌گردد. به معنای دوم، مراد از زکات فطره، زکات اسلام است. تناسب بین زکات فطره و اسلام از این جهت است که [[زکات]] از ارکان و [[شعائر]] اسلام به شمار می‌رود و در کاربرد سوم، معنای زکات فطره، زکات افطار از روزه خواهد بود.<ref>تحریر الأحکام، ج ۱، ص۳۸۷؛ جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۲۷۹؛ مصباح الفقیه، ج ۱۳، ص۴۵۲</ref> از آن در باب زکات سخن گفته‌اند.		«فطره» در عنوان یاد شده یا به معنای «[[خلقت]]»؛ یعنی هیئت و صورت مخلوق است یا به معنای [[اسلام]] و یا به معنای [[افطار]]؛ مقابل [[روزه]]. به معنای نخست، مراد از [[زکات فطره]] [[زکات]] خلقت خواهد بود. به این اعتبار به زکات فطره زکات [[بدن]] نیز گفته می‌شود؛ زیرا موجب [[سلامت جسم]] از آفتها می‌گردد. به معنای دوم، مراد از زکات فطره، زکات اسلام است. تناسب بین زکات فطره و اسلام از این جهت است که [[زکات]] از ارکان و [[شعائر]] اسلام به شمار می‌رود و در کاربرد سوم، معنای زکات فطره، زکات افطار از روزه خواهد بود.<ref>تحریر الأحکام، ج ۱، ص۳۸۷؛ جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۲۷۹؛ مصباح الفقیه، ج ۱۳، ص۴۵۲</ref> از آن در باب زکات سخن گفته‌اند.

	==[[حکم تکلیفی]]==		==[[حکم تکلیفی]]==

Msadeq در ‏۲۷ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۵۰

2023-04-27T09:50:31Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۲۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = زکات\| عنوان مدخل = زکات فطره\| مداخل مرتبط = [[زکات فطره در فقه اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = زکات فطره\| عنوان مدخل = زکات فطره\| مداخل مرتبط = [[زکات فطره در فقه اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}
	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	«فطره» در عنوان یاد شده یا به معنای [[خلقت]]؛ یعنی هیئت و صورت مخلوق است یا به معنای [[اسلام]] و یا به معنای [[افطار]]؛ مقابل [[روزه]]. به معنای نخست، مراد از [[زکات فطره]] [[زکات]] خلقت خواهد بود. به این اعتبار به زکات فطره زکات [[بدن]] نیز گفته می‌شود؛ زیرا موجب [[سلامت جسم]] از آفتها می‌گردد. به معنای دوم، مراد از زکات فطره، زکات اسلام است. تناسب بین زکات فطره و اسلام از این جهت است که [[زکات]] از ارکان و [[شعائر]] اسلام به شمار می‌رود و در کاربرد سوم، معنای زکات فطره، زکات افطار از روزه خواهد بود.<ref>تحریر الأحکام، ج ۱، ص۳۸۷؛ جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۲۷۹؛ مصباح الفقیه، ج ۱۳، ص۴۵۲</ref> از آن در باب زکات سخن گفته‌اند.		«فطره» در عنوان یاد شده یا به معنای [[خلقت]]؛ یعنی هیئت و صورت مخلوق است یا به معنای [[اسلام]] و یا به معنای [[افطار]]؛ مقابل [[روزه]]. به معنای نخست، مراد از [[زکات فطره]] [[زکات]] خلقت خواهد بود. به این اعتبار به زکات فطره زکات [[بدن]] نیز گفته می‌شود؛ زیرا موجب [[سلامت جسم]] از آفتها می‌گردد. به معنای دوم، مراد از زکات فطره، زکات اسلام است. تناسب بین زکات فطره و اسلام از این جهت است که [[زکات]] از ارکان و [[شعائر]] اسلام به شمار می‌رود و در کاربرد سوم، معنای زکات فطره، زکات افطار از روزه خواهد بود.<ref>تحریر الأحکام، ج ۱، ص۳۸۷؛ جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۲۷۹؛ مصباح الفقیه، ج ۱۳، ص۴۵۲</ref> از آن در باب زکات سخن گفته‌اند.

Msadeq: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = زکات| عنوان مدخل = زکات فطره| مداخل مرتبط = زکات فطره در فقه اسلامی| پرسش مرتبط = }} == مقدمه == «فطره» در عنوان یاد شده یا به معنای خلقت؛ یعنی هیئت و صورت مخلوق است یا به معنای اسلام و یا به معنای افطار؛ مقابل روزه...» ایجاد کرد

2023-04-27T09:49:48Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = زکات| عنوان مدخل = زکات فطره| مداخل مرتبط = زکات فطره در فقه اسلامی| پرسش مرتبط = }} == مقدمه == «فطره» در عنوان یاد شده یا به معنای خلقت؛ یعنی هیئت و صورت مخلوق است یا به معنای اسلام و یا به معنای افطار؛ مقابل روزه...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = زکات| عنوان مدخل = زکات فطره| مداخل مرتبط = [[زکات فطره در فقه اسلامی]]| پرسش مرتبط = }}
== مقدمه ==
«فطره» در عنوان یاد شده یا به معنای [[خلقت]]؛ یعنی هیئت و صورت مخلوق است یا به معنای [[اسلام]] و یا به معنای [[افطار]]؛ مقابل [[روزه]]. به معنای نخست، مراد از [[زکات فطره]] [[زکات]] خلقت خواهد بود. به این اعتبار به زکات فطره زکات [[بدن]] نیز گفته می‌شود؛ زیرا موجب [[سلامت جسم]] از آفتها می‌گردد. به معنای دوم، مراد از زکات فطره، زکات اسلام است. تناسب بین زکات فطره و اسلام از این جهت است که [[زکات]] از ارکان و [[شعائر]] اسلام به شمار می‌رود و در کاربرد سوم، معنای زکات فطره، زکات افطار از روزه خواهد بود.<ref>تحریر الأحکام، ج ۱، ص۳۸۷؛ جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۲۷۹؛ مصباح الفقیه، ج ۱۳، ص۴۵۲</ref> از آن در باب زکات سخن گفته‌اند.

==[[حکم تکلیفی]]==
زکات فطره از [[واجبات]] [[عبادی]] است؛ از این رو، هنگام ادای آن قصد [[تقرب به خدا]] شرط [[صحت]] آن است.<ref>شرائع الإسلام، ج ۱، ص۱۱۹</ref>

==شرایط [[وجوب]]:==
#[[تکلیف]]؛ بنابر این، زکات فطره از غیر مکلّف (نابالغ و دیوانه) ساقط است.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۲۷۹.</ref>
#[[هوشیاری]]؛ بنابر این، بر کسی که هنگام [[غروب]] [[آفتاب]] [[روز]] آخر [[ماه رمضان]] بیهوش باشد، زکات [[واجب]] نیست.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۴۸۵</ref>
#[[آزاد]] بودن؛ بنابر این، زکات فطره از برده ساقط است.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۴۸۵ ـ ۴۸۶</ref>
#[[بی‌نیازی]]؛ بر اساس این شرط، بر [[فقیر]] زکات واجب نیست. بنابر قول مشهور، مراد از فقیر کسی است که بالفعل یا بالقوه [[هزینه زندگی]] خود و خانواده‌اش را به مدت یک سال نداشته باشد.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۴۸۸ ـ ۴۹۰</ref> برخی قدما گفته‌اند: فقیر کسی را گویند که مالک یکی از نصاب‌های زکات یا قیمت آن نباشد.<ref>الخلاف، ج ۲، ص۱۴۶</ref> از برخی قدما نقل شده که زکات فطره بر [[فقیری]] که مالک قوت یک شبانه روز خویش باشد واجب است.<ref>مختلف الشیعة، ج ۳، ص۲۶۱</ref> البته شکی در [[استحباب]] زکات فطره بر فقیر نیست و کمترین آن، این است که مقدار یک صاع (حدود سه کیلو) را با اعضای [[خانواده]] خود دستگردان کند و سپس آن را به عنوان [[زکات فطره]] به [[فقیری]] بیرون از خانواده بپردازد.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۴۹۲</ref>

در اینکه [[وجوب]] [[زکات]] مشروط به این است که شخص، افزون بر مئونه سال، مالک مقدار زکات باشد یا نه، [[اختلاف]] می‌باشد. بنابر قول نخست، بر کسی که مالک مئونه سال است، لیکن افزون بر آن به مقدار زکات مالک نیست، [[زکات]] [[واجب]] نخواهدبود.

برخی بین [[غنی]] بالفعل و غنی بالقوه تفصیل داده و در دومی، وجوب زکات را به داشتن افزون بر مئونه سال، به مقدار زکات، مشروط کرده‌اند.<ref>مستمسک العروة، ج ۹، ص۳۹۰ ـ ۳۹۲</ref>

ملاک در وجوب فطره بر شخص، داشتن شرایط وجوب قبل از [[غروب]] [[آفتاب]] [[شب]] [[عید فطر]] تا تحقق غروب است. بنابر این، بر کسی که پیش از غروب آفتاب واجد شرایط بوده، لیکن هنگام غروب فاقد آنها گشته، فطره واجب نیست؛ هرچند در صورت برخورداری از شرایط در فاصله زمانی بین غروب آفتاب شب [[عید]] و [[اقامه نماز]] عید (زوال [[روز]] عید)، مانند آنکه در این فاصله نابالغ بالغ گردد، پرداخت فطره [[مستحب]] خواهد بود.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۴۹۹</ref>

برخی معاصران گفته‌اند: چنانچه در فاصله زمانی بین غروب و [[نماز عید]]، شرایط محقق شود، [[احتیاط]] وجوبی در [[پرداخت زکات]] فطره است.<ref>منهاج الصالحین (خویی)، ج ۱، ص۳۲۰</ref> برخی نیز قائل‌اند: داشتن شرایط هنگام غروب نیز موجب وجوب زکات است؛ هرچند قبل از آن فاقد شرایط بوده است.<ref>العروة الوثقی، ج ۴، ص۲۰۵ ـ ۲۰۶</ref>

کسانی‌ که فطره شان بر شخص واجب است: هرکس عیال (نان خور) شخص به شمار رود؛ بالغ باشد یا نابالغ؛ [[آزاد]] باشد یا برده؛ [[مسلمان]] باشد یا [[کافر]]، زکاتش بر او (معیل) با فراهم بودن شرایط، واجب است.<ref>مستمسک العروة، ج ۹، ص۳۹۶ ـ ۳۹۷</ref>

زکات فطره مهمان بر میزبان واجب است؛ لیکن در اینکه صرف [[صدق]] عنوان مهمان ـ که با مهمان شدن در آخرین لحظه باقی مانده از [[ماه رمضان]]، به گونه‌ای که با حالت مهمانی داخل شب [[عید]] شود تحقق می‌یابد ـ موجب [[وجوب]] [[زکات فطره]] بر میزبان است، یا [[صدق]] [[عرفی]] عنوان «عیال» بر مهمان، شرط وجوب آن می‌باشد و مجرد صدق عنوان مهمان کفایت نمی‌کند، [[اختلاف]] است. شرط بودن مهمانی در طول ماه؛ نیمه دوم ماه؛ دهه آخر ماه؛ دو شب آخر ماه و شب آخر ماه از دیگر اقوال در مسئله است.<ref>العروة الوثقی، ج ۴، ص۲۰۷ ـ ۲۰۸؛ موسوعة الخوئی، ج ۲۴، ص۳۹۳ ـ ۳۹۴</ref>

بنابر قول دوم، در وجوب زکات فطره، عنوان مهمان، خصوصیت و موضوعیت ندارد؛ بلکه آنچه موضوعیت دارد صدق عنوان «عیال» بر مهمان است؛ لیکن در اینکه صدق عیال بر مهمان متوقف بر باقی ماندن وی برای مدتی نزد میزبان است یا باقی ماندن در شب [[عید فطر]] نیز در صدق عنوان «عیال» کفایت می‌کند، اختلاف است. البته بر کسی که شب عید برای [[افطار]] [[دعوت]] می‌شود و پس از افطار می‌رود، عنوان «عیال» صادق نیست؛ هرچند ورودش بر میزبان پیش از غروب باشد.<ref>العروة الوثقی، ج ۴، ص۲۰۷؛ موسوعة الخوئی، ج ۲۴، ص۳۹۳ ـ ۳۹۶</ref>

آیا زکات فطره زوجه بر شوهر و برده بر مولا، مطلقاً [[واجب]] است، هرچند نان خور آنان به شمار نروند یا تنها درصورتی که نان خور شوهر و مولا باشند و یا درصورتی که [[نفقه]] ایشان بر آن دو واجب باشد، هرچند نان خور محسوب نشوند؟

مسئله اختلافی است.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۵۰۲ ـ ۵۰۴</ref> البته [[اختلاف]] در صورتی است که زوجه و برده نان خور دیگری نباشند؛ و گرنه اختلافی در [[سقوط]] [[زکات]] از عهده شوهر و مولا نیست.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۵۰۴</ref>

زکات از کسی که فطره او بر عهده دیگری می‌باشد، ساقط است؛<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۵۰۵</ref> هرچند وی زکات را نپردازد. البته در فرضی که معیل، [[فقیر]] و عیال، [[غنی]] باشد آیا بر عیال، [[پرداخت زکات]] از طرف خود واجب است یا نه؟ اختلاف است.<ref> العروة الوثقی، ج ۴، ص۲۰۹</ref>

==جنس و مقدار [[زکات فطره]]==
کلمات [[فقها]] در بیان جنس زکات فطره مختلف است. برخی، تنها «گندم»، «جو»، «خرما» و «کشمش» را ذکر کرده‌اند. برخی دیگر، «ذرت» یا «کشک» را نیز به آنها افزوده‌اند. گروه سوم، آن پنج چیز را به اضافه «شیر» ذکر کرده و گروه چهارم، «برنج» را نیز بر شش چیز یاد شده افزوده‌اند.

مشهور متأخران، جنس زکات فطره را قوت غالب بیشتر [[مردم]] دانسته‌اند.<ref>الحدائق الناضرة، ج ۱۲، ص۲۷۹؛ مستند الشیعة، ج ۹، ص۴۰۵ ـ ۴۰۶؛ جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۵۱۴ ـ ۵۱۸</ref>

در زکات فطره، پرداخت قیمت اجناس یاد شده نیز کفایت می‌کند.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۵۱۸</ref>

مقدار زکات فطره برای هر نفر در غیر «شیر» یک صاع (چهار مُد، برابر شش رطل [[مدنی]] و نه رطل عراقی، حدود سه کیلو گرم) است. در شیر، گروهی مقدار آن را چهار رطل ذکر کرده‌اند؛ هرچند مشهور مقدار آن را نیز یک صاع دانسته‌اند. بنابر قول نخست، در اینکه مراد از رطل، رطل عراقی است یا مدنی [[اختلاف]] است<ref> موسوعة الخوئی، ج ۲۴، ص۴۵۳</ref>.

==[[زمان]] [[وجوب]] زکات فطره==
زمان وجوب زکات فطره بنابر قول مشهور میان متأخران، غروب [[روز]] آخر [[ماه رمضان]] است. برخی، زمان وجوب را [[طلوع فجر]] روز [[عید]] دانسته‌اند.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۵۲۷؛ العروة الوثقی، ج ۴، ص۲۲۲</ref> پایان وقت وجوب پرداخت آن نیز اختلافی است. برخی آن را هنگام گزاردن [[نماز عید]]، برخی دیگر زوال روز عید و گروه سوم، غروب آن روز دانسته‌اند.<ref>الحدائق الناضرة، ج ۱۲، ص۳۰۱</ref>

در اینکه [[پرداخت زکات]] فطره در ماه رمضان، پیش از فرارسیدن زمان وجوب آن، جایز است یا نه، اختلافی است. بنابر قول به جواز، پرداخت زکات فطره از اول ماه رمضان جایز می‌باشد.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۵۲۹</ref>

هرگاه فرد در طول وقت وجوب، فطره را پرداخت نکند، در صورتی که آن را به [[قصد قربت]] از [[مال]] خود جدا کرده و کنار گذاشته باشد، همان را به عنوان زکات فطره خارج می‌سازد، اما اگر جدا نکرده باشد

در اینکه [[زکات]] از [[ذمّه]] او ساقط می‌شود یا نه و در فرض عدم [[سقوط]] در اینکه باید زکات را به [[نیّت]] ادا بپردازد یا [[قضا]]، اقوال مختلف است.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۵۳۴ ـ ۵۳۶</ref>

هر گاه پس از کنار گذاشتن زکات، با امکان پرداخت، آن را نپردازد، ضامن است.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۵۳۸</ref>

==[[مصرف]] [[زکات فطره]]==
بنابر قول مشهور و معروف میان [[فقها]]، مصرف زکات فطره، همان [[مصرف زکات]] [[مال]] است<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۵۳۸</ref>. ظاهر [[کلام]] برخی قدما، اختصاص مصرف زکات فطره به [[فقرا]] است.<ref>المقنعة، ص۲۵۲</ref> برخی معاصران نیز [[احتیاط]] وجوبی را در [[پرداخت زکات]] فطره به آنان دانسته‌اند.<ref>العروة الوثقی، ج ۴، ص۲۲۵</ref>

بنابر قول گروهی، دادن زکات فطره به مخالفِ [[مستضعف]] در صورت عدم وجود [[فقیر]] [[مؤمن]] ([[شیعه دوازده امامی]]) جایز است.<ref>النهایة، ص۱۹۲؛ الجامع للشرائع، ص۱۴۰؛ شرائع الإسلام، ج ۱، ص۱۳۱ ـ ۱۳۲</ref>

مالک می‌تواند زکات فطره‌اش را مستقیم به مستحق بپردازد؛ هرچند تحویل آن به [[امام]]{{ع}} یا [[نایب]] او [[افضل]] است.<ref>ریاض المسائل، ج ۵، ص۲۳۰ ـ ۲۳۱</ref>

بنابر قول مشهور، پرداخت کمتر از یک صاع از زکات فطره به فقیر جایز نیست؛ مگر آنکه فقرا زیاد باشند؛ به گونه‌ای که دادن یک صاع به همه آنان امکان پذیر نباشد، که در این صورت گروهی قائل به جواز پرداخت کمتر از یک صاع شده‌اند. در ناحیه زیادی، دادن بیش از یک صاع، بلکه تا حد [[رفع فقر]] از فقیر جایز است.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۵۴۱ ـ ۵۴۲؛ مستمسک العروة، ج ۹، ص۴۳۸ ـ ۴۳۹</ref>

[[مستحب]] است زکات فطره به فقرای [[خویشاوند]] و سپس [[همسایگان]] اختصاص داده شود؛ چنان که ترجیح فقرای [[اهل علم]] و [[فضیلت]] بر غیر آنان در دادن زکات فطره مستحب است<ref>جواهر الکلام، ج ۱۵، ص۵۴۲ ـ ۵۴۳.</ref>.<ref>[[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۴، صفحه ۲۵۷ - ۲۶۱.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1368945.jpg|22px]] [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|'''فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}