سخاوت در معارف و سیره معصوم - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۵

2025-07-29T10:25:11Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۵۵
خط ۵۸:		خط ۵۸:

	==== یازدهم: [[امام عسکری]]{{ع}} ====		==== یازدهم: [[امام عسکری]]{{ع}} ====
	برای [[ابوهاشم جعفری]] -<ref>از یاران برجسته امام عسکری{{ع}} و از نوادگان جعفر طیار بود.</ref> پس از [[آزادی]] [[ابوهاشم]] از [[زندان]] - مبلغ یکصد دینار فرستاد تا زمینه‌های ایجاد [[شغل]] برای او را فراهم کند و برای تقویت روحیۀ وی در این مسیر، در نامه‌ای به او نوشت: هرگاه نیازمند شدی، نیازت را در میان بگذار و [[شرم]] نکن<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‌۱، ص۵۰۸، ح‌۱۰ و ج۷، ص۱۲۳؛ محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۳۳۰ ({{متن حدیث\|... أَبُو هَاشِمٍ الْجَعْفَرِيُّ قَالَ: شَكَوْتُ إِلَى أَبِي مُحَمَّدٍ{{ع}}... كُنْتُ مُضَيَّقاً فَأَرَدْتُ أَنْ أَطْلُبَ مِنْهُ دَنَانِيرَ فِي الْكِتَابِ فَاسْتَحْيَيْتُ فَلَمَّا صِرْتُ إِلَى مَنْزِلِي وَجَّهَ إِلَيَّ بِمِائَةِ دِينَارٍ وَ كَتَبَ إِلَيَّ إِذَا كَانَتْ لَكَ حَاجَةٌ فَلَا تَسْتَحْيِ وَ لَا تَحْتَشِمْ وَ اطْلُبْهَا فَإِنَّكَ تَرَى مَا تُحِبُّ إِنْ شَاءَ اللَّهُ}}).</ref>. [[اسماعیل بن محمد]] از [[نوادگان]] [[ابن‌عباس]] که مبلغ دویست دینار برای خود ذخیره کرده بود و در همان حال نزد [[امام عسکری]]{{ع}} اظهار نیاز کرد، آن حضرت با پرداختن یکصد دینار به وی، به او گفت: «تو در وضعیتی که به پولت نیاز داری، خودت را از آن [[محروم]] می‌کنی». بعد‌ها نیز پسرعموی وی آن را به [[سرقت]] برد و نتوانست از آن بهره بگیرد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۵۰۹، ح۱۴؛ محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۳۳۲؛ فضل بن حسن طبرسی، إعلام الوری بأعلام الهدی (ج۲، ص۱۳۷). ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۴۳۲ ({{متن حدیث\|إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ: شَكَوْتُ إِلَى أَبِي مُحَمَّدٍ{{ع}} الْحَاجَةَ وَ حَلَفْتُ لَهُ أَنَّهُ لَيْسَ عِنْدِي دِرْهَمٌ فَمَا فَوْقَهَا وَ لَا غَدَاءٌ وَ لَا عَشَاءٌ. قَالَ: فَقَالَ: «أَ تَحْلِفُ كَاذِباً وَ قَدْ دَفَنْتَ مِائَتَيْ دِينَارٍ وَ لَيْسَ قَوْلِي لَكَ هَذَا دَفْعاً لِلْعَطِيَّةِ»، أَعْطِهِ يَا غُلَامُ مَا مَعَكَ، فَأَعْطَانِي مِائَةَ دِينَارٍ ثُمَّ أَقْبَلَ فَقَالَ: «إِنَّكَ تُحْرَمُ الدَّنَانِيرَ الَّتِي دَفَنْتَهَا فِي أَحْوَجِ مَا تَكُونُ إِلَيْهَا» وَ ذَلِكَ أَنَّنِي اضْطُرِرْتُ وَقْتاً فَفَتَّشْتُ عَنْهَا فَلَمْ أَجِدْهَا فَنَظَرْتُ فَإِذَا ابْنُ عَمٍّ لِي قَدْ عَرَفَ مَوْضِعَهَا فَأَخَذَهَا وَ هَرَبَ}}).</ref>.<ref>[[یدالله مقدسی\|مقدسی، یدالله]]، [[سیره معیشتی معصومان (کتاب)\|سیره معیشتی معصومان]]، ص ۴۹۷</ref>		برای [[ابوهاشم جعفری]] -<ref>از یاران برجسته امام عسکری{{ع}} و از نوادگان جعفر طیار بود.</ref> پس از [[آزادی]] [[ابوهاشم]] از [[زندان]] - مبلغ یکصد دینار فرستاد تا زمینه‌های ایجاد [[شغل]] برای او را فراهم کند و برای تقویت روحیۀ وی در این مسیر، در نامه‌ای به او نوشت: هرگاه نیازمند شدی، نیازت را در میان بگذار و [[شرم]] نکن<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‌۱، ص۵۰۸، ح‌۱۰ و ج۷، ص۱۲۳؛ محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۳۳۰ ({{متن حدیث\|... أَبُو هَاشِمٍ الْجَعْفَرِيُّ قَالَ: شَكَوْتُ إِلَى أَبِي مُحَمَّدٍ{{ع}}... كُنْتُ مُضَيَّقاً فَأَرَدْتُ أَنْ أَطْلُبَ مِنْهُ دَنَانِيرَ فِي الْكِتَابِ فَاسْتَحْيَيْتُ فَلَمَّا صِرْتُ إِلَى مَنْزِلِي وَجَّهَ إِلَيَّ بِمِائَةِ دِينَارٍ وَ كَتَبَ إِلَيَّ إِذَا كَانَتْ لَكَ حَاجَةٌ فَلَا تَسْتَحْيِ وَ لَا تَحْتَشِمْ وَ اطْلُبْهَا فَإِنَّكَ تَرَى مَا تُحِبُّ إِنْ شَاءَ اللَّهُ}}).</ref>. [[اسماعیل بن محمد]] از [[نوادگان]] [[ابن‌عباس]] که مبلغ دویست دینار برای خود ذخیره کرده بود و در همان حال نزد [[امام عسکری]]{{ع}} اظهار نیاز کرد، آن حضرت با پرداختن یکصد دینار به وی، به او گفت: «تو در وضعیتی که به پولت نیاز داری، خودت را از آن [[محروم]] می‌کنی». بعد‌ها نیز پسرعموی وی آن را به [[سرقت]] برد و نتوانست از آن بهره بگیرد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۵۰۹، ح۱۴؛ محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۳۳۲؛ فضل بن حسن طبرسی، إعلام الوری بأعلام الهدی (ج۲، ص۱۳۷). ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۴۳۲ ({{متن حدیث\|إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ: شَكَوْتُ إِلَى أَبِي مُحَمَّدٍ{{ع}} الْحَاجَةَ وَ حَلَفْتُ لَهُ أَنَّهُ لَيْسَ عِنْدِي دِرْهَمٌ فَمَا فَوْقَهَا وَ لَا غَدَاءٌ وَ لَا عَشَاءٌ. قَالَ: فَقَالَ: «أَ تَحْلِفُ كَاذِباً وَ قَدْ دَفَنْتَ مِائَتَيْ دِينَارٍ وَ لَيْسَ قَوْلِي لَكَ هَذَا دَفْعاً لِلْعَطِيَّةِ»، أَعْطِهِ يَا غُلَامُ مَا مَعَكَ، فَأَعْطَانِي مِائَةَ دِينَارٍ ثُمَّ أَقْبَلَ فَقَالَ: «إِنَّكَ تُحْرَمُ الدَّنَانِيرَ الَّتِي دَفَنْتَهَا فِي أَحْوَجِ مَا تَكُونُ إِلَيْهَا» وَ ذَلِكَ أَنَّنِي اضْطُرِرْتُ وَقْتاً فَفَتَّشْتُ عَنْهَا فَلَمْ أَجِدْهَا فَنَظَرْتُ فَإِذَا ابْنُ عَمٍّ لِي قَدْ عَرَفَ مَوْضِعَهَا فَأَخَذَهَا وَ هَرَبَ}}).</ref>.<ref>[[یدالله مقدسی\|مقدسی، یدالله]]، [[سیره معیشتی معصومان (کتاب)\|سیره معیشتی معصومان]]، ص ۴۹۷.</ref>

	=== معیار [[کمک به نیازمندان]] ===		=== معیار [[کمک به نیازمندان]] ===
خط ۱۱۰:		خط ۱۱۰:
	شخصی به نام [[عبدالله بن ابراهیم غفاری]] برای پرداخت بدهی خود، نزد [[امام رضا]]{{ع}} در مزرعۀ «[[صریا]]»[[ شکوه]] برد. آن حضرت ضمن پذیرایی از او، مبلغی بیش از سیصد دینار به او پرداخت کرد و فرمود: پس از [[پرداختن بدهی]] خود از این مبلغ، ماندۀ آن را برای [[زندگی]] خود [[هزینه]] کن<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۳۳۷ ({{متن حدیث\|وَ فِي الرَّوْضَةِ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْغِفَارِيُّ فِي خَبَرٍ طَوِيلٍ أَنَّهُ أَلَحَّ عَلَيَّ غَرِيمٌ لِي‏ وَ آذَانِي فَلَمَّا مَضَى عَنِّي مَرَرْتُ مِنْ وَجْهِي إِلَى صِرْيَا لِيُكَلِّمَهُ أَبُو الْحَسَنِ{{ع}} فِي أَمْرِي فَدَخَلْتُ عَلَيْهِ... ثُمَّ قَالَ: ارْفَعْ مَا تَحْتَ ذَاكَ الْمُصَلَّى فَإِذَا هِيَ ثَلَاثُمِائَةِ دِينَارٍ وَ تَزِيدُ... إِنَّا لَمْ نَنْسَاكَ فَخُذْ هَذِهِ الدَّنَانِيرَ فَاقْضِ بِهَا دَيْنَكَ وَ أَنْفِقْ مَا بَقِيَ عَلَى عِيَالِكَ}}). مضمون این روایت با کمی تفاوت، در همان جلد مناقب (ص۳۴۵) نقل شده و مجلسی نیز در بحار الانوار (ج۴۹، ص۵۹) آن را نقل کرده و پیش از اینها کلینی نیز در الکافی (ج۱، باب مولد الرضا، ح۴) همین مضمون را با تفاوت نقل کرده و مکان به سر بردن امام را «عریض» ذکر کرده و این نقل در همین اثر در عنوان «کمک به نیازمندان» ثبت شده است. گفتنی است مبلغ اعطایی امام به آن فرد در این دو منبع ۴۸ دینار است و این احتمال که این اقدام در دو مرحله و دو مکان انجام گرفته باشد، دور از نظر نیست.</ref>.		شخصی به نام [[عبدالله بن ابراهیم غفاری]] برای پرداخت بدهی خود، نزد [[امام رضا]]{{ع}} در مزرعۀ «[[صریا]]»[[ شکوه]] برد. آن حضرت ضمن پذیرایی از او، مبلغی بیش از سیصد دینار به او پرداخت کرد و فرمود: پس از [[پرداختن بدهی]] خود از این مبلغ، ماندۀ آن را برای [[زندگی]] خود [[هزینه]] کن<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۳۳۷ ({{متن حدیث\|وَ فِي الرَّوْضَةِ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْغِفَارِيُّ فِي خَبَرٍ طَوِيلٍ أَنَّهُ أَلَحَّ عَلَيَّ غَرِيمٌ لِي‏ وَ آذَانِي فَلَمَّا مَضَى عَنِّي مَرَرْتُ مِنْ وَجْهِي إِلَى صِرْيَا لِيُكَلِّمَهُ أَبُو الْحَسَنِ{{ع}} فِي أَمْرِي فَدَخَلْتُ عَلَيْهِ... ثُمَّ قَالَ: ارْفَعْ مَا تَحْتَ ذَاكَ الْمُصَلَّى فَإِذَا هِيَ ثَلَاثُمِائَةِ دِينَارٍ وَ تَزِيدُ... إِنَّا لَمْ نَنْسَاكَ فَخُذْ هَذِهِ الدَّنَانِيرَ فَاقْضِ بِهَا دَيْنَكَ وَ أَنْفِقْ مَا بَقِيَ عَلَى عِيَالِكَ}}). مضمون این روایت با کمی تفاوت، در همان جلد مناقب (ص۳۴۵) نقل شده و مجلسی نیز در بحار الانوار (ج۴۹، ص۵۹) آن را نقل کرده و پیش از اینها کلینی نیز در الکافی (ج۱، باب مولد الرضا، ح۴) همین مضمون را با تفاوت نقل کرده و مکان به سر بردن امام را «عریض» ذکر کرده و این نقل در همین اثر در عنوان «کمک به نیازمندان» ثبت شده است. گفتنی است مبلغ اعطایی امام به آن فرد در این دو منبع ۴۸ دینار است و این احتمال که این اقدام در دو مرحله و دو مکان انجام گرفته باشد، دور از نظر نیست.</ref>.

	روزی [[عثمان بن سعید]]، [[وکیل]] [[مالی]] [[امام هادی]]{{ع}} با [[احمد بن اسحاق اشعری]] و [[علی بن جعفر همدانی]] نزد امام هادی{{ع}} رفته بودند. [[احمد بن اسحاق]] برای ادای دینش از [[امام]] [[درخواست کمک]] کرد. آن حضرت به عثمان بن سعید [[فرمان]] داد به هر یک از سه نفر، از جمله خود عثمان، به مبلغ سی‌هزار دینار پرداخت شود<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۴۴۱؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۵۰، ص۱۷۳ ({{متن حدیث\|دَخَلَ أَبُو عَمْرٍو عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدٍ وَ أَحْمَدُ بْنً إِسْحَاقَ الْأَشْعَرِيُّ وَ عَلِيُّ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَدَانِيُّ عَلَى أَبِي الْحَسَنِ الْعَسْكَرِيِّ فَشَكَا إِلَيْهِ أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ دَيْناً عَلَيْهِ، فَقَالَ: يَا أَبَا عَمْرٍو - وَ كَانَ وَكِيلَهُ - ادْفَعْ إِلَيْهِ ثَلَاثِينَ أَلْفَ دِينَارٍ وَ إِلَى عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ ثَلَاثِينَ أَلْفَ دِينَارٍ وَ خُذْ أَنْتَ ثَلَاثِينَ أَلْفَ دِينَارٍ}}).</ref>. اگر پرداختی این مورد از [[خمس]] باشد،[[ خمس]] هم [[مال]] اوست<ref>[[یدالله مقدسی\|مقدسی، یدالله]]، [[سیره معیشتی معصومان (کتاب)\|سیره معیشتی معصومان]]، ص ۵۲۳</ref>.		روزی [[عثمان بن سعید]]، [[وکیل]] [[مالی]] [[امام هادی]]{{ع}} با [[احمد بن اسحاق اشعری]] و [[علی بن جعفر همدانی]] نزد امام هادی{{ع}} رفته بودند. [[احمد بن اسحاق]] برای ادای دینش از [[امام]] [[درخواست کمک]] کرد. آن حضرت به عثمان بن سعید [[فرمان]] داد به هر یک از سه نفر، از جمله خود عثمان، به مبلغ سی‌هزار دینار پرداخت شود<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۴۴۱؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۵۰، ص۱۷۳ ({{متن حدیث\|دَخَلَ أَبُو عَمْرٍو عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدٍ وَ أَحْمَدُ بْنً إِسْحَاقَ الْأَشْعَرِيُّ وَ عَلِيُّ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَدَانِيُّ عَلَى أَبِي الْحَسَنِ الْعَسْكَرِيِّ فَشَكَا إِلَيْهِ أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ دَيْناً عَلَيْهِ، فَقَالَ: يَا أَبَا عَمْرٍو - وَ كَانَ وَكِيلَهُ - ادْفَعْ إِلَيْهِ ثَلَاثِينَ أَلْفَ دِينَارٍ وَ إِلَى عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ ثَلَاثِينَ أَلْفَ دِينَارٍ وَ خُذْ أَنْتَ ثَلَاثِينَ أَلْفَ دِينَارٍ}}).</ref>. اگر پرداختی این مورد از [[خمس]] باشد،[[ خمس]] هم [[مال]] اوست<ref>[[یدالله مقدسی\|مقدسی، یدالله]]، [[سیره معیشتی معصومان (کتاب)\|سیره معیشتی معصومان]]، ص ۵۲۳.</ref>.

	=== تأمین خسارت‌های مالی دیگران ===		=== تأمین خسارت‌های مالی دیگران ===

Bahmani: /* تأمین هزینه‌های فرهنگی */

2025-07-29T10:24:13Z

تأمین هزینه‌های فرهنگی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۵۴
خط ۱۲۵:		خط ۱۲۵:
	فعالیت‌های فرهنگی گستره‌ای فراخ دارد که هر نوع فعالیت‌های فضا‌ساز در جهت [[رشد]] و تعالی [[فرهنگ]] [[الهی]]، تصحیح و شکوفایی تربیت انسانی، افزایش آگاهی‌های سودمند عمومی، [[تحکیم]] زیرساخت‌های [[اعتقادی]] و... در آن ردیف جای می‌گیرد و نمونه‌های آن گوناگون است و می‌توان از مواردی مانند سفرهای زیارتی - مثل [[حج]] - اقدامِ نگه‌دارنده [[ایمان]] [[مسلمان]]، اقامه [[سوگواری]] برای معصومان‌{{عم}}، توجه به فرهنگ‌سازان [[دینی]] از قبیل [[عالمان]]، سرایندگان درباره [[معارف دین]] و وصف [[قرآن]] و [[اهل بیت]]{{عم}}، فعالیت‌های زمینه‌ساز برای [[آزادی]] افرادِ دربند که مایه گرامی‌داشتن [[شخصیت]] [[انسانی]] آنان است، پرداخت‌هایی که موجب [[هدایت]] افراد، توسعۀ [[حُسن]] [[رفتار]] می‌شد و.... نام برد و در اینجا به مواردی از این امور که در [[زندگی]] معصومان‌{{عم}} رخ داده است، اشاره می‌شود:		فعالیت‌های فرهنگی گستره‌ای فراخ دارد که هر نوع فعالیت‌های فضا‌ساز در جهت [[رشد]] و تعالی [[فرهنگ]] [[الهی]]، تصحیح و شکوفایی تربیت انسانی، افزایش آگاهی‌های سودمند عمومی، [[تحکیم]] زیرساخت‌های [[اعتقادی]] و... در آن ردیف جای می‌گیرد و نمونه‌های آن گوناگون است و می‌توان از مواردی مانند سفرهای زیارتی - مثل [[حج]] - اقدامِ نگه‌دارنده [[ایمان]] [[مسلمان]]، اقامه [[سوگواری]] برای معصومان‌{{عم}}، توجه به فرهنگ‌سازان [[دینی]] از قبیل [[عالمان]]، سرایندگان درباره [[معارف دین]] و وصف [[قرآن]] و [[اهل بیت]]{{عم}}، فعالیت‌های زمینه‌ساز برای [[آزادی]] افرادِ دربند که مایه گرامی‌داشتن [[شخصیت]] [[انسانی]] آنان است، پرداخت‌هایی که موجب [[هدایت]] افراد، توسعۀ [[حُسن]] [[رفتار]] می‌شد و.... نام برد و در اینجا به مواردی از این امور که در [[زندگی]] معصومان‌{{عم}} رخ داده است، اشاره می‌شود:

	۱. هزینه سفر زیارتی حج: پرداختن همه یا بخشی از این [[هزینه]] از موارد تأمین هزینه‌های فرهنگی است. به نقل ابن‌سعد، گروهی در [[سفر حج]]، در [[مدینه]] نزد [[امام مجتبی]]{{ع}} رفتند و گزارش [[سفر]] دادند و در بازگشت، [[امام]]{{ع}} به هر یک از آنان مبلغ چهارصد درهم [[هدیه]] دادند<ref>ابن‌سعد، ترجمة الإمام الحسن، ص۶۳، ش۹۵ ({{متن حدیث\|... أَبُو هَارُونَ قَالَ: انْطَلَقْنَا حُجَّاجًا فَدَخَلْنَا الْمَدِينَةَ، فَقُلْنَا: لَوْ دَخَلْنَا عَلَى ابْنِ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} الْحَسَنِ فَسَلَّمْنَا عَلَيْهِ، فَدَخَلْنَا عَلَيْهِ فَحَدَّثْنَاهُ بِمَسِيرِنَا وَ حَالِنَا، فَلَمَّا خَرَجْنَا مِنْ عِندِهِ بَعَثَ إِلَى كُلِّ رَجُلٍ مِنَّا بِأَرْبَعِمَائَةٍ أَرْبَعِمَائَةٍ...}}).</ref>؛ چنان‌که [[امام هادی]]{{ع}} نیز هزینه[[ حج]] [[داوود بن قاسم جعفری]] را - که از عموزادگانش بود - پرداخته است<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۴۴۰ ({{متن حدیث\|دَاوُدُ بْنُ الْقَاسِمِ الْجَعْفَرِيُّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَيْهِ بِسُرَّ مَنْ رَأَى وَ أَنَا أُرِيدُ الْحَجَّ لِأُوَدِّعَهُ فَخَرَجَ مَعِي فَلَمَّا انْتَهَى إِلَى آخِرِ الْحَاجِزِ نَزَلَ وَ نَزَلْتُ مَعَهُ، فَخَطَّ بِيَدِهِ الْأَرْضَ خُطَّةً شَبِيهَةً بِالدَّائِرَةِ، ثُمَّ قَالَ لِي: يَا عَمِّ خُذْ مَا فِي هَذِهِ يَكُونُ فِي نَفَقَتِكَ وَ تَسْتَعِينُ بِهِ عَلَى حَجِّكَ، فَضَرَبْتُ بِيَدِي فَإِذَا سَبِيكَةُ ذَهَبٍ فَكَانَ مِنْهَا مِائَتَا مِثْقَالٍ}}).</ref>.		۱. هزینه سفر زیارتی حج: پرداختن همه یا بخشی از این [[هزینه]] از موارد تأمین هزینه‌های فرهنگی است. به نقل ابن‌سعد، گروهی در [[سفر حج]]، در [[مدینه]] نزد [[امام مجتبی]]{{ع}} رفتند و گزارش [[سفر]] دادند و در بازگشت، [[امام]]{{ع}} به هر یک از آنان مبلغ چهارصد درهم [[هدیه]] دادند<ref>ابن‌سعد، ترجمة الإمام الحسن، ص۶۳، ش۹۵ ({{متن حدیث\|... أَبُو هَارُونَ قَالَ: انْطَلَقْنَا حُجَّاجًا فَدَخَلْنَا الْمَدِينَةَ، فَقُلْنَا: لَوْ دَخَلْنَا عَلَى ابْنِ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} الْحَسَنِ فَسَلَّمْنَا عَلَيْهِ، فَدَخَلْنَا عَلَيْهِ فَحَدَّثْنَاهُ بِمَسِيرِنَا وَ حَالِنَا، فَلَمَّا خَرَجْنَا مِنْ عِندِهِ بَعَثَ إِلَى كُلِّ رَجُلٍ مِنَّا بِأَرْبَعِمَائَةٍ أَرْبَعِمَائَةٍ...}}).</ref>؛ چنان‌که [[امام هادی]]{{ع}} نیز هزینه [[حج]] [[داوود بن قاسم جعفری]] را - که از عموزادگانش بود - پرداخته است<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۴۴۰ ({{متن حدیث\|دَاوُدُ بْنُ الْقَاسِمِ الْجَعْفَرِيُّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَيْهِ بِسُرَّ مَنْ رَأَى وَ أَنَا أُرِيدُ الْحَجَّ لِأُوَدِّعَهُ فَخَرَجَ مَعِي فَلَمَّا انْتَهَى إِلَى آخِرِ الْحَاجِزِ نَزَلَ وَ نَزَلْتُ مَعَهُ، فَخَطَّ بِيَدِهِ الْأَرْضَ خُطَّةً شَبِيهَةً بِالدَّائِرَةِ، ثُمَّ قَالَ لِي: يَا عَمِّ خُذْ مَا فِي هَذِهِ يَكُونُ فِي نَفَقَتِكَ وَ تَسْتَعِينُ بِهِ عَلَى حَجِّكَ، فَضَرَبْتُ بِيَدِي فَإِذَا سَبِيكَةُ ذَهَبٍ فَكَانَ مِنْهَا مِائَتَا مِثْقَالٍ}}).</ref>.

	۲. هزینه زندگی تازه‌مسلمان: این پرداختی، در جهت تثبیت [[ایمان]] شخص است و از موارد هزینه‌های فرهنگی است که [[امام کاظم]]{{ع}} بخشی از هزینه زندگی [[مسیحی]] تازه‌مسلمانی که در قبیلۀ خود از متمکنان بود و نزد او [[اسلام]] آورده بود، تأمین کرد و برای مهریه همسرش پنجاه دینار از [[صدقات]] [[امیرمؤمنان]]{{ع}} به او پرداخت و [[خادم]] و سرپناهی نیز برایش تهیه کرد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۸۰، ح۴؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۸، ص۸۹، ح۱۰۶ ({{متن حدیث\|... فَقَالَ لَهُ أَنْتَ مَوْلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ أَنْتَ فِي حَدِّ نَسَبِكَ عَلَى حَالِكَ فَحَسُنَ إِسْلَامُهُ وَ تَزَوَّجَ امْرَأَةً مِنْ بَنِي فِهْرٍ وَ أَصْدَقَهَا أَبُو إِبْرَاهِيمَ{{ع}} خَمْسِينَ دِينَاراً مِنْ صَدَقَةِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{ع}} وَ أَخْدَمَهُ وَ بَوَّأَهُ وَ أَقَامَ حَتَّى أُخْرِجَ أَبُو إِبْرَاهِيمَ{{ع}} فَمَاتَ بَعْدَ مَخْرَجِهِ بِثَمَانٍ وَ عِشْرِينَ لَيْلَةً}}).</ref>؛ چنان‌که بستۀ پوششی فاخری با ترکیبی از جبّه، پیراهن کوهی، طیلسان، جوراب و کلاه به تازه‌مسلمان دیگری که نزد آن حضرت [[مسلمان]] شده بود، عطا کرده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۸۳- ۴۸۴، ح۵؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۱، ص۴۴۰، ح۲۷۵۳۰؛ محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۴۸، ص۹۴، ح۱۰۷ ({{متن حدیث\|... عَنْ أَبِي إِبْرَاهِيمَ{{ع}} فِي حَدِيثٍ طَوِيلٍ أَنَّ رَجُلًا مِنَ الرُّهْبَانِ أَسْلَمَ عَلَى يَدِهِ إِلَى أَنْ قَالَ: فَدَعَا أَبُو إِبْرَاهِيمَ{{ع}} بِجُبَّةِ خَزٍّ وَ قَمِيصٍ قُوهِيٍّ وَ طَيْلَسَانٍ وَ خُفٍّ وَ قَلَنْسُوَةٍ فَأَعْطَاهُ إِيَّاهُ وَ صَلَّى الظُّهْرَ وَ قَالَ: اخْتَتِنْ فَقَالَ قَدِ اخْتَتَنْتُ فِي سَابِعِي}}).</ref>.		۲. هزینه زندگی تازه‌مسلمان: این پرداختی، در جهت تثبیت [[ایمان]] شخص است و از موارد هزینه‌های فرهنگی است که [[امام کاظم]]{{ع}} بخشی از هزینه زندگی [[مسیحی]] تازه‌مسلمانی که در قبیلۀ خود از متمکنان بود و نزد او [[اسلام]] آورده بود، تأمین کرد و برای مهریه همسرش پنجاه دینار از [[صدقات]] [[امیرمؤمنان]]{{ع}} به او پرداخت و [[خادم]] و سرپناهی نیز برایش تهیه کرد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۸۰، ح۴؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۸، ص۸۹، ح۱۰۶ ({{متن حدیث\|... فَقَالَ لَهُ أَنْتَ مَوْلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ أَنْتَ فِي حَدِّ نَسَبِكَ عَلَى حَالِكَ فَحَسُنَ إِسْلَامُهُ وَ تَزَوَّجَ امْرَأَةً مِنْ بَنِي فِهْرٍ وَ أَصْدَقَهَا أَبُو إِبْرَاهِيمَ{{ع}} خَمْسِينَ دِينَاراً مِنْ صَدَقَةِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{ع}} وَ أَخْدَمَهُ وَ بَوَّأَهُ وَ أَقَامَ حَتَّى أُخْرِجَ أَبُو إِبْرَاهِيمَ{{ع}} فَمَاتَ بَعْدَ مَخْرَجِهِ بِثَمَانٍ وَ عِشْرِينَ لَيْلَةً}}).</ref>؛ چنان‌که بستۀ پوششی فاخری با ترکیبی از جبّه، پیراهن کوهی، طیلسان، جوراب و کلاه به تازه‌مسلمان دیگری که نزد آن حضرت [[مسلمان]] شده بود، عطا کرده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۸۳- ۴۸۴، ح۵؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۱، ص۴۴۰، ح۲۷۵۳۰؛ محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۴۸، ص۹۴، ح۱۰۷ ({{متن حدیث\|... عَنْ أَبِي إِبْرَاهِيمَ{{ع}} فِي حَدِيثٍ طَوِيلٍ أَنَّ رَجُلًا مِنَ الرُّهْبَانِ أَسْلَمَ عَلَى يَدِهِ إِلَى أَنْ قَالَ: فَدَعَا أَبُو إِبْرَاهِيمَ{{ع}} بِجُبَّةِ خَزٍّ وَ قَمِيصٍ قُوهِيٍّ وَ طَيْلَسَانٍ وَ خُفٍّ وَ قَلَنْسُوَةٍ فَأَعْطَاهُ إِيَّاهُ وَ صَلَّى الظُّهْرَ وَ قَالَ: اخْتَتِنْ فَقَالَ قَدِ اخْتَتَنْتُ فِي سَابِعِي}}).</ref>.
خط ۱۵۳:		خط ۱۵۳:
	گفتنی است، از جمله هزینه‌های فرهنگی مواردی است که معصومان‌{{عم}} برای خریدن و آزادکردن بردگان هزنیه می‌کردند و این هزینه‌ها اساساً از گونه [[فرهنگی]] شمرده می‌شود که در جهت [[تربیت]] و [[تکریم شخصیت]] [[انسانی]] آنان بوده است و در این خصوص در عنوان «آزادی بردگان» مطالب و نمونه‌هایی بیان شده است.		گفتنی است، از جمله هزینه‌های فرهنگی مواردی است که معصومان‌{{عم}} برای خریدن و آزادکردن بردگان هزنیه می‌کردند و این هزینه‌ها اساساً از گونه [[فرهنگی]] شمرده می‌شود که در جهت [[تربیت]] و [[تکریم شخصیت]] [[انسانی]] آنان بوده است و در این خصوص در عنوان «آزادی بردگان» مطالب و نمونه‌هایی بیان شده است.

	این گزارش‌ها نمونه‌هایی از هزینه‌ها و اندازۀ آن، در این بخش از [[معیشت]] آن گرامیان است که از تناسب آن با دورۀ آنان حکایت دارد<ref>[[یدالله مقدسی\|مقدسی، یدالله]]، [[سیره معیشتی معصومان (کتاب)\|سیره معیشتی معصومان]]، ص ۵۲۸</ref>.		این گزارش‌ها نمونه‌هایی از هزینه‌ها و اندازۀ آن، در این بخش از [[معیشت]] آن گرامیان است که از تناسب آن با دورۀ آنان حکایت دارد<ref>[[یدالله مقدسی\|مقدسی، یدالله]]، [[سیره معیشتی معصومان (کتاب)\|سیره معیشتی معصومان]]، ص ۵۲۸.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: /* مصادیق بخشش معصومین */

2025-07-29T10:23:04Z

مصادیق بخشش معصومین

نمایش تغییرات

Wasity: جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن'

2025-05-29T20:31:41Z

جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۰۱
خط ۱۴۱:		خط ۱۴۱:
	نمونه دیگر رخداد هشام بن [[عبدالملک]] در جریان [[زیارت]] [[حجر]] اسود است که بر اثر ازدحام [[جمعیت]]، به زیارت حجر موفق نشده بود؛ درحالی‌که همان جمعیت، راه را برای امام سجاد{{ع}} باز کرده بودند و [[امام]] به‌آسانی زیارت کرده بودند. هشام از این رخداد به [[خشم]] آمد و پرسید او کیست؟ [[مردم]] اظهار بی‌اطلاعی کردند و [[فرزدق]] [[شاعر]] با سرودن شعری آن حضرت را معرفی کرد. این کار با خشم هشام روبرو شد؛ ولی امام سجاد{{ع}} به جهت اینکه هشام در [[شعر]] خود به معرفی [[اهل بیت]]{{عم}} و [[پیامبر]]{{صل}} و [[فرهنگ دین]] برخاست، هزار دینار به او جایزه داد<ref>سبط بن جوزی، تذکرة الخواص، ص۲۲۹-۲۳۰ ({{متن حدیث\|«هَذَا الَّذِي تَعْرِفُ الْبَطْحَاءُ وَطْأَتَهُ *** وَ الْبَيْتُ يَعْرِفُهُ وَ الْحِلُّ وَ الْحَرَمُ»... فبعث إليه عليّ بألف دينار...}}).</ref>؛ جایزۀ گران‌قیمتی که برای معرفی محور‌های [[هدایت]] [[خلق]]، در فضای ایجاد [[انحراف]] از آن مسیر صورت پذیرفت.		نمونه دیگر رخداد هشام بن [[عبدالملک]] در جریان [[زیارت]] [[حجر]] اسود است که بر اثر ازدحام [[جمعیت]]، به زیارت حجر موفق نشده بود؛ درحالی‌که همان جمعیت، راه را برای امام سجاد{{ع}} باز کرده بودند و [[امام]] به‌آسانی زیارت کرده بودند. هشام از این رخداد به [[خشم]] آمد و پرسید او کیست؟ [[مردم]] اظهار بی‌اطلاعی کردند و [[فرزدق]] [[شاعر]] با سرودن شعری آن حضرت را معرفی کرد. این کار با خشم هشام روبرو شد؛ ولی امام سجاد{{ع}} به جهت اینکه هشام در [[شعر]] خود به معرفی [[اهل بیت]]{{عم}} و [[پیامبر]]{{صل}} و [[فرهنگ دین]] برخاست، هزار دینار به او جایزه داد<ref>سبط بن جوزی، تذکرة الخواص، ص۲۲۹-۲۳۰ ({{متن حدیث\|«هَذَا الَّذِي تَعْرِفُ الْبَطْحَاءُ وَطْأَتَهُ *** وَ الْبَيْتُ يَعْرِفُهُ وَ الْحِلُّ وَ الْحَرَمُ»... فبعث إليه عليّ بألف دينار...}}).</ref>؛ جایزۀ گران‌قیمتی که برای معرفی محور‌های [[هدایت]] [[خلق]]، در فضای ایجاد [[انحراف]] از آن مسیر صورت پذیرفت.

	مورد دیگر پیشکش [[امام صادق]]{{ع}} به ربیع بن [[حاجب]] در ارتباط با [[حُسن]] [[رفتار]] اوست. [[منصور دوانیقی]] رفتار گوناگون امام صادق{{ع}} به‌ویژه در موارد بروز [[قیام‌ها]] را به‌شدت زیر نظر داشت. پیش از [[قیام]] و [[شهادت]] [[محمد بن عبدالله]] [[نفس زکیه]]، روزی منصور، [[امام]] را به قصد کشتن احضار کرد؛ ولی به هر دلیل از این کار منصرف شد و مبلغی را نیز به آن گرامی [[هدیه]] داد. در این حادثه ربیع بن حاجب - که از علاقه‌مندان به امام بود - برای اجرای کار، [[مأموریت]] یافته بود؛ ~~لیکن~~ در مسیر راه با امام [[معاشرت]] خوبی داشت. امام هم می‌خواست مبلغ هدیۀ منصور را به ربیع بپردازد؛ ولی برای [[پیشگیری]] از آسیب احتمالی منصور به ربیع، این کار را نکرد و یکی از زمین‌هایش در [[مدینه]] را - که در گذشته [[رب]]یع مشتری آن بود - در برابر معاشرت خوب ربیع با او به وی بخشید<ref>ابن‌طاووس، مهج الدعوات و منهج العبادات، ص۱۹۵؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج‌۹۱، ص۲۹۲؛ حسین بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج۱۳، ص۱۷۶، ح۱۵۰۲۸ - ۷ ({{متن حدیث\|عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الرَّبِيعِ الْحَاجِبِ... ثُمَّ قَالَ: لَوْ لَا الْخَوْفُ مِنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ لَدَفَعْتُ إِلَيْكَ هَذَا الْمَالَ، وَ لَكِنْ قَدْ كُنْتَ طَلَبْتَ مِنِّي أَرْضِي بِالْمَدِينَةِ وَ أَعْطَيْتَنِي بِهَا عَشَرَةَ آلَافِ دِينَارٍ فَلَمْ أَبِعْكَ وَ قَدْ وَهَبْتُهَا لَكَ. قُلْتُ: يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ... لَا حَاجَةَ لِيَ الْآنَ فِي الْأَرْضِ. فَقَالَ: إِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ لَا نَرْجِعُ فِي مَعْرُوفِنَا...}}).</ref>. این اقدام امام برای توسعۀ [[حسن معاشرت]] و احترامی است که از ربیع نسبت به امام انجام گرفته و بر مبنای {{متن قرآن\|هَلْ جَزَاءُ الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ}}<ref>«آیا پاداش نیکی، جز نیکی است؟» سوره الرحمن، آیه ۶۰.</ref> از آموزه‌های [[فرهنگ دینی]] است.		مورد دیگر پیشکش [[امام صادق]]{{ع}} به ربیع بن [[حاجب]] در ارتباط با [[حُسن]] [[رفتار]] اوست. [[منصور دوانیقی]] رفتار گوناگون امام صادق{{ع}} به‌ویژه در موارد بروز [[قیام‌ها]] را به‌شدت زیر نظر داشت. پیش از [[قیام]] و [[شهادت]] [[محمد بن عبدالله]] [[نفس زکیه]]، روزی منصور، [[امام]] را به قصد کشتن احضار کرد؛ ولی به هر دلیل از این کار منصرف شد و مبلغی را نیز به آن گرامی [[هدیه]] داد. در این حادثه ربیع بن حاجب - که از علاقه‌مندان به امام بود - برای اجرای کار، [[مأموریت]] یافته بود؛ لکن در مسیر راه با امام [[معاشرت]] خوبی داشت. امام هم می‌خواست مبلغ هدیۀ منصور را به ربیع بپردازد؛ ولی برای [[پیشگیری]] از آسیب احتمالی منصور به ربیع، این کار را نکرد و یکی از زمین‌هایش در [[مدینه]] را - که در گذشته [[رب]]یع مشتری آن بود - در برابر معاشرت خوب ربیع با او به وی بخشید<ref>ابن‌طاووس، مهج الدعوات و منهج العبادات، ص۱۹۵؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج‌۹۱، ص۲۹۲؛ حسین بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج۱۳، ص۱۷۶، ح۱۵۰۲۸ - ۷ ({{متن حدیث\|عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الرَّبِيعِ الْحَاجِبِ... ثُمَّ قَالَ: لَوْ لَا الْخَوْفُ مِنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ لَدَفَعْتُ إِلَيْكَ هَذَا الْمَالَ، وَ لَكِنْ قَدْ كُنْتَ طَلَبْتَ مِنِّي أَرْضِي بِالْمَدِينَةِ وَ أَعْطَيْتَنِي بِهَا عَشَرَةَ آلَافِ دِينَارٍ فَلَمْ أَبِعْكَ وَ قَدْ وَهَبْتُهَا لَكَ. قُلْتُ: يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ... لَا حَاجَةَ لِيَ الْآنَ فِي الْأَرْضِ. فَقَالَ: إِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ لَا نَرْجِعُ فِي مَعْرُوفِنَا...}}).</ref>. این اقدام امام برای توسعۀ [[حسن معاشرت]] و احترامی است که از ربیع نسبت به امام انجام گرفته و بر مبنای {{متن قرآن\|هَلْ جَزَاءُ الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ}}<ref>«آیا پاداش نیکی، جز نیکی است؟» سوره الرحمن، آیه ۶۰.</ref> از آموزه‌های [[فرهنگ دینی]] است.

	۷. جلوگیری از [[نفوذ]] [[غالیان]] و [[بدعت‌گزاران]]: به گفتۀ [[جنید ]][[امام هادی]]{{ع}} برای کشتن [[فارس بن حاتم قزوینی]] غالی و بدعت‌گزار<ref>فارس بن حاتم مَاهَوَیه قَزوِینِی در سامرا می‌زیست و در گروه غالیان در آمد و به بدعتگزاری روی آورد. امام هادی{{ع}} پس از راهنمایی او و به‌نتیجه‌نرسیدنش وی را تکذیب کرد و بر پایۀ وظیفۀ امامت - که تکلیف دارد، در صورت اصلاح‌نشدن فرد منحرف، برای پیشگیری جامعه از بیماری انحراف تدبیری کند - با معرفی وی به مردم و بیان خطر فکری او، به آنان آگاهی داد و با فضاسازی در این خصوص، فرمان اعدام وی را برای نجات جامعه از انحراف صادر کرد. ابن‌داود، کتاب الرجال، ص۴۹۲، ش۳۷۶؛ محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۳۶۵؛ محمد بن حسن طوسی، رجال‌، ص۵۲۰، ش۹۹۹؛ همو، کتاب الغیبة، ص۳۵۳؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۵، ص۱۲۴، ح۲۰۱۲۷؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۵۰، ص۲۲۱، ح۸.‌</ref> مبلغی به وی داد و فرمود: برو با این، اسلحه‌ای بخر و به من نشان بده. او شمشیری خرید و نشان [[امام]]{{ع}} داد و آن حضرت فرمود: این را عوض کن. وی نیز آن را به مالکش باز گرداند و ساطوری خرید و آن غالی را به [[قتل]] رسانید<ref>محمدتقی تستری، قاموس الرجال، ج۸، ش۵۸۶۱؛ ابن‌شهرآشوب نیز (مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۴۴۹) این نقل را آورده است: {{متن حدیث\|... فَنَاوَلَنِي دَرَاهِمَ وَ قَالَ: اشْتَرِ بِهَا سِلَاحاً...}}.</ref>. گفتنی است، این اقدام به لحاظ [[کلامی]] و [[فقهی]] از [[وظایف امامت]] و [[رهبری]] است که [[وظیفه]] دارد با [[مرزبانی]] [[فکری]]، نخست فرد [[منحرف]] را [[اصلاح]] کند و با اصلاح‌نشدنش، [[جامعه]] را از خطر [[بیماری]] [[انحراف]] او [[حفظ]] کند و این کار جنبۀ پیشگیرانه دارد و اقدامی علنی است<ref>هرچند جای بررسی تفصیلی این مطلب در کتاب‌های کلامی و فقهی است، صحت این موضوع بر پایه مستندات رجالی با نقل مستفیض است (محمدتقی تستری، قاموس الرجال، ج۸، ش۵۸۶۱).</ref>.		۷. جلوگیری از [[نفوذ]] [[غالیان]] و [[بدعت‌گزاران]]: به گفتۀ [[جنید ]][[امام هادی]]{{ع}} برای کشتن [[فارس بن حاتم قزوینی]] غالی و بدعت‌گزار<ref>فارس بن حاتم مَاهَوَیه قَزوِینِی در سامرا می‌زیست و در گروه غالیان در آمد و به بدعتگزاری روی آورد. امام هادی{{ع}} پس از راهنمایی او و به‌نتیجه‌نرسیدنش وی را تکذیب کرد و بر پایۀ وظیفۀ امامت - که تکلیف دارد، در صورت اصلاح‌نشدن فرد منحرف، برای پیشگیری جامعه از بیماری انحراف تدبیری کند - با معرفی وی به مردم و بیان خطر فکری او، به آنان آگاهی داد و با فضاسازی در این خصوص، فرمان اعدام وی را برای نجات جامعه از انحراف صادر کرد. ابن‌داود، کتاب الرجال، ص۴۹۲، ش۳۷۶؛ محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۳۶۵؛ محمد بن حسن طوسی، رجال‌، ص۵۲۰، ش۹۹۹؛ همو، کتاب الغیبة، ص۳۵۳؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۵، ص۱۲۴، ح۲۰۱۲۷؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۵۰، ص۲۲۱، ح۸.‌</ref> مبلغی به وی داد و فرمود: برو با این، اسلحه‌ای بخر و به من نشان بده. او شمشیری خرید و نشان [[امام]]{{ع}} داد و آن حضرت فرمود: این را عوض کن. وی نیز آن را به مالکش باز گرداند و ساطوری خرید و آن غالی را به [[قتل]] رسانید<ref>محمدتقی تستری، قاموس الرجال، ج۸، ش۵۸۶۱؛ ابن‌شهرآشوب نیز (مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۴۴۹) این نقل را آورده است: {{متن حدیث\|... فَنَاوَلَنِي دَرَاهِمَ وَ قَالَ: اشْتَرِ بِهَا سِلَاحاً...}}.</ref>. گفتنی است، این اقدام به لحاظ [[کلامی]] و [[فقهی]] از [[وظایف امامت]] و [[رهبری]] است که [[وظیفه]] دارد با [[مرزبانی]] [[فکری]]، نخست فرد [[منحرف]] را [[اصلاح]] کند و با اصلاح‌نشدنش، [[جامعه]] را از خطر [[بیماری]] [[انحراف]] او [[حفظ]] کند و این کار جنبۀ پیشگیرانه دارد و اقدامی علنی است<ref>هرچند جای بررسی تفصیلی این مطلب در کتاب‌های کلامی و فقهی است، صحت این موضوع بر پایه مستندات رجالی با نقل مستفیض است (محمدتقی تستری، قاموس الرجال، ج۸، ش۵۸۶۱).</ref>.

Jaafari: /* مصادیق بخشش معصومین */

2025-05-01T09:14:40Z

مصادیق بخشش معصومین

نمایش تغییرات

Wasity: /* کمک به نیازمندان */

2025-04-26T10:56:38Z

کمک به نیازمندان

نمایش تغییرات

Jaafari: /* معیار کمک به نیازمندان */

2025-04-26T09:49:47Z

معیار کمک به نیازمندان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۹
خط ۵۳:		خط ۵۳:
	#[[ناتوانی]] همه‌جانبه نیازمند در رفع نیاز؛ به‌گونه‌ای‌که اگر شخص کمترین راهی برای رفع نیازش داشته باشد، نباید با کمکِ دیگران رفع نیاز کند؛ بلکه بر او لازم است [[استقلال]] خود را [[حفظ]] کند. بر پایۀ [[روایت]] معتبری<ref>محمدباقر مجلسی، مرآة العقول، ج۱۹، ص۲۱، سند روایت حَسَن است.</ref>، شخصی نزد [[امام صادق]]{{ع}} اظهار نیاز کرد و گفت: با دستم نمی‌توانم کار کنم و راه [[تجارت]] را نیز به‌خوبی بلد نیستم و اکنون نیازمندم. [[امام]] فرمود: حتی با سر خود باربری کن تا از مردم [[بی‌نیاز]] شوی<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‌۵، ص‌۷۶، ح‌۱۴؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج‌۱۷، ص‌۳۸، ح۲۱۹۲۲ ({{متن حدیث\|إِنَّ رَجُلًا أَتَى أَبَا عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} فَقَالَ: إِنِّي لَا أُحْسِنُ أَنْ أَعْمَلَ عَمَلًا بِيَدِي وَ لَا أُحْسِنُ أَنْ أَتَّجِرَ وَ أَنَا مُحَارَفٌ مُحْتَاجٌ. فَقَالَ: اعْمَلْ فَاحْمِلْ عَلَى رَأْسِكَ، وَ اسْتَغْنِ عَنِ النَّاسِ...}}).</ref>؛ ولی در مورد دیگر در پاسخ مردی که از ایشان درخواست [[قرض]] داشت، [[امام]] از بنیۀ [[اقتصادی]] او از قبیل [[محصول زراعی]]، [[سود]] [[تجاری]] و یا آب و ملکی که بتواند قرضش را ادا کند، پرسید و پاسخ منفی شنید، آن‌گاه با یادآوری این نکته که این مورد از موارد کمک‌کردن است نه قرض‌دادن، فرمود: «شما به کمک ما نیاز داری» و مبلغی به وی پرداخت کرد و او را از [[زیاده‌روی]] در [[مصرف]] آن، منع کرد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‌۳، ص۵۰۱، ح‌۱۴؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج‌۹، ص‌۴۵، ح‌۱۱۴۸۶ ({{متن حدیث\|... جَاءَ رَجُلٌ إِلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} فَقَالَ لَهُ: يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ قَرْضٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}: إِلَى غَلَّةٍ تُدْرَكُ فَقَالَ الرَّجُلُ: لَا وَ اللَّهِ. قَالَ: فَإِلَى تِجَارَةٍ تُؤَبُّ. قَالَ: لَا وَ اللَّهِ. قَالَ فَإِلَى عُقْدَةٍ تُبَاعُ. فَقَالَ: لَا وَ اللَّهِ. فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}: فَأَنْتَ مِمَّنْ جَعَلَ اللَّهُ لَهُ فِي أَمْوَالِنَا حَقّاً، ثُمَّ دَعَا بِكِيسٍ فِيهِ دَرَاهِمُ فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِيهِ، فَنَاوَلَهُ مِنْهُ قَبْضَةً، ثُمَّ قَالَ لَهُ: اتَّقِ اللَّهَ وَ لَا تُسْرِفْ، وَ لَا تَقْتُرْ، وَ لَكِنْ بَيْنَ ذلِكَ قَواماً، إِنَّ التَّبْذِيرَ مِنَ الْإِسْرَافِ، قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: {{متن قرآن\|وَلَا تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا}}}}). به گفته مجلسی (مرآة العقول، ج۱۶، ص۱۱) سند این روایت حسن است.</ref>. به فرمودۀ [[امام صادق]]{{ع}}، پدرش گاهی سائلان را می‌آزمود تا سطح نیاز آنان را [[شناسایی]] کند؛ ازاین‌رو هنگام قربانی‌کردن، اگر سائلی می‌آمد، ابتدا سر [[حیوان]] را به وی می‌داد؛ چنانچه می‌پذیرفت، آن را بازپس می‌گرفت و به وی گوشت می‌پرداخت و اگر نمی‌پذیرفت، معلوم می‌شد، نیازی ندارد و چیزی به او نمی‌پرداخت<ref>ابوحنیفه نعمان بن محمد تمیمی مغربی، دعائم الإسلام، ج۲، ص۱۸۵- ۱۸۴، ح‌۶۷۰؛ حسین بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج‌۷، ص۱۷۷، ح‌۷۹۶۶ - ۳ ({{متن حدیث\|... وَ كَانَ أَبِي{{ع}} رُبَّمَا اخْتَبَرَ السُّؤَّلَ لِيَعْلَمَ الْقَانِعَ مِنْ غَيْرِهِ فَإِذَا وَقَفَ بِهِ السَّائِلُ أَعْطَاهُ الرَّأْسَ، فَإِنْ قَبِلَهُ قَالَ: دَعْهُ وَ أَعْطَاهُ اللَّحْمَ فَإِنْ لَمْ يَقْبَلْهُ تَرَكَهُ وَ لَمْ يُعْطِهِ شَيْئاً}}).</ref>. این [[روایات]] بر این نکته دلالت دارند که [[آدمی]] در ادارۀ [[زندگی]] و قرض‌گیری برای آن، باید منبع درآمدی داشته باشد تا بتواند با داشتن بنیۀ [[اقتصادی]]، [[استقلال]] خود را [[حفظ]] کند و از پس نیازهایش بر‌آید. اگر ناتوانی‌اش همه‌جانبه بود، متمکنان [[وظیفه]] دارند نیاز‌هایش را در حد [[شأن]] و [[کرامت انسانی]] او تأمین کنند.		#[[ناتوانی]] همه‌جانبه نیازمند در رفع نیاز؛ به‌گونه‌ای‌که اگر شخص کمترین راهی برای رفع نیازش داشته باشد، نباید با کمکِ دیگران رفع نیاز کند؛ بلکه بر او لازم است [[استقلال]] خود را [[حفظ]] کند. بر پایۀ [[روایت]] معتبری<ref>محمدباقر مجلسی، مرآة العقول، ج۱۹، ص۲۱، سند روایت حَسَن است.</ref>، شخصی نزد [[امام صادق]]{{ع}} اظهار نیاز کرد و گفت: با دستم نمی‌توانم کار کنم و راه [[تجارت]] را نیز به‌خوبی بلد نیستم و اکنون نیازمندم. [[امام]] فرمود: حتی با سر خود باربری کن تا از مردم [[بی‌نیاز]] شوی<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‌۵، ص‌۷۶، ح‌۱۴؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج‌۱۷، ص‌۳۸، ح۲۱۹۲۲ ({{متن حدیث\|إِنَّ رَجُلًا أَتَى أَبَا عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} فَقَالَ: إِنِّي لَا أُحْسِنُ أَنْ أَعْمَلَ عَمَلًا بِيَدِي وَ لَا أُحْسِنُ أَنْ أَتَّجِرَ وَ أَنَا مُحَارَفٌ مُحْتَاجٌ. فَقَالَ: اعْمَلْ فَاحْمِلْ عَلَى رَأْسِكَ، وَ اسْتَغْنِ عَنِ النَّاسِ...}}).</ref>؛ ولی در مورد دیگر در پاسخ مردی که از ایشان درخواست [[قرض]] داشت، [[امام]] از بنیۀ [[اقتصادی]] او از قبیل [[محصول زراعی]]، [[سود]] [[تجاری]] و یا آب و ملکی که بتواند قرضش را ادا کند، پرسید و پاسخ منفی شنید، آن‌گاه با یادآوری این نکته که این مورد از موارد کمک‌کردن است نه قرض‌دادن، فرمود: «شما به کمک ما نیاز داری» و مبلغی به وی پرداخت کرد و او را از [[زیاده‌روی]] در [[مصرف]] آن، منع کرد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‌۳، ص۵۰۱، ح‌۱۴؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج‌۹، ص‌۴۵، ح‌۱۱۴۸۶ ({{متن حدیث\|... جَاءَ رَجُلٌ إِلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} فَقَالَ لَهُ: يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ قَرْضٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}: إِلَى غَلَّةٍ تُدْرَكُ فَقَالَ الرَّجُلُ: لَا وَ اللَّهِ. قَالَ: فَإِلَى تِجَارَةٍ تُؤَبُّ. قَالَ: لَا وَ اللَّهِ. قَالَ فَإِلَى عُقْدَةٍ تُبَاعُ. فَقَالَ: لَا وَ اللَّهِ. فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}: فَأَنْتَ مِمَّنْ جَعَلَ اللَّهُ لَهُ فِي أَمْوَالِنَا حَقّاً، ثُمَّ دَعَا بِكِيسٍ فِيهِ دَرَاهِمُ فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِيهِ، فَنَاوَلَهُ مِنْهُ قَبْضَةً، ثُمَّ قَالَ لَهُ: اتَّقِ اللَّهَ وَ لَا تُسْرِفْ، وَ لَا تَقْتُرْ، وَ لَكِنْ بَيْنَ ذلِكَ قَواماً، إِنَّ التَّبْذِيرَ مِنَ الْإِسْرَافِ، قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: {{متن قرآن\|وَلَا تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا}}}}). به گفته مجلسی (مرآة العقول، ج۱۶، ص۱۱) سند این روایت حسن است.</ref>. به فرمودۀ [[امام صادق]]{{ع}}، پدرش گاهی سائلان را می‌آزمود تا سطح نیاز آنان را [[شناسایی]] کند؛ ازاین‌رو هنگام قربانی‌کردن، اگر سائلی می‌آمد، ابتدا سر [[حیوان]] را به وی می‌داد؛ چنانچه می‌پذیرفت، آن را بازپس می‌گرفت و به وی گوشت می‌پرداخت و اگر نمی‌پذیرفت، معلوم می‌شد، نیازی ندارد و چیزی به او نمی‌پرداخت<ref>ابوحنیفه نعمان بن محمد تمیمی مغربی، دعائم الإسلام، ج۲، ص۱۸۵- ۱۸۴، ح‌۶۷۰؛ حسین بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج‌۷، ص۱۷۷، ح‌۷۹۶۶ - ۳ ({{متن حدیث\|... وَ كَانَ أَبِي{{ع}} رُبَّمَا اخْتَبَرَ السُّؤَّلَ لِيَعْلَمَ الْقَانِعَ مِنْ غَيْرِهِ فَإِذَا وَقَفَ بِهِ السَّائِلُ أَعْطَاهُ الرَّأْسَ، فَإِنْ قَبِلَهُ قَالَ: دَعْهُ وَ أَعْطَاهُ اللَّحْمَ فَإِنْ لَمْ يَقْبَلْهُ تَرَكَهُ وَ لَمْ يُعْطِهِ شَيْئاً}}).</ref>. این [[روایات]] بر این نکته دلالت دارند که [[آدمی]] در ادارۀ [[زندگی]] و قرض‌گیری برای آن، باید منبع درآمدی داشته باشد تا بتواند با داشتن بنیۀ [[اقتصادی]]، [[استقلال]] خود را [[حفظ]] کند و از پس نیازهایش بر‌آید. اگر ناتوانی‌اش همه‌جانبه بود، متمکنان [[وظیفه]] دارند نیاز‌هایش را در حد [[شأن]] و [[کرامت انسانی]] او تأمین کنند.
	#نیازآفرین‌نبودن برای خود [[بخشنده]]؛ یعنی اگر بخششِ به [[ناتوان]] مایه نیاز خود بخشنده شود، چنین بخششی ممنوع است. در یکی از سفرهای [[امام صادق]]{{ع}} به [[مکه]]، در میان راه، سه نفر به صورت پیاپی و با فاصله نزد او اظهار نیاز کردند. آن حضرت [[فرمان]] داد نیازشان برآورده شود؛ ولی درخواست فرد چهارم را بر نیاورد و فرمود: [[خدا]] نیازت را بر می‌آورد، سپس افزود: نزد ما چیزی هست که به او پرداخت شود؛ ولی [[خوف]] آن دارم که مصداق آن [[حدیث]] شوم که فردی همۀ مالش را نابجا و بی‌اندازه [[انفاق]] می‌کند، سپس از خدا [[طلب روزی]] می‌کند و دعایش [[مستجاب]] نمی‌شود<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۲، ص۵۱۰، ح۱ ({{متن حدیث\|... عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ صَبِيحٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ: صَحِبْتُهُ بَيْنَ مَكَّةَ وَ الْمَدِينَةِ، فَجَاءَ سَائِلٌ فَأَمَرَ أَنْ يُعْطَى، ثُمَّ جَاءَ آخَرُ فَأَمَرَ أَنْ يُعْطَى، ثُمَّ جَاءَ آخَرُ فَأَمَرَ أَنْ يُعْطَى، ثُمَّ جَاءَ الرَّابِعُ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}: يُشْبِعُكَ اللَّهُ؛ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَيْنَا فَقَالَ: أَمَا إِنَّ عِنْدَنَا مَا نُعْطِيهِ وَ لَكِنْ أَخْشَى أَنْ نَكُونَ كَأَحَدِ الثَّلَاثَةِ الَّذِينَ لَا يُسْتَجَابُ لَهُمْ دَعْوَةٌ رَجُلٌ أَعْطَاهُ اللَّهُ مَالًا فَأَنْفَقَهُ فِي غَيْرِ حَقِّهِ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي فَلَا يُسْتَجَابُ لَهُ...}}). در عنوان کمک به نیازمندان بیان شده که سند روایت معتبر است.</ref>.		#نیازآفرین‌نبودن برای خود [[بخشنده]]؛ یعنی اگر بخششِ به [[ناتوان]] مایه نیاز خود بخشنده شود، چنین بخششی ممنوع است. در یکی از سفرهای [[امام صادق]]{{ع}} به [[مکه]]، در میان راه، سه نفر به صورت پیاپی و با فاصله نزد او اظهار نیاز کردند. آن حضرت [[فرمان]] داد نیازشان برآورده شود؛ ولی درخواست فرد چهارم را بر نیاورد و فرمود: [[خدا]] نیازت را بر می‌آورد، سپس افزود: نزد ما چیزی هست که به او پرداخت شود؛ ولی [[خوف]] آن دارم که مصداق آن [[حدیث]] شوم که فردی همۀ مالش را نابجا و بی‌اندازه [[انفاق]] می‌کند، سپس از خدا [[طلب روزی]] می‌کند و دعایش [[مستجاب]] نمی‌شود<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۲، ص۵۱۰، ح۱ ({{متن حدیث\|... عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ صَبِيحٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ: صَحِبْتُهُ بَيْنَ مَكَّةَ وَ الْمَدِينَةِ، فَجَاءَ سَائِلٌ فَأَمَرَ أَنْ يُعْطَى، ثُمَّ جَاءَ آخَرُ فَأَمَرَ أَنْ يُعْطَى، ثُمَّ جَاءَ آخَرُ فَأَمَرَ أَنْ يُعْطَى، ثُمَّ جَاءَ الرَّابِعُ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}: يُشْبِعُكَ اللَّهُ؛ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَيْنَا فَقَالَ: أَمَا إِنَّ عِنْدَنَا مَا نُعْطِيهِ وَ لَكِنْ أَخْشَى أَنْ نَكُونَ كَأَحَدِ الثَّلَاثَةِ الَّذِينَ لَا يُسْتَجَابُ لَهُمْ دَعْوَةٌ رَجُلٌ أَعْطَاهُ اللَّهُ مَالًا فَأَنْفَقَهُ فِي غَيْرِ حَقِّهِ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي فَلَا يُسْتَجَابُ لَهُ...}}). در عنوان کمک به نیازمندان بیان شده که سند روایت معتبر است.</ref>.
	#رهانیدن نیازمند از [[کژی‌ها]]؛ به گفتۀ ابن‌عساکر مردی که به [[امیرمؤمنان]]{{ع}} [[کینه]] داشت و در [[سفر به مدینه]] اموالش [[سرقت]] شده بود، با [[راهنمایی]] [[مردم]]، به [[امام مجتبی]]{{ع}} مراجعه کرد و آن حضرت [[هزینه]] سفرش را تأمین کرد و [[حکمت]] این کار را بازداری شخص از [[کینه‌توزی]] به خاندانش بیان کرد که نتیجه اقدام او، اعتراف آن شخص به [[حقانیت]] این [[خاندان]] بود<ref>ابن‌عساکر، تاریخ دمشق الکبیر، ج۱۴، ص۷۶ ({{متن حدیث\|قَدِمَ رَجُلٌ مِنَ الْمَدِينَةِ وَ كَانَ يُبْغِضُ عَلِيًّا... فَأَمَرَ لَهُ بِزَادٍ وَ رَاحِلَةٍ، فَقَالَ الرَّجُلُ: اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسَالَاتِهِ. فَقِيلَ لِلْحَسَنِ: أَتَاكَ رَجُلٌ يُبْغِضُكَ وَ يُبْغِضُ أَبَاكَ فَأَمَرْتَ لَهُ بِزَادٍ وَ رَاحِلَةٍ، فَقَالَ: أَفَلَا أَشْتَرِي عِرْضِي مِنْهُ بِزَادٍ وَ رَاحِلَةٍ}}).</ref>. مضمون این [[روایت]] که گاهی پرداختی [[امام مجتبی]]{{ع}} به معیار [[رهایی]] شخص از [[کژی‌ها]] بوده، در نقل‌های متعدد دربارۀ دیگر معصومان‌{{عم}} نیز مشابه دارد که برخی موارد آن در عنوان «تأمین [[هزینه‌های فرهنگی]]» خواهد آمد.<ref>[[یدالله مقدسی\|مقدسی، یدالله]]، [[سیره معیشتی معصومان (کتاب)\|سیره معیشتی معصومان]]، ص ۵۱۱</ref>		#رهانیدن نیازمند از [[کژی‌ها]]؛ به گفتۀ ابن‌عساکر مردی که به [[امیرمؤمنان]]{{ع}} [[کینه]] داشت و در [[سفر به مدینه]] اموالش [[سرقت]] شده بود، با [[راهنمایی]] [[مردم]]، به [[امام مجتبی]]{{ع}} مراجعه کرد و آن حضرت [[هزینه]] سفرش را تأمین کرد و [[حکمت]] این کار را بازداری شخص از [[کینه‌توزی]] به خاندانش بیان کرد که نتیجه اقدام او، اعتراف آن شخص به [[حقانیت]] این [[خاندان]] بود<ref>ابن‌عساکر، تاریخ دمشق الکبیر، ج۱۴، ص۷۶ ({{متن حدیث\|قَدِمَ رَجُلٌ مِنَ الْمَدِينَةِ وَ كَانَ يُبْغِضُ عَلِيًّا... فَأَمَرَ لَهُ بِزَادٍ وَ رَاحِلَةٍ، فَقَالَ الرَّجُلُ: اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسَالَاتِهِ. فَقِيلَ لِلْحَسَنِ: أَتَاكَ رَجُلٌ يُبْغِضُكَ وَ يُبْغِضُ أَبَاكَ فَأَمَرْتَ لَهُ بِزَادٍ وَ رَاحِلَةٍ، فَقَالَ: أَفَلَا أَشْتَرِي عِرْضِي مِنْهُ بِزَادٍ وَ رَاحِلَةٍ}}).</ref>.<ref>[[یدالله مقدسی\|مقدسی، یدالله]]، [[سیره معیشتی معصومان (کتاب)\|سیره معیشتی معصومان]]، ص ۵۱۱</ref>

	===[[آزادی بردگان]]===		===[[آزادی بردگان]]===

Jaafari در ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۸

2025-04-26T09:38:19Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۰۸
خط ۱۸:		خط ۱۸:
	بر پایۀ نقلی [[امیرمؤمنان]]{{ع}} در دوران [[پیامبر]]{{صل}} با [[دشواری]] [[مالی]] که داشت، حتی انگشترش را به [[نیازمندی]] داد و اگر در [[جنگ‌ها]] غنیمتی به دست می‌آمد، سهم رزمندگی و سهم اسب خود و همچنین بهرۀ خود از سهم [[ذوی‌القربی]] را می‌گرفت؛ ولی آنها را به [[مصرف]] [[فقرا]] می‌رسانید و هزینۀ رایج [[خانواده]] را از درآمدهای دیگرش تأمین می‌کرد. در پرداختن به [[نیازمندان]] [[سودمندی]] [[مال]] برای آنان را در نظر داشت<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۲، ص۱۱۸؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۱، ص۳۲، ح۲؛ حسین بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج۷، ص۲۶۸، ح۸۲۰۷ - ۱۷ ({{متن حدیث\|... وَ إِنَّهُ{{ع}} طُلِبَتْ مِنْهُ صَدَقَةٌ فَأَعْطَى خَاتَماً فَنَزَلَ {{متن قرآن\|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ...}}... وَ كَانَ يَأْخُذُ مِنَ الْغَنَائِمِ لِنَفْسِهِ وَ فَرَسِهِ وَ مِنْ سَهْمِ ذِي الْقُرْبَى وَ يُنْفِقُ جَمِيعَ ذَلِكَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، وَ تُوُفِّيَ وَ لَمْ يَتْرُكْ إِلَّا ثَمَانَمِائَةِ دِرْهَمٍ وَ سَأَلَهُ أَعْرَابِيٌّ شَيْئاً فَأَمَرَ لَهُ بِأَلْفٍ، فَقَالَ الْوَكِيلُ مِنْ ذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ؟ فَقَالَ: كِلَاهُمَا عِنْدِي حَجَرَانِ فَأَعْطِ الْأَعْرَابِيَّ أَنْفَعَهُمَا لَهُ}}).</ref>. امیرمؤمنان{{ع}} در [[دوران پیامبر]]{{صل}} در [[مدینه]] [[باغی]] داشت که از آن، محصولات متنوعی مانند خرما، درخت<ref>تعبیر «شجر» در اینجا به‌احتمال، درخت‌هایی است که از چوب آن، برای تأسیس بنا‌ها و مشابه آن استفاده می‌شد.</ref> و... بر‌داشت می‌کرد. روزی مردی که در [[خانه]] اجاره‌ای به سر می‌برد و از صاحب آن [[راضی]] نبود، نزد آن حضرت رفت و از او درخواست کرد که دربارۀ او با صاحب‌خانه‌اش [[گفتگو]] کند. آن حضرت در پی این [[هدف]] رفت و نتیجه نگرفت؛ ولی سر انجام باغی را که در آن نزدیکی داشت، با خانه آن مرد معاوضه کرد و خانه را به همان مستأجر بخشید<ref>محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۱، ص۳۷؛ حسین بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج۱۳، ص۳۶۴ - ۳۶۵، ح۱۵۶۱۲/ ۴ ({{متن حدیث\|... فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ{{ع}}: تَبِيعُنِيهَا بِحَدِيقَتِي فُلَانَةَ. فَقَالَ لَهُ: نَعَمْ. قَالَ: فَأَشْهِدْ لِي عَلَيْكَ اللَّهَ وَ مُوسَى بْنَ عِيسَى الْأَنْصَارِيَّ أَنَّكَ قَدْ بِعْتَهَا بِهَذَا الدَّارِ. قَالَ: نَعَمْ أُشْهِدُ اللَّهَ وَ مُوسَى بْنَ عِيسَى أَنِّي قَدْ بِعْتُكَ هَذِهِ الْحَدِيقَةَ بِشَجَرِهَا وَ نَخْلِهَا وَ ثَمَرِهَا بِهَذِهِ‏ الدَّارِ... فَالْتَفَتَ عَلِيٌّ{{ع}} إِلَى الرَّجُلِ، فَقَالَ لَهُ: قُمْ، فَخُذِ الدَّارَ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ وَ أَنْتَ فِي حِلٍّ مِنْهَا...}}).</ref>.		بر پایۀ نقلی [[امیرمؤمنان]]{{ع}} در دوران [[پیامبر]]{{صل}} با [[دشواری]] [[مالی]] که داشت، حتی انگشترش را به [[نیازمندی]] داد و اگر در [[جنگ‌ها]] غنیمتی به دست می‌آمد، سهم رزمندگی و سهم اسب خود و همچنین بهرۀ خود از سهم [[ذوی‌القربی]] را می‌گرفت؛ ولی آنها را به [[مصرف]] [[فقرا]] می‌رسانید و هزینۀ رایج [[خانواده]] را از درآمدهای دیگرش تأمین می‌کرد. در پرداختن به [[نیازمندان]] [[سودمندی]] [[مال]] برای آنان را در نظر داشت<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۲، ص۱۱۸؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۱، ص۳۲، ح۲؛ حسین بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج۷، ص۲۶۸، ح۸۲۰۷ - ۱۷ ({{متن حدیث\|... وَ إِنَّهُ{{ع}} طُلِبَتْ مِنْهُ صَدَقَةٌ فَأَعْطَى خَاتَماً فَنَزَلَ {{متن قرآن\|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ...}}... وَ كَانَ يَأْخُذُ مِنَ الْغَنَائِمِ لِنَفْسِهِ وَ فَرَسِهِ وَ مِنْ سَهْمِ ذِي الْقُرْبَى وَ يُنْفِقُ جَمِيعَ ذَلِكَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، وَ تُوُفِّيَ وَ لَمْ يَتْرُكْ إِلَّا ثَمَانَمِائَةِ دِرْهَمٍ وَ سَأَلَهُ أَعْرَابِيٌّ شَيْئاً فَأَمَرَ لَهُ بِأَلْفٍ، فَقَالَ الْوَكِيلُ مِنْ ذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ؟ فَقَالَ: كِلَاهُمَا عِنْدِي حَجَرَانِ فَأَعْطِ الْأَعْرَابِيَّ أَنْفَعَهُمَا لَهُ}}).</ref>. امیرمؤمنان{{ع}} در [[دوران پیامبر]]{{صل}} در [[مدینه]] [[باغی]] داشت که از آن، محصولات متنوعی مانند خرما، درخت<ref>تعبیر «شجر» در اینجا به‌احتمال، درخت‌هایی است که از چوب آن، برای تأسیس بنا‌ها و مشابه آن استفاده می‌شد.</ref> و... بر‌داشت می‌کرد. روزی مردی که در [[خانه]] اجاره‌ای به سر می‌برد و از صاحب آن [[راضی]] نبود، نزد آن حضرت رفت و از او درخواست کرد که دربارۀ او با صاحب‌خانه‌اش [[گفتگو]] کند. آن حضرت در پی این [[هدف]] رفت و نتیجه نگرفت؛ ولی سر انجام باغی را که در آن نزدیکی داشت، با خانه آن مرد معاوضه کرد و خانه را به همان مستأجر بخشید<ref>محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۱، ص۳۷؛ حسین بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج۱۳، ص۳۶۴ - ۳۶۵، ح۱۵۶۱۲/ ۴ ({{متن حدیث\|... فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ{{ع}}: تَبِيعُنِيهَا بِحَدِيقَتِي فُلَانَةَ. فَقَالَ لَهُ: نَعَمْ. قَالَ: فَأَشْهِدْ لِي عَلَيْكَ اللَّهَ وَ مُوسَى بْنَ عِيسَى الْأَنْصَارِيَّ أَنَّكَ قَدْ بِعْتَهَا بِهَذَا الدَّارِ. قَالَ: نَعَمْ أُشْهِدُ اللَّهَ وَ مُوسَى بْنَ عِيسَى أَنِّي قَدْ بِعْتُكَ هَذِهِ الْحَدِيقَةَ بِشَجَرِهَا وَ نَخْلِهَا وَ ثَمَرِهَا بِهَذِهِ‏ الدَّارِ... فَالْتَفَتَ عَلِيٌّ{{ع}} إِلَى الرَّجُلِ، فَقَالَ لَهُ: قُمْ، فَخُذِ الدَّارَ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ وَ أَنْتَ فِي حِلٍّ مِنْهَا...}}).</ref>.

	سوم. بر پایۀ نقل [[نجاشی]] و [[ابن‌طاووس]]، [[امام مجتبی]]{{ع}} پس از بازگشت از [[کوفه]] به [[مدینه]]، نیمی از خانۀ [[امیرمؤمنان]]{{ع}} و قطعه زمینی را به [[ابورافع]] وا گذاشت<ref>احمد بن علی نجاشی، رجال، ص۴ -۶، ش۱؛ ابن‌طاووس، سعد السعود، ص۹۶؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۳۵، ص۲۰۲ - ۲۰۳ ({{متن حدیث\|... ثُمَّ لَمْ يَزَلْ مَعَهُ حَتَّى اسْتُشْهِدَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}} وَ رَجَعَ أَبُو رَافِعٍ مَعَ الْحَسَنِ{{ع}} إِلَى الْمَدِينَةِ وَ لَا دَارَ لَهُ وَ لَا أَرْضَ فَقَسَمَ لَهُ الْحَسَنُ{{ع}} دَارَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ نِصْفَيْنِ وَ أَعْطَاهُ بِيَنْبُعَ أَرْضاً أَقْطَعَهَا إِيَّاهُ...}}).</ref> که او در این شرایط در ردیف [[نیازمندان]] جای داشت و تفصیل آن خواهد آمد<ref>ر.ک: عنوان «مسکن نیازمندان».</ref>. همان حضرت در پی درخواست [[نیازمندی]] که از [[فقر]]، به عنوان [[دشمن]] [[بی‌رحم]] یاد کرد و نزد [[امام]] شِکوه برد، به مبلغ پنج هزار درهم به وی پرداخت و فرمود: هرگاه گرفتار این دشمن شدی، نزد من بیا<ref>محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۳، ص۳۵۰، ح۲۲ و ج۷۷، ص۲۳۵ ({{متن حدیث\|قِيلَ وَقَفَ رَجُلٌ عَلَى الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ{{ع}} فَقَالَ يَا ابْنَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ بِالَّذِي أَنْعَمَ عَلَيْكَ بِهَذِهِ النِّعْمَةِ الَّتِي مَا تَلِيهَا مِنْهُ بِشَفِيعٍ مِنْكَ إِلَيْهِ بَلْ إِنْعَاماً مِنْهُ عَلَيْكَ إِلَّا مَا أَنْصَفْتَنِي مِنْ خَصْمِي، فَإِنَّهُ غَشُومٌ ظَلُومٌ لَا يُوَقِّرُ الشَّيْخَ الْكَبِيرَ وَ لَا يَرْحَمُ الطِّفْلَ الصَّغِيرَ وَ كَانَ مُتَّكِئاً فَاسْتَوَى جَالِساً وَ قَالَ لَهُ: مَنْ خَصْمُكَ حَتَّى أَنْتَصِفَ لَكَ مِنْهُ؟ فَقَالَ لَهُ: الْفَقْرُ، فَأَطْرَقَ{{ع}} سَاعَةً ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى خَادِمِهِ وَ قَالَ لَهُ: أَحْضِرْ مَا عِنْدَكَ مِنْ مَوْجُودٍ، فَأَحْضَرَ خَمْسَةَ آلَافِ دِرْهَمٍ، فَقَالَ ادْفَعْهَا إِلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ لَهُ بِحَقِّ هَذِهِ الْأَقْسَامِ الَّتِي أَقْسَمْتَ بِهَا عَلَيَّ مَتَى أَتَاكَ خَصْمُكَ جَائِراً إِلَّا مَا أَتَيْتَنِي مِنْهُ مُتَظَلِّماً}}).</ref>. در نقل دیگر آمده است آن حضرت دو بار از مالش خارج شد و سه بار اموالش را با [[خدا]] تقسیم کرد<ref>احمد بن ابی‌یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۲۶- ۲۲۷؛ ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۱۶، ص۱۰ (به نقل از أمالی محمد بن حبیب)؛ ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۱۸؛ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة، ج۱ ص۵۶۷؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۳، ص۳۴۹ و ۳۵۸ ({{متن حدیث\|... وَ خَرَجَ مِنْ مَالِهِ مَرَّتَيْنِ وَ قَاسَمَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ مَالَهُ حَتَّى إِنَّهُ كَانَ يُعْطِي نَعْلًا وَ يُمْسِكُ نَعْلًا وَ يُعْطِي خُفّاً وَ يُمْسِكُ خُفّاً).</ref>.		سوم. بر پایۀ نقل [[نجاشی]] و [[ابن‌طاووس]]، [[امام مجتبی]]{{ع}} پس از بازگشت از [[کوفه]] به [[مدینه]]، نیمی از خانۀ [[امیرمؤمنان]]{{ع}} و قطعه زمینی را به [[ابورافع]] وا گذاشت<ref>احمد بن علی نجاشی، رجال، ص۴ -۶، ش۱؛ ابن‌طاووس، سعد السعود، ص۹۶؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۳۵، ص۲۰۲ - ۲۰۳ ({{متن حدیث\|... ثُمَّ لَمْ يَزَلْ مَعَهُ حَتَّى اسْتُشْهِدَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}} وَ رَجَعَ أَبُو رَافِعٍ مَعَ الْحَسَنِ{{ع}} إِلَى الْمَدِينَةِ وَ لَا دَارَ لَهُ وَ لَا أَرْضَ فَقَسَمَ لَهُ الْحَسَنُ{{ع}} دَارَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ نِصْفَيْنِ وَ أَعْطَاهُ بِيَنْبُعَ أَرْضاً أَقْطَعَهَا إِيَّاهُ...}}).</ref> که او در این شرایط در ردیف [[نیازمندان]] جای داشت و تفصیل آن خواهد آمد<ref>ر.ک: عنوان «مسکن نیازمندان».</ref>. همان حضرت در پی درخواست [[نیازمندی]] که از [[فقر]]، به عنوان [[دشمن]] [[بی‌رحم]] یاد کرد و نزد [[امام]] شِکوه برد، به مبلغ پنج هزار درهم به وی پرداخت و فرمود: هرگاه گرفتار این دشمن شدی، نزد من بیا<ref>محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۳، ص۳۵۰، ح۲۲ و ج۷۷، ص۲۳۵ ({{متن حدیث\|قِيلَ وَقَفَ رَجُلٌ عَلَى الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ{{ع}} فَقَالَ يَا ابْنَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ بِالَّذِي أَنْعَمَ عَلَيْكَ بِهَذِهِ النِّعْمَةِ الَّتِي مَا تَلِيهَا مِنْهُ بِشَفِيعٍ مِنْكَ إِلَيْهِ بَلْ إِنْعَاماً مِنْهُ عَلَيْكَ إِلَّا مَا أَنْصَفْتَنِي مِنْ خَصْمِي، فَإِنَّهُ غَشُومٌ ظَلُومٌ لَا يُوَقِّرُ الشَّيْخَ الْكَبِيرَ وَ لَا يَرْحَمُ الطِّفْلَ الصَّغِيرَ وَ كَانَ مُتَّكِئاً فَاسْتَوَى جَالِساً وَ قَالَ لَهُ: مَنْ خَصْمُكَ حَتَّى أَنْتَصِفَ لَكَ مِنْهُ؟ فَقَالَ لَهُ: الْفَقْرُ، فَأَطْرَقَ{{ع}} سَاعَةً ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى خَادِمِهِ وَ قَالَ لَهُ: أَحْضِرْ مَا عِنْدَكَ مِنْ مَوْجُودٍ، فَأَحْضَرَ خَمْسَةَ آلَافِ دِرْهَمٍ، فَقَالَ ادْفَعْهَا إِلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ لَهُ بِحَقِّ هَذِهِ الْأَقْسَامِ الَّتِي أَقْسَمْتَ بِهَا عَلَيَّ مَتَى أَتَاكَ خَصْمُكَ جَائِراً إِلَّا مَا أَتَيْتَنِي مِنْهُ مُتَظَلِّماً}}).</ref>. در نقل دیگر آمده است آن حضرت دو بار از مالش خارج شد و سه بار اموالش را با [[خدا]] تقسیم کرد<ref>احمد بن ابی‌یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۲۶- ۲۲۷؛ ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۱۶، ص۱۰ (به نقل از أمالی محمد بن حبیب)؛ ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۱۸؛ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة، ج۱ ص۵۶۷؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۳، ص۳۴۹ و ۳۵۸ ({{متن حدیث\|... وَ خَرَجَ مِنْ مَالِهِ مَرَّتَيْنِ وَ قَاسَمَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ مَالَهُ حَتَّى إِنَّهُ كَانَ يُعْطِي نَعْلًا وَ يُمْسِكُ نَعْلًا وَ يُعْطِي خُفّاً وَ يُمْسِكُ خُفّاً}}).</ref>.

	مقصود از «خروج از [[مال]] و تقسیم آن» در این نقل،[[ انفاق]] درآمد و [[منفعت]] جاری و غیرمنقول است که آن حضرت در وضعیت [[توانمندی مالی]] و نیاز [[نیازمندان]] به ایشان، آن را [[انفاق]] کرد نه آنکه «[[اموال]] سرمایه‌ای» را واگذار کرده باشد؛ چون اولاً در همین وضعیت، [[املاک]] و مزرعه‌های پدرش و [[صدقات]] مادرش در [[اختیار]] او بوده که با آنها [[زندگی]] را اداره می‌کرد و پس از او به [[برادر]] و [[فرزندان]] ایشان انتقال یافت. این حالت [[گواهی]] می‌دهد که آن حضرت اصل [[سرمایه]] را نگه داشته، درآمد و منفعت جاری آن را انفاق کرد. ثانیاً بر مبنای [[آموزه‌های قرآنی]] انفاق [[آدمی]] نباید مایۀ [[نیازمندی]] خود وی شود<ref>{{متن قرآن\|وَالَّذِينَ إِذَا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَامًا}} «و آنان که چون بخشش کنند نه گزافکاری می‌کنند و نه تنگ می‌گیرند و (بخشش آنها) میانگینی میان این دو، است» سوره فرقان، آیه ۶۷؛ {{متن قرآن\|وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا}} «و (هنگام بخشش) نه دست خود را فرو بند و نه یکسره بگشای که نکوهیده دریغ خورده فرو مانی» سوره اسراء، آیه ۲۹.</ref>؛ چراکه بر هر فردی [[واجب]] است هزینۀ خود و عائله‌اش را تأمین کند و در چنین موردی [[انفاق]] به دیگران [[مستحب]] است و در دوران بین کار واجب و مستحب، کار واجب مقدم است و [[امام]] در عمل به این [[آموزه‌ها]] آگاه‌تر و سزاوارتر است.		مقصود از «خروج از [[مال]] و تقسیم آن» در این نقل،[[ انفاق]] درآمد و [[منفعت]] جاری و غیرمنقول است که آن حضرت در وضعیت [[توانمندی مالی]] و نیاز [[نیازمندان]] به ایشان، آن را [[انفاق]] کرد نه آنکه «[[اموال]] سرمایه‌ای» را واگذار کرده باشد؛ چون اولاً در همین وضعیت، [[املاک]] و مزرعه‌های پدرش و [[صدقات]] مادرش در [[اختیار]] او بوده که با آنها [[زندگی]] را اداره می‌کرد و پس از او به [[برادر]] و [[فرزندان]] ایشان انتقال یافت. این حالت [[گواهی]] می‌دهد که آن حضرت اصل [[سرمایه]] را نگه داشته، درآمد و منفعت جاری آن را انفاق کرد. ثانیاً بر مبنای [[آموزه‌های قرآنی]] انفاق [[آدمی]] نباید مایۀ [[نیازمندی]] خود وی شود<ref>{{متن قرآن\|وَالَّذِينَ إِذَا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَامًا}} «و آنان که چون بخشش کنند نه گزافکاری می‌کنند و نه تنگ می‌گیرند و (بخشش آنها) میانگینی میان این دو، است» سوره فرقان، آیه ۶۷؛ {{متن قرآن\|وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا}} «و (هنگام بخشش) نه دست خود را فرو بند و نه یکسره بگشای که نکوهیده دریغ خورده فرو مانی» سوره اسراء، آیه ۲۹.</ref>؛ چراکه بر هر فردی [[واجب]] است هزینۀ خود و عائله‌اش را تأمین کند و در چنین موردی [[انفاق]] به دیگران [[مستحب]] است و در دوران بین کار واجب و مستحب، کار واجب مقدم است و [[امام]] در عمل به این [[آموزه‌ها]] آگاه‌تر و سزاوارتر است.

Jaafari: /* آزادی بردگان */

2025-04-26T09:37:23Z

آزادی بردگان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۰۷
خط ۶۷:		خط ۶۷:
	گفتنی است، همین [[روایت]] را [[ابن‌شهرآشوب]] از انس بن مالک دربارۀ [[امام مجتبی]]{{ع}} نقل کرده<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۱۸، فصل فی مکارم أخلاقه{{ع}}.</ref> و به نظر می‌رسد با یکی‌بودن مستند نقل این گزارش - که [[انس بن مالک]] است - باید گفت این نقل دربارۀ یکی از این دو [[بزرگوار]] صحیح است؛ ولی در ثبت واژۀ حسن یا حسین خطایی رخ داده که به نسخه‌بردار باز می‌گردد.		گفتنی است، همین [[روایت]] را [[ابن‌شهرآشوب]] از انس بن مالک دربارۀ [[امام مجتبی]]{{ع}} نقل کرده<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۱۸، فصل فی مکارم أخلاقه{{ع}}.</ref> و به نظر می‌رسد با یکی‌بودن مستند نقل این گزارش - که [[انس بن مالک]] است - باید گفت این نقل دربارۀ یکی از این دو [[بزرگوار]] صحیح است؛ ولی در ثبت واژۀ حسن یا حسین خطایی رخ داده که به نسخه‌بردار باز می‌گردد.

	پنجم. [[امام سجاد]]{{ع}} در مدت [[امامت]] خود [[بردگان]] و کنیزان فراوانی را خریده، آنان را در محور [[زندگی]] خود [[تربیت]] و به بهانه‌هایی آزادشان می‌کرد<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۱۷۰-۱۷۲.</ref>. به گفته ابن‌طاووس، آن [[حضرت]] هر سال بردگان فراوانی را می‌خرید و با [[آموزش]] و تربیت آنان، در شب آخر [[ماه مبارک رمضان]] و [[عید فطر]]، همه را [[آزاد]] می‌کرد و هزینۀ زندگی آنان را به اندازه‌ای که به دیگران نیاز نداشته باشند، تأمین می‌کرد؛ چنان‌که پس از تربیت برخی از [[خادمان]]، آنها را به [[مراسم]] [[عرفات]] می‌برد و با دادن [[هدایا]] به آنان آزادشان می‌کرد<ref>ابن‌طاووس، الاقبال بالأعمال الحسنة، ج۱، ص۴۴۴- ۴۴۵؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۰، ص۳۱۷، ح۱۳۵۰۲ ({{متن حدیث\|وَ كَانَ يُعْتِقُ فِيهَا فِي آخِرِ لَيْلَةٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ مَا بَيْنَ الْعِشْرِينَ رَأْساً إِلَى أَقَلَّ أَوْ أَكْثَرَ...}}).</ref>. به نقل ~~ابونُعَیم~~ [[اصفهانی]]، [[عبدالله بن جعفر]] کنیزی را به آن حضرت [[هدیه]] داده بود. ایشان با پرداختن هزار دینار به او، آزادش کرد<ref>ابونُعَیم احمد بن عبدالله اصفهانی، حلیة الأولیاء، ج۳، ص۱۳۶ ({{متن حدیث\|عَمَدَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ إِلَى عَبْدٍ لَهُ - كَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ أَعْطَاهُ بِهِ - عَشَرَةَ آلَافِ دِرْهَمٍ أَوْ أَلْفَ دِينَارٍ فَأَعْتَقَهُ}}).</ref>.		پنجم. [[امام سجاد]]{{ع}} در مدت [[امامت]] خود [[بردگان]] و کنیزان فراوانی را خریده، آنان را در محور [[زندگی]] خود [[تربیت]] و به بهانه‌هایی آزادشان می‌کرد<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۱۷۰-۱۷۲.</ref>. به گفته ابن‌طاووس، آن [[حضرت]] هر سال بردگان فراوانی را می‌خرید و با [[آموزش]] و تربیت آنان، در شب آخر [[ماه مبارک رمضان]] و [[عید فطر]]، همه را [[آزاد]] می‌کرد و هزینۀ زندگی آنان را به اندازه‌ای که به دیگران نیاز نداشته باشند، تأمین می‌کرد؛ چنان‌که پس از تربیت برخی از [[خادمان]]، آنها را به [[مراسم]] [[عرفات]] می‌برد و با دادن [[هدایا]] به آنان آزادشان می‌کرد<ref>ابن‌طاووس، الاقبال بالأعمال الحسنة، ج۱، ص۴۴۴- ۴۴۵؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۰، ص۳۱۷، ح۱۳۵۰۲ ({{متن حدیث\|وَ كَانَ يُعْتِقُ فِيهَا فِي آخِرِ لَيْلَةٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ مَا بَيْنَ الْعِشْرِينَ رَأْساً إِلَى أَقَلَّ أَوْ أَكْثَرَ...}}).</ref>. به نقل [[ابونعیم اصفهانی]]، [[عبدالله بن جعفر]] کنیزی را به آن حضرت [[هدیه]] داده بود. ایشان با پرداختن هزار دینار به او، آزادش کرد<ref>ابونُعَیم احمد بن عبدالله اصفهانی، حلیة الأولیاء، ج۳، ص۱۳۶ ({{متن حدیث\|عَمَدَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ إِلَى عَبْدٍ لَهُ - كَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ أَعْطَاهُ بِهِ - عَشَرَةَ آلَافِ دِرْهَمٍ أَوْ أَلْفَ دِينَارٍ فَأَعْتَقَهُ}}).</ref>.

	ششم. بر پایۀ نقل منسوب به [[امام صادق]]{{ع}}، [[امام باقر]]{{ع}} هنگام شهادتش شصت برده داشت و یک‌سوم آنان را با [[قرعه ]][[آزاد کرده]] است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۷، ص۵۶، ح۱۲ ({{متن حدیث\|... إِنَّ أَبَا جَعْفَرٍ{{ع}} مَاتَ وَ تَرَكَ سِتِّينَ غُلَاماً فَأَعْتَقَ ثُلُثَهُمْ فَأَقْرَعْتُ بَيْنَهُمْ فَأَخْرَجْتُ عِشْرِينَ فَأَعْتَقْتُهُمْ}}). سند این روایت مجهول است (محمدباقر مجلسی، مرآة العقول، ج۲۳، ص۹۱)؛ ولی محتوای آن به جهت هماهنگی با روایت معتبر بعدی اعتبار می‌یابد.</ref> و برابر نقلِ دیگر [[امام صادق]]{{ع}} - که معتبر هم هست -<ref>محمدباقر مجلسی، مرآة العقول، ج۲۳، ص۹۱، موثق.</ref> پدرش در این آزادکردن، [[بردگان]] خوب را نگه داشت و بدانشان را [[آزاد]] کرد و در پاسخ [[پرسش]] از این کار فرمود: اینان از من [[زیان]] دیدند و این،[[ پاداش]] آنان است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۷، ص۵۶، ح۱۳ ({{متن حدیث\|... عَنْ‏ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ: أَعْتَقَ أَبُو جَعْفَرٍ{{ع}} مِنْ غِلْمَانِهِ عِنْدَ مَوْتِهِ شِرَارَهُمْ وَ أَمْسَكَ خِيَارَهُمْ، فَقُلْتُ: يَا أَبَهْ تُعْتِقُ هَؤُلَاءِ وَ تُمْسِكُ هَؤُلَاءِ؟ فَقَالَ: إِنَّهُمْ قَدْ أَصَابُوا مِنِّي ضَرْباً فَيَكُونُ هَذَا بِهَذَا}}). سند موثق است.</ref>. به نظر می‌رسد قرعۀ [[امام]]، پس از جداکردن افراد شایسته‌ای بود که [[لیاقت حضور]] در [[بیت]] آن حضرت را داشتند و تنها در میان دیگران انجام یافته بود. گفتنی است، این بردگان [[امور مالی]] آن حضرت از قبیل: [[زراعت]]، [[باغداری]]، [[دامداری]] و امور خدماتی را بر عهده داشتند و از این راه نیز [[امرار معاش]] می‌کردند.		ششم. بر پایۀ نقل منسوب به [[امام صادق]]{{ع}}، [[امام باقر]]{{ع}} هنگام شهادتش شصت برده داشت و یک‌سوم آنان را با [[قرعه ]][[آزاد کرده]] است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۷، ص۵۶، ح۱۲ ({{متن حدیث\|... إِنَّ أَبَا جَعْفَرٍ{{ع}} مَاتَ وَ تَرَكَ سِتِّينَ غُلَاماً فَأَعْتَقَ ثُلُثَهُمْ فَأَقْرَعْتُ بَيْنَهُمْ فَأَخْرَجْتُ عِشْرِينَ فَأَعْتَقْتُهُمْ}}). سند این روایت مجهول است (محمدباقر مجلسی، مرآة العقول، ج۲۳، ص۹۱)؛ ولی محتوای آن به جهت هماهنگی با روایت معتبر بعدی اعتبار می‌یابد.</ref> و برابر نقلِ دیگر [[امام صادق]]{{ع}} - که معتبر هم هست -<ref>محمدباقر مجلسی، مرآة العقول، ج۲۳، ص۹۱، موثق.</ref> پدرش در این آزادکردن، [[بردگان]] خوب را نگه داشت و بدانشان را [[آزاد]] کرد و در پاسخ [[پرسش]] از این کار فرمود: اینان از من [[زیان]] دیدند و این،[[ پاداش]] آنان است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۷، ص۵۶، ح۱۳ ({{متن حدیث\|... عَنْ‏ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ: أَعْتَقَ أَبُو جَعْفَرٍ{{ع}} مِنْ غِلْمَانِهِ عِنْدَ مَوْتِهِ شِرَارَهُمْ وَ أَمْسَكَ خِيَارَهُمْ، فَقُلْتُ: يَا أَبَهْ تُعْتِقُ هَؤُلَاءِ وَ تُمْسِكُ هَؤُلَاءِ؟ فَقَالَ: إِنَّهُمْ قَدْ أَصَابُوا مِنِّي ضَرْباً فَيَكُونُ هَذَا بِهَذَا}}). سند موثق است.</ref>. به نظر می‌رسد قرعۀ [[امام]]، پس از جداکردن افراد شایسته‌ای بود که [[لیاقت حضور]] در [[بیت]] آن حضرت را داشتند و تنها در میان دیگران انجام یافته بود. گفتنی است، این بردگان [[امور مالی]] آن حضرت از قبیل: [[زراعت]]، [[باغداری]]، [[دامداری]] و امور خدماتی را بر عهده داشتند و از این راه نیز [[امرار معاش]] می‌کردند.

Jaafari: /* منابع */

2025-04-26T09:36:08Z

منابع

نمایش تغییرات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۰۱
خط ۱۴۱:		خط ۱۴۱:
	نمونه دیگر رخداد هشام بن [[عبدالملک]] در جریان [[زیارت]] [[حجر]] اسود است که بر اثر ازدحام [[جمعیت]]، به زیارت حجر موفق نشده بود؛ درحالی‌که همان جمعیت، راه را برای امام سجاد{{ع}} باز کرده بودند و [[امام]] به‌آسانی زیارت کرده بودند. هشام از این رخداد به [[خشم]] آمد و پرسید او کیست؟ [[مردم]] اظهار بی‌اطلاعی کردند و [[فرزدق]] [[شاعر]] با سرودن شعری آن حضرت را معرفی کرد. این کار با خشم هشام روبرو شد؛ ولی امام سجاد{{ع}} به جهت اینکه هشام در [[شعر]] خود به معرفی [[اهل بیت]]{{عم}} و [[پیامبر]]{{صل}} و [[فرهنگ دین]] برخاست، هزار دینار به او جایزه داد<ref>سبط بن جوزی، تذکرة الخواص، ص۲۲۹-۲۳۰ ({{متن حدیث\|«هَذَا الَّذِي تَعْرِفُ الْبَطْحَاءُ وَطْأَتَهُ *** وَ الْبَيْتُ يَعْرِفُهُ وَ الْحِلُّ وَ الْحَرَمُ»... فبعث إليه عليّ بألف دينار...}}).</ref>؛ جایزۀ گران‌قیمتی که برای معرفی محور‌های [[هدایت]] [[خلق]]، در فضای ایجاد [[انحراف]] از آن مسیر صورت پذیرفت.		نمونه دیگر رخداد هشام بن [[عبدالملک]] در جریان [[زیارت]] [[حجر]] اسود است که بر اثر ازدحام [[جمعیت]]، به زیارت حجر موفق نشده بود؛ درحالی‌که همان جمعیت، راه را برای امام سجاد{{ع}} باز کرده بودند و [[امام]] به‌آسانی زیارت کرده بودند. هشام از این رخداد به [[خشم]] آمد و پرسید او کیست؟ [[مردم]] اظهار بی‌اطلاعی کردند و [[فرزدق]] [[شاعر]] با سرودن شعری آن حضرت را معرفی کرد. این کار با خشم هشام روبرو شد؛ ولی امام سجاد{{ع}} به جهت اینکه هشام در [[شعر]] خود به معرفی [[اهل بیت]]{{عم}} و [[پیامبر]]{{صل}} و [[فرهنگ دین]] برخاست، هزار دینار به او جایزه داد<ref>سبط بن جوزی، تذکرة الخواص، ص۲۲۹-۲۳۰ ({{متن حدیث\|«هَذَا الَّذِي تَعْرِفُ الْبَطْحَاءُ وَطْأَتَهُ *** وَ الْبَيْتُ يَعْرِفُهُ وَ الْحِلُّ وَ الْحَرَمُ»... فبعث إليه عليّ بألف دينار...}}).</ref>؛ جایزۀ گران‌قیمتی که برای معرفی محور‌های [[هدایت]] [[خلق]]، در فضای ایجاد [[انحراف]] از آن مسیر صورت پذیرفت.

	مورد دیگر پیشکش [[امام صادق]]{{ع}} به ربیع بن [[حاجب]] در ارتباط با [[حُسن]] [[رفتار]] اوست. [[منصور دوانیقی]] رفتار گوناگون امام صادق{{ع}} به‌ویژه در موارد بروز [[قیام‌ها]] را به‌شدت زیر نظر داشت. پیش از [[قیام]] و [[شهادت]] [[محمد بن عبدالله]] [[نفس زکیه]]، روزی منصور، [[امام]] را به قصد کشتن احضار کرد؛ ولی به هر دلیل از این کار منصرف شد و مبلغی را نیز به آن گرامی [[هدیه]] داد. در این حادثه ربیع بن حاجب - که از علاقه‌مندان به امام بود - برای اجرای کار، [[مأموریت]] یافته بود؛ ~~لیکن~~ در مسیر راه با امام [[معاشرت]] خوبی داشت. امام هم می‌خواست مبلغ هدیۀ منصور را به ربیع بپردازد؛ ولی برای [[پیشگیری]] از آسیب احتمالی منصور به ربیع، این کار را نکرد و یکی از زمین‌هایش در [[مدینه]] را - که در گذشته [[رب]]یع مشتری آن بود - در برابر معاشرت خوب ربیع با او به وی بخشید<ref>ابن‌طاووس، مهج الدعوات و منهج العبادات، ص۱۹۵؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج‌۹۱، ص۲۹۲؛ حسین بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج۱۳، ص۱۷۶، ح۱۵۰۲۸ - ۷ ({{متن حدیث\|عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الرَّبِيعِ الْحَاجِبِ... ثُمَّ قَالَ: لَوْ لَا الْخَوْفُ مِنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ لَدَفَعْتُ إِلَيْكَ هَذَا الْمَالَ، وَ لَكِنْ قَدْ كُنْتَ طَلَبْتَ مِنِّي أَرْضِي بِالْمَدِينَةِ وَ أَعْطَيْتَنِي بِهَا عَشَرَةَ آلَافِ دِينَارٍ فَلَمْ أَبِعْكَ وَ قَدْ وَهَبْتُهَا لَكَ. قُلْتُ: يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ... لَا حَاجَةَ لِيَ الْآنَ فِي الْأَرْضِ. فَقَالَ: إِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ لَا نَرْجِعُ فِي مَعْرُوفِنَا...}}).</ref>. این اقدام امام برای توسعۀ [[حسن معاشرت]] و احترامی است که از ربیع نسبت به امام انجام گرفته و بر مبنای {{متن قرآن\|هَلْ جَزَاءُ الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ}}<ref>«آیا پاداش نیکی، جز نیکی است؟» سوره الرحمن، آیه ۶۰.</ref> از آموزه‌های [[فرهنگ دینی]] است.		مورد دیگر پیشکش [[امام صادق]]{{ع}} به ربیع بن [[حاجب]] در ارتباط با [[حُسن]] [[رفتار]] اوست. [[منصور دوانیقی]] رفتار گوناگون امام صادق{{ع}} به‌ویژه در موارد بروز [[قیام‌ها]] را به‌شدت زیر نظر داشت. پیش از [[قیام]] و [[شهادت]] [[محمد بن عبدالله]] [[نفس زکیه]]، روزی منصور، [[امام]] را به قصد کشتن احضار کرد؛ ولی به هر دلیل از این کار منصرف شد و مبلغی را نیز به آن گرامی [[هدیه]] داد. در این حادثه ربیع بن حاجب - که از علاقه‌مندان به امام بود - برای اجرای کار، [[مأموریت]] یافته بود؛ لکن در مسیر راه با امام [[معاشرت]] خوبی داشت. امام هم می‌خواست مبلغ هدیۀ منصور را به ربیع بپردازد؛ ولی برای [[پیشگیری]] از آسیب احتمالی منصور به ربیع، این کار را نکرد و یکی از زمین‌هایش در [[مدینه]] را - که در گذشته [[رب]]یع مشتری آن بود - در برابر معاشرت خوب ربیع با او به وی بخشید<ref>ابن‌طاووس، مهج الدعوات و منهج العبادات، ص۱۹۵؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج‌۹۱، ص۲۹۲؛ حسین بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج۱۳، ص۱۷۶، ح۱۵۰۲۸ - ۷ ({{متن حدیث\|عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الرَّبِيعِ الْحَاجِبِ... ثُمَّ قَالَ: لَوْ لَا الْخَوْفُ مِنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ لَدَفَعْتُ إِلَيْكَ هَذَا الْمَالَ، وَ لَكِنْ قَدْ كُنْتَ طَلَبْتَ مِنِّي أَرْضِي بِالْمَدِينَةِ وَ أَعْطَيْتَنِي بِهَا عَشَرَةَ آلَافِ دِينَارٍ فَلَمْ أَبِعْكَ وَ قَدْ وَهَبْتُهَا لَكَ. قُلْتُ: يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ... لَا حَاجَةَ لِيَ الْآنَ فِي الْأَرْضِ. فَقَالَ: إِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ لَا نَرْجِعُ فِي مَعْرُوفِنَا...}}).</ref>. این اقدام امام برای توسعۀ [[حسن معاشرت]] و احترامی است که از ربیع نسبت به امام انجام گرفته و بر مبنای {{متن قرآن\|هَلْ جَزَاءُ الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ}}<ref>«آیا پاداش نیکی، جز نیکی است؟» سوره الرحمن، آیه ۶۰.</ref> از آموزه‌های [[فرهنگ دینی]] است.

	۷. جلوگیری از [[نفوذ]] [[غالیان]] و [[بدعت‌گزاران]]: به گفتۀ [[جنید ]][[امام هادی]]{{ع}} برای کشتن [[فارس بن حاتم قزوینی]] غالی و بدعت‌گزار<ref>فارس بن حاتم مَاهَوَیه قَزوِینِی در سامرا می‌زیست و در گروه غالیان در آمد و به بدعتگزاری روی آورد. امام هادی{{ع}} پس از راهنمایی او و به‌نتیجه‌نرسیدنش وی را تکذیب کرد و بر پایۀ وظیفۀ امامت - که تکلیف دارد، در صورت اصلاح‌نشدن فرد منحرف، برای پیشگیری جامعه از بیماری انحراف تدبیری کند - با معرفی وی به مردم و بیان خطر فکری او، به آنان آگاهی داد و با فضاسازی در این خصوص، فرمان اعدام وی را برای نجات جامعه از انحراف صادر کرد. ابن‌داود، کتاب الرجال، ص۴۹۲، ش۳۷۶؛ محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۳۶۵؛ محمد بن حسن طوسی، رجال‌، ص۵۲۰، ش۹۹۹؛ همو، کتاب الغیبة، ص۳۵۳؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۵، ص۱۲۴، ح۲۰۱۲۷؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۵۰، ص۲۲۱، ح۸.‌</ref> مبلغی به وی داد و فرمود: برو با این، اسلحه‌ای بخر و به من نشان بده. او شمشیری خرید و نشان [[امام]]{{ع}} داد و آن حضرت فرمود: این را عوض کن. وی نیز آن را به مالکش باز گرداند و ساطوری خرید و آن غالی را به [[قتل]] رسانید<ref>محمدتقی تستری، قاموس الرجال، ج۸، ش۵۸۶۱؛ ابن‌شهرآشوب نیز (مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۴۴۹) این نقل را آورده است: {{متن حدیث\|... فَنَاوَلَنِي دَرَاهِمَ وَ قَالَ: اشْتَرِ بِهَا سِلَاحاً...}}.</ref>. گفتنی است، این اقدام به لحاظ [[کلامی]] و [[فقهی]] از [[وظایف امامت]] و [[رهبری]] است که [[وظیفه]] دارد با [[مرزبانی]] [[فکری]]، نخست فرد [[منحرف]] را [[اصلاح]] کند و با اصلاح‌نشدنش، [[جامعه]] را از خطر [[بیماری]] [[انحراف]] او [[حفظ]] کند و این کار جنبۀ پیشگیرانه دارد و اقدامی علنی است<ref>هرچند جای بررسی تفصیلی این مطلب در کتاب‌های کلامی و فقهی است، صحت این موضوع بر پایه مستندات رجالی با نقل مستفیض است (محمدتقی تستری، قاموس الرجال، ج۸، ش۵۸۶۱).</ref>.		۷. جلوگیری از [[نفوذ]] [[غالیان]] و [[بدعت‌گزاران]]: به گفتۀ [[جنید ]][[امام هادی]]{{ع}} برای کشتن [[فارس بن حاتم قزوینی]] غالی و بدعت‌گزار<ref>فارس بن حاتم مَاهَوَیه قَزوِینِی در سامرا می‌زیست و در گروه غالیان در آمد و به بدعتگزاری روی آورد. امام هادی{{ع}} پس از راهنمایی او و به‌نتیجه‌نرسیدنش وی را تکذیب کرد و بر پایۀ وظیفۀ امامت - که تکلیف دارد، در صورت اصلاح‌نشدن فرد منحرف، برای پیشگیری جامعه از بیماری انحراف تدبیری کند - با معرفی وی به مردم و بیان خطر فکری او، به آنان آگاهی داد و با فضاسازی در این خصوص، فرمان اعدام وی را برای نجات جامعه از انحراف صادر کرد. ابن‌داود، کتاب الرجال، ص۴۹۲، ش۳۷۶؛ محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۳۶۵؛ محمد بن حسن طوسی، رجال‌، ص۵۲۰، ش۹۹۹؛ همو، کتاب الغیبة، ص۳۵۳؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۵، ص۱۲۴، ح۲۰۱۲۷؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۵۰، ص۲۲۱، ح۸.‌</ref> مبلغی به وی داد و فرمود: برو با این، اسلحه‌ای بخر و به من نشان بده. او شمشیری خرید و نشان [[امام]]{{ع}} داد و آن حضرت فرمود: این را عوض کن. وی نیز آن را به مالکش باز گرداند و ساطوری خرید و آن غالی را به [[قتل]] رسانید<ref>محمدتقی تستری، قاموس الرجال، ج۸، ش۵۸۶۱؛ ابن‌شهرآشوب نیز (مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۴۴۹) این نقل را آورده است: {{متن حدیث\|... فَنَاوَلَنِي دَرَاهِمَ وَ قَالَ: اشْتَرِ بِهَا سِلَاحاً...}}.</ref>. گفتنی است، این اقدام به لحاظ [[کلامی]] و [[فقهی]] از [[وظایف امامت]] و [[رهبری]] است که [[وظیفه]] دارد با [[مرزبانی]] [[فکری]]، نخست فرد [[منحرف]] را [[اصلاح]] کند و با اصلاح‌نشدنش، [[جامعه]] را از خطر [[بیماری]] [[انحراف]] او [[حفظ]] کند و این کار جنبۀ پیشگیرانه دارد و اقدامی علنی است<ref>هرچند جای بررسی تفصیلی این مطلب در کتاب‌های کلامی و فقهی است، صحت این موضوع بر پایه مستندات رجالی با نقل مستفیض است (محمدتقی تستری، قاموس الرجال، ج۸، ش۵۸۶۱).</ref>.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۰۸
خط ۱۸:		خط ۱۸:
	بر پایۀ نقلی [[امیرمؤمنان]]{{ع}} در دوران [[پیامبر]]{{صل}} با [[دشواری]] [[مالی]] که داشت، حتی انگشترش را به [[نیازمندی]] داد و اگر در [[جنگ‌ها]] غنیمتی به دست می‌آمد، سهم رزمندگی و سهم اسب خود و همچنین بهرۀ خود از سهم [[ذوی‌القربی]] را می‌گرفت؛ ولی آنها را به [[مصرف]] [[فقرا]] می‌رسانید و هزینۀ رایج [[خانواده]] را از درآمدهای دیگرش تأمین می‌کرد. در پرداختن به [[نیازمندان]] [[سودمندی]] [[مال]] برای آنان را در نظر داشت<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۲، ص۱۱۸؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۱، ص۳۲، ح۲؛ حسین بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج۷، ص۲۶۸، ح۸۲۰۷ - ۱۷ ({{متن حدیث\|... وَ إِنَّهُ{{ع}} طُلِبَتْ مِنْهُ صَدَقَةٌ فَأَعْطَى خَاتَماً فَنَزَلَ {{متن قرآن\|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ...}}... وَ كَانَ يَأْخُذُ مِنَ الْغَنَائِمِ لِنَفْسِهِ وَ فَرَسِهِ وَ مِنْ سَهْمِ ذِي الْقُرْبَى وَ يُنْفِقُ جَمِيعَ ذَلِكَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، وَ تُوُفِّيَ وَ لَمْ يَتْرُكْ إِلَّا ثَمَانَمِائَةِ دِرْهَمٍ وَ سَأَلَهُ أَعْرَابِيٌّ شَيْئاً فَأَمَرَ لَهُ بِأَلْفٍ، فَقَالَ الْوَكِيلُ مِنْ ذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ؟ فَقَالَ: كِلَاهُمَا عِنْدِي حَجَرَانِ فَأَعْطِ الْأَعْرَابِيَّ أَنْفَعَهُمَا لَهُ}}).</ref>. امیرمؤمنان{{ع}} در [[دوران پیامبر]]{{صل}} در [[مدینه]] [[باغی]] داشت که از آن، محصولات متنوعی مانند خرما، درخت<ref>تعبیر «شجر» در اینجا به‌احتمال، درخت‌هایی است که از چوب آن، برای تأسیس بنا‌ها و مشابه آن استفاده می‌شد.</ref> و... بر‌داشت می‌کرد. روزی مردی که در [[خانه]] اجاره‌ای به سر می‌برد و از صاحب آن [[راضی]] نبود، نزد آن حضرت رفت و از او درخواست کرد که دربارۀ او با صاحب‌خانه‌اش [[گفتگو]] کند. آن حضرت در پی این [[هدف]] رفت و نتیجه نگرفت؛ ولی سر انجام باغی را که در آن نزدیکی داشت، با خانه آن مرد معاوضه کرد و خانه را به همان مستأجر بخشید<ref>محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۱، ص۳۷؛ حسین بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج۱۳، ص۳۶۴ - ۳۶۵، ح۱۵۶۱۲/ ۴ ({{متن حدیث\|... فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ{{ع}}: تَبِيعُنِيهَا بِحَدِيقَتِي فُلَانَةَ. فَقَالَ لَهُ: نَعَمْ. قَالَ: فَأَشْهِدْ لِي عَلَيْكَ اللَّهَ وَ مُوسَى بْنَ عِيسَى الْأَنْصَارِيَّ أَنَّكَ قَدْ بِعْتَهَا بِهَذَا الدَّارِ. قَالَ: نَعَمْ أُشْهِدُ اللَّهَ وَ مُوسَى بْنَ عِيسَى أَنِّي قَدْ بِعْتُكَ هَذِهِ الْحَدِيقَةَ بِشَجَرِهَا وَ نَخْلِهَا وَ ثَمَرِهَا بِهَذِهِ‏ الدَّارِ... فَالْتَفَتَ عَلِيٌّ{{ع}} إِلَى الرَّجُلِ، فَقَالَ لَهُ: قُمْ، فَخُذِ الدَّارَ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ وَ أَنْتَ فِي حِلٍّ مِنْهَا...}}).</ref>.		بر پایۀ نقلی [[امیرمؤمنان]]{{ع}} در دوران [[پیامبر]]{{صل}} با [[دشواری]] [[مالی]] که داشت، حتی انگشترش را به [[نیازمندی]] داد و اگر در [[جنگ‌ها]] غنیمتی به دست می‌آمد، سهم رزمندگی و سهم اسب خود و همچنین بهرۀ خود از سهم [[ذوی‌القربی]] را می‌گرفت؛ ولی آنها را به [[مصرف]] [[فقرا]] می‌رسانید و هزینۀ رایج [[خانواده]] را از درآمدهای دیگرش تأمین می‌کرد. در پرداختن به [[نیازمندان]] [[سودمندی]] [[مال]] برای آنان را در نظر داشت<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۲، ص۱۱۸؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۱، ص۳۲، ح۲؛ حسین بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج۷، ص۲۶۸، ح۸۲۰۷ - ۱۷ ({{متن حدیث\|... وَ إِنَّهُ{{ع}} طُلِبَتْ مِنْهُ صَدَقَةٌ فَأَعْطَى خَاتَماً فَنَزَلَ {{متن قرآن\|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ...}}... وَ كَانَ يَأْخُذُ مِنَ الْغَنَائِمِ لِنَفْسِهِ وَ فَرَسِهِ وَ مِنْ سَهْمِ ذِي الْقُرْبَى وَ يُنْفِقُ جَمِيعَ ذَلِكَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، وَ تُوُفِّيَ وَ لَمْ يَتْرُكْ إِلَّا ثَمَانَمِائَةِ دِرْهَمٍ وَ سَأَلَهُ أَعْرَابِيٌّ شَيْئاً فَأَمَرَ لَهُ بِأَلْفٍ، فَقَالَ الْوَكِيلُ مِنْ ذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ؟ فَقَالَ: كِلَاهُمَا عِنْدِي حَجَرَانِ فَأَعْطِ الْأَعْرَابِيَّ أَنْفَعَهُمَا لَهُ}}).</ref>. امیرمؤمنان{{ع}} در [[دوران پیامبر]]{{صل}} در [[مدینه]] [[باغی]] داشت که از آن، محصولات متنوعی مانند خرما، درخت<ref>تعبیر «شجر» در اینجا به‌احتمال، درخت‌هایی است که از چوب آن، برای تأسیس بنا‌ها و مشابه آن استفاده می‌شد.</ref> و... بر‌داشت می‌کرد. روزی مردی که در [[خانه]] اجاره‌ای به سر می‌برد و از صاحب آن [[راضی]] نبود، نزد آن حضرت رفت و از او درخواست کرد که دربارۀ او با صاحب‌خانه‌اش [[گفتگو]] کند. آن حضرت در پی این [[هدف]] رفت و نتیجه نگرفت؛ ولی سر انجام باغی را که در آن نزدیکی داشت، با خانه آن مرد معاوضه کرد و خانه را به همان مستأجر بخشید<ref>محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۱، ص۳۷؛ حسین بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج۱۳، ص۳۶۴ - ۳۶۵، ح۱۵۶۱۲/ ۴ ({{متن حدیث\|... فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ{{ع}}: تَبِيعُنِيهَا بِحَدِيقَتِي فُلَانَةَ. فَقَالَ لَهُ: نَعَمْ. قَالَ: فَأَشْهِدْ لِي عَلَيْكَ اللَّهَ وَ مُوسَى بْنَ عِيسَى الْأَنْصَارِيَّ أَنَّكَ قَدْ بِعْتَهَا بِهَذَا الدَّارِ. قَالَ: نَعَمْ أُشْهِدُ اللَّهَ وَ مُوسَى بْنَ عِيسَى أَنِّي قَدْ بِعْتُكَ هَذِهِ الْحَدِيقَةَ بِشَجَرِهَا وَ نَخْلِهَا وَ ثَمَرِهَا بِهَذِهِ‏ الدَّارِ... فَالْتَفَتَ عَلِيٌّ{{ع}} إِلَى الرَّجُلِ، فَقَالَ لَهُ: قُمْ، فَخُذِ الدَّارَ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ وَ أَنْتَ فِي حِلٍّ مِنْهَا...}}).</ref>.

	سوم. بر پایۀ نقل [[نجاشی]] و [[ابن‌طاووس]]، [[امام مجتبی]]{{ع}} پس از بازگشت از [[کوفه]] به [[مدینه]]، نیمی از خانۀ [[امیرمؤمنان]]{{ع}} و قطعه زمینی را به [[ابورافع]] وا گذاشت<ref>احمد بن علی نجاشی، رجال، ص۴ -۶، ش۱؛ ابن‌طاووس، سعد السعود، ص۹۶؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۳۵، ص۲۰۲ - ۲۰۳ ({{متن حدیث\|... ثُمَّ لَمْ يَزَلْ مَعَهُ حَتَّى اسْتُشْهِدَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}} وَ رَجَعَ أَبُو رَافِعٍ مَعَ الْحَسَنِ{{ع}} إِلَى الْمَدِينَةِ وَ لَا دَارَ لَهُ وَ لَا أَرْضَ فَقَسَمَ لَهُ الْحَسَنُ{{ع}} دَارَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ نِصْفَيْنِ وَ أَعْطَاهُ بِيَنْبُعَ أَرْضاً أَقْطَعَهَا إِيَّاهُ...}}).</ref> که او در این شرایط در ردیف [[نیازمندان]] جای داشت و تفصیل آن خواهد آمد<ref>ر.ک: عنوان «مسکن نیازمندان».</ref>. همان حضرت در پی درخواست [[نیازمندی]] که از [[فقر]]، به عنوان [[دشمن]] [[بی‌رحم]] یاد کرد و نزد [[امام]] شِکوه برد، به مبلغ پنج هزار درهم به وی پرداخت و فرمود: هرگاه گرفتار این دشمن شدی، نزد من بیا<ref>محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۳، ص۳۵۰، ح۲۲ و ج۷۷، ص۲۳۵ ({{متن حدیث\|قِيلَ وَقَفَ رَجُلٌ عَلَى الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ{{ع}} فَقَالَ يَا ابْنَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ بِالَّذِي أَنْعَمَ عَلَيْكَ بِهَذِهِ النِّعْمَةِ الَّتِي مَا تَلِيهَا مِنْهُ بِشَفِيعٍ مِنْكَ إِلَيْهِ بَلْ إِنْعَاماً مِنْهُ عَلَيْكَ إِلَّا مَا أَنْصَفْتَنِي مِنْ خَصْمِي، فَإِنَّهُ غَشُومٌ ظَلُومٌ لَا يُوَقِّرُ الشَّيْخَ الْكَبِيرَ وَ لَا يَرْحَمُ الطِّفْلَ الصَّغِيرَ وَ كَانَ مُتَّكِئاً فَاسْتَوَى جَالِساً وَ قَالَ لَهُ: مَنْ خَصْمُكَ حَتَّى أَنْتَصِفَ لَكَ مِنْهُ؟ فَقَالَ لَهُ: الْفَقْرُ، فَأَطْرَقَ{{ع}} سَاعَةً ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى خَادِمِهِ وَ قَالَ لَهُ: أَحْضِرْ مَا عِنْدَكَ مِنْ مَوْجُودٍ، فَأَحْضَرَ خَمْسَةَ آلَافِ دِرْهَمٍ، فَقَالَ ادْفَعْهَا إِلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ لَهُ بِحَقِّ هَذِهِ الْأَقْسَامِ الَّتِي أَقْسَمْتَ بِهَا عَلَيَّ مَتَى أَتَاكَ خَصْمُكَ جَائِراً إِلَّا مَا أَتَيْتَنِي مِنْهُ مُتَظَلِّماً}}).</ref>. در نقل دیگر آمده است آن حضرت دو بار از مالش خارج شد و سه بار اموالش را با [[خدا]] تقسیم کرد<ref>احمد بن ابی‌یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۲۶- ۲۲۷؛ ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۱۶، ص۱۰ (به نقل از أمالی محمد بن حبیب)؛ ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۱۸؛ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة، ج۱ ص۵۶۷؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۳، ص۳۴۹ و ۳۵۸ ({{متن حدیث\|... وَ خَرَجَ مِنْ مَالِهِ مَرَّتَيْنِ وَ قَاسَمَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ مَالَهُ حَتَّى إِنَّهُ كَانَ يُعْطِي نَعْلًا وَ يُمْسِكُ نَعْلًا وَ يُعْطِي خُفّاً وَ يُمْسِكُ خُفّاً).</ref>.		سوم. بر پایۀ نقل [[نجاشی]] و [[ابن‌طاووس]]، [[امام مجتبی]]{{ع}} پس از بازگشت از [[کوفه]] به [[مدینه]]، نیمی از خانۀ [[امیرمؤمنان]]{{ع}} و قطعه زمینی را به [[ابورافع]] وا گذاشت<ref>احمد بن علی نجاشی، رجال، ص۴ -۶، ش۱؛ ابن‌طاووس، سعد السعود، ص۹۶؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۳۵، ص۲۰۲ - ۲۰۳ ({{متن حدیث\|... ثُمَّ لَمْ يَزَلْ مَعَهُ حَتَّى اسْتُشْهِدَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}} وَ رَجَعَ أَبُو رَافِعٍ مَعَ الْحَسَنِ{{ع}} إِلَى الْمَدِينَةِ وَ لَا دَارَ لَهُ وَ لَا أَرْضَ فَقَسَمَ لَهُ الْحَسَنُ{{ع}} دَارَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ نِصْفَيْنِ وَ أَعْطَاهُ بِيَنْبُعَ أَرْضاً أَقْطَعَهَا إِيَّاهُ...}}).</ref> که او در این شرایط در ردیف [[نیازمندان]] جای داشت و تفصیل آن خواهد آمد<ref>ر.ک: عنوان «مسکن نیازمندان».</ref>. همان حضرت در پی درخواست [[نیازمندی]] که از [[فقر]]، به عنوان [[دشمن]] [[بی‌رحم]] یاد کرد و نزد [[امام]] شِکوه برد، به مبلغ پنج هزار درهم به وی پرداخت و فرمود: هرگاه گرفتار این دشمن شدی، نزد من بیا<ref>محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۳، ص۳۵۰، ح۲۲ و ج۷۷، ص۲۳۵ ({{متن حدیث\|قِيلَ وَقَفَ رَجُلٌ عَلَى الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ{{ع}} فَقَالَ يَا ابْنَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ بِالَّذِي أَنْعَمَ عَلَيْكَ بِهَذِهِ النِّعْمَةِ الَّتِي مَا تَلِيهَا مِنْهُ بِشَفِيعٍ مِنْكَ إِلَيْهِ بَلْ إِنْعَاماً مِنْهُ عَلَيْكَ إِلَّا مَا أَنْصَفْتَنِي مِنْ خَصْمِي، فَإِنَّهُ غَشُومٌ ظَلُومٌ لَا يُوَقِّرُ الشَّيْخَ الْكَبِيرَ وَ لَا يَرْحَمُ الطِّفْلَ الصَّغِيرَ وَ كَانَ مُتَّكِئاً فَاسْتَوَى جَالِساً وَ قَالَ لَهُ: مَنْ خَصْمُكَ حَتَّى أَنْتَصِفَ لَكَ مِنْهُ؟ فَقَالَ لَهُ: الْفَقْرُ، فَأَطْرَقَ{{ع}} سَاعَةً ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى خَادِمِهِ وَ قَالَ لَهُ: أَحْضِرْ مَا عِنْدَكَ مِنْ مَوْجُودٍ، فَأَحْضَرَ خَمْسَةَ آلَافِ دِرْهَمٍ، فَقَالَ ادْفَعْهَا إِلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ لَهُ بِحَقِّ هَذِهِ الْأَقْسَامِ الَّتِي أَقْسَمْتَ بِهَا عَلَيَّ مَتَى أَتَاكَ خَصْمُكَ جَائِراً إِلَّا مَا أَتَيْتَنِي مِنْهُ مُتَظَلِّماً}}).</ref>. در نقل دیگر آمده است آن حضرت دو بار از مالش خارج شد و سه بار اموالش را با [[خدا]] تقسیم کرد<ref>احمد بن ابی‌یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۲۶- ۲۲۷؛ ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۱۶، ص۱۰ (به نقل از أمالی محمد بن حبیب)؛ ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۱۸؛ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة، ج۱ ص۵۶۷؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۳، ص۳۴۹ و ۳۵۸ ({{متن حدیث\|... وَ خَرَجَ مِنْ مَالِهِ مَرَّتَيْنِ وَ قَاسَمَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ مَالَهُ حَتَّى إِنَّهُ كَانَ يُعْطِي نَعْلًا وَ يُمْسِكُ نَعْلًا وَ يُعْطِي خُفّاً وَ يُمْسِكُ خُفّاً}}).</ref>.

	مقصود از «خروج از [[مال]] و تقسیم آن» در این نقل،[[ انفاق]] درآمد و [[منفعت]] جاری و غیرمنقول است که آن حضرت در وضعیت [[توانمندی مالی]] و نیاز [[نیازمندان]] به ایشان، آن را [[انفاق]] کرد نه آنکه «[[اموال]] سرمایه‌ای» را واگذار کرده باشد؛ چون اولاً در همین وضعیت، [[املاک]] و مزرعه‌های پدرش و [[صدقات]] مادرش در [[اختیار]] او بوده که با آنها [[زندگی]] را اداره می‌کرد و پس از او به [[برادر]] و [[فرزندان]] ایشان انتقال یافت. این حالت [[گواهی]] می‌دهد که آن حضرت اصل [[سرمایه]] را نگه داشته، درآمد و منفعت جاری آن را انفاق کرد. ثانیاً بر مبنای [[آموزه‌های قرآنی]] انفاق [[آدمی]] نباید مایۀ [[نیازمندی]] خود وی شود<ref>{{متن قرآن\|وَالَّذِينَ إِذَا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَامًا}} «و آنان که چون بخشش کنند نه گزافکاری می‌کنند و نه تنگ می‌گیرند و (بخشش آنها) میانگینی میان این دو، است» سوره فرقان، آیه ۶۷؛ {{متن قرآن\|وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا}} «و (هنگام بخشش) نه دست خود را فرو بند و نه یکسره بگشای که نکوهیده دریغ خورده فرو مانی» سوره اسراء، آیه ۲۹.</ref>؛ چراکه بر هر فردی [[واجب]] است هزینۀ خود و عائله‌اش را تأمین کند و در چنین موردی [[انفاق]] به دیگران [[مستحب]] است و در دوران بین کار واجب و مستحب، کار واجب مقدم است و [[امام]] در عمل به این [[آموزه‌ها]] آگاه‌تر و سزاوارتر است.		مقصود از «خروج از [[مال]] و تقسیم آن» در این نقل،[[ انفاق]] درآمد و [[منفعت]] جاری و غیرمنقول است که آن حضرت در وضعیت [[توانمندی مالی]] و نیاز [[نیازمندان]] به ایشان، آن را [[انفاق]] کرد نه آنکه «[[اموال]] سرمایه‌ای» را واگذار کرده باشد؛ چون اولاً در همین وضعیت، [[املاک]] و مزرعه‌های پدرش و [[صدقات]] مادرش در [[اختیار]] او بوده که با آنها [[زندگی]] را اداره می‌کرد و پس از او به [[برادر]] و [[فرزندان]] ایشان انتقال یافت. این حالت [[گواهی]] می‌دهد که آن حضرت اصل [[سرمایه]] را نگه داشته، درآمد و منفعت جاری آن را انفاق کرد. ثانیاً بر مبنای [[آموزه‌های قرآنی]] انفاق [[آدمی]] نباید مایۀ [[نیازمندی]] خود وی شود<ref>{{متن قرآن\|وَالَّذِينَ إِذَا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَامًا}} «و آنان که چون بخشش کنند نه گزافکاری می‌کنند و نه تنگ می‌گیرند و (بخشش آنها) میانگینی میان این دو، است» سوره فرقان، آیه ۶۷؛ {{متن قرآن\|وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا}} «و (هنگام بخشش) نه دست خود را فرو بند و نه یکسره بگشای که نکوهیده دریغ خورده فرو مانی» سوره اسراء، آیه ۲۹.</ref>؛ چراکه بر هر فردی [[واجب]] است هزینۀ خود و عائله‌اش را تأمین کند و در چنین موردی [[انفاق]] به دیگران [[مستحب]] است و در دوران بین کار واجب و مستحب، کار واجب مقدم است و [[امام]] در عمل به این [[آموزه‌ها]] آگاه‌تر و سزاوارتر است.